Non foron os primeiros en tentalo pero si en conseguilo. O neozelandés Edmund Hillary e o sherpa nepalí Tenzing Norgay alcanzaron a montaña máis alta da Terra, de 8.848 metros de altura, a mañá do 29 de maio de 1953. Atrás quedaban 31 anos de intentos, nos que expedicións de distintos países perderon a 11 alpinistas mentres trataban de chegar ao teito do mundo, o impoñente Everest.
Un ascenso en condicións extremas que, no seu tramo final, presenta temperaturas medias de -35ºC e ventos rachados que cambian constantemente de dirección. Desde aquel día de maio, fixeron cima máis de 4.000 persoas grazas á súa pericia e, tamén, aos avances científicos e técnicos que permiten unha escalada moi dura, pero máis alcanzable.
Despois dunha última camiñada de cinco horas ao límite, sen apenas aire nos seus pulmóns, EdmundHillary (1919–2008) e Tenzing Norgay (1914–1986) alcanzaron a cima do Everest hai 65 anos. Non estiveron sós no desafío, máis de 400 persoas, entre alpinistas, sherpas, enxeñeiros, científicos e militares, empuxáronos ata a cima durante 90 días: as 43 xornadas que tardaron en transportar 4,5 toneladas de material desde Katmandú (capital de Nepal) ata a base da montaña, máis os 47 días que investiron en abrir un roteiro e montar o último campamento (o número 9), a 8.500 metros de altitude. Alí pasaron a noite Hillary e Norgay antes de facer cume.
Tenzing Norgay e Edmund Hillary despois de completar con éxito o ascenso ao Monte Everest / Jamling Tenzing Norgay
O Reino Unido levaba décadas buscando ser o primeiro país en conquistar o Everest. A expedición de 1953, a novena dos británicos nese lugar da cordilleira do Himalaya, estaba liderada polo coronel John Hunt e dispoñía de todos os medios ao alcance do país, entre eles os mellores alpinistas do seu imperio.
Unha das innovacións coa que contaban, respecto a expedicións anteriores, era o sistema de osíxeno. Por primeira vez usaron un que incorporaba aire atmosférico á mestura que respiraba o escalador. Aínda que non o illaba totalmente (como os de circuíto pechado que se utilizaron ata o momento), eran máis sinxelos de manipular e estragábanse con menor frecuencia. Provistos deste sistema, ás 11:30 daquela mañá do 29 de maio, Hillary e Norgay chegaron á cima do mundo.
A medida que se ascende en altura, a presión da atmosfera diminúe e, con ela, a de todos os gases que a compoñen, como o osíxeno. Canto máis alto estamos, menos masa de aire queda encima das nosas cabezas e, por tanto, a presión que exerce sobre nós é menor. Esa presión é a que permite aos pulmóns absorber aire a través da traquea.
Por encima dos 8.000 metros, na chamada “zona da morte”, respirar vólvese unha tarefa moi complicada porque a presión descende a un terzo da que hai ao nivel do mar. A partir de aí xa non hai maneira de que o corpo humano aclimátese ao ambiente extremo. Só pode soportarse durante un período de tempo limitado. Se un alpinista sofre aí calquera accidente que non lle permite moverse por si só, o seu rescate resulta practicamente imposible.
O cara norte do Monte Everest, como se ve desde o camiño ao campamento basee no Tíbet / Luca Galuzzi
A mellor forma de aclimatarse é ir ascendendo aos poucos e pasar días a diferentes alturas crecentes. Así, o corpo atopa a forma de conseguir a cantidade de osíxeno que necesita nun ambiente distinto ao que está afeito: sobe o número de veces que inspiramos por minuto, co fin de conseguir máis volume de aire nos pulmóns; aumenta a frecuencia cardíaca, para levar osíxeno de forma máis eficiente a todos os tecidos, e crece a cantidade de glóbulos vermellos no sangue, que aumenta a súa capacidade de carga de osíxeno. A algunhas persoas cústalles máis afacerse á altitude, o seu corpo non se aclimata ben, e sofren mal de altura, con síntomas como dor de cabeza, fatiga e náuseas
A dificultade para respirar, as baixas temperaturas e a orografía do terreo fan que cada paso a máis de 8.000 metros consuma 3 respiracións dun alpinista experimentado. Para os sherpas, nativos do Himalaya, ese ambiente é máis soportable. Cunha fisioloxía moi particular, o seu corpo consome osíxeno dunha maneira máis eficiente que o de persoas que habitan lugares máis próximos ao nivel do mar. Desde 2017 sabemos que esta habilidade é debida a unha mutación xenética vantaxosa pola que teñen un metabolismo único. As mitocondrias (as fábricas de enerxía da células) dun sherpa son un 30% máis eficientes transformando o osíxeno do aire en enerxía, e dá igual que estea a 8.000 metros que a 200.
O Everest atrae a moitos alpinistas de perfís moi distintos, desde a persoa máis anciá en coroalo, un xaponés de 80 anos, ata o escalador máis novo que o culminou, un norteamericano de 13. Alcanzar a cima do mundo require tempo e diñeiro, polo menos dous meses no Himalaya e ao redor de 80.000 €. Para tentar alcanzar o cume hai dous roteiros posibles: unha achégase desde o sueste en Nepal (a máis transitada) e a outra desde o norte no Tíbet.
Durante os primeiros 25 anos despois da fazaña de Hillary e Norgay, só subiuse en 70 ocasións ao Everest. Con todo, para 1999 xa se alcanzou o ascenso número 1.000. Na actualidade, hai máis de 4.000 persoas que lograron chegar á cima. Toda esa trasfega de xente deixou tras de si máis de 50 toneladas de lixo, que contaminan o medio e poderían ser focos de enfermidades. Para tentar reducir o impacto ambiental deste tipo de turismo, o goberno nepalí multa con máis de 3.000 € aos escaladores que baixan sen polo menos 8 quilos de lixo encima. Ademais cada mes de maio, a expedición Eco Everest sobe a recoller lixo.
As tendas de campaña perderon peso, son máis fáciles de transportar e resgardan mellor das baixas temperaturas e os ventos fortes / ilker ender
Alcanzar o Everest é unha popular actividade turística grazas, en boa parte, aos avances científicos e técnicos que permiten soportar mellor a difícil escalada. Mentres Hillary ía abrigado a base de pesada roupa de la, os alpinistas de hoxe en día móvense máis lixeiros grazas a capas sintéticas e traxes de plumón. As tendas de campaña tamén perderon peso. En 1953 estaban feitas con pesados lenzos, pero agora confórmanas tecidos de nailon e varas flexibles de fibra de carbono. Ademais de ser máis fáciles de transportar, estes materiais tamén resgardan mellor das baixas temperaturas e os ventos fortes. Na actualidade, máis do 95% dos escaladores utilizan sistemas de osíxeno cun recipiente que pesa preto de 4 quilos, mentres que os de 1953 alcanzaban o 8 kg.
Case 300 persoas morreron tentando facer cume no Everest. Os accesos á cima están infestados de corpos que quedaron conxelados no punto onde faleceron. É imposible recoñecelos a todos, así que os escaladores déronlles nomes para usalos como puntos de referencia.
Case 300 persoas morreron tentando facer cume no Everest / WorldNavigata
Un dos máis famosos, e dos primeiros que se atopan no ascenso, é O Saludador. Alcumado así pola posición dos seus brazos, está alí desde 1997. Un ano antes, en 1996, o escalador indio Tsewang Paljor perdeu a vida nunha tormenta. O seu corpo, coñecido como Botas Verdes, descansa a tres horas do cume pola roteiro norte. Xunto a moitos outros, estes cadáveres sinalan o camiño ao final do mundo.
FONTE: Bibiana García Visos/bbvaopenmind.com
Exemplar de lirio. Fonte: Miguel Fraga Vila
