NOTICIAS DAS CIENCIAS

UN BRONTOSAURO AFRICANO: LEDUMAHADI MAFUDE

Algúns dos ósos du Ledumahadi mafude / McPhee et al./Current Biology

En 1993, os humanos entraron por primeira vez no mundo dos dinosauros grazas á produción de Steven Spielberg, Jurassic Park. Cando escoitamos este título é inevitable lembrar esas ameazantes imaxes protagonizadas polo Tyannosaurus ou o Velociraptor. Pero, ata aí. Non moitas máis especies de dinosauro déronse a coñecer tanto como o mencionadas pero si que se puido ver un dinosauro cuxo aspecto se gravou na mente de máis dun neno, a pesar de ter un nome pouco  recordable. Trátase do Brontosaurus, un saurópodo que viviu a finais do período xurásico e reconocible polo seu longo pescozo e, en resumo, a súa grandeza que o caracteriza. Esta especie viviu hai 150 millóns de anos pero, sorprendentemente, ten un "parente" que lle gaña en antigüidade. Un achado recentemente presentado por Blair  Mcphee, o principal autor da investigación realizada por el e outros estudiosos da Universidade de  Witwatersrand (Sudáfrica).

O dinosauro "revelación" que protagoniza este estudo publicado recentemente en Current Biology, pertence á familia do  Sauropodomorfos e recibe o nome de  Ledumahadi  mafude ou trono xigante ao amencer no idioma africano Sesotho. Poida que algúns se pregunten por que ten un nome africano cando a maioría de fósiles de dinosauros son atopados en lugares como Europa ou China. Esta vez foi Sudáfrica a que acolleu, hai 200 millóns de anos, un Ledumahadi que se remonta moito máis atrás ao primeiro xurásico no pasado prehistórico.

Foi hai seis anos cando Jonah Choiniere viu por primeira vez o fósil dun Ledumahadi. A partir dese momento, ata agora, este biólogo formou parte do equipo de investigación que estudou a este dinosauro, cos seus ósos como ferramenta crave. Unha das cuestións que este equipo quería resolver era se estes dinosauros camiñaban a dúas patas ou de poutelas (catro patas), o cal non foi nada fácil. "A comprensión da bioloxía destes animais antigos representados só no rexistro fósil é extremadamente difícil", sinala  Choiniere. Pero conseguírono. Os investigadores mediron o grosor das extremidades de Ledumahadi para coñecer o seu peso e saber cantas extremidades puido chegar soportar e así verificar que este dinosauro andaba de poutelas.

Desde o primeiro contacto co fósil, os estudiosos sabían que non estaban ante un dinosauro calquera. A partir do método utilizado, no estudo establécese que este dinosauro pesaba 12 toneladas e, debido a un desenvolvemento adulto completo, morreu con 14 anos. Grazas a estes achados, McPhee e o seu equipo permitiulles coñecer a posibilidade de que algúns antepasados do Ledumahadi tentaron camiñar de poutelas, a pesar de dubidar en se eran bípedos ou cuadrúpedos. Sexa dunha forma ou outra, a hipótese queda sobre a mesa.

Conseguir a  cuadrupedalidade non foi tarefa fácil para os Ledumahadi. Ata chegar a camiñar de poutelas, estes dinosauros sufriron dous desenvolvementos diferentes, en canto a evolución de posturas refírese, para conseguir camiñar con extremidades firmes. Con todo, ninguén dixo que os inicios fosen fáciles, pero poden ter un desenvolvemento satisfactorio como ocorre nesta ocasión: "Estes desenvolvementos producidos nas súas características corporais axudounos a triunfar desde o punto de vista evolutivo" asegura  Choiniere.

"Esta investigación fíxonos ver que mesmo hai 200 millóns de anos, estes animais xa se converteron nos vertebrados máis grandes que xamais camiñen sobre a Terra" explica  Choiniere. Con iso pódese ver que, en ocasións, o futuro non ten sempre a clave para dar co último avance. O pasado tamén garda descubrimentos asombrosos, unha realidade que estes investigadores van aproveitar na súa procura de fósiles de dinosauros e outros animais que se extinguiron nos períodos  triásico e  xurásico de Sudáfrica.

FONTE: Paloma Terol/elmundo.es/ciencia

O TRASNO, UN PLANETA ANANO NOS CONFÍNS DO SISTEMA SOLAR

 

Recreación da situación de O Trasno no Sistema Solar/ Carnegie

Un equipo de astrónomos estadounidenses descubriu un planeta anano de apenas 300 quilómetros de diámetro nos confíns do Sistema Solar. Se a distancia media entre a Terra e o Sol é de 150 millóns de quilómetros, o novo obxecto nunca está a menos de 65 veces ese treito e chega a multiplicalo 2.300 veces. O planeta, co  abstruso nome técnico de 2015  TG387, foi bautizado O Trasno polos seus descubridores, porque foi observado por primeira vez días antes da festividade de Halloween.

O diámetro de  Plutón, outro planeta anano moito máis próximo, é duns 2.370 quilómetros. O Trasno foi detectado por primeira vez o 13 de outubro de 2015 desde un telescopio situado sobre o volcán  hawaiano  Mauna  Kea. O descubrimento fíxose público o pasado luns nun boletín da Unión Astronómica Internacional.

A importancia do novo planeta anano é que as peculiaridades da súa órbita apoian a existencia doutro planeta moito maior, cun tamaño 10 veces o da Terra, situado moito máis alá de  Plutón. O empuxe  gravitatorio desa hipotética  supertierra explicaría os movementos do Trasgo, que tarda 40.000 anos en dar unha volta ao Sol.

Hai dous anos, varios astrónomos , xa postularon a existencia deste gran planeta, que sería o noveno do sistema solar, tras Mercurio,  Venus, a Terra, Marte, Xúpiter, Saturno,  Urano e  Neptuno. Bautizárono Planeta Nove  ou  Planeta X, tras detectar o seu presunto efecto nas órbitas de seis corpos situados no cinto de  Kuiper, un  maremágnum de obxectos xeados máis aló de  Neptuno.

FONTE: Manuel Asende/elpais.con/materia

EN SATURNO CHOVE

Os datos de Cassini revelaron que a composición química dos seus aneis é "moito máis complicada" do que ata agora críase / Imaxe: lanoinformativo.com

O 17 de setembro de 2017 a sonda Cassini desintegrouse nas capas superiores da atmosfera de Saturno. O artefacto da NASA pasou as súas últimas horas enviando información á Terra de forma constante. Froito desas transmisións, agora publícanse en Science seis estudos que explican, entre outras cousas, que está a pasar entre as nubes máis altas do xigante  gaseoso e o interior dos seus aneis, unha zona que non se explorou ata agora.

Os datos mostran que esa rexión está azoutada pola choiva que cae desde o anel D, o máis próximo ao planeta, como unha “chuvieira”, en palabras do autor principal dun dos estudos. “Se estiveses alí apenas sentirías o impacto das pequenas partículas, pero poderías cheirar os gases”, explica o físico do Instituto de Investigación do Suroeste (EE  UU).

A choiva sobre Saturno contén auga (o 95% dos aneis está composto de xeo), metano,  amoníaco, monóxido de carbono, dióxido de carbono e nitróxeno, máis ou menos o que se esperaba, pero tamén, e isto é unha sorpresa, compostos orgánicos, entre eles butano e propano.

Os investigadores están sorprendidos pola cantidade de material que cae sobre a atmosfera  saturnina, uns 10.000 quilos por segundo. Pero o impacto destas “choivas” é relativo a que Saturno ten 63 veces a superficie da Terra e o material queda repartido por unha superficie tan ampla que se estivese chovendo durante toda a historia do Sistema Solar, uns 4.500 millóns de anos, a acumulación sería de apenas 2,5 milímetros.

Con todo, a choiva do anel D modifica a composición química das capas altas da atmosfera do planeta e é posible que co tempo cambie tamén a proporción de carbono e osíxeno nas capas interiores que están en contacto coa superficie. O espectacular sistema de aneis, que abarca 300.000 quilómetros pero ten apenas 10 metros de espesor, retroaliméntase. O anel  C descarga sobre o D e leste sobre o planeta, segundo mostra uno dos estudos.

Cassini profundou noutra rareza de Saturno: o seu campo magnético é algo nunca visto. Na Terra, os polos xeográficos e os magnéticos están separados 11 graos, pero en Saturno están aliñados cunha diferenza de menos dunha centésima de grao. “Ata agora criamos que debía haber una certa  desalineación, entre polos, para que exista un campo magnético, pero a súa ausencia en Saturno parece indicar que temos que repensar todo o que sabiamos sobre como algúns planetas forman campos magnéticos”, explica o coautor doutro dos traballos publicados e investigador do Imperial  College de Londres. Estudar o campo magnético do planeta é clave, porque pode desvelar se Saturno esconde un núcleo sólido no seu interior, unha das maiores preguntas que quedan por responder.

A nave foi lanzada o 15 de outubro de 1997 como parte dunha misión conxunta entre a NASA e a Axencia Espacial Europea, que se encargou do módulo de aterraxe  Huygens (que se separou o 25 de decembro de 2004), acadando a maior lúa de Saturno, Titán, o 14 de xaneiro.

Cassini foi a primeira nave que orbitou Saturno. Desde a súa chegada ao planeta en 2004 fixo cousas incribles, como atravesar as  fumarolas dos  géiseres de  Encélado que brotan dun descoñecido océano sepulto baixo o xeo, un dos lugares máis propicios para a vida no Sistema Solar. Pouco antes de desaparecer, a misión tamén confirmou que nas zonas ecuatoriais de Titán prodúcense tormentas de po como as que suceden nos desertos da Terra e de Marte.

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.com

ESTRAÑA PERTURBACIÓN NA VÍA LÁCTEA

Ilustración da perturbación observada polos científicos / ESA

A sonda espacial Gaia, a misión europea que ten por obxectivo elaborar un detallado catálogo coa posición, a distancia e a velocidade de máis de mil millóns de estrelas da nosa galaxia, acaba de atopar unha sorprendente "perturbación" na Vía Láctea. E é que a galaxia en que vivimos está, aínda, sufrindo os efectos dun "encontro" pasado. En efecto, millóns de estrelas non seguen a órbita "doce e plana" ao redor do centro galáctico, como sería de esperar, senón que móvense de forma parecida a como o fan as ondas de auga nun estanque despois de tirar unha pedra. O sorprendente achado publícase esta semana en  Nature.

Segundo os investigadores, o encontro con outra galaxia tivo lugar nalgún momento dos últimos entre 300 e 900 millóns de anos. E ese encontro foi descuberto, precisamente, grazas ao patrón de movemento das estrelas no disco da Vía Láctea.

“Fixemos unha gráfica da coordenada  z (a altura das estrelas por encima ou por baixo do disco da galaxia) fronte á velocidade  Vz (velocidade con que se moven as estrelas na dirección vertical no disco) e, sorprendentemente, o que apareceu foi unha espiral perfecta, similar á cuncha dun caracol”, explica Teresa Antolla, autora principal do estudo, investigadora do Instituto de Ciencias do Cosmos da Universidade de Barcelona (ICCUB).

A forma helicoidal detectada polos investigadores significa que as estrelas non se están movendo, como sería de esperar nunha galaxia en equilibrio, en círculos simples ao redor do centro da Vía Láctea, senón que seguen patróns máis complexos.

Devanditos patróns reveláronse porque Gaia non só mide con precisión as posicións de máis de mil millóns de estrelas, senón tamén as súas velocidades no plano do ceo. E para este  subconxunto duns poucos millóns de estrelas, Gaia proporcionou unha estimación das velocidades  tridimensionales completas, o que permitiu un estudo do movemento estelar utilizando a combinación de posición e velocidade.

Cando Teresa Antolla observou por primeira vez os patróns na pantalla do seu computador, non podía crer no que estaba a ver. Unha forma en particular chamou poderosamente a súa atención. Tratábase dun patrón espiral, similar a un caracol, que xurdía no gráfico que trazou a altitude das estrelas por encima ou por baixo do plano da Galaxia. Nunca antes viuse nada semellante.

A razón pola que o fenómeno non se detectou con anterioridade é sinxela: nunca antes os científicos tiveran nas súas mans un instrumento coa potencia e a capacidade de Gaia. "É coma se de súpeto te puxeses as lentes adecuadas e puideses ver todas as cousas que antes non era posible ver", afirma a investigadora.

Unha vez confirmado que as estruturas que reflectían os datos eran reais, chegou o momento de pescudar que as causaba e por que estaban alí. "É como tirar unha pedra nun estanque, e ver como a auga de despraza en ondas e ondas", afirma Antolla.

Con todo, e a diferenza das moléculas de auga, que terminan por asentarse e recuperar a súa forma orixinal, as estrelas son capaces de reter unha "memoria" daquilo que as perturbou. E esa memoria atópase, precisamente, nos seus movementos. Co paso do tempo, e aínda que as ondas xa non sexan fáciles de ver na distribución das estrelas, aínda é posible localizalas ao estudar as súas velocidades.

A seguinte cuestión foi pescudar que é o que golpeara á Vía Láctea para que as estrelas comportásense desa forma. A partir doutras investigacións, sabemos que a nosa galaxia é unha "caníbal", que foi crecendo a base de "devorar" a outras galaxias máis pequenas ao longo da súa historia. Pero ese non parece ser o caso nesta ocasión.

Amina  Helmi, da universidade holandesa de Groningen e coautora do estudo, xa realizara outros traballos sobre unha pequena galaxia, Saxitario, que apenas contén algunhas decenas de millóns de estrelas e que actualmente está a ser  canibalizada pola Vía Láctea. E resulta que o seu máis recente achegamento á nosa galaxia non foi un golpe directo, senón que pasou moi preto dela, case rozándoa. Algo máis que suficiente para que a súa gravidade perturbase algúns millóns de estrelas da Vía Láctea, tal e como unha pedra lanzada a un estanque perturbaría a auga.

Ademais, dáse o caso de que este último encontro próximo de Saxitario coa Vía Láctea produciuse nalgún momento entre hai 200 e 1.000 millóns de anos, un tempo que coincide case á perfección co que Teresa Antolla calculou para a orixe de fórmaa espiral do movemento das estrelas observadas por Gaia.

Agora, os investigadores queren estudar con moito máis detalle este encontro galáctico. A Vía Láctea, desde logo, ten unha historia moi rica que contar. E apenas se estamos a empezar a lela.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

O ANIMAL MÁS ANTIGO QUE SE COÑECE: DICKINSONIA

 

Para atopar alieníxenas non fai falta viaxar a outros planetas. Hai 550 millóns de anos había na Terra criaturas tan estrañas que ata agora ninguén conseguiu darlles un lugar definitivo na árbore da vida. Entre todas elas destaca a fauna de Ediacara, formada por organismos que algúns paleontólogos consideran “tan estraños como seres doutro planeta”.

A maioría deles “tiña unha complexión distinta á dos animais actuais, con  simetrías diferentes e unha complexión totalmente alieníxena”, explica  Jochen  Brocks, investigador da Universidade Nacional de Australia. “Algúns tiñan forma de  fractal [obxectos matemáticos cuxa estrutura aparentemente irregular repítese a diferentes escalas]”, e outros “parecíanse a unha galaxia en espiral con oito brazos. Os biólogos sinxelamente non saben como interpretar todo isto”, explica o  xeoquímico.

O equipo de Brocks cre despexar dubídalas grazas á análise de restos orgánicos atrapados nos fósiles. O seu traballo centrouse na Dickinsonia, un xénero de fósiles descrito en 1947. Eran seres ovalados e simétricos que chegaban a medir 1,4 metros de longo e que son un dos organismos de Ediacara máis coñecidos.

Algúns expertos cren que eran liques (simbiose entre un fungo e unh alga—, outros que se trataba de seres unicelulares xigantes, e outros animais mariños de augas cálidas e pouco profundas. Ata agora non se puido descartar ningunha destas hipóteses baseándose só na observación da morfoloxía destes fósiles, que datan de hai entre 571 e 541 millóns de anos, o que lles converteu nun dos maiores enigmas da paleontoloxía. 

Brocks e os seus colegas tiveron que descender  encordados polas paredes dun cantil do Mar Branco na costa nordés de Rusia. Das grandes placas de roca arenisca extraeron exemplares de  Dickinsonia duns catro centímetros de longo datados en 558 millóns de anos. Os investigadores partiron algúns dos fósiles e analizaron a súa composición cun cromatógrafo. Presentaban un alto contido en colesteroides derivados do colesterol, unha molécula  ubicua nos animais. En cambio, estes lípidos apenas estaban presentes na capa de  microbios que lles rodeaba e que supostamente lles servía como alimento.

As conclusións do equipo, publicadas na revista Science, indican que estas criaturas eran os animais máis antigos que se coñecen e aclaran como sucedeu o paso entre “o mundo  microscópico das bacterias e o dos animais grandes”, segundo  Brocks.

Os animais comparten as mesmas características fundamentais: poden moverse, aliméntanse doutros organismos, son multicelulares, teñen tecidos especializados, sistema dixestivo e sistema nervioso. Hai evidencias de que Dickinsonia podía moverse, pero o resto de características non están probadas. Por exemplo non tiñan nin boca nin ano, co que se especulou que se alimentaban a través da pel, o que reforzaría que fosen seres  unicelulares que chegaron a alcanzar dimensións xigantescas en ausencia de depredadores.

Nos animais, o colesterol forma parte da membrana que recubre cada unha das células do corpo dándolles forma e controlando que compostos entran e cales quedan fóra. “Case con seguridade o colesterol tiña a mesma función en  Dickinsonia”, asegura  Brocks, que resalta que a presenza desta molécula confirma que este “é o animal máis antigo que se coñece no rexistro xeolóxico”. Outro organismo de  Ediacara, o  Kimberella, era ata agora o animal máis antigo coñecido, con 555 millóns de anos.

Hai 541 millóns de anos sucedeu a explosión do Cámbrico, un estalido de novas formas de vida no que apareceron a maioría dos grupos animais. Segundo o estudo, a fauna de  Ediacara foi o “preludio” desa explosión de vida.

Diego García-Bellido, biólogo e  paleontólogo especialista na fauna do Cámbrico na Universidade de Adelaida, opina que é un achado “moi interesante”, pero ofrece unha interpretación dos datos algo diferente. “ Dickinsonia non é un devanceiro noso, senón unha rama lateral, que se extinguiu a final do Ediacárico ou como máximo no  Cámbrico temperán, cando os verdadeiros animais diversificáronse, fixéronse máis grandes e desenvolveron estruturas  mineralizadas”, resalta. Para o investigador español “atopar estes compostos en Dickinsonia apunta a que estes organismos xa tiñan algúns elementos diagnósticos dos animais, pero non que fosen verdadeiros animais, pola mesma razón que atopar plumas en numerosos dinosauros  terópodos, incluído o  T. rex, non os converte en aves voadoras”, resalta.

FONTE: Nuño Domínguez/elpais.es/ciencia e wikipedia

DÚAS NAVES XAPONESAS NO ASTEROIDE RYUGU

Representación Sonda Hayabusa 2 / JAXA/hipertextual.com

 

A axencia espacial xaponesa (JAXA) informou que o pasado fin de semana, a súa sonda Hayabusa 2 depositou dous pequenos vehículos móbiles na superficie dun asteroide.

A Hayabusa 2 leva varios meses aparcada en órbita ao redor do seu obxectivo, un  pedrusco de ao redor dun quilómetro de diámetro chamado Ryugu, orbitando a uns 20 quilómetros, unha distancia perfecta para ofrecer detalladas vistas. O pasado venres os técnicos ordenáronlle descender ata só cincuenta metros do chan, soltar os seus dous  rovers en caída libre e volver elevarse.

Ambos os artefactos, xemelgos, reciben o nome de Minerva 2. Teñen o aspecto e tamaño dunhas latas de conserva  cilíndricas cubertas de células  fotoeléctricas para alimentar aos seus equipos (principalmente, cámaras de televisión e medidores de temperatura). Non necesitan paracaídas nin sistema de freado, xa que a gravidade de Ryugu é tan débil que lles levou un cuarto de hora percorrer os cincuenta metros. Durante a súa caída aínda tiveron tempo de fotografar a nave ama de cría, que remontaba o voo.  

Ao chegar ao chan, ambos os artefactos  rebotaron e acabaron descansando a poucos metros de distancia uno doutro. Non teñen rodas nin patas, pero poden desprazarse; por iso cualifícanse de  rovers. No seu interior levan un  contrapeso accionado por un motor eléctrico. Cando este xira, desequilíbranse e dan un pequeno pinchacarneiro. Así, golpe a golpe, poden ir dun lugar a outro. Iso si, sen présa.

Os dous ‘rovers’ desplegados en Ryugu / JAXA/sondasespaciales.com

A sonda aínda dispón de tres rovers máis, dos que se desprenderá nas próximas semanas. O maior, de construción alemá, vai  provisto de equipos que analizan a composición química do chan.

Para poder acceder a capas máis profundas, que xamais foron alteradas pola radiación solar, o Hayabusa 2 leva a bordo unha bala de cobre dun par de quilos de peso. Chegado o momento, dispararaa contra o chan, onde impactará a máis de 2 quilómetros por segundo. O choque deberá poñer ás descuberto rocas  prístinas… e tamén proxectar ao espazo unha gran nube de fragmentos. De feito, programouse unha manobra para que a sonda, unha vez exectado o proxectil, busque refuxio rapidamente alén do asteroide para evitar o impacto desa metralla cósmica.

Por último, a sonda descenderá unha vez máis ata rozar o chan cun dos seus sensores. Outro proxectil, esta vez moito máis pequeno, fará saltar  esquirlas que serán recollidas polo propio dispositivo e introducidas nunha pequena cápsula. Logo, o Hayabusa 2 emprenderá regreso á Terra onde, se todo vai ben, deberá chegar o ano 2020. A cápsula caerá con paracaídas nos desertos de Australia, onde os técnicos xaponeses estarán a esperar a súa chegada.

FONTE: Rafael Clemente/elpais.es/ciencia

PRÓXIMA B, ALTAMENTE HABITABLE

Recreación do planeta Próxima b / Imaxe: abc.es

En agosto de 2016, cando o astrónomo español Guillem Anglada Escudé descubriu un planeta similar á Terra xusto "na estrela do lado", nin el nin o seu equipo puideron crer na súa sorte. Desde logo, resulta cando menos curioso que, na inmensidade do Universo, sexa precisamente Próxima Centauri, a estrela máis próxima ao Sol, a só 4,2 anos luz de distancia, a que albergue o planeta máis prometedor e parecido ao noso de cuantos atopáronse ata agora.

Desde entón, Próxima  b, un mundo con apenas 1,3 masas terrestres e situado xusto no medio da zona de habitabilidade da súa estrela (a distancia exacta que permite a existencia de auga líquida na súa superficie) foi obxecto de numerosos estudos para determinar se, efectivamente, o  exoplaneta máis próximo a nós posúe océanos e resulta apto para a vida.

Agora, e utilizando modelos informáticos similares aos que se usan para estudar o cambio climático na Terra, un equipo de investigadores dirixido por  Antony do Xenio, do Instituto  Goddard de Estudos Espaciais da NASA, acaba de descubrir que Próxima  b é perfectamente capaz de manter enormes áreas de auga líquida na súa superficie, o que aumenta considerablemente as súas posibilidades de albergar organismos vivos. Os resultados da investigación acaban de publicarse en Astrobiology.

Próxima  Centauri é unha anana vermella, moito máis pequena e fría que o Sol, o cal implica que a súa zona habitable está extremadamente preto da estrela. Por iso, é moi probable que o seu planeta, Próxima  b, bloqueado polas mareas  gravitatorias, mostre sempre a mesma cara á estrela, de forma similar a como a Lúa sempre mostra a mesma cara á Terra.

Anteriores simulacións suxeriran que o hemisferio sempre iluminado do planeta estaría sometido a moi altas temperaturas, mentres que o hemisferio escuro sería extremadamente frío. Malas noticias para as posibles reservas de auga, que se  evaporarían nunha parte de Próxima b e conxelaríanse na zona oposta. Nese escenario, a auga líquida só podería perdurar nunha zona moi limitada do planeta, preto da fronteira que separa o día interminable da noite eterna. No seu estudo, do Xenio refírese a esta zona como "globo ocular da Terra".

Pero as novas simulacións foron moito máis exhaustivas que as anteriores, e incluían tamén un océano dinámico e circulante, capaz de transferir a calor dun hemisferio ao outro de forma moi efectiva. Os investigadores, ademais, acharon que os movementos dese océano e da atmosfera combínanse de tal modo que "aínda que o lado nocturno nunca vexa a luz da estrela, existe unha franxa de auga líquida que se mantén ao redor da zona ecuatorial".

Do Xenio compara esta circulación de calor aos climas costeiros do noso propio planeta. A costa Este de Estados Unidos, por exemplo, é máis cálida do que debería ser porque a corrente do Golfo leva ata ela auga morna desde os  trópicos. En  California, pola contra, as correntes oceánicas traen auga fría desde o norte, polo que a costa oeste é máis fría do que sería sen esa achega.

Para Próxima  b, o equipo de investigadores executou ata 18 simulacións diferentes, tendo en conta os efectos de continentes xigantescos, atmosferas extremadamente delgadas, composicións atmosféricas diferentes e mesmo cambios na salinidade do océano global. E en case todos os modelos, Próxima  b terminou tendo grandes mares abertos e duradeiros en polo menos unha parte da súa superficie.

Todo está, pois, preparado e á espera de que durante os dous próximos anos entre en funcionamento unha nova xeración de telescopios, moito máis potente que a actual e capaz de estudar directamente moitas máis caracteríasticas dos  exoplanetas, en especial as súas atmosferas. Se a vida conseguiu realmente arraigar en Próxima  b, moi pronto o saberemos.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

REXENERAL PEL MEDIANTE TÉCNICAS DE REPROGRAMACIÓN CELULAR

Un equipo dirixido polo investigador Juan Carlos  Izpisúa consegue rexenerar pel mediante técnicas de reprogramación celular / Imaxe: elmundo.es

Cando nos facemos un rasguño, o organismo é capaz de restañar o dano e volver pechar a ferida en pouco tempo. En cambio, se a lesión é moi grave e extensa, eses mecanismos de reparación non son igual de eficientes e non conseguen que a pel  cicatrice. Nestes casos, os médicos recorren a enxertos de pel, ben sexa tomados do propio paciente ou fabricados no laboratorio mediante unha especie de cultivo celular. Este proceso, con todo, é longo, complexo e non sempre dá bos resultados.

Pero o panorama podería cambiar grazas a unha investigación dirixida polo español Juan Carlos Izpisua (Albacete, 1960) desde o Instituto Salk de EEUU. O seu traballo, publicado hai uns días en Nature, deixa entrever no horizonte unha posible nova opción para os pacientes. En concreto, desenvolveron unha técnica para transformar directamente as células dunha ferida aberta en novas células de pel. A través de  reprogramación celular, estes investigadores lograron rexenerar pel de ratos, que este tecido naza a partir de lesións nos animais.

O achado non só podería ser moi útil para atender a grandes queimados ou a persoas con graves  úlceras na pel, como moitos  diabéticos, explica  Izpisúa, senón que abre unha gran porta noutros ámbitos, como "a cirurxía plástica, o cancro de pel ou mesmo a deterioración natural da pel como consecuencia do envellecemento". De feito, tal e como remarca o investigador, unha das principais claves do traballo é que por primeira vez conseguiu "rexenerar nun mamífero, in vivo, un tecido  tridimensional formado por distintos tipos celulares".

Previamente, explica, conseguiuse a rexeneración de células individuais, como os  cardiomiocitos, pero nunca antes había  sipo posible crear un tecido completo no interior do propio organismo e sen necesidade dun transplante externo.

O traballo é unha proba de concepto, pero abre a porta á posibilidade de rexenerar os tecidos e órganos sen necesidade de implantar nada externo (como fai por exemplo unha píntega cando perde a cola), o que ten enormes implicacións "na rama da medicina que trata de substituír a aqueles tecidos e órganos que deixan de ser funcionais por enfermidade, accidente ou por envellecemento".

Os investigadores partiron da observación de que na curación das pequenas feridas resulta clave o papel dos  queratinocitos  basales, células similares ás nai que actúan como precursores de diferentes tipos celulares e que  migran ás feridas desde o tecido adxacente para promover a súa curación.

Tras varios ensaios de proba-erro, os investigadores conseguiron identificar catro factores a través dos que puideron  reprogramar o estado de células  mesenquimales presentes na ferida ata convertelas en  queratinocitos  basales, que aos poucos foron xerando pel ata curar a ferida. Non foi necesario ningún  andamiaje previo para guiar ás células no proceso. "As células  reprogramadas tiñan unha capacidade  innata para crear pel nova ata que a lesión pechouse", sinala  Izpisúa, quen subliña o feito de que as células deixaron de crecer por si mesmas cando non quedaba rastro da ferida (nuns 18 días).

Aínda que na investigación en ratos non se observou ningún crecemento celular descontrolado nin alteracións relacionadas coa administración dos factores de  reprogramación (utilizouse un virus como ’vehículo’), os investigadores remarcan que, antes de iniciar os ensaios en humanos, é fundamental asegurarse de que a intervención é completamente segura a longo prazo.

Ademais de investigacións nesta liña, os científicos tamén comezarán a optimizar o método, probarán a súa eficacia noutros modelos animais e tentarán validar o seu uso na rexeneración de órganos, como o ril

FONTE: Cristina G. Lucio/elmundo.es/ciencia