NOTICIAS DAS CIENCIAS

O NÚCLEO TERRESTRE É SÓLIDO E BRANDO COMO O OURO

Núcleo terrestre / Imaxe: vix.com

A 3.000 quilómetros de profundidade baixo os nosos pés, escóndese unha bóla de ferro (Fe) e níquel (Ni) algo máis grande que  Plutón que dista moito de parecerse ao centro da Terra imaxinado por Xullo Verne. É o núcleo do noso planeta, inaccesible polo menos polo momento, onde as temperaturas poderían alcanzar os 6.000º C. Este inferno garante, grazas á xeración dun escudo magnético global, que na superficie non acabemos todos fritidos pola radiación espacial. Os científicos saben desde hai décadas que o núcleo é sólido, pero ata agora non existiron probas directas que o confirmen. Agora, investigadores da Universidade Nacional de Australia (ANU) aseguran telas.

O equipo detectou no núcleo interno ondas de corte, ou «ondas J», un tipo de onda que só pode viaxar a través de obxectos sólidos. "Descubrimos que o núcleo interno é realmente sólido, pero tamén máis brando do que se pensaba anteriormente", sinala un dos autores do estudo. Se os seus resultados, publicados na revista Science, son correctos, o corazón terrestre comparte algunhas propiedades elásticas co ouro e o platino.

As ondas de corte do núcleo terrestre son tan pequenas e débiles que non se poden observar directamente. De feito, detectalas foi considerado o «Santo Graal» da  sismoloxía global desde que os científicos predixeron por primeira vez que o núcleo interno era sólido nos anos 1930 e 40.

Así que os investigadores tiveron que idear un enfoque creativo. Utilizando unha rede global de estacións de  sismografía, analizaron as similitudes entre os sinais de dous receptores distintos despois de grandes terremotos. Con todos eses datos de miles de pares de receptores, puideron reconstruír unha especie de pegada dixital do planeta que demostra a existencia de «ondas  J» e inferir a súa velocidade no núcleo interno.

Os investigadores cren que o núcleo terrestre, "é como unha cápsula do tempo. Se o entendemos, entenderemos como se formou o planeta e como evoluciona". Ao seu xuízo, a técnica empregada pode axudar a desentrañar outros misterios do centro terrestre: "Por exemplo, aínda non sabemos cal é a temperatura exacta, a súa idade exacta ou a rapidez coa que se  solidifica, pero con estes novos avances en  sismoloxía global, estamos a chegar aos poucos". Outro dos misterios é a súa auténtica composición. O pasado ano, científicos xaponeses sinalaban que ao coñecidos ferro (85% da masa) níquel (10%) podería unirse un terceiro elemento, o silicio.

Como explican os investigadores, "a comprensión do núcleo da Terra ten consecuencias directas para a xeración e o mantemento do campo  xeomagnético, e sen ese campo  xeomagnético non habería vida na superficie da Terra".

FONTE: abc.es/ciencia

A PRIMEIRA FLOR DA TERRA

 

Modelo tridimensional da flor ancestral reconstruída a partir das análises / Imaxe: nature.com

 

En maio de 2016, os expertos do Real Xardín Botánico de Kew, en Londres, fixeron público un detallado informe sobre o estado das plantas no mundo. Nel indicaban que, na actualidade, das 391.000 especies de plantas vasculares coñecidas (nesa mesma nota advertían que o 21% atópanse ameazadas ou en perigo de extinción, aínda que cada ano descríbense 2.000 máis), unhas 369.000 locen flores, unhas características estruturas reprodutoras que adoptan diferentes formas e tonalidades.

A pesar da súa gran diversidade, as flores son unha innovación evolutiva relativamente recente, polo menos a escala xeolóxica. Así o indica un equipo internacional de investigadores nun novo estudo publicado na revista Nature Communications, onde sinalan que o seu devanceiro común máis recente debeu existir hai entre 250 e 140 millóns de anos. Con todo, os fósiles máis antigos das mesmas que se descubriron ata a data non teñen máis de 130 millóns de anos.

Nese mesmo traballo, estes científicos, coordinados por  Hervé  Sauquet, un botánico e biólogo evolutivo que traballa no Laboratorio de Ecoloxía, Sistemática e Evolución da Universidade de París-Sur, en Francia, mostran por primeira vez as posibles características do que sería ese antepasado de todas as plantas con flor: un espécime que xa presentaba órganos masculinos e femininos (no modelo que construíron, estímase que tería máis de seis  estambres e cinco ou máis  carpelos, respectivamente) así como varios grupos de  tépalos (estes funcionan como sáibaos e pétalos) dispostos en aneis  concéntricos. Ata agora, pensábase que nas flores máis primitivas, estas estruturas adoitábanse organizar formando espirais.

Para determinalo, examinaron 21 trazos florais distintivos en 792 especies de  anxiospermas, isto é, as plantas que contan con flores, desde a posición dos ovarios ata a relación que existe entre as diferentes familias ás que pertencen. Para establecer esta asociación tiveron que levar a cabo un minucioso estudo do rexistro fósil.

Na recreación que  Sauquet e os seus colaboradores presentaron a aparencia desta primeira especie floral, da que descenden todas as demais, presenta unha certa similitude coa dalgunhas magnolias, pero, aínda que na actualidade existen plantas parecidas a ela, os investigadores advirten que ningunha conserva exactamente as súas mesmas peculiaridades.

Estes científicos admiten, ademais, que o noso coñecemento sobre a orixe das flores presenta aínda moitos puntos escuros, como, por exemplo, como se orixinaron os mecanismos que impulsaron a súa gran diversificación ou por que algunhas especies perderon as súas  estambres. De feito, os datos dispoñibles non permiten coñecer a cor, o tamaño ou a forma exacta do antepasado floral que agora describiron. Nin sequera en que zona do mundo puido crecer. Aínda así, a súa investigación constitúe unha das aproximacións máis precisas á evolución das plantas anxiospermas e servirá para impulsar novos estudos sobre estes organismos.

FONTE: Abraham Alosno/muyinteresante.es

CANTOS SERES VIVOS, NON HUMANOS, TEMOS NO NOSO CORPO?

Un grupo de bacterias / UNIVERSIDADE DE TORONTO/elpais.com

No noso corpo hai moitísimos seres vivos. Nun corpo humano habitan infinidade de microorganismos, é ao que chamamos microbiota. Nos nosos organismos hai  microbiota en partes moi diferentes: o aparello dixestivo, a pel, a cavidade oral, os ollos, o aparello urinario e, no caso das mulleres, a  vaxina. Hai  microbiota ao longo de todo o corpo humano. Poderiamos dicir que os humanos estamos totalmente  okupados.

Para entender o que é a  microbiota é importante coñecer outro concepto moi próximo, o que chamamos microbioma humano e que é o conxunto de microorganismos pero tamén a relación que hai entre eles e co hospedador, que somos nós. É un concepto máis ecolóxico. Poderiamos dicir que o  microbioma é un ecosistema no corpo humano.

Outra cousa que hai que aclarar é que a microbiota está composta por bacterias, virus, fungos e  protozoos pero como o número de bacterias é moi superior ao dos outros microorganismos e as bacterias da  microbiota foron moito máis estudadas que o resto, en ocasións pode parecer que só está formada por bacterias cando non é así.

Pero cale é o número deles? Sobre a cifra de virus, fungos e  protozoos o único que se pode dicir é que non o sabemos. Non sabemos cantos de cada un deles hai nun organismo humano porque están aínda pouco estudados. Mesmo no caso das bacterias, moito máis investigadas, aínda non sabemos realmente cantas hai. Aínda que unha recente controversia dános a mellor pista.

Ata hai pouco tempo críase que o número de bacterias dun organismo humano comparado co das células dese mesmo corpo estaba nunha relación de dez a un, é dicir, dez bacterias por cada célula. Pero no ano 2016 publicouse un artigo que revisaba esas cifras que arrastrabamos desde os anos setenta do século pasado. A nova avaliación di que a proporción de bacterias con respecto ás células é de aproximadamente una a unha, é dicir, que os humanos temos case o mesmo número de células que de bacterias nos nosos organismos. Calculouse que o número de bacterias é 3.8 x 1013 (que son 380 billóns) e o número de células é 3 x 1013 (que son 300 billóns). Estes cálculos están referidos a un home de entre vinte e trinta anos e de setenta quilos de pesos. No caso das mulleres, a relación é un pouco maior, temos un número algo maior de bacterias que de células humanas.

Pero o importante non é tanto o número que haxa senón a interacción que existe entre as bacterias e o corpo humano. O lugar do organismo onde está o número máis elevado de bacterias é o intestino, e principalmente o colon. Estas bacterias evolucionaron xunto á especie humana, fóronse adaptando aos diferentes tipos de alimentación e estilos de vida e estableceron unha relación  simbiótica. Esta é a clave, que os microorganismos que viven nos nosos organismos teñen un papel no seu funcionamento. Na dixestión, por exemplo, as bacterias teñen un papel crucial á hora de descompoñer a fibra dietética e tamén producen vitaminas e interveñen no metabolismo dos  aminoácidos e o de graxas. Pero ademais están implicadas na modulación e o desenvolvemento do sistema  inmunitario.

Outro aspecto  interesantísimo da  microbiota é a súa composición que está afectada por factores moi diversos. Algúns son internos como a propia xenética do individuo pero tamén inflúen moito outros aspectos como a dieta ou a idade. Os nenos nacen cun tipo de comunidade  bacteriana pero aos poucos van adquirindo a  microbiota adulta que cambia de novo cando se chega á terceira idade. Esa composición, que é unha das grandes áreas de estudo actuais, ten efectos no sistema  inmunitario, por exemplo nos mecanismos de inflamación, é dicir, no estado de saúde das persoas.

Algunhas investigacións que se fixeron en ratos libres de microorganismos (sen  microbiota intestinal) descubriron un desenvolvemento inadecuado do sistema  inmunitario o que, loxicamente, provoca  gravísimos problemas.

Polo que respecta aos virus que nos habitan, aínda non están claras as súas funcións. Si temos algo máis de información sobre os fungos que compoñen a  microbiota que parece que tamén poderían ter relación co estado de saúde.

En calquera caso, o estudo da  microbiota está nos seus inicios e é unha das grandes áreas de investigación en saúde pública polo que é seguro que nos próximos anos asistiremos a continuos descubrimentos sobre ela.

FONTE: Mª José Gosalbes/elpais.es/ciencia

O ANIMAL MÁIS ANTIGO DA TERRA?

Imaxe dunha moderna especie de demoesponxa que produce as mesmas moléculas que as esponxas primitivas / Paco Cárdenas/abc.es

De forma común sinálase a explosión cámbrica, período que se sitúa hai 530 millóns de anos e no que proliferaron  exponencialmente os organismos  multicelulares, como o principio dos grandes grupos animais. Aquí suponse que xurdiu o antepasado a partir do cal evolucionaron as actuais peixes, as aves, os mamíferos e mesmo o ser humano. Con todo, segundo avanza a ciencia e a tecnoloxía, cada vez atópanse máis evidencias de que o noso predecesor podería existir moito antes do que establece esta teoría, anticipando a orixe do primeiro ser animal do planeta Terra.

É o caso da investigación dirixida por Gordon Love, titular do departamento de Ciencias da Terra da Universidade de California, Riverside (Estados Unidos) e publicada na revista Nature Ecology & Evolution. Este grupo de científicos, centrados desde hai máis dunha década en atopar a vida  primixenia a través de  biomarcadores, achou a evidencia do animal máis antigo que se coñece ata a data: o rastro dunha especie de esponxa que viviría hai entre 660 e 635 millóns de anos. É dicir, cen millóns de anos antes da proliferación de seres vivos  pluricelulares no  Cámbrico. Ademais, o achado sería anterior ao último fósil catalogado como especie animal (Dickinsonia), e cuxos restos datan hai 558 millóns de anos.

Diversas investigacións concluíron que a primeira forma animal de vida sería unha especie de esponxa, da que sería complicado atopar, en efecto, fósiles  corpóreos; aínda que como o resto de ser vivos, deixaron a súa pegada no planeta a través de interaccións co medio ou  secreciones (os  biomarcadores) que, tras a súa análise, arroxan datos do pasado máis remoto da aparición da vida.

Respecto diso,  Love aclara que este estudo non trata da captura do primeiro animal que apareceu na Terra, "senón que estas análises evidencian o momento no que as primitivas esponxas eran o suficientemente abundantes en certos ambientes mariños como para deixar un rastro  detectable de  biomarcadores". De feito, o estudo recolle mostras de rochas antigas de lugares tan distantes como Omán,  Sibera e India.

O grupo de Love basea o seu novo traballo noutro estudo previo realizado en 2009. Utilizando o mesmo sistema, os investigadores atoparon un  biomarcador  estoroide descoñecido, chamado 24-isopropilcolestano (24-ipc). Demostraron que esta molécula está presente en certas esponxas, aínda que tamén en certas algas modernas, o que implicaba que os restos achados puidesen ser vexetais e non animais. Agora, o novo estudo inclúe á teoría un novo  biomarcador, o 26-metilstigmastano (26-mes), que só  sintentizan unha serie de especies de esponxas modernas, chamadas  demosponxas e que vén a "duplicar" a evidencia de vida animal.

Love sinala que "é improbable que a combinación destes dous esteroides nas  demosponxas do  Neoproterozoico atopadas en antigas rochas pertenzan a unha rama extinta de  demoesponxas" e que o máis factible é que a habilidade para crear estas moléculas xurdise nunha especie  primixenia con esta habilidade que se mantivo ao longo da evolución, ata as esponxas actuais.

FONTE: P.Biosca/abc.es/ciencia

HUMANO VIRTUAL PARA CONVERTIRNOS EN SUPERHUMANOS

Fernando  Cucchietti, xefe de visualizacións e data processing de  Marenostrum IV (o supercomputador máis potente do sur de Europa), traballa na creación do que el chama un “xemelgo virtual”, un “doppelganger”. Sería a translación ao mundo real grazas á tecnoloxía dun vello mito, aquel que di que todos nós temos un dobre que nos acompaña. Un outro idéntico que habita noso mesmo mundo e co cal non deberiamos atoparnos xamais debido a que sería sinónimo de morte. O mito, que deu lugar a moitas  replicas literarias (desde o soado Doutor Jeckyll de Robert Louis  Stevenson ao home duplicado de José Saramago), é  pervertido na ida de  Cucchietti en tanto a súa intención non é comunicar o cesamento da vida, senón a súa prolongación. Porque o que buscan no seu equipo a través da capacidade de cálculo do  Marenostrum IV é a posibilidade de simular un corpo humano completo.

Instalado no Barcelona Supercomputing Center–Centro Nacional de Supercomputación, o  Marenostrum IV é o terceiro supercomputador máis potente de Europa e o número trece do mundo. Desde a súa instalación o ano pasado, adica 11,1 Petaflops á produción científica, é dicir, que pode executar 11.100 billóns de operacións por segundo. A cifra que escapa á nosa comprensión polo que representa, non é con todo suficiente para conseguir o que Cucchietti e o seu equipo perseguen: “Hai algúns centros especializados en simular ósos das pernas, outros no corazón, outros nos riles, algúns outros no aparello respiratorio. O conxunto de todos os órganos e formar un corpo humano completo é algo que está máis no futuro. Probablemente esteamos a falar de cinco ou dez anos, talvez vinte ata que todos os órganos non só estean simulados independentemente ben, senón que ademais logo podamos incorporalos e simulalos en conxunto”.

A complexidade do noso organismo e a precisión coa que funcionan en coordinación todos os nosos órganos, é o que fai que sexa tan difícil conseguir unha simulación exacta. O obxectivo final deste  supersoftware é facilitar aos médicos unha ferramenta perfecta para saber, por exemplo, como reacciona o corpo humano a un medicamento. Cada paciente é distinto e no futuro deberiamos ser capaces de achegar un tratamento completamente personalizado e a medida. Isto será posible grazas ao noso dobre virtual, ese “doppelganger” que nos axudará segundo Cucchietti a converternos en “superhumanos axudados pola tecnoloxía”.

FONTE: José  L. Álvarez  Cedena/elpais.com

BEPICOLOMBO: A VIAXE AO PLANETA MERCURIO

 

Mercurio visto pola sonda ’Messenger’/ NASA
 

Se estivésemos en Mercurio veriamos o Sol tres veces máis grande que na Terra, pero daría igual, porque xa estariamos mortos. O planeta máis próximo ao Sol é tamén o menos explorado entre os que teñen unha composición rochosa (xunto con Venus, Terra e Marte) en parte polos brutais contrastes entre as zonas de luz, onde se alcanzan os 450 ºC, e as sombrías, cuns -170 ºC.

BepiColombo será a primeira misión europea a este mundo lixeiramente máis grande que a Lúa, na que participan 12 países, entre eles España. Lánzase o próximo sábado, día 20 de outubro, ás 3:45 (hora peninsular española) desde o porto espacial europeo en  Kourou (Guayana Francesa). Ata agora só dúas naves visitaron o planeta. A Mariner 10 da NASA sobrevoouno e tomou as primeiras fotografías do corpo en 1974, mentres a súa sucesora Messenger foi a primeira en orbitalo entre 2011 e 2015.

Messenger expuxo moitas preguntas que agora deberá responder BepiColombo, nome que homenaxea ao matemático italiano  Giuseppe  Bepi Colombo, que explicou o estraño comportamento orbital de Mercurio e propuxo a traxectoria do Mariner 10 para sobrevoar o planeta usando a asistencia  gravitatoria de Venus por primeira vez.

A misión vai penetrarse nun planeta moi diferente ao noso. Un día en Mercurio dura 59 días terrestres, pero está tan preto do Sol, case tres veces máis que a Terra, que tarda apenas 88 días en pasar un ano, é dicir, en dar unha volta ao redor do astro.  Messenger descubriu depósitos de auga xeada nas zonas de sombra perpetua e un val máis longo que o do río Colorado e máis profundo que o do  Rift que se formou porque o planeta está a encollerse, literalmente. 

Ao contrario que a Terra, Mercurio ten só unha placa tectónica esférica baixo a cal hai un núcleo de composición descoñecida, pero que é proporcionalmente enorme, ocupando un 85% do corpo. Este núcleo está a arrefriarse lentamente, en parte pola lenta perda da súa calor orixinal, en parte porque a atracción gravitatoria do Sol mingua a medida que o astro consome o seu combustible atómico e o planeta afástase del. Por todo isto a cortiza de Mercurio perdeu sete quilómetros de radio desde a súa formación, e iso creou os vales, fallas e gretas graduadas que descubriu  Messenger.

BepiColombo inclúe dous orbitadores, un que analizará a superficie e o interior do planeta construído pola Axencia Espacial Europea (ESA) e outro para estudar a  magnetosfera desenvolvido pola axencia espacial xaponesa. Entre os obxectivos científicos está determinar a composición exacta do interior do planeta.

BepiColombo orbitará o planeta a unha altura de entre 1.500 quilómetros e 500 quilómetros. Pasará máis preto que ningunha outra polas rexións próximas ao polo sur, co que realizará “o mapa de maior resolución” do corpo ata a data.

Outro enigma de Mercurio que BepiColombo pode explicar é a súa composición química, o que á súa vez desvelaría a súa orixe.

Antes de chegar ao seu destino, as naves viaxarán 9.000 millóns de quilómetros.  BepiColombo, do mesmo xeito que Messenger, vai fixarse nunha órbita en torno ao planeta, todo un reto debido ao enorme empuxe  gravitatorio do Sol. Despois do despegamento, as dúas sondas, unidas ao módulo de transferencia e ao escudo térmico, comezarán unha odisea que lles levará a sobrevoar a Terra unha vez,  Venus dúas veces e, por último, completar seis voltas a Mercurio ata quedar incrustadas na súa órbita o 5 de decembro de 2025. As operacións científicas comezarán en 2026.

A Terra e Mercurio están a unha distancia media de 77 millóns de quilómetros e o dispositivo será capaz de indicar a posición da sonda cunha marxe de erro de 15 centímetros. Grazas a este instrumento vai poder  testar a teoría xeral da relatividade de Einstein “a un nivel de precisión sen precedentes”.

A misión será curta. BepiColombo durará un ano coa posibilidade de ampliar un ano máis. Un dos seus compoñentes máis novos son os catro motores de propulsión eléctrica que utilizan gas xenón como combustible. Chegará un momento en que tanto a sonda xaponesa como a europea esgoten o combustible. Cando isto suceda, ambas estrelaranse contra a superficie de Mercurio, o mesmo destino que correu a súa predecesora estadounidense en 2015.

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.com/ciencia

NACEN CRÍAS DE RATO DE PAREXAS DO MESMO SEXO

 

Crías nadas de dous ratos femia / LEYUN  WANG (Europa  Press)/elpais.com

Un equipo de investigadores chinos logrou reproducir crías de rato a partir de parellas do mesmo sexo, grazas a unha nova técnica que usa células nai modificadas borrando grupos químicos do ADN asociados ao sexo. Trátase da primeira ocasión na que este método aplícase con éxito, despois doutras investigacións previas que usaron outras técnicas para reproducir crías a partir de parellas do mesmo sexo. O estudo publicouse recentemente na revista Cell Stem Cell.

Moitas especies de animais son capaces de reproducirse con métodos que non requiren unha parella macho-femia, como sucede con réptiles, anfibios e peixes. Pero o proceso é máis complicado no caso dos mamíferos.

O estudo desenvolveu un complicado proceso de manipulación xenética co que eliminaron anormalidades xeradas no proceso reprodutivo de parellas do mesmo sexo. Os mamíferos normalmente herdan dous conxuntos de xenes, un da nai e outro do pai. Pero un grupo químico do ADN asociado ao sexo, o chamado "sinal xenético", hérdase dun só proxenitor.

Neste caso, o  subconjunto do outro proxenitor está inactivo, xa que ao transmitilo apágase. Se o proceso de apagado non funciona correctamente, a cría pode sufrir anomalías ou mesmo morrer. Mesturar material xenético de parellas do mesmo sexo presenta o risco de que os bebés reciban dous conxuntos de sinais xenéticos.

O estudo usou células nais embrionarias haploides, que se parecen ás células  germinales orixinais, as precursoras dos óvulos e os espermatozoides. Despois alteraron a composición das células, borrando as "rexións con sinais xenéticos" para imitar o proceso de "apagado" que se dá na reprodución normal.

Usando dous conxuntos de ADN de ratos femia, con manipulacións xenéticas, os científicos lograron producir 29 crías a partir de 210 embrións, que lograron vivir ata a idade adulta e reproducirse con normalidade. Pero os ratos producidos a partir de dous conxuntos de material xenético masculino (que se inxectaron nun óvulo de rato ao que se lle retirou o núcleo e, por tanto, o material xenético feminino) apenas sobreviviron 48 horas. Os investigadores prevén estudar por que non funcionou o proceso.

Aínda que as aplicacións desta investigación son en gran medida teóricas, poderían mellorar os métodos de clonación dos mamíferos e mesmo, a longo prazo, os tratamentos de fertilidade para as parellas do mesmo sexo, aseguran os autores.

FONTE:elpais.com/ciencia

FÓSIL DE ESQUÍO VOADOR DESCUBERTO EN CATALUÑA

 

Nun momento que a ciencia aínda non conseguiu sinalar con exactitude, un tipo de  esquío común evolucionou desenvolvendo unha membrana de pel entre as súas extremidades, o que lle permitía planear entre as árbores. Coñecida como  patagio, é a parte máis característica dos esquíos voadores quen, a pesar do seu nome, planean, e non voan, entre as árbores, percorrendo distancias de ata 150 metros. Este roedor é o único mamífero  planeador con éxito evolutivo, xa que se coñecen ata 52 especies diferentes e expandiuse por diversas zonas de Europa, Asia e Norte América. Por todas estas peculiaridades, os científicos sempre se mostraron interesados nas súas orixes, que ata agora datábanse hia uns 23 millóns de anos.

Con todo, uns restos atopados en Cataluña virían a  refutar esta teoría, adiantando este salto evolutivo en, polo menos, dous millóns de anos. Descuberto no vertedoiro de Can Mata (situado en Hostalets de Pierola, provincia de Barcelona), trátase do esqueleto fósil do esquío voador máis antigo que se coñece ata a data no mundo. Aínda que a súa idade sería de 11,6 millóns de anos, o estudo molecular destes ósos adiantaría a orixe da especie a unha idade situada entre os 31 e 25 millóns de anos.

 A  Miopetaurista  neogrivensis atopada é de de o tipo planeador grazas aos máis de 80 ósos achados, entre os que se inclúen o cranio e varios elementos das extremidades anteriores e posteriores. O achádego acaba de ser publicado en eLife. 

A  Miopetaurista é un esquío voador de tamaño moi grande: cun peso de entre 1,1 e 1,6 quilos, é comparable á maioría de especies de esquíos xigantes actuais. Os seus ósos son tan grandes que inicialmente os investigadores pensaron que atoparan restos dun primate, unha especie que se atopa con relativa facilidade en Can Mata.

FONTE: P. Biosca/abc.es/ciencia