SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... A NASA puido atopar vida en Marte en 1976, pero queimou as probas, segundo un estudo de EE.UU.

Cincuenta anos despois de que as sondas NASA Viking 1 e Viking 2 aterrasen en Marte, un novo traballo volveu a poñer no centro unha pregunta incómoda: e se en 1976 non “saíu todo negativo”, senón que interpretamos mal o que tiñamos diante? O estudo, liderado por Steven Benner, sostén que o instrumental si detectou sinais compatibles con orgánicos (e que unha parte puido quedar “convertida” en subproductos durante a análise), algo que contribuiría a enterrar o debate durante décadas.

A historia orixinal é coñecida, pero vale a pena lembrala con precisión: as Viking levaban varios experimentos biolóxicos; algúns lanzaron resultados que, no seu momento, consideráronse “compatibles” con metabolismo microbiano. Con todo, o veredicto oficial inclinouse cara ao escepticismo porque o cromatógrafo–espectrómetro de masas (GC-MS) non achou as moléculas orgánicas que se buscaban como “ladrillos” da vida, e esa ausencia pesou máis que calquera sinal indirecto.

A sonda Viking 2 sobre o chan de Marte, en 1976 / (NASA/JPL-Caltech)

O xiro de guion chegou en 2008, cando a misión Phoenix Mars Lander detectou percloratos no chan marciano: sales moi oxidantes que, ao quentarse, poden descompoñer orgánicos e xerar compostos clorados. Esa peza química permite unha lectura alternativa: se as Viking quentaron mostras que contiñan orgánicos e percloratos, o forno podería queimar ”a evidencia e transformar“ parte dela en gases como clorometano ou diclorometano, precisamente os compostos que se rexistraron e entón atribuíronse a contaminación.

Nese punto, a discusión deixa de ser puramente histórica e vólvese técnica: era razoable etiquetar aquel clorometano como resto dun “disolvente de limpeza”? Os autores que reabren o caso subliñan un detalle físico que, mirado hoxe, renxe: o clorometano é un gas a temperaturas moderadas (ferve a −24 °C), así que custa encaixalo como residuo líquido “arrastrado” desde a Terra. Dito doutro xeito: o que se descartou por rutineiro podería ser unha pista que pedía outra explicación.

Que ninguén venda isto como “vida confirmada”: mesmo se o argumento químico convence, segue quedando unha fronteira enorme entre orgánicos (que poden proceder tamén de meteoritos) e bioloxía. Pero o traballo si serve para algo moi xornalístico: despraza o foco desde o “non había nada” cara ao “quizá o destruímos sen sabelo”, e lembra que os resultados de 1976 non foron unívocos, senón un crebacabezas condicionado pola tecnoloxía e os supostos da época.

A consecuencia práctica é clara: se queremos evitar outra década de discusións estériles, as futuras misións deberían deseñar probas que non dependan de quentar ata o límite unha mostra potencialmente reactiva, e que contemplen desde o inicio a química oxidante de Marte. No fondo, o debate non é nostalxia polas Viking: é método científico aplicado a un planeta onde cada paso, e cada instrumento, pode decidir se detectamos unha biosinal… ou a convertemos en fume antes de vela.

FONTE: Raquel Díaz Herreros/vandal.elespañol.com

SABIAS QUE... O núcleo da nosa galaxia podería ser unha inmensa bóla de materia escura, segundo a Ciencia

O núcleo da nosa galaxia podería ser unha inmensa bóla de materia escura, segundo a Ciencia

Durante décadas asumimos que no corazón da Vía Láctea goberna Saxitario A*, un buraco negro supermasivo de millóns de masas solares. Con todo, un recente estudo propón outra lectura: que alí se aloxe unha enorme concentración de materia escura, unha bóla tan densa que reproduciría a mesma gravidade extrema e ata unha sombra aparente.

O traballo, publicado en Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, foi liderado por equipos do Instituto de Astrofísica da Prata e da división italiana de ICRANet.

"Non estamos simplemente substituíndo o buraco negro cun obxecto escuro”, aclara Carlos Argüelles. “Estamos a propoñer que o obxecto central supermasivo e o halo de materia escura da galaxia son dúas manifestacións da mesma substancia continua”.

Ese plantexamento ten consecuencias observacionales: as estrelas-S, que viran a velocidades extremas preto do centro, comportaríanse coma se orbitasen un obxecto moi masivo; e as misteriosas ‘fontes-G’, envolvidas en po, resistirían forzas de marea que un buraco negro destruiría. Ademais, a misión Gaia detectou unha ‘freada’ na curva de rotación nos bordos (DR3).

A imaxe de Saxitario A* tomada polo Event Horizon Telescope en 2022 mostrou unha sombra central rodeada por un anel brillante, e iso parecía confirmatorio. Con todo, traballos previos suxerían que un núcleo fermiónico extremadamente compacto tamén curvaría a luz con suficiente intensidade como para xerar unha silueta e un anel similares.

“Este é un punto crucial. Afirma Crespi. O noso modelo non só explica as órbitas das estrelas e a rotación da galaxia, senón que tamén é consistente coa famosa imaxe da ‘sombra do buraco negro’. O núcleo denso de materia escura pode imitar a sombra porque dobra a luz moi fortemente”.

“É a primeira vez -asegura Argüelles- que un modelo de materia escura logra unir con éxito estas escalas tan diferentes”. Con todo, os autores insisten en que existe unha diferenza medible: un buraco negro real tería un anel de fotóns moi delgado asociado ao seu horizonte de sucesos, trazo que un núcleo fermiónico non reproduciría. Instrumentos como GRAVITY no VLT e futuras melloras do EHT poderían dirimir a cuestión.

FONTE: la100.cienradios.com/ciencia

SABÍAS QUE... Todo o que debes saber sobre a próxima misión á Lúa de Artemis II: tripulación, fases e obxectivos

A Lúa é unha cápsula do tempo de 4.500 millóns de anos conservada grazas á contorna inhóspito do espazo. Este satélite natural foi testemuña de miles de millóns de anos de actividade solar e de grandes colisións que permitiron a formación da Terra, o Sol e o resto dos planetas.

A expedición Artemis II, no seu primeiro voo na nave espacial Orión, enviará astronautas a explorar este corpo celeste e sentará as bases para as primeiras misións tripuladas a Marte, segundo explican desde a NASA.

Así mesmo, a viaxe demostrará as capacidades do Sistema de Lanzamento Espacial (SLS) e os sistemas de soporte críticos da nave para manter á tripulación en incursións espaciais de longo percorrido.

Datas e tripulación

Os astronautas da NASA Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch e o astronauta da Axencia Espacial Canadense (CSA) Jeremy Hansen estarán a bordo para poñer a proba os sistemas de soporte vital da nave espacial Orión. A súa misión terá unha duración aproximada de 10 días e dará comezo en abril de 2026, segundo confirma a organización estadounidense.

Despegue e posta en órbita

A tripulación despegará desde o Centro Espacial Kennedy en Florida (EEUU) e efectuará diferentes manobras para posicionarse en órbita coa Terra. O lanzamento inicial será similar ao da Artemis I (voo sen astronautas) no que o SLS elevará a Orión cara ao espazo despois de refugar os propulsores, os paneis do módulo de servizo e o sistema de cancelación de lanzamento.

Tras iso, orbitarán á Terra dúas veces para garantir que os sistemas funcionen e coller a velocidade e altitude suficientes para impulsarse cara á Lúa. A primeira órbita durará 90 minutos mentres que a segunda, ao ser máis ampla, levará ao redor de 23,5 horas.

Despois de entrar na órbita alta da Terra, Orión separarase da última parte do foguete, denominada Etapa Interina de Propulsión Crioxénica (ICPS), e realizará unha serie de operacións de proximidade e manexo manual durante un máximo de dúas horas. Os astronautas quitaranse o traxe para o lanzamento e pasarán o resto da misión no espazo vestidos de civil ata o seu reentrada na atmosfera terrestre.

Finalmente, Orión efectuará unha manobra de propulsión para situarse en traxectoria cara á Lúa. O aceso de motores enviaralles nunha viaxe de ida de catro días ao redor da parte posterior do satélite.

Viaxe de regreso á Terra

A tripulación de Artemis II viaxará preto de 7.400 quilómetros máis aló ao lado afastado do satélite. Desde ese punto de vista, poderán ver a Terra e a Lúa nas xanelas da Orión, coa segunda en primeiro plano e a primeira a máis de 400 mil quilómetros, no fondo. A viaxe de regreso durará catro días e para non consumir combustible ao seu regreso, a nave aproveitará a gravidade da Terra.

Investigacións no espazo

A misión Artemis II da NASA ofrecerá a oportunidade de explorar como as viaxes espaciais afectan o soño, ao estrés, a cognición e ao sistema inmunitario dos astronautas. Ademais, será a primeira tripulación que participe no estudo de protocolos estándar para voos espaciais.

Doutra banda, aproveitarán a súa posición no espazo para explorar a Lúa desde preto. Os membros desta tripulación serán os primeiros seres humanos en ver a superficie lunar de preto desde 1972. Por iso, documentarán as súas observacións mediante fotografías e gravacións de audio para informar os científicos acerca deste satélite e compartir as súas experiencias.

Tras esta misión, a Orión despegará coa tripulación da Artemis III para aterrar na Lúa e volver camiñar sobre a súa superficie.

FONTE: gciencia.com    Imaxes: Fereepik e NASA

SABÍAS QUE... CATRO COUSAS SOBRE GROENLANDIA

Lamentablemente, Groenlandia, está nos últimos días en boca de tod@s. Pero que sabes realmente dela? Pois imos saber catro cousas dobre esta illa, a máis grande do mundo!

Groenlandia é un territorio de Dinamarca, situado xunto ao océano Ártico e ao norte do océano Atlántico.

É a illa máis grande do mundo, estando case o 84% da súa superficie cuberta por xeo, ademais de ser o país cunha menor densidade de poboación.

Ten unha extensión de 2.166.086 km² e 55.701 habitantes.

Aínda que fisicamente é parte do continente norteamericano, Groenlandia atópase politicamente ligado a Europa dende hai máis dun milenio, pertencendo ata 1814 a Noruega pasando, ese mesmo ano, ao dominio de Dinamarca.

En 1979, foille concedido autogoberno á illa, cunha relación coñecida en dinamarqués como Rigsfællesskabet, e en novembro de 2008 celebrou un referendo para ampliar a autonomía con vistas a unha futura independencia.

A súa capital é Nuuk que conta con 20.288 habitantes.

O Xefe de Estado é actualmente o rei Frederico X e o goberno da rei en Dinamarca nomea un Rigsombudsmand (Alto comisionado) que representa ao goberno e a monarquía danesa.

Como parte integrante de Dinamarca elixe dous representantes no parlamento danés.

O poder lexislativo corresponde a un Parlamento de trinta e un membros.

O xefe de goberno é o Primeiro Ministro, é, dende o 28 de marzo de 2025, Jens-Frederik Nielsen.

En 1985 Groenlandia deixou a Comunidade Europea (actual Unión Europea), a diferenza de Dinamarca que segue sendo un membro, aínda que mantén algúns lazos coa organización a través de Dinamarca. No entanto, a lei da Unión Europea en gran parte non se aplica a Groenlandia excepto na área do comercio.

Groenlandia é mebro de pleno dereito da OTAN como parte do Reino de Dinamarca.

Esperemos que aiga sendo unha illa tranquila, polo ben de tod@s!

Sabías que... O ‘mapa de estradas’ do Imperio romano é o dobre de extenso do que se cría

As calzadas conectaron todo o Imperio romano, que na súa época de máxima expansión ocupou desde a actual Escocia ata o extremo leste do Sahara; e desde o mar Negro ata a costa marroquí / ITINER-E

Xunto ás lexións, os miliarios marcaron o poder do Imperio romano. Colocados cada mil passus ou milla romana (1.478,5 metros), estas mouteiras cilíndricos ou paralelepípedos puntuaban as calzadas romanas, como fan hoxe os puntos quilométricos coas autovías. Un amplo grupo de investigadores recorreu á tecnoloxía máis moderna para mergullar nos rexistros históricos e arqueolóxicos para reconstruír o mapa de estradas de hai 2.000 anos. O que descubriron é que era moito máis extenso, case o dobre, do que se cría. Pero tamén comprobaron que apenas queda nada do seu trazado orixinal. Os resultados do seu traballo, publicado en Scientific Data, reuníronos e aberto ao público no sitio Itiner-e, un atlas dixital das vías que nacían ou morrían en Roma.

“Cando se pasa por un camiño moi afundido polo paso do tempo e as xentes, aínda se di que ‘era unha calzada romana’, pero os romanos facíanas para que durasen”, di Pau de Soto, do Grupo de Investigación en Arqueoloxía da Universitat Autònoma de Barcelona (UAB) e primeiro autor deste impoñente traballo. “Outra crenza para desmentir é que as fixesen enlosadas, como a vía Apia. En realidade, facíanas mediante capas de gravas cada vez máis finas, coa capa de rodadura formada por unha grava miúda fina compactada. Era o mellor para o paso dos cabalos, que entón aínda non levaban ferraduras”, engade o arqueólogo. Como sucede coas estradas actuais, elevábanas sobre o terreo circundante e cun lixeiro desnivel para que evacuasen a auga. “As primeiras estradas modernas fixéronse seguindo aos romanos”, lembra este arqueólogo.
Desde a actual Escocia ata o extremo leste do Sahara e desde o mar Negro ata a costa marroquí, as calzadas conectaron todo o Imperio romano.
As calzadas conectaron todo o Imperio romano, que na súa época de máxima expansión ocupou desde a actual Escocia ata o extremo leste do Sahara; e desde o mar Negro ata a costa marroquí.Itiner-e

Pau de Soto e unha vintena de investigadores usou as modernas técnicas GIS (siglas en inglés de Sistema de Información Xeográfica) para desenterrar o trazado das vías romanas. “As GIS son a base da moderna investigación arqueolóxica”, asegura o investigador da UAB. Combinaron textos históricos como o Itinerario Antonino ou a Tabula Peutingeriana, o máis parecido a un mapa de estradas da antigüidade, con estudos sobre xacementos arqueolóxicos, ou libros de historia de Roma. “Pero tamén cos mapas topográficos dos séculos XIX e XX, as fotografías que os estadounidenses tomaron dos chans europeos na posguerra ou as imaxes por satélite; GIS permíteche combinar a información de todas estas fontes e plasmala sobre o terreo”, engade de Soto.

O resultado da suma de tantas fontes é que, en torno ao ano 150 desta era o Imperio romano —entón no seu momento de maior expansión, abarcando uns catro millóns de quilómetros cadrados de territorio— tiña 299.171 quilómetros de calzadas. A cifra supón engadir máis de cen mil ao 188.555 km contados en traballos anteriores e equivale a dar a volta ao planeta sete veces. Só en España, a extensión das vías romanas superaba o 40.000 km, dobrando a cantidade suposta ata o de agora. Entón non existía a distribución radial con centro en Madrid que si caracteriza ás estradas modernas, pero desde urbes como Augusta Emérita (Mérida), capital da Lusitania romana, partían algunhas das calzadas principais.

Os autores do novo estudo estiman que un terzo unían os principais centros urbanos; e os dous terzos restantes serían secundarias, conectando poboacións a escala local ou rexional. Con todo, comprobaron que só hai certeza do 2,7% da quilometraxe. “É o que aínda se conserva ou que foi escavado en traballos arqueolóxicos”, detalla de Soto, quen explica que, da inmensa maioría das calzadas romanas —case o 90%— só hai pistas de que deberon estar aí: “En arqueoloxía da pasaxe chamámolo eixos fosilizados, e poden ser unha ponte romana, os restos dunha calzada á saída da cidade ou o achado dalgún miliario”. Todo indica que unha calzada debeu unir todos eses elementos. O que fai un GIS con eles é imaxinar o traxecto máis razoable @teniendo en cuenta a topografía do terreo, como o paso dunha montaña ou vadeo dun río. Outro 7% do total dese mapa de estradas só sería hipotético: se hai dúas cidades romanas próximas con restos de calzada á súa saída, esperaríase que estivesen unidas por unha.
A captura mostra os pasos de montañas ata a antiga Delfos, en Grecia.
Grazas a ferramentas GIS, itiner-e plasma sobre o terreo cada calzada, unindo os puntos dispoñibles, como pontes romanas ou miliarios, e @teniendo en cuenta a topografía. A captura mostra os pasos de montañas ata a antiga Delfos, en Grecia.Itiner-e

“As calzadas —e a rede de transporte, no seu conxunto— foron absolutamente cruciais para o mantemento do Imperio romano”, mantén o historiador da Universidade de Aarhus (Dinamarca) e coautor do estudo, Adam Pažout. “Os romanos idearon un intrincado sistema de transporte composto por pousadas, estacións de camiños e puntos de substitución para mensaxeiros e funcionarios públicos que viaxaban por Italia e as provincias”, lembra. Para Pažout, “as calzadas constituían unhas estadas que permitía proxectar o poder romano, xa fose a través do exército ou do dereito e a administración, e que mantiña unido ao Imperio”.

Segundo os autores, o seu traballo permitirá un mellor coñecemento da historia de Roma. Polas calzadas movéronse millóns de persoas, propagáronse novas ideas e crenzas; e por elas tamén avanzaron as lexións romanas ou o comercio entre as distintas partes dos tres continentes que formaron o territorio romano. Pero estas vías, cuxa enorme capilaridade descóbrese agora, tamén facilitaron a transmisión de enfermidades e pragas como a peste Antonina de vexigas ou sarampelo ou a de Justiniano de peste bubónica, que debilitaron ao Imperio. Tamén puideron ser as vías de entrada das sucesivas invasións bárbaras.

O que queda das calzadas romanas, aínda que fisicamente non sexan moitos quilómetros, forma parte do armazón de Europa. Lémbrao o arqueólogo de Soto: “O tecido urbano europeo é unha herdanza de Roma. A maioría das cidades europeas xa existían en época romana e xa estaban conectadas entre si”.

FONTE: Miguel Ángel Criado/elpais.com

SABÍAS QUE... A SAGRADA FAMILIA XA É A IGREXA MÁIS ALTA DO MUNDO

A Sagrada Familia xa superou por escasos metros a igrexa máis alta do mundo ata o momento, Ulmer Münster (Alemaña), tras colocar a primeira gran peza da cruz que coroa a torre de Xesucristo.

A colocación desta primeira peza da cruz eleva a basílica barcelonesa ata os 162,91 metros, de maneira que supera por pouco máis dun metro á igrexa da localidade alemá de Ulm, cuxa agulla alcanza os 161 metros, segundo figura na páxina web oficial do templo xermano.

Ata o presente, Ulmer Münster estaba considerada como a igrexa máis alta do mundo, un récord que agora pasa a mans da Sagrada Familia, que aínda non está terminada, polo que aínda quedan metros por crecer.

Aínda que agora a torre de Xesucristo, a máis alta do templo de Antoni Gaudí (1852-1926), chega aos 162,91 metros, cando termine a instalación de toda a cruz alcanzará os 172,5 metros.

Quedará lixeiramente por baixo da montaña barcelonesa de Montjuïc (173 metros) por desexo expreso de Antoni Gaudí, que non quería exceder un elemento da natureza porque o consideraba como unha "obra de Dios". 

Está previsto que a torre de Xesucristo estea finalizada en cuestión de meses, aínda que a inauguración oficial será o próximo xuño, coincidindo co centenario da morte do arquitecto catalán.

A nova peza colocada na torre de Xesucristo esta semana corresponde ao brazo inferior da cruz, cunha altura de 7,25 metros e un peso de 24 toneladas.

Chegou o pasado mes de xullo dividida en catro paneis que se situaron nunha plataforma de traballo, sobre a nave central, a 54 metros de altura, para levar a cabo as tarefas de ensamblaxe, a instalación dos vidros e as obras interiores, e a colocación de pedra.

Cunha xeometría de dobre xiro, o brazo inferior presenta unha forma cadrada na base que se transforma en octagonal na parte superior. 

O exterior está revestido con cerámica branca esmaltada e vidros, materiais que destacan pola súa luminosidade e resistencia ás condicións atmosféricas. 

FONTE: elprogreso.com

Sabías que... Por que non se escapa a auga dun vaso entre os átomos do cristal, que en teoría son ocos?

Imaxe de ’Un neno e o seu átomo’, curtametraxe de animación ’stop motion’ creado a partir de átomos nun microscopio / Nico Casavecchia/IBM Research

Esta pregunta ten un problema porque, na súa formulación, parece que considera que os átomos do cristal están baleiros pero non os da auga. É dicir, fai unha distinción entre os átomos dependendo de se son dunha materia sólida —o cristal— ou líquida —a auga—. E, na realidade, non podemos facer esa distinción: todos os átomos da materia teñen as mesmas características básicas, a pesar de que as diferentes substancias que forman eses átomos teñan propiedades diferentes: a auga como líquido pode deformarse e o cristal como sólido non pode.

Pero dito isto, a cuestión interesante da pregunta é indagar sobre se os átomos están ou non baleiros. E a resposta é que non están exactamente baleiros porque hai unha probabilidade de presenza dun ou varios electróns en torno ao núcleo de cada átomo. E eses electróns crean un campo electromagnético cuántico. Este campo electromagnético é o responsable das repulsións ou atraccións entre os átomos, o que quere dicir que existen barreiras entre eles, tamén entre os da auga, porque hainas en todos os tipos de materia. Para responder a por que a auga non se escapa do vaso que a contén, teño que referirme a eses electróns dos átomos e as repulsións e atraccións entre eles.

Así que, para empezar, non se pode interpretar como baleiro o estado dos átomos debido á presenza deses electróns que crean campos electromagnéticos cuánticos. Iso fai que se un electrón dun átomo de auga quérese colocar onde están os electróns do cristal do que está feito o vaso, non poida facelo. Trátase da solución de Pauli, ou principio de exclusión de Pauli, que nos di que hai un número fixado de electróns en cada estado enerxético, non podes ter todos os electróns que queiras onde ti queiras.

Desde o punto de vista da física clásica, temos esa repulsión e atracción. Xa sabemos que as partículas coa mesma carga repélense e as de distinta carga atráense. Como os electróns teñen todos carga negativa, repélense; pero atráense cara ás partículas de carga positiva. A auga pégase ao cristal pero tamén está cohesionada entre ela, e iso débese a esas repulsións e atraccións. Ocorre como durante a adolescencia, cando as mozas e mozos teñen apego pola súa casa e a súa familia pero tamén empezan a ter apego polo exterior e os grupos de amigos.

Pero ademais, temos que ter a mirada cuántica, a física que funciona cos sistemas microscópicos, que nos di que non podes ter dous electróns no mesmo estado. Entón, se o átomo de cristal xa ten as súas posicións completas para os seus electróns, aí non pode entrar un átomo de auga e iso impide que os átomos de auga atravesen o cristal. 

FONTE: Ruth Lazkoz/elpais.com/ciencia

SABÍAS QUE... Cal é o motivo polo que as tapas dos sumidoiros son redondas?

As tapas de sumidoiro son redondas principalmente por seguridade e practicidade: unha tapa redonda non pode caerse polo buraco que cobre, a diferenza dunha cadrada ou rectangular, xa que o seu diámetro é constante e maior que o do buraco. Ademais, a súa forma circular permite transportalas máis facilmente rodándoas e son máis resistentes ao distribuír a tensión de maneira uniforme. 

- Seguridade e xeometría

Non se poden caer:Un círculo é a única forma que non pode caerse dentro de si mesma porque ten un diámetro constante. Calquera tapa cadrada ou rectangular podería deslizarse e caer dentro do buraco se se virase. 

- Resistencia:

A forma circular distribúe a tensión de maneira uniforme, facendo que a tapa sexa máis resistente á presión e ao peso dos vehículos que pasan, o que evita roturas. 

- Beizo de apoio:

A tapa apóiase nun bordo do buraco; nunha tapa redonda, este soporte está en todas partes, mentres que nunha cadrada ou rectangular, a tensión concéntrase nas esquinas, o que as fai máis propensas a romper. 

- Practicidade e custo

Facilidade de transporte: As tapas redondas son moito máis fáciles de mover rodándoas polo chan. 

Menor custo: Unha tapa redonda ten unha superficie menor que unha cadrada do mesmo ancho, polo que require menos material na súa fabricación, o que se traduce nun menor custo de produción e transporte. 

- Estrutura do buraco:

Os buracos para sumidoiros son tipicamente cilíndricos porque son máis fáciles de cavar e manter. O cilindro é a forma máis resistente á presión do chan circundante. 

FONTE: Vista creada por IA      Imaxe: es.wikipedia.org