NOTICIAS DAS CIENCIAS

O ANIMAL MÁS ANTIGO QUE SE COÑECE: DICKINSONIA

 

Para atopar alieníxenas non fai falta viaxar a outros planetas. Hai 550 millóns de anos había na Terra criaturas tan estrañas que ata agora ninguén conseguiu darlles un lugar definitivo na árbore da vida. Entre todas elas destaca a fauna de Ediacara, formada por organismos que algúns paleontólogos consideran “tan estraños como seres doutro planeta”.

A maioría deles “tiña unha complexión distinta á dos animais actuais, con  simetrías diferentes e unha complexión totalmente alieníxena”, explica  Jochen  Brocks, investigador da Universidade Nacional de Australia. “Algúns tiñan forma de  fractal [obxectos matemáticos cuxa estrutura aparentemente irregular repítese a diferentes escalas]”, e outros “parecíanse a unha galaxia en espiral con oito brazos. Os biólogos sinxelamente non saben como interpretar todo isto”, explica o  xeoquímico.

O equipo de Brocks cre despexar dubídalas grazas á análise de restos orgánicos atrapados nos fósiles. O seu traballo centrouse na Dickinsonia, un xénero de fósiles descrito en 1947. Eran seres ovalados e simétricos que chegaban a medir 1,4 metros de longo e que son un dos organismos de Ediacara máis coñecidos.

Algúns expertos cren que eran liques (simbiose entre un fungo e unh alga—, outros que se trataba de seres unicelulares xigantes, e outros animais mariños de augas cálidas e pouco profundas. Ata agora non se puido descartar ningunha destas hipóteses baseándose só na observación da morfoloxía destes fósiles, que datan de hai entre 571 e 541 millóns de anos, o que lles converteu nun dos maiores enigmas da paleontoloxía. 

Brocks e os seus colegas tiveron que descender  encordados polas paredes dun cantil do Mar Branco na costa nordés de Rusia. Das grandes placas de roca arenisca extraeron exemplares de  Dickinsonia duns catro centímetros de longo datados en 558 millóns de anos. Os investigadores partiron algúns dos fósiles e analizaron a súa composición cun cromatógrafo. Presentaban un alto contido en colesteroides derivados do colesterol, unha molécula  ubicua nos animais. En cambio, estes lípidos apenas estaban presentes na capa de  microbios que lles rodeaba e que supostamente lles servía como alimento.

As conclusións do equipo, publicadas na revista Science, indican que estas criaturas eran os animais máis antigos que se coñecen e aclaran como sucedeu o paso entre “o mundo  microscópico das bacterias e o dos animais grandes”, segundo  Brocks.

Os animais comparten as mesmas características fundamentais: poden moverse, aliméntanse doutros organismos, son multicelulares, teñen tecidos especializados, sistema dixestivo e sistema nervioso. Hai evidencias de que Dickinsonia podía moverse, pero o resto de características non están probadas. Por exemplo non tiñan nin boca nin ano, co que se especulou que se alimentaban a través da pel, o que reforzaría que fosen seres  unicelulares que chegaron a alcanzar dimensións xigantescas en ausencia de depredadores.

Nos animais, o colesterol forma parte da membrana que recubre cada unha das células do corpo dándolles forma e controlando que compostos entran e cales quedan fóra. “Case con seguridade o colesterol tiña a mesma función en  Dickinsonia”, asegura  Brocks, que resalta que a presenza desta molécula confirma que este “é o animal máis antigo que se coñece no rexistro xeolóxico”. Outro organismo de  Ediacara, o  Kimberella, era ata agora o animal máis antigo coñecido, con 555 millóns de anos.

Hai 541 millóns de anos sucedeu a explosión do Cámbrico, un estalido de novas formas de vida no que apareceron a maioría dos grupos animais. Segundo o estudo, a fauna de  Ediacara foi o “preludio” desa explosión de vida.

Diego García-Bellido, biólogo e  paleontólogo especialista na fauna do Cámbrico na Universidade de Adelaida, opina que é un achado “moi interesante”, pero ofrece unha interpretación dos datos algo diferente. “ Dickinsonia non é un devanceiro noso, senón unha rama lateral, que se extinguiu a final do Ediacárico ou como máximo no  Cámbrico temperán, cando os verdadeiros animais diversificáronse, fixéronse máis grandes e desenvolveron estruturas  mineralizadas”, resalta. Para o investigador español “atopar estes compostos en Dickinsonia apunta a que estes organismos xa tiñan algúns elementos diagnósticos dos animais, pero non que fosen verdadeiros animais, pola mesma razón que atopar plumas en numerosos dinosauros  terópodos, incluído o  T. rex, non os converte en aves voadoras”, resalta.

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.es/ciencia e wikipedia

DÚAS NAVES XAPONESAS NO ASTEROIDE RYUGU

Representación Sonda Hayabusa 2 / JAXA/hipertextual.com

 

A axencia espacial xaponesa (JAXA) informou que o pasado fin de semana, a súa sonda Hayabusa 2 depositou dous pequenos vehículos móbiles na superficie dun asteroide.

A Hayabusa 2 leva varios meses aparcada en órbita ao redor do seu obxectivo, un  pedrusco de ao redor dun quilómetro de diámetro chamado Ryugu, orbitando a uns 20 quilómetros, unha distancia perfecta para ofrecer detalladas vistas. O pasado venres os técnicos ordenáronlle descender ata só cincuenta metros do chan, soltar os seus dous  rovers en caída libre e volver elevarse.

Ambos os artefactos, xemelgos, reciben o nome de Minerva 2. Teñen o aspecto e tamaño dunhas latas de conserva  cilíndricas cubertas de células  fotoeléctricas para alimentar aos seus equipos (principalmente, cámaras de televisión e medidores de temperatura). Non necesitan paracaídas nin sistema de freado, xa que a gravidade de Ryugu é tan débil que lles levou un cuarto de hora percorrer os cincuenta metros. Durante a súa caída aínda tiveron tempo de fotografar a nave ama de cría, que remontaba o voo.  

Ao chegar ao chan, ambos os artefactos  rebotaron e acabaron descansando a poucos metros de distancia uno doutro. Non teñen rodas nin patas, pero poden desprazarse; por iso cualifícanse de  rovers. No seu interior levan un  contrapeso accionado por un motor eléctrico. Cando este xira, desequilíbranse e dan un pequeno pinchacarneiro. Así, golpe a golpe, poden ir dun lugar a outro. Iso si, sen présa.

Os dous ‘rovers’ desplegados en Ryugu / JAXA/sondasespaciales.com

A sonda aínda dispón de tres rovers máis, dos que se desprenderá nas próximas semanas. O maior, de construción alemá, vai  provisto de equipos que analizan a composición química do chan.

Para poder acceder a capas máis profundas, que xamais foron alteradas pola radiación solar, o Hayabusa 2 leva a bordo unha bala de cobre dun par de quilos de peso. Chegado o momento, dispararaa contra o chan, onde impactará a máis de 2 quilómetros por segundo. O choque deberá poñer ás descuberto rocas  prístinas… e tamén proxectar ao espazo unha gran nube de fragmentos. De feito, programouse unha manobra para que a sonda, unha vez exectado o proxectil, busque refuxio rapidamente alén do asteroide para evitar o impacto desa metralla cósmica.

Por último, a sonda descenderá unha vez máis ata rozar o chan cun dos seus sensores. Outro proxectil, esta vez moito máis pequeno, fará saltar  esquirlas que serán recollidas polo propio dispositivo e introducidas nunha pequena cápsula. Logo, o Hayabusa 2 emprenderá regreso á Terra onde, se todo vai ben, deberá chegar o ano 2020. A cápsula caerá con paracaídas nos desertos de Australia, onde os técnicos xaponeses estarán a esperar a súa chegada.

FONTE: Rafael Clemente/elpais.es/ciencia

PRÓXIMA B, ALTAMENTE HABITABLE

Recreación do planeta Próxima b / Imaxe: abc.es

En agosto de 2016, cando o astrónomo español Guillem Anglada Escudé descubriu un planeta similar á Terra xusto "na estrela do lado", nin el nin o seu equipo puideron crer na súa sorte. Desde logo, resulta cando menos curioso que, na inmensidade do Universo, sexa precisamente Próxima Centauri, a estrela máis próxima ao Sol, a só 4,2 anos luz de distancia, a que albergue o planeta máis prometedor e parecido ao noso de cuantos atopáronse ata agora.

Desde entón, Próxima  b, un mundo con apenas 1,3 masas terrestres e situado xusto no medio da zona de habitabilidade da súa estrela (a distancia exacta que permite a existencia de auga líquida na súa superficie) foi obxecto de numerosos estudos para determinar se, efectivamente, o  exoplaneta máis próximo a nós posúe océanos e resulta apto para a vida.

Agora, e utilizando modelos informáticos similares aos que se usan para estudar o cambio climático na Terra, un equipo de investigadores dirixido por  Antony do Xenio, do Instituto  Goddard de Estudos Espaciais da NASA, acaba de descubrir que Próxima  b é perfectamente capaz de manter enormes áreas de auga líquida na súa superficie, o que aumenta considerablemente as súas posibilidades de albergar organismos vivos. Os resultados da investigación acaban de publicarse en Astrobiology.

Próxima  Centauri é unha anana vermella, moito máis pequena e fría que o Sol, o cal implica que a súa zona habitable está extremadamente preto da estrela. Por iso, é moi probable que o seu planeta, Próxima  b, bloqueado polas mareas  gravitatorias, mostre sempre a mesma cara á estrela, de forma similar a como a Lúa sempre mostra a mesma cara á Terra.

Anteriores simulacións suxeriran que o hemisferio sempre iluminado do planeta estaría sometido a moi altas temperaturas, mentres que o hemisferio escuro sería extremadamente frío. Malas noticias para as posibles reservas de auga, que se  evaporarían nunha parte de Próxima b e conxelaríanse na zona oposta. Nese escenario, a auga líquida só podería perdurar nunha zona moi limitada do planeta, preto da fronteira que separa o día interminable da noite eterna. No seu estudo, do Xenio refírese a esta zona como "globo ocular da Terra".

Pero as novas simulacións foron moito máis exhaustivas que as anteriores, e incluían tamén un océano dinámico e circulante, capaz de transferir a calor dun hemisferio ao outro de forma moi efectiva. Os investigadores, ademais, acharon que os movementos dese océano e da atmosfera combínanse de tal modo que "aínda que o lado nocturno nunca vexa a luz da estrela, existe unha franxa de auga líquida que se mantén ao redor da zona ecuatorial".

Do Xenio compara esta circulación de calor aos climas costeiros do noso propio planeta. A costa Este de Estados Unidos, por exemplo, é máis cálida do que debería ser porque a corrente do Golfo leva ata ela auga morna desde os  trópicos. En  California, pola contra, as correntes oceánicas traen auga fría desde o norte, polo que a costa oeste é máis fría do que sería sen esa achega.

Para Próxima  b, o equipo de investigadores executou ata 18 simulacións diferentes, tendo en conta os efectos de continentes xigantescos, atmosferas extremadamente delgadas, composicións atmosféricas diferentes e mesmo cambios na salinidade do océano global. E en case todos os modelos, Próxima  b terminou tendo grandes mares abertos e duradeiros en polo menos unha parte da súa superficie.

Todo está, pois, preparado e á espera de que durante os dous próximos anos entre en funcionamento unha nova xeración de telescopios, moito máis potente que a actual e capaz de estudar directamente moitas máis caracteríasticas dos  exoplanetas, en especial as súas atmosferas. Se a vida conseguiu realmente arraigar en Próxima  b, moi pronto o saberemos.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

REXENERAL PEL MEDIANTE TÉCNICAS DE REPROGRAMACIÓN CELULAR

Un equipo dirixido polo investigador Juan Carlos  Izpisúa consegue rexenerar pel mediante técnicas de reprogramación celular / Imaxe: elmundo.es

Cando nos facemos un rasguño, o organismo é capaz de restañar o dano e volver pechar a ferida en pouco tempo. En cambio, se a lesión é moi grave e extensa, eses mecanismos de reparación non son igual de eficientes e non conseguen que a pel  cicatrice. Nestes casos, os médicos recorren a enxertos de pel, ben sexa tomados do propio paciente ou fabricados no laboratorio mediante unha especie de cultivo celular. Este proceso, con todo, é longo, complexo e non sempre dá bos resultados.

Pero o panorama podería cambiar grazas a unha investigación dirixida polo español Juan Carlos Izpisua (Albacete, 1960) desde o Instituto Salk de EEUU. O seu traballo, publicado hai uns días en Nature, deixa entrever no horizonte unha posible nova opción para os pacientes. En concreto, desenvolveron unha técnica para transformar directamente as células dunha ferida aberta en novas células de pel. A través de  reprogramación celular, estes investigadores lograron rexenerar pel de ratos, que este tecido naza a partir de lesións nos animais.

O achado non só podería ser moi útil para atender a grandes queimados ou a persoas con graves  úlceras na pel, como moitos  diabéticos, explica  Izpisúa, senón que abre unha gran porta noutros ámbitos, como "a cirurxía plástica, o cancro de pel ou mesmo a deterioración natural da pel como consecuencia do envellecemento". De feito, tal e como remarca o investigador, unha das principais claves do traballo é que por primeira vez conseguiu "rexenerar nun mamífero, in vivo, un tecido  tridimensional formado por distintos tipos celulares".

Previamente, explica, conseguiuse a rexeneración de células individuais, como os  cardiomiocitos, pero nunca antes había  sipo posible crear un tecido completo no interior do propio organismo e sen necesidade dun transplante externo.

O traballo é unha proba de concepto, pero abre a porta á posibilidade de rexenerar os tecidos e órganos sen necesidade de implantar nada externo (como fai por exemplo unha píntega cando perde a cola), o que ten enormes implicacións "na rama da medicina que trata de substituír a aqueles tecidos e órganos que deixan de ser funcionais por enfermidade, accidente ou por envellecemento".

Os investigadores partiron da observación de que na curación das pequenas feridas resulta clave o papel dos  queratinocitos  basales, células similares ás nai que actúan como precursores de diferentes tipos celulares e que  migran ás feridas desde o tecido adxacente para promover a súa curación.

Tras varios ensaios de proba-erro, os investigadores conseguiron identificar catro factores a través dos que puideron  reprogramar o estado de células  mesenquimales presentes na ferida ata convertelas en  queratinocitos  basales, que aos poucos foron xerando pel ata curar a ferida. Non foi necesario ningún  andamiaje previo para guiar ás células no proceso. "As células  reprogramadas tiñan unha capacidade  innata para crear pel nova ata que a lesión pechouse", sinala  Izpisúa, quen subliña o feito de que as células deixaron de crecer por si mesmas cando non quedaba rastro da ferida (nuns 18 días).

Aínda que na investigación en ratos non se observou ningún crecemento celular descontrolado nin alteracións relacionadas coa administración dos factores de  reprogramación (utilizouse un virus como ’vehículo’), os investigadores remarcan que, antes de iniciar os ensaios en humanos, é fundamental asegurarse de que a intervención é completamente segura a longo prazo.

Ademais de investigacións nesta liña, os científicos tamén comezarán a optimizar o método, probarán a súa eficacia noutros modelos animais e tentarán validar o seu uso na rexeneración de órganos, como o ril

FONTE: Cristina G. Lucio/elmundo.es/ciencia

RELACIÓN ENTRE O TAMAÑO DO CEREBRO E O NÚMERO DE CRÍAS

 

Recreación dun Kayentatherium cunha cría / Imaxe: MARK WITTON/abc.es

O achado é, segundo os seus propios descubridores, en grao sumo excepcional. No nordés de  Arizona, EE. UU., foi recuperada, por primeira vez, a familia  fosilizada dun precursor dos mamíferos. Un total de 38 crías coa súa nai, unha criatura extinta  peluda e do tamaño dun can de raza beagle, que coexistiu cos dinosauros hai 185 millóns de anos. A pesar do enganoso do seu aspecto, os novos e numerosos irmáns non chegaron ao mundo tras un parto, como o fan os gatos, os cabalos ou os propios seres humanos, senón que saíron de ovos, igual que os réptiles. Os autores do estudo, publicado na revista Nature, cren que estas excepcionais criaturas poden axudar a entender como evolucionaron as estratexias de reprodución dos mamíferos á vez que medraba o seu cerebro.

Kayentatherium  wellesi, como se chama este antigo parente dos mamíferos, viviu en América do Norte durante o Xurásico temperán. O animal, de entre 30 e 50 quilos, tiña un aspecto similar ao dunha sarigüeia moi grande, pero sen orellas externas visibles. Con todo, "poñía ovos como o  ornitorrinco, polo que probablemente outros aspectos da súa reprodución e  fisología puideron ser similares", indica Eva  Hoffman, da Escola de  Xeociencias Jackson na Universidade de  Texas e responsable da investigación. Ademais, "os seus dentes complexos, especializados na moenda, dinnos que comía plantas. Case con certeza sería  depredado por dinosauros  terópodos  carnívoros como  Dilphosaurus", describe.

Cando os investigadores recolleron o fósil dunha formación rochosa hai 18 anos creron que se trataba dun único  especimen. Non foi ata anos máis tarde que o investigador  Sebastian  Egberts, entón tamén en Jackson, descubriu o primeiro sinal dos «bebés». Unha  mota de esmalte dental do tamaño dun gran chamou a súa atención. "Non se parecía a un dente de peixe  puntiagudo ou un dente pequeno dun réptil primitivo" explica. "Parecía máis un molar e iso emocionoume moito". Posteriores avances en  tomografía computarizada revelaron a existencia desa auténtica gardería xurásica. Non só mandíbulas e dentes, senón tamén cranios completos e esqueletos parciais.

Probablemente, as criaturas morreron por causas descoñecidas xunto á súa nai pouco despois do nacemento. "É posible que haxa unha causa ambiental, como as inundacións ou o colapso dunha beira do río. Neste escenario, os corpos serían levados polas augas e enterrados", sinala  Hoffman.

Visualizacións 3D revelaron que os cranios das crías eran como réplicas a escala reducida do adulto, a unha décima parte do tamaño pero proporcionais. Este achado contrasta cos mamíferos, que teñen bebés que nacen con caras máis curtas e cabezas redondeadas para acoller grandes cerebros, o que suxire que  K. wellesi medraba como os réptiles modernos, sen experimentar alongamento cranial.

Os 38 bebés Kayentatherium atopados xunto a un adulto, que os investigadores cren que é a súa nai / Eva Hoffman/U. Texas en Austin

O cerebro é un órgano que consome moita enerxía, e o embarazo, sen mencionar a crianza dos fillos, é un proceso que desgasta como ningún. "Que  Kayentatherium tivese un cerebro pequeno e moitas crías cando os mamíferos teñen poucas crías e un gran cerebro proporciona evidencias de que estas dúas características (máis cerebro, menos fillos) están relacionadas", apunta  Hoffman. O paso crítico na evolución dos mamíferos que supoñía camadas máis pequenas e un cerebro máis grande ocorreu uns poucos millóns de anos despois na súa evolución. "É posible que sexa necesario ter menos fillos que estean menos desenvolvidos ao nacer e que requiran o coidado dos seus pais para producir bebés de gran cerebro", engade. Un proceso que, sen dúbida, alcanzou a súa cúspide no ser humano.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

RETINA DE GRAFENO: UNHA SOLUCIÓN PARA DEVOLVER A VISTA

Theia (ou  Tea) formaba parte, segundo a mitoloxía grega, da poderosa raza dos Titáns, que precedeu e procreou aos propios deuses do Olimpo. Era filla de  Gaia (a terra) e  Urano (o ceo) e foi nai de  Helios (o sol),  Eos (a aurora) e  Selene (a lúa), polo que os gregos considerábana unha deusa de luz, responsable de outorgar brillo ás pedras e metais preciosos, así como á súa propia descendencia. Deusa da vista,  Theia podía apartar a venda que cobre os ollos dos humanos para permitirnos ver a realidade tal cal é, unha facultade (devolver a visión aos cegos) que comparte co moderno implante que se está desenvolvendo dentro do proxecto que leva o seu nome, impulsado polo Barcelona  Institute  of  Science  and  Technology ( BIST). Gabriel  Silberman, director xeral do  BIST explica a importancia deste proxecto no que están a poñer todos os seus esforzos: “A vista é algo moi importante para case todo, desde o desenvolvemento intelectual ata as oportunidades económicas. Se non ves ben tes un problema moi grave”.

A complexidade do proxecto Theia encaixa coas aspiracións das institucións que o impulsan, xa que o  BIST é unha iniciativa dos sete mellores centros de investigación de Cataluña (Centre  for  Genomic  Regulation,  Institute  for  Bioengineering  of  Catalonia,  The  Institute  of  Photonic  Sciences,  Institute  of  Chemical  Research  of  Catalonia,  The  Catalan  Institute  of  Nanoscience  and  Nanotechonology,  Institute  for  High  Energy  Physics e  Institute  for  Resarch  in  Biomedicine) cuxo obxectivo é colaborar para construír un proxecto científico conxunto. Grazas ao momento de vista multidisciplinar que permite a interacción de centros dedicados a campos da investigación tan diversos, é posible enfrontar proxectos tan ambiciosos como Theia, co que pretenden devolver a visión a 230 millóns de persoas en todo o mundo.

Segundo datos da Organización Mundial da Saúde publicados en 2017, existen 253 millóns de persoas con  dispacidad visual no planeta, 36 dos cales son completamente cegos. Aínda que a OMS asegura que o 80% dos casos poderíanse evitar ou curar, a cifra de persoas cegas podería seguir aumentando ata alcanzar os 115 millóns no ano 2050. Facer algo é, pois, urxente e necesario. Neste contexto a proposta de Theia é unha das máis interesantes e revolucionarias. O implante de  grafeno que están a desenvolver os investigadores do  BIST situarase en contacto coa retina para estimular as neuronas  gaglionares (responsables de levar os impulsos ao cerebro), a través dunha serie de eléctrodos. Na actualidade os investigadores están a probar as próteses in vitro para asegurar que o seu funcionamento sexa correcto, pero moi pronto comezarán a probalas en porcos ananos, xa que o seu ollo é moi similar  fisiológicamente ao humano.

Aínda que os resultados das investigacións están a resultar alentadores, é probable que ata dentro de 10 ou 15 anos este dispositivo non poida distribuírse comercialmente, pero o seu potencial é moi grande, xa que o envellecemento da poboación nos países occidentais está a provocar un aumento da dexeneración ocular. Proxectos como Theia están chamados precisamente a paliar o sufrimento que a perda dun sentido pode provocar nas persoas. É esta, sen dúbida, unha das grandes misións da ciencia, porque como aseguraba o propio  Silberman nunha conferencia: “Temos a obrigación de dar aos nosos científicos as ferramentas necesarias para que poidan cambiar o mundo”. A mellor, por suposto…

FONTE: José  L. Álvarez  Cedena/elpais.es/ciencia

REDIFINICIÓN DA CONSTANTE DE GRAVITACIÓN UNIVERSAL (G)

O físico Jun Luo (dereita) e o seu equipo, xunto a un dos seus aparatos /HUST/elpais.es

O científico británico Henry Cavendish "probablemente pronunciou menos palabras ao longo da súa vida que calquera home que vivise durante oitenta anos, incluíndo os monxes  trapenses", segundo describiu con  guasa o seu contemporáneo Lord  Brougham.  Cavendish, nacido en 1731 e falecido en 1810, foi efectivamente  introvertido e solitario. Era “o máis rico de todos os sabios e o máis sabio de todos os ricos”, en palabras do astrónomo francés Jean-Baptiste Biot. Pero, en silencio e encerrado na súa mansión, descubriu o hidróxeno e a composición da auga. E, en 1798, concibiu un dos experimentos máis audaces da historia da humanidade. Hoxe, un equipo de científicos chineses subiuse aos seus ombreiros para redefinir, cunha precisión sen precedentes, unha das constantes máis importantes para describir o noso universo, xunto á velocidade da luz.

Cavendish tiña xa case 70 anos e propúxose pescudar a densidade do planeta Terra. Para iso necesitaba a constante de gravitación universal (G) postulada por Isaac Newton un século antes. O ancián, sempre calado, construíu unha especie de balanza no soto da súa casa no sur de Londres: dúas esferas pequenas, fixadas aos extremos dunha  varilla horizontal suspendida do teito por unha fina fibra. Ao achegar dúas esferas de chumbo de maior tamaño, duns 160 quilogramos cada unha, a forza de atracción que sufrían as outras dúas  bolitas facía que a  varilla virase, e todo iso de maneira perceptible grazas a un xogo de espellos, luces e telescopios instalado por Cavendish.

No seu libro Principios matemáticos da filosofía natural, publicado en 1686, Newton formulara que a interacción gravitatoria entre dous corpos podíase expresar como unha forza directamente proporcional ao produto das masas deses corpos e inversamente proporcional ao cadrado da distancia que os separa. Empregando esta fórmula e as observacións no seu soto, o tímido Cavendish chegou á conclusión de que a densidade media da Terra era 5,48 veces maior que a da auga. E non fallou moito: hoxe calcúlase que a cifra correcta é 5,51.

Un equipo dirixido por Luo Jun, da Universidade de Ciencia e Tecnoloxía de  Huazhong (China), refinou de maneira extrema o experimento de  Cavendish, con bólas de aceiro e cámaras sen carga, e chegou a dúas medicións similares con dous aparellos independentes: 6,674184×10−11 e 6,674484×10−11 metros cúbicos partido quilogramo por segundo ao cadrado. É “unha precisión récord”, segundo recoñece o físico Stephan Schlamminger, do Instituto Nacional de Normas e Tecnoloxía. As novas medidas publícanse hoxe na prestixiosa revista Nature.

A procura da maior exactitude posible non é un capricho. Os  xeofísicos utilizan a constante G para estudar a estrutura e a composición da Terra. E tamén é esencial en campos como a física de partículas e a  cosmoloxía, a parte da astronomía que estuda a orixe e o futuro do universo.

“O verdadeiro valor de G segue sendo descoñecido”, admite, con todo, o profesor  Luo. A dificultade de medir a constante é endiañada. A forza  gravitacional que exerce o Sol é tan grande que impide que o planeta Terra fuxa polo espazo. Con todo, nun laboratorio, a forza  gravitacional entre dous obxectos dun quilogramo separados por un metro equivale ao peso dunha manchea de bacterias. É unha forza “extremadamente débil”, en palabras de  Luo.

O Comité de Información para Ciencia e Tecnoloxía (CODATA), con sede en París, é o organismo internacional de referencia para esta constante. En 2014, os seus expertos adoptaron 14 valores de G determinados no últimas catro décadas en diferentes laboratorios de todo o mundo. “A diferenza relativa entre o maior e o menor valor de  G é próxima ao 0,055%. Esta situación non nos permite obter un valor de G con alta precisión”, lamenta  Luo.

A pesar da precisión dos seus resultados, os científicos chineses obtiveron dous datos distintos con dous aparellos lixeiramente diferentes e independentes. O equipo non sabe explicar esta discrepancia. “Hai algo que descoñecemos aínda e necesitamos máis investigación”, afirma  Luo. Ou, quizais, necesitamos outro Henry  Cavendish.

FONTE: Manuel Ansede/elpais.es/ciencia

UN NOVO TIPO DE CÉLULA CEREBRAL HUMANA: NEURONA ROSA MOSQUETA

Reconstrución dixital da célula no cerebro humano / TAMAS LAB/UNIVERSIDAD DE SZEGED/ELMUNDO.ES

Neurocientíficos da Universidade de Szeged, de Hungría e o Instituto Allen, de Estados Unidos descubriron un novo tipo de célula cerebral humana que nunca se viu antes nin en ratos nin en seres humanos. Denomináronas neuronas de rosa  mosqueta porque, para estes investigadores, o paquete que o  axón de cada célula cerebral forma ao redor do centro da célula parece unha rosa despois de desprender os seus pétalos.

Unha das preguntas máis  intrigantes sobre o cerebro humano é tamén una das máis difíciles de responder para os  neurocientíficos: Que diferenza aos nosos cerebros dos doutros animais?. "Realmente non entendemos o que fai especial ao cerebro humano. Estudar as diferenzas a nivel de células e circuítos é un bo lugar para comezar, e agora temos novas ferramentas para facer iso", sinala Ed  Lein, un dos responsables do estudo, cuxos achados se publicaron na revista Nature Neuroscience.

O estudo non demostrou que esta célula cerebral especial sexa exclusiva dos humanos, pero o feito de que non exista nos roedores é «intrigante» para os investigadores, e agrega estas células a unha lista de neuronas especializadas que poden existir só en humanos ou só en cerebros de primates.

Os responsables do estudo aínda non entenden o que estas células poderían estar a facer no cerebro humano, pero a súa ausencia en ratos apunta a "o difícil que é  modelar as enfermidades do cerebro humano en animais de laboratorio". Un dos próximos pasos inmediatos do equipo é buscar neuronas de rosa  mosqueta en mostras cerebrais post  mortem de persoas con trastornos  neuropsiquiátricos, para comprobar se estas células especializadas poden alterarse en enfermidades humanas.

No seu estudo, usaron mostras de tecido de cerebros post  mortem de dous homes de 50 anos que morreran e doaron os seus corpos para investigar. Tomaron seccións da capa superior da cortiza, a rexión máis externa do cerebro que é a responsable da conciencia humana e de moitas outras funcións que consideramos únicas para a nosa especie. É moito máis grande, en comparación co tamaño corporal, que noutros animais. "É a parte máis complexa do cerebro, e xeralmente acéptase que é a estrutura máis complexa da natureza", engade  Lein.

O laboratorio de investigación doutro dos responsables do estudo,  Gábor  Tamás, en Hungría, estuda o cerebro humano utilizando un enfoque clásico da  neurociencia, levando a cabo exames detallados das formas das células e as súas propiedades eléctricas. No Instituto Allen,  Lein lidera un equipo que traballa para descubrir o conxunto de xenes que fan que as células do cerebro humano sexan únicas entre si e diferentes das células cerebrais dos ratos.

Hai varios anos,  Tamás visitou o Instituto Allen para presentar as súas últimas investigacións sobre tipos especializados de células cerebrais humanas, e os dous grupos de investigación viron rapidamente que atoparon os mesmo usando técnicas moi diferentes. "Démonos conta de que estabamos a converxer no mesmo tipo de célula desde puntos de vista completamente diferentes", sinala  Tamás. Entón, decidiron colaborar.

O grupo do Instituto Allen, en colaboración con investigadores do Instituto  J. Craig  Venter, descubriu que as células de rosa  mosqueta acenden un conxunto único de xenes, unha firma xenética que non se ve en ningún dos tipos de células cerebrais de rato que estudaron. Os investigadores da Universidade de  Szeged pola súa banda descubriron que as neuronas de rosa mosqueta forman sinapsis con outro tipo de neuronas nunha parte diferente da cortiza humana, coñecidas como neuronas  piramidales.

O que parece ser único sobre as neuronas de rosa mosqueta é que só se unen a unha parte específica do seu compañeiro celular, o que indica que poderían estar a controlar o fluxo de información dunha maneira moi especializada.

"Se pensas en todas as neuronas inhibidoras como os freos dun automóbil, as neuronas de rosa  mosqueta deixarían que o coche se detivese en lugares moi particulares. Serían como freos que só funcionan nas tendas de comida, por exemplo, e non todos os automóbiles (ou cerebros de animais) téñenos. Este tipo de célula en particular pode deterse en lugares que outros tipos de células non poden deter", explica  Tamás.

O próximo paso dos investigadores é buscar neuronas de rosa  mosqueta noutras partes do cerebro e explorar o seu papel potencial nos trastornos cerebrais. Aínda que os científicos aínda non saben se estas recentemente descubertas células son verdadeiramente únicas para os humanos, o feito de que non parezan existir nos roedores é outro hándicap do "rato de laboratorio como un modelo perfecto de enfermidade humana, especialmente para as enfermidades  neurológicas".

"Os nosos cerebros non son só cerebros de ratos agrandados. Moitos dos nosos órganos poden ser razoablemente modelados nun modelo animal, pero o que nos diferencia do resto do reino animal é a capacidade e a produción do noso cerebro. Iso fainos humanos. Resulta que a humanidade é moi difícil de  modelar nun sistema animal", apostila  Trygve  Bakken, outro dos autores da investigación.

FONTE: lavozdegalicia.es