NOTICIAS DAS CIENCIAS

DESCOBREN DOUS ELOS ENTRE DINOSAUROS E AVES

Ósos de Xiyunykus no laboratorio, antes de desprendelso da rocha / Imaxe: J. Clark/quo.es

Un equipo internacional de investigadores, liderados por James Clark e  Jonah  Choiniere, descubriu unha nova especie de dinosauro, Xiyunykus  pengi, durante unha expedición a  Xinjiang, China. Os achados foron publicados en Current Biology xunto coa descrición dunha segunda especie intermedia nova, Bannykus wulatensis.

 

Restauración do aspecto do Bannykus / SHI Aijuan/abc.es

Xiyunykus e Bannykus son ambos alvarezsauroideos, un enigmático grupo de dinosauros que comparten moitas características coas aves. Os seus corpos son delgados, cun cranio parecido ao dun ave e moitos dentes pequenos en lugar dos habituais dentes grandes e afiados dos seus parentes  carnívoros.

"Cando describimos o primeiro membro coñecido dos  alvarezsauroideos, o  Mononykus, en 1993, sorprendeunos o contraste entre os seus brazos parecidos aos dun topo e o seu corpo similar ao dun  correcamiños, pero había poucos fósiles que o conectasen con outros grupos de  terópodos”, sinala Clark.

Con todo, os alvarezsauroideos non sempre tiveron esta aparencia. Os primeiros membros do grupo tiñan brazos relativamente longos con mans de garras fortes e dentes típicos de  carnívoros. Co tempo convertéronse en dinosauros con brazos parecidos aos dun topo e unha soa garra. O achado dos novos  especímenes permitiu aos investigadores descubrir un cambio importante na evolución das características especializadas dos alvarezsauroideos.

"Pode ser difícil precisar as relacións dos animais altamente especializados. Pero as especies fósiles con características de transición, como  Xiyunykus e  Bannykus, son tremendamente útiles porque vinculan as características anatómicas  máis estrañas coas máis típicas", conclúe  Choiniere.

FONTE: Juan Scaliter/quo.es/ciencia

EVIDENCIAS DEFINITIVAS DA PRESENZA DE AUGA XEADA NA SUPERFICIE DOS POLOS DA LÚA

A distribución do xeo da superficie no polo sur da Lúa (esquerda) e o polo norte (dereita) / NASA  

Un equipo de científicos observou directamente "evidencias definitivas" da existencia de auga xeada na superficie da Lúa nas zonas "máis escuras e frías das súas rexións polares", segundo informou a NASA na súa páxina web.

A maior parte do xeo recentemente descuberto sitúase á sombra de cráteres, onde as temperaturas máis altas nunca superan os -156 ºC, debido a que a pequena inclinación do eixo da Lúa fai que a luz solar nunca chegue a esas rexións.

Os devanditos depósitos están distribuídos de forma irregular e "poderían posiblemente ser antigos", segundo as observacións para as que se empregaron datos dun instrumento da NASA chamado  Moon  Mineralogy  Mapper (Cartógrafo Mineral da Lúa),  M3.

No polo sur, a maioría do xeo está concentrado nos cráteres do satélite terrestre, mentres que no polo norte a presenza de auga xeada está máis xeneralizada, pero escasamente estendida.

O equipo, dirixido por científicos das universidades estadounidenses de  Hawai e  Brown e de Centro de Investigación Ames da NASA identificaron "tres asinas específicas que definitivamente proban que hai auga xeada en superficie da Lúa".

O  M3, a bordo da sonda lunar india Chandrayaan-1 que foi lanzada ao espazo en 2008, estaba especialmente equipado para confirmar a presenza de xeo na lúa.

Este instrumento recolleu datos que non só captaba as propiedades reflectoras que se esperan do xeo, senón que tamén era capaz de medir, de forma directa, a forma inconfundible en que as súas moléculas absorben a luz infravermella, de maneira que podía diferenciar entre auga, vapor ou xeo.

A NASA lembra que observacións indirectas feitas anteriormente detectaron posibles signos de auga na superficie o polo sur da Lúa, pero eses datos tamén podían explicalos outros fenómenos, como un chan lunar que fose "inusualmente reflector".

Os expertos consideran que con suficiente xeo na súa capa máis superficial, a auga podería ser un recurso para futuras expedicións de exploración ou mesmo para permanecer na Lúa e mesmo sería máis accesible que a auga detectada baixa o chan do satélite.

Saber máis cousas sobre este xeo e como chegou ata alí e como interactúa con outros ambientes lunares máis grandes será "un enfoque crave para a NASA e os seus socios comerciais" a medida que se esforza "por regresar e explorar o noso veciño máis próximo, a Lúa", sinala a axencia estadounidense na súa web.

FONTE: elmundo.es/ciencia

"DENNY": O FROITO DUNHA NEANDERTAL E UN DENISOVANO

O pequeno fósil, achado nas covas de  Denísova en 2012, corresponde a unha adolescente de 13 anos (T.  Higham,  University  of Oxford) / eluniverso.com

Érase unha vez, hai 50.000 anos, unha neandertal e un denisovano practicaron sexo e tiveron unha filla... Un minúsculo fragmento de ósos revelou que estas dúas especies da liña dos humanos, agora extintas, reproducíronse.

"É a primeira vez que se identifica un descendente directo destes dous grupos", indica Viviane  Slon, do Instituto Max-Planck de antropoloxía evolucionista de Leipzig, en Alemaña, coautor dun estudo publicado, onte, na revista Nature.

Os denisovanos e os neandertais separáronse hai 400.000-500.000 anos, converténdose en dúas especies distintas do xénero Homo.

Os neandertais desapareceron hai ao redor 40.000 anos. Descoñécese o motivo exacto. Os  denisovanos tamén desapareceron, pero non se sabe cando.

Pero probas de ADN demostraron que ambos deixaron parte da súa herdanza ao  Homo  sapiens. As poboacións asiáticas e  amerindias comparten menos do 1% do seu ADN cos denisovanos e os  aborígenes de Australia ou os  papúes de Nova Guinea ata o 5%.

Así mesmo, todos os humanos modernos, excepto os africanos, teñen no seu xenoma aproximadamente un 2% de ADN legado polos neandertais, o que demostra que se puideron producir cruces entre estas especies nun pasado afastado.

A existencia dun descendente destas dúas especies foi revelada tras o achado dun óso de 1,5 centímetros, tan pequeno que os científicos non podían dicir a primeira vista se pertencía a un  homínido ou a un animal.

Descuberto en 2012 nunha cova das montañas de  Altai en Siberia, preto da fronteira actual entre Rusia e Mongolia, "Denny", como o chamaron os investigadores, pertencía a unha femia de polo menos 13 anos, que existiu fai uns 50.000 anos.

A cova onde morreu "Denny" xa era famosa porque aí atopáronse por primeira vez restos fósiles do Home de Denisova. Tratábase de fragmentos dunha falanxe  auricular pertencente a unha nena duns sete anos, que demostraron a existencia deste primo do Homo sapiens.

Ao analizar a "Denny", os xenetistas lograron distinguir os cromosomas que a moza herdou do seu pai e os que herdou da súa nai. Para eles non cabe dúbida: a súa nai era unha neandertal e o seu pai un denisovano.

"Ao principio pensei que había un erro nas probas", admite  Svante  Pääbo, investigador do Instituto Max-Planck de antropoloxía evolucionista e coautor do estudo.

Cando se foron de África, os  neandertais dispersáronse por Europa e o oeste de Asia, mentres que os denisovanos dirixíronse cara ao leste de Asia.

"Posiblemente os neandertais e os  denisovanos non se viron moitas veces. Pero cando ocorría, todo apunta a que non tiñan prexuízos os uns cos outros", afirma  Svante  Pääbo, o científico que identificou por primeira vez ao Home de Denisova.

"Seguramente se reproducían frecuentemente, moito máis do que pensabamos, senón, non teriamos tanta sorte", engade.

FONTE: eluniverso.com

UN MOVO MUNDO: "ULTIMA THULE"

Recreación artística dun obxecto del Cinturón Kuiper que orbita máis alá de Plutón "Ultima Thule" / NASA/JHUAPL/SwRI/Steve Gribben

En xaneiro de 2019, a sonda New Horizons  descubrirá un novo mundo. A nave espacial que en 2015 visitou Plutón por primeira vez leva tres anos viaxando en busca do seu próximo obxectivo, a uns 1.600 millóns de quilómetros de distancia do que durante moito tempo consideramos o último planeta do Sistema Solar. Nos últimos anos, internouse no cinto de  Kuiper, unha rexión poboada por obxectos xeados aínda rodeados de misterio. Alí atoparase cun corpo (ou quizá dous) duns 19 quilómetros de diámetro que se bautizou provisionalmente como Ultima Thule.

Enviar un artefacto a 6.500 millóns de quilómetros de distancia para que sobrevoe a só 3.500 quilómetros da superficie dun corpo relativamente pequeno require unha precisión nos cálculos difícil de imaxinar. Para alcanzar o seu obxectivo, a NASA, que é a responsable da misión New Horizons, realizou varias expedicións por todo o mundo para observar o paso de Ultima Thule por diante dalgunhas estrelas para poder coñecer mellor as súas características. O ano pasado, varios equipos de investigadores colocaron os seus telescopios en distintos puntos da Patagonia arxentina para fotografar o obxecto MU69, como se coñece oficialmente a Ultima  Thule.

Ata entón, o único telescopio capaz de observar ese novo mundo fora o Hubble, que foi o encargado de buscar o novo obxectivo para New Horizons. Con todo, non fora capaz de determinar o seu tamaño ou a súa forma, algo que foi posible coas novas observacións.

Este ano realizáronse dúas expedicións máis, unha a Senegal e outra a Colombia, para acabar de afinar o coñecemento que se ten sobre o obxecto do cinto de  Kuiper.

Nas próximas semanas, os científicos da NASA analizarán os datos recolleitos para acabar de programar a traxectoria do New Horizons que o día de Ano Novo de 2019, dentro de tan só catro meses, chegará a un novo mundo, o máis afastado xamais explorado pola humanidade. Entón, poderá empezar a desvelar algunhas incógnitas que non se poden percibir de lonxe, coma se é en realidade un sistema  binario con dúas rocas orbitando unha xunto á outra ou se trata dunha soa.

Os datos que recolla tamén servirán para facer arqueoloxía do Sistema Solar. Como o cinto de asteroides aínda que moito maior, o cinto de Kuiper está formado por restos da formación do noso sistema planetario e é probable que aqueles obxectos manteñan unha composición similar á que tiñan naquela etapa  antiquísima. No seu paso  velocísimo sobre Ultima  Thule,  New  Horizons tamén espera recoller algunha peza máis que engadir ao inmenso e  fragmentado crebacabezas das nosas orixes.

FONTE: Daniel Mediavilla/elpais.es/ciencia

UNHA NOVA ARAÑA SIMILAR AOS LIQUES

Exemplar adulto da nova especie de araña descuberta en España / Eduardo Morano e Raul Bonal/abc.es

Nunha contorna tan humanizada, como os países europeos, é raro seguir descubrindo novas especies, en parte porque xa identificamos á maioría. Con todo, a pesar de telas baixo os nosos ollos durante décadas, algunhas especies aparecen nos lugares máis insospeitados.

É o caso de  Araneus  bonali, unha araña que se escondía nos troncos dos carballos do centro da península ibérica «disfrazada» de  lique. O achado acábano de publicar Eduardo  Morano, da Universidade de Castela-A Mancha, e Raúl  Bonal, da Universidade de Estremadura, na revista ZooKeys.

"Cantas novas especies seguen sen coñecerse nestes carballos illados que unha vez formaron vastos bosques?", pregúntanse os investigadores. A nova araña permaneceu ata agora camuflada entre os liques que crecen naturalmente nestas árbores.

O equipo recolleu exemplares nos carballos de campos agrícolas da localidade de Ocas (Toledo), e en  Piedrabuena e o Parque Nacional das Táboas de Daimiel (Cidade Real), e na Dehesa Casabranca, no  Guijo de  Granadilla (Cáceres).

O que máis sorprendeu aos científicos é a similitude entre os exemplares adultos de araña e os liques que cobren os troncos do carballo onde habita o  arácnido. Curiosamente, os xuvenís que viven nos novos brotes da copa do carballo son tamén  verdosos.

"Calquera que pasease por calquera pobo ou parque no centro de España estivo preto da nova especie. Con todo, darse conta non só require curiosidade, senón tamén unha boa vista xa que as súas cores, similares aos liques, constitúen unha excelente imitación", declaran os autores.

Os científicos aínda non saben se esta camuflaxe permite á araña evitar aos depredadores ou máis ben sorprender á súa presa. A súa descrición volve mostrar a necesidade de completar a lista de arañas que viven no Vello Mundo, como os países da conca mediterránea, "unha rexión que garda máis sorpresas  taxonómicas baixo a manga", opinan  Morano e  Bonal.

FONTE: sinc/abc.es

A RELACIÓN SIMBIÓTICA DOS PEIXES PALLASO E AS ANEMONES

 

 

Peixe pallaso / Imaxe: peces.mascotahogar.com

Os peixes pallaso (Amphiprion ocellaris), si, como o de Nemo, caracterízanse polos seus contrastados e intensas cores laranxa e branco bordeados por unha delgada franxa negra. Pertencen a unha familia de peces que proveñen dos arrecifes de coral do  Indo-Pacífico e que viven conxuntamente coas anemones, de natureza depredadora, das que obteñen protección fronte a posibles atacantes a cambio de alimento.

Esta protección dáse en moitos sentidos, entre os que figura o feito de que as raias de cores do peixe pallaso serven para advertir aos depredadores da presenza alí das venenosas anemones, segundo despréndese dun estudo científico publicado o pasado mes de xullo na revista especializada  Journal of Evolutionary Biology.

O traballo, liderado por expertos da Universidade de  Turku (Finlandia) e da Universidade de Australia Occidental, constata que existe un vínculo entre as distintivas franxas brancas e alaranxadas do peixe e os seus hóspedes, algo que non se investigou ata agora. Para a súa elaboración, os investigadores colleitaron datos de 27 especies diferentes da familia á que pertencen os peixes pallaso, así como de 10 especies de anemones que se sabe que hospedan a estes peixes, e comprobaron que a tonalidade das raias estaba asociada coa toxicidade e a lonxitude dos  tentáculos de cada anemone.
 
Existe unha relación complexa entre as raias do peixe pallaso, a especialización do hóspede e a toxicidade das anemones. Como? Descubriron que os peixes con menos raias ocupaban menos especies de anemones e  hospedadores con  tentáculos máis curtos, e máis tóxicos, que os peixes con múltiples raias. Por iso, os autores suxiren que podería haber unha relación evolutiva complexa entre as raias do peixe pallaso, a especialización do hóspede e a toxicidade das anemones.

O achado denota unha natureza única nas relacións  simbióticas, aquela en a que un animal utiliza o seu forte  coloración para advertir aos depredadores sobre a toxicidade doutras especies.

FONTE: Elena Martínez Batalla /lavanguardia.com

UNHA CRÍA DE SERPE DA ERA DOS DINOSAUROS

Descrición xeral do  clast ámbar con radiografía de sincrotrón (μCT) imaxe de  TC do esqueleto de serpe articulado (DIP-S-0907). (A) Clast ámbar con material  esquelético incluído. (B) Vista dorsal do esqueleto, imaxe de  tomografía micro-computada de raios X  sincrotrón (μCT). (C) Vista  ventral do esqueleto, imagen μCT de raios X sincrotrón. Barra de escala, 10 mm. / Imaxe: advances.sciencemag.org

 

Os primeiros restos fósiles coñecidos dunha cría de serpe apareceron nun anaco de ámbar atopado en Myanmar. A criatura, unha nova especie chamada  Xiaophis  myanmarensis, sufriu a súa prematura desaparición hai uns 99 millóns de anos, durante o Período  Cretácico (que comezou hai 145 millóns de anos e rematou hai 66,4 millóns de anos), segundo informa un equipo internacional de investigadores no seu artigo publicado na revista Science Advances.

O fósil, que é moi pequeno, só lle falta o cranio, mide aproximadamente 5 centímetros de longo. En total, a serpe probablemente tería menos de 8 centímetros de lonxitude. Ademais, a súa formación ósea incompleta coincide co que podemos ver hoxe en día nas serpes neonatales.

O rexistro fósil de serpes foi notoriamente escaso ata aproximadamente os últimos 20 anos, segundo comenta Michael Caldwell,  paleontólogo da Universidade de  Alberta en Edmonton (Canadá) e coautor do traballo.

As serpes non se conservan nada ben en xeral. E esta serpe bebé é especialmente delicada, con 97  vértebras tan delgadas como un  barquillo de cornete e están ensambladas en só 47 milímetros de esqueleto. 

"Mesmo se se conservase algo tan pequeno no rexistro fósil, nos canons habituais de preservación fósil, nunca o atoparías", aclara o citado paleontólogo. A rocah  sedimentaria esmagaría os fráxiles restos e separaría as vértebras, o que faría case imposible de identificar o espécime individualmente. Grazas a que esta pequena cría tivo a desgraza de quedar atrapada na savia de ámbar pegañento podemos contar actualmente cun esqueleto excepcionalmente preservado en 3D.

Este fósil, máis a pel dunha serpe máis grande dunha especie diferente, ofrecen a primeira evidencia de que algunhas serpes da era do  Cretácico viviron nos bosques. Isto non é necesariamente unha sorpresa, indica o paleontólogo. Naquel momento da historia da Terra, as serpes distribuíanse amplamente por todo o mundo, pero con outros fósiles de serpes non sempre obtemos suficientes pistas para identificar o hábitat do animal en concreto. Debido a que o ámbar emana dunha árbore, calquera cousa conservada no seu interior debe vivir preto.

Os investigadores cren que a nova especie Xiaophis  myanmarensis, está relacionada con algunhas serpes modernas no sueste asiático.

O anaco de ámbar que sostén á serpe bebé tamén ten un anaco de pel cubríndoa que os investigadores cren que puido pertencer a unha serpe máis grande. Con todo, non poden dicir se a serpe é da mesma especie que o bebé, ou se é algo completamente diferente.

De calquera xeito, tendo en conta este incrible achado, estamos seguros de que esta non será a última vez que escoitemos acerca de descubrimentos en ámbar de Myanmar pois os expertos recuperaran previamente de Myanmar unha cola de dinosauro con plumas e un  paxariño atrapados ámbar. Iso si; ata agora ninguén atopara unha serpe.  

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

NOVA FALLA NO MAR DE ALBORÁN

Esquema das estruturas activas que orixinaron a serie  sísmica de 2016-17 no Mar de  Alborán. a,  sismicidade, principais estruturas activas, esforzos e  acortamento.  b, Esquema das principais estruturas  tectónicas.  c, seccións transversais interpretativas e  sismicidade  ortogonal ás principais aliñacións  sísmicas. 1, falla  sinistra. 2, falla normal. 3, falla normal recente. 4, epicentro do evento principal ( Mw = 6.3, 25 de xaneiro de 2016). 5, cabalgamento cego. 6, 7, 8, segmentos de fallas relacionados coas crises  sísmicas de 2016, 1994 e 2004. 9, Desprazamento ao oeste da deformación. 10, Converxencia estimada con datos de  GPS. 11, Converxencia de placas. 12, Esforzos. FP, monte submarino  Francesc  Pagès.  MTD, depósitos de transporte en masa./ CSI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Un equipo internacional de científicos liderado polo Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC) identificou unha nova falla no mar de  Alborán. Os resultados desta investigación, que aparecen publicados na revista Tectonics, permiten establecer potenciais riscos xeolóxicos nesa zona.

O traballo forma parte dos estudos desenvolvidos nunha campaña de xeoloxía e  xeofísica mariña levada a cabo a bordo do buque Hespérides en maio de 2016 e sitúa a nova falla nos límites entre as placas  tectónicas  euroasiática e africana no mar de  Alborán, a parte máis occidental do Mediterráneo. Ata agora, a principal falla coñecida nesta zona era a da o-Idrisi.

A falla produce escasa deformación no fondo mariño, aínda que si "terremotos de magnitudes relativamente altas", segundo indicaron investigadores do estudo, como o de magnitude 6,3 na escala Richter que afectou a Melilla e varias zonas de Andalucía o 25 de xaneiro de 2016. Entre as principais conclusións do estudo, destaca que continúa a formación do arco de Xibraltar entre a Iberia e África coa migración da deformación  tectónica cara ao oeste. En canto á  sismicidade, esta esténdese tamén cara ao norte, afectando á rexión do Campo de  Dalias, en Almería.

A nova zona de falla localizada, que se estende cara a Marrocos, foi a causante doutros dous terremotos rexistrados en 1994 e en 2004. Este último, de magnitude entre 6,1 e 6,3 graos na escala de Richter, afectou principalmente á rexión de Lavandas, no norte de Marrocos, e causou máis de 600 mortes. Durante a campaña, os científicos delimitaron a zona afectada polo terremoto principal e a  sismicidad posterior ata a falla da o-Idrisi. Para coñecer a morfoloxía do fondo mariño e a estrutura do  subfondo, empregaron instrumentos  xeofísicos, como a sonda  multihaz, a sonda  paramétrica, o  gravímetro e o  magnetómetro. Tamén empregaron os datos de  sismicidad do Instituto Xeográfico Nacional para coñecer a localización dos terremotos e os mecanismos  focales. Ademais, tivéronse en conta as investigacións en terra de fállalas que produciron os terremotos do 1994 e 2004.

Esta investigación é froito da coordinación e colaboración do CSIC, a Universidade de Granada, a Universidade de Xaén, o Real Instituto e Observatorio da Armada-San Fernando, o Instituto Xeolóxico e Mineiro de España, o Instituto Español de Oceanografía, o Instituto  Hidrográfico da Mariña,  Université  Sorbonne de París,  Université  Mohammed  Premier  Oujda,  Université  Mohammed V- Agdal-Rabat e  Université  Abdelmalek  Essaadi- Tetouan.

FONTE: csic.es