#DígochoEu: Diferenciar segredo e secreto?
Como? Que aínda non sabes diferenciar entre ‘segredo’ e ‘secreto’? Pois Atentos!
#DígochoEu
ILLAS ESPAÑOLAS MENOS COÑECIDAS III
Continúo coa serie adicada a esas illas españolas "menos coñecidas", pero que tamén teñen o seu encanto.
Se onte falamos das Illas Chafarinas, hoxe tocalle o turno as illas Columbretes.
3. Illas Columbretes
As illas Columbretes son un conxunto de catro grupos de illas volcánicas que sumadas posúen 0,19 km², situadas a 30 millas (48,2 km) ao leste do Cabo de Oropesa, integradas no termo municipal de Castelló de la Plana, na provincia de Castelló.
Os grupos de illas son: a Illa Grossa, A Ferrera, A Foradada e O Carallot. Ademais, existen no arquipélago numerosos escollos e baixos.
Na actualidade o arquipélago é parte dun parque natural que acolle algunhas especies en perigo de extinción, como o falcón de Eleonor e a gaivota de Audouin (ou gaivota corsa) e os seus fondos son unha Reserva de Pesca de grande importancia que contribúe á rexeneración de numerosas especies pesqueiras da zona, como a lagosta.
FONTE: gl.wikipedia.org Imxes: gl.wikipedia.org e mapa.gob.es
Continurá...
Microbios marcianos?: Un estudo reforza a teoría de posible vida pasada en Marte
Fai agora xusto un ano, a NASA revelou o achado dunha intrigante rocha cos signos máis prometedores descubertos ata a data de posible vida antiga en Marte. Non se trataban, claro, de pegadas de dinosauro ou fósiles de animais xigantes como atopamos na Terra; eran sutís pegadas do que podería ser a colonización daquela pedra de microbios que viviron alí hai miles de millóns de anos, cando o Planeta Vermello non era o actual deserto xeado que hoxe coñecemos, senón un mundo polo que a auga discorría por milleiros sobre a súa superficie.
Aquel descubrimento feito polo rover Perseverance no cráter Jezero era unha porta aberta a confirmar o que moitos expertos cren que é case seguro: que houbo vida, polo menos en forma de microorganismos, no noso veciño. Agora, un estudo publicado en Nature vén apontoar aquela teoría, sinalando que os estudos posteriores son compatibles con procesos biolóxicos antigos.
Achada en xullo de 2024, as primeiras análises realizadas ’in situ’ polos instrumentos do Perseverance atoparon diminutos nódulos azuis e verdosos incrustados en rochas de hai miles de millóns de anos. Estas marcas, bautizadas como sementes de mapoula e manchas de leopardo, conteñen minerais de fósforo e xofre ligados ao ferro, concretamente vivianita e greigita, substancias que no noso planeta adoitan formarse en ambientes acuáticos a baixas temperaturas. E, en moitos casos, con axuda de microbios.
“É a rocha máis desconcertante, complexa e potencialmente importante que Perseverance investigou ata o de agora”, sinalou hai un ano Ken Farley, científico do proxecto Perseverance de Caltech en Pasadena. “Por unha banda, temos a nosa primeira detección convincente de material orgánico, manchas de cores distintivas que indican reaccións químicas que a vida microbiana podería usar como fonte de enerxía e evidencia clara de que a auga, necesaria para a vida, algunha vez pasou a través da rocha. Por outro, non puidemos determinar exactamente como se formou a rocha e en que medida as rochas próximas poden quentar a rocha e contribuír a estas características”, admite.
O achado produciuse na formación Bright Angel, no val Neretva, no bordo occidental do cráter Jezero. Alí, Perseverance perforou e analizou lutitas (rochas sedimentarias de gran fino) que revelaron unha sorprendente combinación: compostos orgánicos e minerais reducidos aparecían xuntos, mentres que as zonas máis oxidadas estaban practicamente desprovistas de materia orgánica.
“É unha relación inversa moi clara: onde hai máis vivianita e greigita, hai máis compostos orgánicos e menos oxidación da rocha”.
O equipo expón dúas hipótese; por unha banda, que estas transformacións désense de forma puramente química, con moléculas orgánicas actuando como axentes redutores nun ambiente acuoso (é dicir, sen intervención de ningún ser vivo, como si ocorre na Terra); ou que existisen microorganismos capaces de ’respirar’ ferro ou sulfato, como ocorre en lagos e sedimentos do noso planeta, deixando tras de si minerais que hoxe se consideran potenciais biofirmas (sinais de vida).
De momento, este estudo non resolve a pregunta de se houbo vida en Marte. O que si demostra é que no planeta vermello desenvolveuse hai miles de millóns de anos unha química complexa e variada, con auga, minerais e compostos orgánicos interactuando durante longos períodos.
A comunidade científica sinala que non se poderá saber moito máis sobre esta inquietante rocha coas ferramentas que posúe Perseverance: todo o que se podía analizar, xa se fixo. Con todo, este rover foi ideado tamén para tomar mostras do terreo marciano, algo que tamén fixo neste caso.
A idea, polo menos ao principio, é que todos os tubos colleitados polo Perseverance fosen recuperados e traídos á Terra para ser analizados nos nosos laboratorios grazas á misión Mars Sample Return, unha colaboración da NASA coa Axencia Espacial Europea (ESA) prevista para lanzarse a finais desta época. Con todo, o proxecto quedou en dúbida xa coa anterior administración, que explicou que o seu orzamento disparouse ata os 11.000 millóns de dólares (uns 10.140 millóns de euros) e que se necesitaba reformular por completo para abaratar custos e, á vez, que a data de lanzamento non se atrasase ata a próxima década.
O actual Goberno, con Donald Trump á cabeza, xa se mostrou partidario de eliminar a misión e centrarse no obxectivo de levar directamente humanos sobre a superficie marciana. Con todo, a misión aínda está no aire. E as prometedoras mostras en Marte.
FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia
#DígochoEu: Aprende en 1 minuto como fan os animais en galego!
ILLAS ESPAÑOLAS MENOS COÑECIDAS II
Continúo coa serie, que onte comezamos, adicada a esas illas españolas "menos coñecidas", pero que tamén teñen oseu encanto.
Se onte falamos da illa Ízaro, no mar Cantábrico, hoxe iremos as Illas Chafarinas.
2. Illas Chafarinas
As Illas Chafarinas son un arquipélago español do mar Mediterráneo, situado fronte ás costas do norte de África, das que dista 4 km. Está constituído por tres illas principais: illa do Congreso, Isabel II e illa do Rei. Están protexidas baixo a forma de Reserva Nacional de Caza. Só os militares destinados nelas teñen acceso ás illas, xunto con gardas e científicos da Estación Biolóxica.
Superficie terrestre: 52,5 ha
- Illa do Congreso: 25,6 ha
- Illa Isabel II: 15,3 ha
- Illa do Rei: 11,6 ha
Superficie mariña protexida baixo a figura de Refuxio Nacional de Caza: 261,9 ha (máxima profundidade: 60 m)
Extensión: 0,747 km²
Altitude máxima: Cerro Niño das Aguias, na illa do Congreso, con 137 msnm.
FONTE: gl.wikipedia.org Imaxes: gl.wikipedia.org e talleresmilan.es
Continuará...
O achado da caixa negra do cancro abre a porta para predicir a evolución de cada tumor
Esquema que representa o deseño do estudo. Colleitáronse mostras masivas de tecido canceroso, extraeuse ADN e realizáronse matrices de metilación. Inferiuse a dinámica evolutiva e correlacionouse con variables e resultados clínicos. As ilustracións do corpo, o tumor, o tubo Eppendorf e a máquina reproducíronse por cortesía do NIAID. A ilustración do médico foi adaptada de Science Figures, baixo unha licenza de deseño aberto 1.0. A ilustración da pantalla foi creada por Simon Dürr baixo unha licencia CC0 1.0. / nature.com/articles/s41586-025-09374-4/figures/1
O cancro non é unha enfermidade estática. Desde esa primeira célula que se corrompe e empeza a reproducirse descontroladamente, o tumor medra, evoluciona e diversifícase. Ás veces, faino rápido; outras, máis lento. Pero toda esa traxectoria vital queda gravada nalgún lugar das células tumorais e dá pistas clave para entender como se comportará cada cancro e predicir a súa evolución. Unha nova investigación científica, publicada onte, mércores, na revista Nature, atopou onde se garda toda esa información crucial das células malignas e desenvolveu un método epixenético para poder lela e interpretala. Segundo os autores, o seu programa bioinformático é capaz de descodificar a pegada que deixa o tumor desde a súa orixe, reconstruír a súa historia evolutiva e anticipar, mesmo, a progresión da enfermidade.
Trátase dun algoritmo matemático que le unhas marcas, como un código de barras identitario, que deixa a célula que deu lugar ao tumor. Eses sinais, que cambian a medida que o tumor medra e diferénciase, son como unha especie de “caixa negra” do tumor, explican os autores. Igual que nos avións a caixa negra rexistra todos os datos técnicos e conversacións de cabina da aeronave, no cancro, estas marcas epixenéticas (chámanse patróns de metilación fluctuante) revelan a identidade das células malignas, permiten reconstruír como evolucionaron e tamén predicir como se comportará o tumor no futuro. A investigación, liderada por científicos do Clínic-Idibaps de Barcelona e o Instituto de Investigación do Cancro de Londres, realizouse a partir do estudo dunhas 2.000 mostras de leucemias e linfomas, pero os autores cren que a súa metodoloxía podería funcionar en todos os tipos de cancro.
Conta Iñaki Martín-Subero, investigador ICREA, xefe do grupo de Epixenómica Biomédica do Idibaps e coordinador desta investigación, que unha das grandes trabas no coñecemento do cancro é, precisamente, “descifrar o seu pasado”. “Cando chega un paciente con cancro e diagnostícase, obtense unha biopsia do tumor, pero o que vemos de aí é só o momento presente [da enfermidade]”, explica. O que ocorreu antes, desde que esa primeira célula dexenera ata que o cancro dá a cara, segue sendo unha incógnita que pode lastrar, mesmo, a abordaxe terapéutica do paciente.
Esta investigación internacional, con todo, dá un paso adiante para alumar a traxectoria evolutiva do cancro desde a súa orixe cunha ferramenta que non é, ademais, moi cara, polo que facilita a súa viabilidade na práctica clínica, apuntan os investigadores. Martín-Subero recorre ao símil da aviación para explicar os seus achados: “Igual que a caixa negra rexistra os detalles do voo, atopamos onde se rexistran os datos do tumor: esta historia secreta do cancro queda rexistrada no epixenoma”.
O epixenoma é un armazón de compostos químicos e proteínas que se pegan aos xenes e, aínda que non modifican a súa secuencia, si provocan variacións químicas que afectan as súas funcións. A metilación, por exemplo, é un deses procesos epixenéticos que funciona como unha especie de interruptor, apagando ou acendendo a actividade dos xenes. Pero os investigadores descubriron que ese mecanismo epixenético ten unha función adicional, pois “tamén actúa como un sistema que rexistra información sobre a identidade do tumor, cando empezou, a que velocidade foi crecendo e se foi cambiando co tempo”, expón o científico.
A información necesaria para reconstruír a traxectoria evolutiva do tumor está aí, na metilación do ADN, pero descifrala non é sinxelo. A primeira ollada, nunha representación sobre o papel, o patrón de metilación parece como a imaxe dunha televisión estragada, con miles de puntos aleatorios distribuídos nunha cuadrícula sen sentido algún. De feito, durante moito tempo, os investigadores pensaron que a información acubillada neses patróns era “ruído de fondo” que estorbaba para o estudo do importante, admite Martín-Subero.
A súa investigación, con todo, revelou que eses patróns pódense descodificar con modelos matemáticos e que ese presunto “ruído” contén, en realidade, información valiosísima para o estudo do cancro. “O que antes descartabamos, agora atopamos que é unha mina de ouro, dános unha información que estaba oculta aos ollos de todo o mundo”, reflexiona.
Os investigadores aplicaron unha metodoloxía baseada nunha tecnoloxía que se axuda de intelixencia artificial para interpretar eses patróns de metilación e descifraron esa “historia secreta”, en palabras de Martín-Subero: “Puidemos saber, para cada un dos tumores [nas 2.000 mostras analizadas], cando empezou a medrar, a que velocidade medrou e cal é o seu grao de diversidade celular”.
O científico asegura que esta descodificación pode ter implicacións na práctica clínica. “Desenvolvemos unha ferramenta que nos permite entender como se desenvolveu o cancro e anticipar como vai evolucionar no futuro”, sentenza. E abunda: “Esta información do pasado permítenos saber se un cancro será máis agresivo no futuro, se cambiará co tempo ou mesmo, en tumores como a leucemia linfática crónica, que non require tratamento inmediato, podemos estimar cando será necesario tratar ao paciente”.
Esquema do método EVOPLUx que simula a dinámica evolutiva dun cancro en crecemento. EVOPLUx baséase nun modelo matemático que describe como varían as distribucións de fCpG cos parámetros evolutivos do cancro. O modelo divídese en dúas fases: antes do MRCA (τ), na que se producen cambios de metilación na liñaxe unicelular que posteriormente se transforma, e despois do MRCA, na que a poboación crece exponencialmente (θ). En cada paso temporal, permítese a conmutación epigenética entre os tres estados posibles (taxas μ, ν, γ e ζ) / nature.com/articles/s41586-025-09374-4
Manel Esteller, profesor de Investigación ICREA no Instituto contra a Leucemia Josep Carreiras, móstrase cauteloso cos resultados. O investigador, que non participou neste estudo, apuntou, en declaracións ao portal Science Media Center España, que este traballo é “teórico e necesitaría dunha maior validación experimental”, polo que non se pode implementar na práctica clínica agora mesmo. A ferramenta computacional empregada é, ao seu xuízo, “prometedora”, pero lembra que xa existen “técnicas de análises de metilación do ADN en célula única que combinan xa unha rigorosa comprobación biolóxica dos resultados con novos algoritmos matemáticos e de intelixencia artificial que permiten obter resultados similares aos presentados neste estudo para esta leucemia en concreto”.
Pola súa banda, Alejo Rodríguez Fraticelli, investigador ICREA do Institut de Recerca Biomèdica de Barcelona (IRB), asegura que é unha investigación “moi interesante” e pon o foco no baixo custo da técnica desenvolvida. “A verdadeira innovación está en poder utilizar esta información no epixenoma como códigos de barras moleculares para poder seguir a progresión da enfermidade, pero a moi baixo custo”, apunta. E augura que, nuns anos, pode converterse nunha ferramenta máis no arsenal dos oncólogos para diagnosticar a enfermidade e a súa progresión.
Martín-Subero admite que a súa metodoloxía aínda non está dispoñible para ser utilizada na práctica clínica convencional: “Fai falta que unha empresa poida levar isto ao mundo real”. Pero fai fincapé en que é “custo-efectiva para a información que achega”. O investigador defende, ademais, que esta investigación “abre un camiño” para comprender mellor a bioloxía do cancro. “Se coñecemos o pasado do cancro, podemos adiantarnos ao seu futuro e facer unha mellor xestión dos recursos clínicos para un mellor tratamento e unha mellor estimación do prognóstico do paciente”.
FONTE: Jessica Mouzo/elpais.com/ciencia
ILLAS ESPAÑOLAS MENOS COÑECIDAS
Todos oímos falar das fascinantes Illas Canarias ou dun dos destinos favoritos por excelencia, as Illas Baleares. Pero se che digo Illa de Ízaro, seguro que non che soa tanto ou nada
Nesta serie, que hoxe comezo, trataremos de coñecer esas illas españolas “menos coñecidas”, pero que tamén teñen o seu encanto.
Anímanste a coñecelas? Si?
Pois, comezamos!
1. Illa de Ízaro
Ízaro é unha illa do mar Cantábrico situada na costa de Biscaia, fronte ás localidades de Bermeo e Mundaka a unha distancia de 3 km da primeira e 2,2 km da segunda. A illa ocupa o centro da desembocadura da ría de Mundaca, e atópase flanqueada polos cabos de Ogoño e Matxitxako.
A illa é alargada, de forma triangular. Na súa parte máis ancha, mide uns 150 m, e a súa lonxitude é de 675 m, sendo a súa altura máxima de 44,5 m.
Na chaira superior erixiuse un convento franciscano que foi arrasado por Francis Drake no século XVI. Abandonado o convento, do que apenas quedan vestixios, a illa afacía recibir visitas de moz@s de acampada, ata que o padroado da Reserva da Biosferade Urdaibai, da que forma parte, prohibiu tal actividade.
Izaro é unha verdadeira colonia de aves mariñas, sendo a especie máis común a gaivota patiamarela, aínda que tamén aniñan o paíño, as garzotas e os corvos mariños. En épocas anteriores criábanse nela coellos (seguramente levados polos frades do convento), e sábese que no século XIX arrendábase a illa para que pastasen as ovellas.
As súas costas e arredores son zonas de mergullo e pesca véndose no verán gran cantidade de pequenas embarcacións de pesca deportiva con porto en Mundaca, Pedernales e Bermeo.
FONTE: gl.wikipedia.org Imaxes: bizkeliza.org e Wikimedia/OpenStreetMap
Continuará...
#DígochoEu: Como se pronuncia sexo en galego?