NOTICIAS DAS CIENCIAS

CHIPS NAS PERSOAS: HIBRIDO HUMANO-MÁQUINA?

 

A palabra cyborg dispara a imaxinación cara a seres híbridos entre humanos e máquinas con poderes extraordinarios. Poderes que, por suposto, van moito máis alá que utilizar a impresora da oficina ou sacar un refresco da máquina. Pero os cyborgs que traballan en Epicenter o son, precisamente para iso: abrir portas sen cartóns, pagar chucherías ou acender o seu computador. Ao redor de 160 empregados desta compañía sueca, recrutados de forma voluntaria en festas (beer and chips chámanas), teñen un microchip implantado na boneca que lles permite, como di Jowan Österlund, fundador de Biohax (empresa encargada dos implantes), "falar coas máquinas".

De primeiras a proposta soa un pouco inquietante. Mesmo propia dun pesadelo futurista, pero Hanne Sjöblad, hacker sueco e un dos pioneiros nesta tendencia, está convencido de que se trata dun paso natural na nosa relación coa tecnoloxía. Para que necesitamos cartóns de crédito, contrasinais de seguridade, chaves ou historiais médicos se podemos levar toda esa información incorporada no noso propio corpo dunha forma moi sinxela. "Levamos anos poñendo chips aos animais, chancea Sjöblad, por que non imos facelo coas persoas?". Os precursores desta idea son conscientes das suspicacias que esperta. Parece lexítimo preguntarse se non se trata dun novo avance do Gran Irmán para ternos a todos controlados. Na súa defensa, Biohax afirma na páxina web da compañía que o obxectivo é xustamente o contrario, que o que buscan é ofrecer aos seus clientes "o control da súa contorna dixital. Dándolles os medios para salvagardar a súa identidade online. Hoxe en día ti es a túa información".

Österlund, que xa realizou máis de 1.500 implantes desde que abriu Biohax, cre que o futuro dos microchips estará ligado a múltiples funcións como, por exemplo, a saúde: "ensinar ao meu corpo a que me diga exactamente que necesita. Cousas como como por favor bebe máis auga ou toma máis sal". Mentres chega ese momento, e poidan superarse as lóxicas sospeitas que algo así esperta, os empregados de Epicenter gozan coa atención que levantan os seus implantes: "o mellor, asegura unha das traballadoras, é que o resto da xente atópao fascinante"

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País/Ciencia

REPARECE UN INSECTO PAU DADO POR EXTINTO

Unha parella de insectos pau da illa de Lord Howe /Rohan Cleave, Zoo de Melbourne

A illa de Lord Howe é unha masa de terra en forma de media lúa fronte á costa de Australia. Durante moito tempo, foi o fogar duns xigantescos insectos pau do mesmo nome, que mesmo superaban os 15 cm de lonxitude. Pero cando os barcos levaron ás ratas accidentalmente ata a illa hai aproximadamente un século, estas criaturas desapareceron rapidamente.

Os insectos foron declarados extintos e non se volveron ver ata unhas décadas despois na próxima e fascinante Pirámide de Ball, un illote volcánico escarpado que mide case dúas veces a Torre Eiffel e levántase en metade do océano Pacífico. Con todo, eses insectos recentemente descubertos non parecían os mesmos que os antigos exemplares conservados en museos, o que suscitaba dúbidas sobre a natureza da súa verdadeira identidade.

Agora, un equipo de investigadores analizou o ADN dos insectos vivos e mortos da illa de Lord Howe e están convencidos de que son o mesmo animal, de nome científico Dryococelus australis, os escasos xemplares descubertos na deshabitada Pirámide de Ball críanse agora no Zoológico de Melbourne e noutros lugares.

O achado, publicado na revista Current Biology, aumenta considerablemente a probabilidade da reintroducción do insecto na illa. A comunidade de Lord Howe apoiou un plan para distribuír gran envelenado no lugar coa esperanza de erradicar ás ratas. Se ten éxito, o seguinte capítulo da historia dos insectos pau podería ter lugar na súa illa ancestral.

FONTE: Xornal abc/ciencia

O ANEL DE HAUMEA

Reconstrución de Haumea e o seu anel / IAA

Máis aló de Neptuno, o último planeta do Sistema Solar, esténdese un cinto con centos “quizais miles"” de corpos feitos de rocHa e xeo. Plutón, o máis coñecido deles, foi degradado a planeta anano en 2006, en parte porque se descubriron outros corpos cun tamaño similar ou mesmo maior nesta mesma zona. Entre eles estaban Eris, Makemake e Haumea, o máis descoñecido do grupo. Segundo un estudo publicado na pasada semana, iste é tamén o único dos planetas ananos que ten un anel que lembra, en miniatura, aos de Saturno.

Estes corpos son moi difíciles de estudar porque están moi lonxe, brillan pouco e son demasiado pequenos. Unha forma de observalos en detalle é seguilos xusto cando pasan por diante dunha estrela eclipsando parte da súa luz, o que permite calcular a súa composición e tamaño exactos.

O 21 de xaneiro deste ano Haumea pasou fronte a unha estrela propicia. Doce telescopios de 10 observatorios europeos observaron o fenómeno. "Grazas a este despregamento de medios puidemos reconstruír con moita precisión a forma e tamaño do planeta anano Haumea, co sorprendente resultado de que é bastante máis grande e menos reflector do que se pensaba”, explicase dende o Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA), quen encabezou a investigación. “Tamén é moito menos denso do que se cría con anterioridade e isto soluciona algunhas incógnitas que estaban pendentes de resolver para este obxecto", engadese nunha nota de prensa difundida pola institución.

Haumea está a uns 7.400 millóns de quilómetros, 50 veces a distancia do Sol á Terra. Tarda 284 anos terrestres en completar unha órbita ao redor da estrela e dá unha volta sobre si mesmo cada catro horas, moito máis rápido que outros corpos de tamaño similar e mesmo menor. Esa velocidade deulle a súa característica forma de balón de rugby. Grazas ás observacións efectuadas, publicadas en Nature, agora sábese que ten polo menos 2.320 quilómetros no seu lado máis longo, igual que Plutón, pero sen atmosfera.

O descubrimento máis rechamante é o anel ao redor do seu plano ecuatorial, onde tamén está a lúa Hi´iaka. Ata hai uns anos só se coñecían aneis nos planetas xigantes, especialmente os de Saturno. Posteriormente descubríronse aneis nalgúns centauros, os corpos que orbitan entre Xúpiter e Neptuno e é posible que Marte gañe un cando se faga pedazo Fobos, unha das súas lúas.

O anel ten unha resonancia de 3 a 1, é dicir, que as partículas de xeo que o compoñen dan unha volta ao planeta por cada tres que completa este sobre o seu propio eixo.

O anel puido formarse tras unha colisión con outro obxecto, ou pola liberación de parte do material superficial debido á rápida rotación de Haumea.

FONTE:  Nuño Dominguez/Xornal El País/Ciencia

CALDO PRIMIXENIO EN MARTE

 

Este diagrama ilustra unha posible orixe dos depósitos na conca de Eridania do sur de Marte como resultado da actividade hidrotermal do fondo mariño hai máis de 3 mil millóns de anos./NASA

As pistas da orixe da mesma vida sobre a Terra poderían residir, precisamente, fóra dela; aínda que, iso si, nun dos planetas máis parecidos a ela xamais estudado. Trátase de Marte e o achado dun gran e antigo depósito de augas hidrotermais no planeta vermello. Unhas condicións que se dan desde hai miles de millóns de anos na Terra e ás que moitos científicos denominan o "caldo primixenio", dado que se presupón que aquí prosperaron as primeiras formas de vida.

Un planeta parecido ao noso, si, pero morto, dado que os procesos xeolóxicos que fan posible a vida probablemente freáronse en Marte hai moito tempo. Aínda así, é similar á Terra en canto a tamaño e gravidade, e tamén podería albergar vida primitiva, que xurdiría da mesma forma que na Terra: nestes depósitos de augas hidrotermais.
O achado expón a posibilidade de vida en lúas xeadas do Sistema Solar, como Europa e Encélado.

Un recente estudo internacional examinou as observacións do instrumento de recoñecemento MRO (Mars Reconnaissance Orbiter) da NASA, que estudou grandes concas oceánicas do planeta, como a como a conca Eridania.

Tras unha coidadosa análise, os autores interpretan os datos como unha evidencia de que estes depósitos foron formados por auga fervendo procedente da actividade volcánica remota da cortiza do planeta, e que se localizou no fondo deste gran mar hai millóns de anos.

Baixo estas condicións, teoricamente, faise posible o caldo químico da vida: elementos e reaccións químicos que fixeron prosperar aos primeiros microorganismos. Estímase que, polo menos, así ocorreu na Terra.

"Este antigo depósito marciano pode contarnos moito sobre do tipo de ambiente que debeu reinar na Terra nos comezos, inmediatamente antes de formarse a vida", en palabras do investigador do centro espacial Johnson Space da NASA, Paul Niles. "A actividade volcánica combinada coa auga estancada proporcionou condicións similares ás que se deron na Terra cando a vida primitiva estaba a evolucionar aquí", explica.

Pero hoxe Marte xa non posúe nin auga estancada nin actividade volcánica. Este fenómeno produciuse, segundo as predicións dos científicos, hai uns tres mil setecentos millóns de anos. Esta é a idade que se lles atribúe ás súas condicións hidrotermais, as mesmas que houbo un día na Terra, e que son as que fixeron posible o ambiente no que a vida comezou no noso planeta.

Precisamente a mesma idade na que, estiman os científicos, a vida formouse na Terra, nestas condicións hidrotermais: baixo o mar, en chemineas volcánicas submarinas a altas temperaturas e, asombrosamente, na  máis completa escuridade, sen luz do Sol.

De feito, a Terra aínda posúe estas condicións. Nelas, moitas formas de vida teñen éxito sen enerxía solar: extraen enerxía química das rocas.

E se isto sucede no noso planeta, por que non noutros recunchos do sistema solar? O achado deste antigo remanso de augas termais en Marte expón a posibilidade de vida dentro de lúas xeadas do Sistema Solar, como Europa en Xúpiter  e  Encélado en Saturno, onde é posible que esta actividade hidrotermal se dea tamén.

E, como, se están tan afastadas do Sol? Aínda que estes corpos estean fóra da coñecida como "zona habitable", tamén é certo que poderían extraer a calor do seu propio núcleo, aínda quente, ou axitado pola intensa gravidade dos xigantes gaseosos aos que orbitan. E, como ocorre na Terra, extraer enerxía das rocas, na escuridade.

As observacións do MRO da NASA proporcionaron datos, ademais, para identificar os minerais na conca Eridania, que se atopa nunha rexión que contén algún dos restos máis antigos da cortiza do planeta vermello. A mestura de minerais identificados inclúe a serpentina, o talco e o carbonato. De feito, foi a forma e textura das capas grosas do leito rochoso o que conduciu á identificación de posibles depósitos hidrotermales no fondo mariño.
"Os depósitos do fondo mariño de Eridania non só son de interese para a exploración de Marte, senón que son unha mirada á Terra temperá", din os investigadores.

A xanela ás orixes de nosa propia existencia, aos nosos máis remotos devanceiros, podería residir no noso veciño máis próximo, Marte.

Podería isto indicar que, dalgunha forma, a vida naceu antes en Marte que na Terra, e despois trasladouse ao noso planeta?

É outra pregunta que, polo momento, aínda non ten resposta fácil.

FONTE: Laura Marcos/Revista Muy Interesante

LUVAS CON TACTO

 

"Sentir o movemento das ás dunha bolboreta na punta dos dedos". A frase parece un verso. Talvez dun poeta non demasiado bo, deses que tiran de metáfora fácil e rimas consoantes para esconder a palabra. Pero non é un verso, senón o exemplo que pon Luís Castelo para destacar as asombrosas posibilidades do Gloveone, unha luva para ser utilizado con programas de realidade virtual, que provoca en quen o utiliza a ilusión de estar a tocar os obxectos  cos que interactúa. "Nós empezamos en 2014 a innovar en temas de saúde con realidade virtual para deficiencias neurológicas ou problemas de alzheimer con moitos tipos de pacientes -explica Castelo para xustificar a orixe do Gloveone-. E démonos conta de que cando probaban a realidade virtual, o primeiro que facían era tentar agarrar ou coller obxectos que aparecían polas lentes. E de feito o non poder facelo provocaba que se angustiasen moito con toda a experiencia. Así descubrimos ese gran oco que era o sentido do tacto ou o posibilitar que sentisen o que estaban a ver".

Gloveone é o produto co que se deu a coñecer Neurodigital, empresa almeriense fundada por Castelo, enxeñeiro informático, e Francisco Neto, doutor en Neurociencia. A evolución háptica (relativa ao sentido do tacto) é a próxima fronteira que ten que afrontar a realidade virtual: dominadas as posibilidades ópticas e acústicas, controlar o tacto,un sentido moito máis complexo, permitirá multiplicar e elevar as prestacións das aplicacións de VR. Neste sentido Gloveone supuxo un espectacular avance, debido a que non só consegue que o usuario senta o peso ou a textura do que está a tocar no mundo virtual, así como traducións doutros sinais mediante presión, senón tamén que vexa as súas propias mans mentres manexa os obxectos.

O seu seguinte proxecto, Avatar VR, que ademais das luvas inclúe distintas bandas que tamén envían e reciben información, é un paso máis cara ao que Castelo considera é o futuro da realidade virtual: "pasa por erradicar calquera tipo de soporte intrusivo". Moi pronto, cre, seremos capaces de ter experiencias completamente inmersivas sen necesidade de luvas, cascos ou traxes. Bastarán uns adhesivos con sensores. Nese momento será cando a realidade virtual dea o gran salto cara ao que nos diriximos: "os límites non os marca a nosa tecnoloxía, senón o que sexamos capaces de imaxinar".

FONTE: José L. álvarez Cedena/Xornal El País

A LÚA TIVO ATMOSFERA

A Lúa / Imaxe: Google Plus

Cando un mira cara á Lúa, pódense ver facilmente superficies escuras de basalto volcánico que enchen grandes concas de impacto. Estes mares de basalto, coñecidos como maria, irromperon mentres o interior da Lúa aínda estaba quente e xerando plumas magmáticas que ás veces rompían a superficie lunar e fluían durante centos de quilómetros.

As análises de mostras das misións Apolo indican que os magmas transportaron compoñentes de gas, tales como monóxido de carbono, os ingredientes para auga, xofre e outros compostos volátiles.

Nun novo traballo, Debra H. Needham, do Centro de Voo Espacial Marshall da NASA, e David A. Kring, do Instituto Lunar e Planetario (LPI), calcularon as cantidades de gases que se elevaron das lavas en erupción a medida que fluían sobre a superficie e mostraron que eses gases acumulábanse ao redor da Lúa para formar unha atmosfera transitoria. A atmosfera foi máis espesa durante o pico de actividade volcánica hai uns 3.500 millóns de anos e, cando se creou, persistiría durante uns 70 millóns de anos antes de perderse no espazo.

Os dous pulsos máis grandes de gases producíronse cando os mares de lava encheron as concas de Serenitatis e Imbrium fai aproximadamente 3.800 e 3.500 millóns de anos, respectivamente. Os astronautas das misións Apolo 15 e 17 exploraron as marxes deses mares de lava, que colleitaron mostras que non só proporcionaron as idades das erupciones, senón que tamén contiñan evidencia dos gases producidos polas erupciones de lavas lunares.

Needham di: "A cantidade total de H₂O liberada durante o emprazamento dos mares de basalto é case o dobre do volume de auga no Lago Tahoe. Aínda que gran parte deste vapor perdeuse no espazo, unha fracción significativa podería chegar aos polos lunares, o que significa que algúns dos volátiles que vemos nos polos lunares poden orixinarse dentro da Lúa".

David Kring sinala: "Este traballo cambia drasticamente a nosa visión da Lúa, dun corpo rochoso sen aire a un que adoitaba estar rodeado por unha atmosfera máis frecuente que a que rodea a Marte hoxe". Cando a Lúa tiña esa atmosfera, estaba case 3 veces máis preto da Terra que hoxe e aparecería case 3 veces máis grande no ceo.

Esta nova imaxe da Lúa ten implicacións importantes para a exploración futura. A análise de Needham e Kring cuantifica unha fonte de volátiles que poden quedar atrapados desde a atmosfera en rexións frías e permanentemente sombreadas preto dos polos lunares e, por tanto, poden proporcionar unha fonte de xeo adecuada para un programa sostido de exploración lunar.

Os volátiles atrapados nos depósitos de xeo poderían proporcionar aire e combustible para os astronautas que realizan operacións de superficie lunar e, potencialmente, para misións máis aló da Lúa.

Durante a última década, a procura de volátiles dentro da Lúa e na superficie da Lúa intensificouse. Eses volátiles poden conter pistas sobre o material que se acrecentou para formar a Terra e a Lúa e, por tanto, as nosas orixes planetarias.

Os volátiles tamén poden proporcionar os recursos in situ necesarios para as actividades sostidas da superficie lunar que poden seguir o desenvolvemento do novo vehículo tripulado da NASA Orion e unha estrutura que pode orbitar a Lúa.

Ademais, están a desenvolverse activos robóticos, como o Resource Prospector da NASA, para explorar a natureza e distribución dos depósitos volátiles que poderían ser adecuados para a análise científica e a recuperación. Sobre a base dos novos resultados de Needham e Kring, eses activos poden estar a recuperar xeo que está parcialmente composto de volátiles estalados de fisuras volcánicas fai máis de 3.000 millóns de anos.

FONTE: Xornal Faro de Vigo/Ciencia

WASP-12b: O PLANETA NEGRO

 

Os expertos da NASA din que este exoplaneta é tan negro como o "asfalto fresco", ten a capacidade única de todo o Universo coñecido, de atrapar o 94 por cento da luz que chega a el.

O exoplaneta estraño, chámase WASP-12b, é da clase dos chamados "Xúpiter quentes", é dicir trátase dun planeta enorme e gaseoso, coma o noso Xúpiter; pero que orbita moi preto da súa estrela, que é similar ao Sol, faino a só 3,2 millóns de quilómetros tan preto que o seu ano dura só un día. En comparación lembremos que Mercurio, o planeta máis próximo ao Sol está case a 58 millóns de quilómetros, polo que WASP-12b está quentado a temperaturas extremas. Ao estar tan preto da súa estrela o planeta non rota; polo que sempre mostra a mesma cara á estrela. Na cara de día hai tanto calor que se chega aos 4.600 graos Fahrenheit ou 2.537 graos centígrados que a maioría das moléculas son incapaces de sobrevivir. Isto orixina nubes estrañas, a luz que emite a estrela penetra profundamente na atmosfera, pero queda absorbida polos átomos de hidróxeno que a transforman en enerxía calorífica.

FONTE: nasa.gov/feature/goddard/...

O SUICIDIO DE CASSINI EN SATURNO

 

  

Representación artística que mostra a Cassini realizando unha do seu últimas cinco inmersións a través da atmosfera superior de Saturno entre agosto e setembro de 2017 / NASA/JPL-Caltech

A nave espacial Cassini xa está sentenciada a morrer en Saturno, o xigantesco planeta gaseoso cuxa contorna estivo vixiando durante 13 anos. A NASA preparou as últimas órbitas da nave para asegurarse de que será destruída no colosal planeta: a súa intención é aproveitar ata o último alento da nave, xa sen apenas reservas de combustible e, ao mesmo tempo, darlle un final que asegure que non se perde o control sobre ela.

O pasado luns, día 11, ao redor das 21 horas da noite (hora peninsular), a sonda achegouse a Titán, unha lúa de Saturno maior que o planeta Marte, para recibir o seu tirón gravitacional. Grazas a esta manobra, que os científicos chamaron "o bico de despedida", a Cassini entrou nunha órbita de colisión que poñerá punto e final á súa misión hoxe, día 15.

A nave pasou a unha distancia aproximada de 119.049 quilómetros de Titán. A traxectoria retardou tanto a nave que, cando volva pasar por Saturno, a gravidade do planeta faralle perder altura.

Isto provocará que Cassini entre en contacto coa atmosfera de Saturno e que a fricción a desintegre coma se tratásese dun meteoro. Pero, ata o último momento, as reservas restantes de combustible da nave tratarán de apuntar a antena de comunicacións da sonda ata a Terra, e así enviar todos os datos posibles sobre a atmosfera de Saturno.

O último acto da misión de Cassini comezou en abril de 2017, cando os científicos colocárona deliberadamente na súa traxectoria de choque con Saturno. Ao longo de cinco meses, e por primeira vez na historia, a pequena nave logrou situarse no oco existente entre Saturno e os seus aneis. En todo este tempo, completou 22 órbitas que lle permitiron facer observacións desde máis preto que nunca.

Cassini foi lanzada hai case 20 anos, o 15 de outubro de 1997. A súa viaxe levouna á órbita de Saturno o 30 de xuño de 2004. O 14 de xaneiro de 2005, a sonda Huygens, da ESA, que era transportada por Cassini, logrou pousarse en Titán e efectuar a primeira aterraxe exitosa sobre un corpo do Sistema Solar exterior. Pronto, a pequena sonda desvelou a sorprendente paisaxe da lúa, cuberto por xeo e por océanos de hidrocarburos.

A misión da sonda estendeuse en dúas ocasións. En todo este tempo fixo importantes avances e recompilou tantos datos que, grazas a Cassini, seguirase publicando artigos científicos durante décadas.

Entre os seus descubrimentos está achar evidencias de actividade hidrotermal en Encélado e a aparente presenza dos recursos necesarios para a vida, mares de metano líquido en Titán e unha inxente cantidade de información sobre o campo magnético de Saturno, os seus aneis e as súas lúas.

FONTE: Xornal abc/ciencia