ZONA VERDE

A MAIOR COVA INUNDADA DO MUNDO

 

Catorce anos de exploración pasaron para que a humanidade puidese coñecer a maior cova inundada do mundo, de 347 quilómetros de lonxitude, grazas aos mergulladores do proxecto Gran Acuífero Maya (GAM), quen ademais confirmaron o achado do xacemento arqueolóxico mergullado máis importante do planeta.

O histórico descubrimento rexistrouse ao atoparse a conexión dos dous sistemas de covas inundadas coñecidos como Sac Actun (263 quilómetros de lonxitude) e Dous Ollos (84 quilómetros) en Tulum, no caribeño estado mexicano de Quintana Roo (sueste).

A exploración dos sistemas de covas inundadas en Quintana Roo permitiu achar restos de fauna endémica e osamentas de persoas que viviron antes da Idade do Xeo e dos primeiros poboadores de América, polo cal é considerada unha das zonas arqueolóxicas máis importantes do país.

FONTE: xornal albc/ciencia

A QUÍMICA DO ÁRTICO ALTERADA POLO CAMBIO CLIMÁTICO

Científicos medindo as condicións do xeo na rexión do ártico / Imaxe: picazo.eltiempo.es

En menos dunha década, a concentración de radio-228 nas augas do océano Ártico case se dobrou. O acelerado desxeo provocado polo cambio climático estaría a facilitar a achega extra deste elemento químico radioactivo desde as costas que rodean o Polo norte. Os científicos aínda non teñen claras as consecuencias a longo prazo deste fenómeno.

O ²²⁸Ra é un isótopo do radio de orixe natural que xorde do decaemento doutro elemento radioactivo, o torio, presente nos sedimentos. "Pero a diferenza deste, disólvese na auga, onde os científicos poden rastrexar a súa orixe, concentración, cociente e dirección do seu fluxo", afirma a investigadora do Instituto Oceanográfico Wood Hole de EE UU e do estudo publicado en Science Advances. Máis importante aínda, para os científicos mariños toda esa información converteu ao ²²⁸Ra nun sensor do estado de saúde dos océanos e a composición das augas oceánicas.

Tomaron mostras a distintas alturas da columna de auga dende 69 estacións de recollida distribuídas polo Ártico, desde o leste do estreito de Bering, entre Alaska e Rusia, ata o mesmo Polo norte. As medicións, realizadas no verán de 2015 a bordo dun rompexeos dos gardacostas estadounidenses, foron comparadas despois coas obtidas nunha expedición similar realizada en 2007 por científicos alemáns. P

Os resultados do estudo mostran que a concentración media do ²²⁸Ra por metro cúbico de auga era duns 71.000 millóns de átomos. A cifra case dobra as medicións obtidas en 2007.

De onde vén tanto radio? As dúas principais fontes naturais deste elemento son, por unha banda, o torio presente nos sedimentos que se van acumulando nas plataformas continentais, a porción de terra mergullada baixo o mar nas proximidades da liña costeira, e a achega fluvial. A pesar de que o Ártico non é o océano máis grande, aquí desembocan grandes ríos ata a 10% da auga doce que chega a todos os mares. Pero hai un novo factor que estaría a alterar o equilibrio natural: o cambio climático.

Tendo en conta a deríva transpolar, a forte corrente que move os xeos desde o leste e cara ao norte, o exceso de radio debe de provir dos sedimentos da plataforma continental siberiana. Cos seus 50 metros de profundidade de media, é a plataforma máis extensa que hai no planeta, cuns 1.500 quilómetros de liña costeira. O desxeo provocado polo quecemento estaría, segundo os científicos, expoñendo esta franxa terrestre ao contacto coa auga, facilitando a disolución do radio. Ademais, a acción das ondas sobre os sedimentos agora desprotexidos estaría a acelerar a erosión e a achega deste elemento. 

A estes niveis, o radio non afecta a auga ou a vida acuática. En realidade, os científicos usan o radio como un indicador dos materiais da plataforma continental que acaban no mar. "Así que, se os niveis de radio están a aumentar, isto indica que as achegas doutros elementos tamén o están facendo", dise no estudo. E son estoutros elementos, minerais como o ferro ou as terras raras e compostos orgánicos nas augas polares, os que poderían estar a afectar a todo o ecosistema ártico, desde o minúsculo plancto ata os grandes mamíferos mariños.

FONTE: Miguel A. Criadi/Xornal El País/Ciencia

CONTAMINANTES EMERXENTES

 

O termo contaminantes emerxentes provén do inglés emerging pollutants. Refírese a unha serie de produtos, máis ou menos recentes e cada vez máis abundantes, cuxas formulacións químicas ou as interaccións que causan con outras substancias ou compostos provocan danos sobre o medio ambiente e a saúde humana que non se tiveron en conta ata agora. Moitos deles son de uso cotián e atópanse en calquera fogar: medicamentos, cosméticos, champús, de limpeza, etc.

A medida que os científicos realizan máis investigacións e análises, descobren novos efectos. O impacto de certos tipos de medicamentos xa se empezaron a percibir en contornas naturais: os estrógenos das pílulas anticonceptivas provocan a feminización dos machos en diversas especies de peces e anfibios; os antidepresivos reducen as posibilidades de supervivencia das aves no inverno; e certos antiinflamatorios causan lesións nos paxaros.

Outro exemplo claro é o dos microplásticos, utilizados en diversos produtos, como abrasivos industriais, exfoliantes, cremas faciais, pasta de dentes, champús, xeles, produtos para bebés, repelentes de insectos, cremas solares, cosméticos, etc. Os microplásticos están presentes en todos os mares e océanos do planeta e constitúen unha ameaza para a saúde humana e o medio ambiente pola súa capacidade de acumular compostos químicos e toxinas.

Os sistemas de depuración e tratamento de augas residuais carecen dos medios para detectar e eliminar estas substancias. "Non é motivo para alarmar á poboación. A auga da billa é segura, as cantidades son mínimas, pero a auga que utilizamos para consumo vén de encoros e ríos e chega das redes de saneamento, de maneira que finalmente todo o que botamos á contorna desde o fregadeiro, á ducha, ao retrete, etc. acaba nos ríos e chéganos de novo a nós", lembra un experto de Aclima.

“A concienciación dos cidadáns é clave para diminuír a presenza e os efectos dos contaminantes emerxentes no medio ambiente e a saúde. Do mesmo xeito que ocorre con produtos como as toallitas húmidas, non hai que arroxar nada polo retrete que non sexan as tres pes, " pipí, popó e papel hixiénico", como subliñan dende a Asociación Española de Abastecementos de Auga e Saneamento.

No caso dos medicamentos, ademais de reducir o seu consumo para o imprescindible, débense depositar nos puntos SIGRE das farmacias para o seu correcto tratamento e reciclaxe. O investimento en investigacións e sistemas de análises é outra das grandes accións que deberían terse en conta. A lexislación debería avanzar para establecer controis e límites a estas substancias, como xa se fai con outras, e que as empresas produtoras asuman métodos para reducir, eliminar ou substituílas.

FONTE: Revista Consumer/Medio Ambiente

HIDROPONIA: DENDE NIGRÁN PARA O MUNDO

 

Para describir a tecnoloxía que sustenta o proxecto de H2 Hydroponics, o seu fundador, Rafael Pereira, recorre a unha das Sete Marabillas do Mundo Antigo: “A hidroponía non é un sistema novo. É unha calidade que todas as plantas teñen, a de crecer sen necesidade de terra. Xa se practicaba nos Xardíns de Babilonia”. Que Pereira refírase a estes xardíns lendarios, nomeados por cronistas bizantinos como dignos de ser admirados, xustifícase non só en nome da técnica agrícola que a súa compañía está a expandir desde Nigrán-Pontevedra, senón tamén pola misión que se proxecta: ser capaces de alimentar un planeta cuxa poboación crece rapidamente á vez que mingua a cantidade de auga. Hai dúbidas de que os míticos Xardíns de Babilonia existisen algunha vez, talvez fosen un símbolo que percorreu o mundo antigüo para ilustrar a beleza e o amor romántico (crese que foron un agasallo do rei Nabucodonosr II á súa esposa Amytis). Mesmo non se sabe con certeza onde estaban situados, aínda que investigadores da universidade de Oxford aseguraron en 2013 que identificaran a súa localización exacta preto de Mosul. O que non xera dúbidas, en cambio, é a necesidade actual de atopar unha forma de cultivo que permita aumentar a produtividade sen danar o medio ambiente. E niso anda o equipo de H2 Hydroponics.

Pereira ten razón ao retrotraer a súa práctica a moito tempo atrás, posto que a hidroponía, que consiste en cultivar plantas en solucións acuosas con substancias químicas disoltas en lugar de facelo en chan agrícola, é unha idea que ao parecer foi utilizada por moitas civilizacións. Non foi, con todo, ata a Segunda Guerra Mundial cando se demostrou a súa eficacia (os estadounidenses desenvolveron cultivos de verduras hidropónicas a gran escala para fornecer ás tropas destinadas no Pacífico). Desde entón esta forma de agricultura mostrouse como unha das posibles solucións á escaseza de alimentos frescos, que poden aplicarse en lugares onde o clima ou o chan non é adecuado para o cultivo.

 
H2 Hydroponics desenvolveu o seu propio sistema de cultivo por hidroponía que lles levou a converterse nunha das empresas de referencia no sector a pesar da súa curta vida (naceron en 2014). “O que nós facemos diferente é desenvolver un sistema de cultivo que imita á natureza, asegura Pereira. Imitamos a forma en que a natureza osixena a auga e convértea en auga de boa calidade. Isto é por medio do movemento e de facer pasar esta auga polas raíces das plantas, provocando que o osíxeno e os nutrientes cheguen en tempo real a calquera planta da instalación”. Afirma, ademais, que poden reducir ata un 80% o gasto de auga e un 30% os consumos eléctricos respecto ao resto de sistemas que se atopan no mercado. Para Pereira, a hidroponía impoñerase nos próximos anos ata o punto de que se terminará convertendo nunha práctica cotiá: “O futuro da agricultura será unha produción local. Tan local que estaremos a producir os vexetais nas nosas cociñas”

FONTE: José L. Álvarez Cedena/Xornal El País

REMOVER AS CONCIENCIAS SOBRE O CAMBIO CLIMÁTICO

 

Millóns de persoas en todo o mundo vimos o vídeo viral dun oso polar famento e aparentemente desnutrido e esfameado, sen apenas poder manterse en pé, nunha paisaxe do Ártico sen neve nin xeo. Un biólogo e fotógrafo de National Geographic, Paul Nicklen, e a súa compañeira na ONG conservacionista Sexa Legacy, Cristina Mittermeier, gravaron as imaxes na Illa de Baffin (Canadá) e publicáronas en redes sociais. O animal moribundo converteuse nun símbolo da importancia de facer fronte ao quecemento global.

Ante estas imaxes apareceron voces críticas cara aos autores do material por non facer nada por salvarlle a vida ao oso, o que obrigou ao medio de comunicación a publicar máis detalles e aclaracións sobre a historia. Segundo o artigo de National Geographic, se é duro ver en pantalla a un oso polar gastando as súas escasas enerxías en buscar desesperadamente comida entre o lixo dos humanos, foi aínda máis para quen o presenciou en persoa.

Entre as grandes dúbidas expostas polos usuarios a través dos comentarios en redes sociais hai dúas que destacan por encima do resto: cando se gravou o vídeo e que ocorreu finalmente co oso. A explicación desvela que as imaxes foron tomadas a finais de agosto, cando as condicións eran favorables, antes da chegada do outono. Nicklen cre que o oso polar morreu un ou dous días despois da filmación, quizá horas, pero non teñen a certeza xa que despois dese día Sexa Legacy non puido continuar traballando na rexión.

Na miña opinión fan falta imaxes deste tipo para remover as conciencias sobre iste tema. Lamentablemente pasará co tempo algo parecido como o neno Alan e o tema da inmigración en Europa.

O Ártico é unha das rexións do planeta máis afectadas polo cambio climático. O xeo fundido alí fixo que se perda unha superficie que os expertos cifran en centos de miles de quilómetros cadrados nas últimas décadas.

FONTE: Cecilio Gordón/Xornal El País

LITTERING

 

O abandono de lixos na natureza coñécese como littering (do inglés "tirar lixo") e é un dos maiores perigos que encaran os ecosistemas.

O littering é cada vez maior, ata o punto de que os expertos estiman que en 2050 haberá máis plástico que peixes nos océanos. Tirar residuos na natureza causa graves impactos no medio ambiente e a economía, como lembran diversos estudos.

"Aínda que ten lugar en todo tipo de contornas naturais, os mares e océanos concentran nestes momentos a preocupación a nivel internacional. Calcúlase que o 80% do lixo que se atopa neles procede do littering terrestre", afirman dende Proxecto Libera de SÉ/ BirdLife e Ecoembes, unha iniciativa de concienciación cidadá sobre este problema.

Nós podemos evitalo!

FONTE: Revista Consumer/Medio Ambiente

CITARUM: O RÍO MÁIS CONTAMINADO DO MUNDO

O lixo inunda o río Citarum / Imaxe: Rude Feed

A organización ecoloxista independente Green Cros Suíza ten identificados os dez lugares máis contaminados do planeta. Entre eles atópase o río Citarum en Indonesia, un río completamente cheo de lixo debido á falta de recollida de residuos nas poboacións próximas.

As augas están cheas de refugallos orgánicos debido tamén á falta de rede de sumidoiros e cheo de químicos perigosos debido a que todas as fábricas abocan os seus residuos sen control ao río. Estímase que hai máis de 2.000 instalacións industriais, entre elas 200 fábricas téxtiles, concentradas no val do río Citarum, na rexión de Bandung. Durante décadas, o goberno indonesio permitíu que as fábricas vertan as augas residuais non tratadas nas canles que conducen ao río, a condición de que non conteñan certos produtos químicos considerados demasiado perigosos.

En maio, o Tribunal Supremo de Indonesia, despois dunha demanda presentada por Greenpeace Indonesia e outras organizacións comunitarias, decidiu suspender, cancelar e revogar os decretos gobernamentais que permitían a vertedura legal das tres fábricas máis grandes de Indonesia. As fábricas apelaron a decisión argumentando que sen eses permisos de vertedura de augas residuais veranse obrigados a pechar e poñer a decenas de miles de persoas sen traballo. O caso está pendente ante o Tribunal Supremo de Indonesia. O goberno indonesio, mentres tanto, bota a culpa da gran maioría da contaminación sobre os residentes da rexión, que refugan o seu lixo doméstico e baleiran as augas residuais sen tratar no río. Moitos dos pobos máis pequenos que bordean o río Citarum non teñen recolección pública de lixo ou vertedoiros, deixando á xente elixir entre queimar os seus desperdicios ou arroxalos ao río.

FONTE: neus Palou/Xornal La Vanguardia/Natural

SÓ QUEDAN 3 ANOS PARA SALVAR O PLANETA

Comunícao o Fórum Económico Mundial, tamén chamado Foro de Davos, un organismo independente con sede en Xenebra do que forman parte os principais líderes empresariais, políticos e intelectuais, aos que ninguén tacharía xamais de ecoloxistas extremos.

Trátase dunha carta publicada recentemente na revista Nature que subscriben seis destacados científicos e diplomáticos, entre os que destaca Christiana Figueres, antropóloga e economista costarriqueña que exerce como secretaria da Convención das Nacións Unidas sobre o Cambio Climático. Nela alértase de forma contundente achega do curto prazo de tempo que nos queda se realmente queremos reverter os nefastos efectos do cambio climático: concretamente, tres anos.

O requisito indispensable para deter os seus peores efectos é o xa longamente apuntado pola comunidade científica internacional, e consensuado por (case) todos no cume de París de 2015: é necesario reducir drasticamente as emisións de CO₂ para o 2020 para lograr que o aumento da temperatura media do planeta non exceda dos 1,5ºC, máximo 2ºC, en comparación coa que había na era preindustrial, antes de iniciarse o século XX.

A cuestión require présa, pois iste ano as temperaturas alcanzaron cotas xamais rexistradas en numerosos puntos do planeta: é o terceiro ano consecutivo no que se alcanzan patróns que non se rexistraban desde hai 115.000 anos, cando imperaba unha era interglacial e o mar estaba a niveis de entre 6 e 9 metros superiores aos da actualidade.

Aínda que a gravidade da situación é incuestionable, as reaccións dos gobernos non están á altura das circunstancias e o posicionamento do común dos cidadáns, tampouco. E iso que a cuestión incumbe a toda a sociedade humana: aínda que nalgúns lugares os efectos estean a deixarse notar de forma moito máis evidente que noutros, no planeta Terra os sistemas naturais están interconectados de forma moito máis sutil do que imaxinamos,

Hoxe, os efectos constatados do cambio climático son moitísimos: cambian os patróns climáticos, fúndense os polos, os ecosistemas terrestres e mariños sofren tensións, determinadas enfermidades expanden a súa área de influencia, os eventos extremos aumentan (ciclóns, furacáns, lumes, secas, inundacións?), increméntase o nivel do mar? e, polo camiño, millóns de persoas e especies de todo tipo ven extraordinariamente limitadas as súas oportunidades de sobrevivir.

Seis obxectivos clave segundo os investigadores

1. Enerxía: Conseguir que en 2050 polo menos o 30% do consumo de electricidade proveña de enerxía renovable, fronte ao 23,7% contabilizado no ano 2015. Non hai plantas de enerxía a carbón aprobadas máis aló de 2020, e todas as existentes están a ser retiradas.

2. Infraestrutura: Desenvolver os plans orientados a descarbonizar totalmente os edificios e infraestruturas para 2050, o que require un financiamento de 300.000 millóns de dólares anuais. Cada ano, de media, as cidades avanzan un 3% anual nese sentido.

3. Transporte: Asegurarse de que o 15% de todos os vehículos novos sexan eléctricos, aumentar nun 20% a eficiencia dos combustibles vehículos pesados e diminuír noutro 20% as emisións por km no sector da aviación

4. Uso da terra: Reducir a deforestación e as súas emisións asociadas, hoxe o 12% do total mundial, a cero na próxima década. Converter a masa forestal nun sumidoiro de carbono activo en 2030.

5. Industria: Poñer en marcha un plan para reducir á metade as emisións antes de 2050. As industrias intensivas en carbono, como as baseadas no ferro e o aceiro, no cemento, en produtos químicos e en petróleo e gas, emiten actualmente máis dunha quinta parte do CO₂ do mundo.

6. Finanzas: O sector financeiro está a reconsiderar a forma en que desprega o seu capital e está a mobilizar xa un billón de dólares anuais para combater o cambio climático. Os gobernos, os bancos privados e organismos como o Banco Mundial deberán emitir moitos máis "bonos verdes" para financiar e alentar os esforzos de mitigación do cambio climático.

FONTE: Eva van den Berg/Xornal El País/Entorno