Os argumentos contra o consumo de carne son moi rechamantes. Non calquera carne, senón especificamente a de vaca. Para ter un quilo de filetes, dise, son necesarios 25 quilos de gran. Se todo ese gran destinásese ao consumo humano poderíanse alimentar 3.500 millóns de persoas máis. Tres cuartas partes do chan arable emprégase para a gandería. Unha soa hamburguesa necesita máis de 1.600 litros de auga. A lista segue.
O malo destes argumentos é que proceden de cálculos simplistas ou incompletos, que non teñen en conta todos os factores implicados, e no seu maior parte producen conclusións incorrectas. É dicir, non soportan un mínimo escrutinio científico.
Isto non quere dicir que o consumo de carne estea libre de pecado. A crueldade animal, a destrución da selva amazónica para plantar gran e pastos para o gando, a contaminación producida polas explotacións intensivas, a perda de biodiversidade, todos eles son problemas moi reais que necesitan solucións urxentes.
Con todo, propagar información parcial e incorrecta sobre o consumo de carne e as súas consecuencias sobre o clima e a auga é moi pouco probable que axude a solucionalos. Como moito, fará perder forza aos necesarios esforzos para atallalos. Vexamos por que.
O doutor Frank Mitloehner é profesor do departamento de ciencia animal da Universidade de California, Davis, e está especializado na medición e mitigación dos contaminantes atmosféricos procedentes da produción gandeira, incluídos os gases de efecto invernadoiro, como o metano.
Mitloehner saltou á fama en 2006 cando respondeu o informe da FAO, “A longa sombra do gando” que aseguraba que o 18% das emisións de gases de efecto invernadoiro proviñan da gandería, máis que o transporte global.
Nada diso, dixo o profesor. A gandería afecta o medio ambiente, pero non está a causar o cambio climático. Na FAO estaban a comparar peras con mazás, incluíndo nas contas todas as emisións das plantas producidas para alimentar vacas, os fertilizantes usados neses cultivos, e todos dos medios de transporte utilizados para a distribución de carne, leite e ovos. Os autores do informe da FAO tiveron que rectificar publicamente e aceptar que as emisións reais do gando estaban ao redor do 5%.
Con todo o dano xa estaba feito e as cifras do informe orixinal séguense citando coma se fose un mantra. De novo, isto non quere dicir que o impacto non exista.
A produción de comida en xeral representa o 26% das emisións de gases de efecto invernadoiro, e unha terceira parte corresponde á carne e o peixe. Facendo contas, iso é un 8%, aínda lonxe da cifra orixinal da FAO.
Que pasaría entón se toda a poboación volvésese vegana durante un ano? Utilizando as cifras revisadas, e baseándose en datos de EE UU, un dos países onde a produción de carne, e a agricultura en xeral, é máis contaminante, a redución nas emisións de gases de efecto invernadoiro sería dun 2,6%, segundo un estudo publicado en 2017. A práctica tan estendida dun día por semana sen carne representaría unha mínima redución de emisións dun 0,37%. Nin sequera sería medible.
Outro dos argumentos contra o consumo de carne, especialmente de vacún, é o elevado consumo de auga que estes animais representan. Con todo, máis da 87% da auga consumida polo gando é auga de choiva a chamada auga verde, e un 6% adicional augas grises. O resto é auga azul, a auga doce dos encoros. Isto quere dicir que no seu maior parte é auga que ía pasar ao chan directamente en calquera caso, e que só o fará un pouco máis tarde, cando a vaca teña ganas de ouriñar.
O mesmo ocorre coa auga empregada para o gran co que se alimenta o gando, que tamén procede no seu maior parte da choiva, e por completo nos pastos, que en máis da metade dos casos son os que se usan para alimentar animais en terreos non arables.
Eses 1.600 litros por hamburguesa son no seu maior parte de augas verdes, e só unha pequena cantidade é auga azul, potable ou de rega. En comparación, os regadíos de España consomen a 80% da auga doce do país, segundo datos do INE. Para producir un litro de leite de améndoa necesítanse máis de 900 litros de auga de rega.
Tendo en cuenta o anterior, para producir un filete de 200 gramos serían necesarios 215 litros de auga de rega. En comparación, conseguir 200 gramos de arroz necesita 158 litros. Pode parecer máis eficiente, quilo por quilo, producir arroz que carne. A realidade é un pouco máis complicada.
En 200 gramos de carne hai 50 gramos de proteínas, o nutriente máis importante para o ser humano e cuxa deficiencia provoca a maioría dos problemas de desnutrición no mundo segundo a FAO.
En comparación, 200 gramos de arroz só achegan 14 gramos de proteínas, xa que se compón case por completo de carbohidratos. As plantas son menos densas en nutrientes que a carne. É perfectamente posible sobrevivir comendo só carne, como demostran as ancestrais poboacións de esquimais, pero para conseguir a cantidade necesaria de proteínas é preciso comer un volume de plantas moito maior, Por exemplo, unha peituga de pito de 200 gramos ten as mesmas proteínas que 680 gramos de lentellas fervidas.
Repítese ata a saciedade que co gran que se usa para alimentar vacas, un terzo do total mundial, poderíase usar para alimentar ás persoas. Con todo, segundo os propios datos da FAO, o 86% do que come o gando do mundo é comida non apta para humanos. Do resto, a maior parte utilízase para alimentar pitos e porcos, animais monográstricos como nós, non vacas.
É certo que en países como EE UU a maior parte do gando aliméntase con gran, pero é unha porcentaxe pequena do total mundial. O gando ademais consome os refugallos agrícolas, como a palla, as follas e talos do millo ou as peles das fabas de soia. Non é certo que fagan falta 25 quilos de gran para producir un quilo de filetes. A cifra, segundo o mesmo informe da FAO, é de 2,8 quilos de gran consumible por humanos.
Así que as vacas están a converter comida non apta para humanos en comida apta para humanos, como carne e leite. Na maior parte do planeta, non lle quitan a merenda a ninguén.
No mundo hai 1.000 millóns de vacas. Iso é unha chea de eructos de vaca, que se compoñen sobre todo de metano, que sobe á atmosfera. O metano produce un efecto invernadoiro 25 veces superior ao CO2. Con todo, o metano descomponse nuns 12 anos, mentres que o CO2 permanece entre 300 e 1.000 anos na atmosfera.
O 74% das emisións de gases de efecto invernadoiro corresponden ao CO2. O metano representa só o 16%, do cal o gando só emite unha cuarta parte. Aínda así podería considerarse un problema. Con todo, o metano que producen as vacas ten a súa orixe no carbono atrapado polas plantas. Cando o metano descomponse, convértese en auga e CO2, que é absorbido de novo polas plantas. É un ciclo pechado no que non se engaden novos gases.
En cambio, o CO2 emitido polos combustibles fósiles non pertence a ningún ciclo. O carbono procede de plantas atrapadas no subsolo hai millóns de anos e convertidas en petróleo. Ese carbono foi eliminado da atmosfera hai moito, e devolvémolo a ela todo de golpe en apenas un século. Este é o verdadeiro causante do cambio climático, non as vacas.
Outro argumento habitual é que se toda a terra usada para o gando e o seu alimento dedicásese ao consumo humano non habería necesidade para comer carne, xa que habería moita máis comida dispoñible. Este argumento fai augas por dous lados: os pastos non se pode usar como chan agrícola, e ademais os animais son imprescindibles para fertilizar o chan.
Os pastos representan entre o 22 e o 26% da terra emerxida no planeta libre de xeo. Toda esta enorme extensión de terreo en xeral non serve para a agricultura. Pode ser demasiado escarpado ou demasiado pobre en nutrientes, pero é suficiente para que os ruminantes vivan da herba, sen necesidade dunha achega externa.
Este é o principio da agricultura dexenerativa. Os ruminantes comen pasto, e ao mesmo tempo fertilizan os pastos cos seus excrementos. Hai que ter en conta que a metade dos fertilizantes usados para a agricultura no planeta son esterco de orixe animal.
Por desgraza unha terceira parte do gando do mundo críase en condicións pouco sostibles, e no caso de Brasil, o segundo produtor mundial, sobre terreo arrebatado á selva amazónica.
Pola contra, as vacas son esenciais para o sostemento dos ecosistemas baseados en pastos, e o resultado é carne e leite gratis, que na agricultura rexenerativa non consome ningún recurso aproveitable polos humanos.
Un exemplo do que ocorre cando se elimina aos ruminantes é o desastre ecolóxico que levou á gran crise do ano 1927 en EE UU. Cando os primeiros colonos estendéronse polo territorio que hoxe é Estados Unidos atopáronse con inmensas praderías que sostiñan unha poboación de uso 40 millóns de búfalos. Pero en 1880 a caza indiscriminada levounos case ao bordo da extinción, cando se contaron menos de 100 exemplares.
A aniquilación dos bisontes tivo graves consecuencias. As herbas curtas e resistentes, sen ninguén que as comese, foron substituídas por herbas máis altas pero menos estables. A introdución de vacas domésticas fixo que fose necesario máis terra por ruminante, e pronto as praderías desapareceron.
Cando se plantou trigo onde antes estaban as praderías, o chan esgotouse nuns poucos anos. O resultado foi o Dust Bowl dos anos 30, un dos peores desastres ecolóxicos da historia. A destrución as praderías produciu secas que duraron ata oito anos. As terras áridas e cuarteadas provocaron tormentas de po que arruinaron as demais colleitas e causaron a ruína económica e social do país.
A Gran Depresión tróuxonos obras inmortais como “As uvas da ira” pero debería ser un recordatorio de que necesitamos aos ruminantes para que este planeta funcione.
FONTE: Darío Pescador/quo.es
