#DígochoEu: Non digas *todavía
Nada de *todavía en galego! Este adverbio é castelan e debemos usar outro no seu lugar. Sabes cal é?
DESMONTANDO OS MITOS MÁIS PERSISTENTES SOBRE ANIMAIS (IV)
Continúo coa serie adicada algúns dos mitos máis persistentes sobre animais e enfrontámolos coa evidencia científica. Porque entender o mundo animal tamén implica desaprender o que criamos saber.
O elefantes non teñen cemiterios secretos / Pixabay
Mito 4: …E teñen cemiterios aos que van morrer
O mito do cemiterio de elefantes comezou probablemente coa colonización branca do continente africano, cando o marfil era un dos seus tesouros máis prezados. Entre os cazadores comezou a circular o rumor da existencia dun lugar ao que os elefantes acudían, separándose da manda, cando sentían próxima a hora da súa morte. Este cemiterio natural, obviamente, albergaría unha verdadeira fortuna en cabeiros.
Custa un pouco crer que, de ser isto verdade, só haxa un cemiterio en todo o continente africano; pero, mesmo se fosen varios, ninguén foi nunca capaz de atopar un. Si se atoparon restos de varios exemplares que parecen falecer xuntos nun curto período de tempo, pero hai explicacións para este achado: cando os elefantes envellecen, os seus dentes desgástanse, e é común que se trasladen ás zonas onde a herba e as plantas son máis brandas e fáciles de masticar.
En tempos de escaseza, unha manda pode reunirse nunha zona onde hai algo de comida, aínda que non a suficiente como para impedir que todos vaian morrendo de inanición. Por iso, os seus restos, en ocasións, aparecen xuntos.
Os elefantes teñen unha gran memoria (isto non é un mito!) e lembran perfectamente todos os enclaves do seu territorio, desde as zonas de descanso ás de alimentación ou os lugares nos que se pode atopar auga. Pero no seu gran cerebro non hai implantado ningunha instrución sobre un único lugar específico onde achegarse a morrer.
Continuará!
FONTE: Vicente Fernández de Bobadilla/muyinteresante.com
A ORIXE DAS PALABRAS: CARGAR CO MORTO
Segundo as leis medievais, cando na xurisdición dunha localidade era achado o corpo dalgunha persoa morta en circunstancias estrañas, se non era posible determinar a identidade do homicida, o pobo onde fora atopado o corpo estaba obrigado a pagar unha multa chamada homicidium ou omecillo.
Por mor disto, e co fin de eludir o pago da multa, cando se achaba un morto nas rúas, os habitantes do pobo en cuestión apresurábanse e, de común acordo, levantaban o corpo e trasladábano a algunha localidade veciña, de maneira que a responsabilidade do crime recaese sobre esta e, en consecuencia, fóra ela a que debese facerse responsable de pagar a multa correspondente.
Co tempo, o dito comezou a aplicarse, en sentido figurado, como equivalente da pretensión de descargar sobre outro a culpa por algún delito ou falta cometida.
Na actualidade, o dito cargar co morto conserva o mesmo valor, aínda que adoita aplicarllo, preferentemente, para referir á responsabilidade que lle cabe a alguén no pago dalgunha débeda, sobre todo cando se trata de contas impagas ou difíciles de saldar, como cando adoitamos dicir logo dunha reunión de numerosos comensais: "E agora... quen levanta este morto?
FONTE: hemerotecamundial.blogspot.com
UN LIBRO PARA O VERÁN 2025: DESFEITA
O verán é longo, bueno é un dicir! Pero o que si é verdade é que hai tempo para todo: praia, amigos...e lectura. A miña recomendación para este verán é Desfeita.
Publicada por primeira vez no ano 1983, Galaxia reedita esta novela en edición corrixida polo autor.
Desfeita iníciase cunha pescuda, a das causas dunha morte acontecida a raíz da sublevación militar de 1936. Mais, pouco a pouco, é a realidade do franquismo a que xorde e se acaba por impoñer. O despropósito e o absurdo dunha sociedade que se mente a si mesma, que se disfraza do que non é.
Camilo Gonsar escribe unha novela que se converte no mellor instrumento para erguer a tona da hipocrisía e para deixar ao descuberto a degradación dunha realidade ridícula e cruel.
Camilo González Suárez-Llanos (Sarria, 1931-Vigo, 2008) formou parte do movemento de autores da coñecida como Nova Narrativa Galega.
Que disfrutedes da novela!
FONTE: editorialgalaxia.gal
DESMONTANDO OS MITOS MÁIS PERSISTENTES SOBRE ANIMAIS (III)
Continúo coa serie adicada algúns dos mitos máis persistentes sobre animais e enfrontámolos coa evidencia científica. Porque entender o mundo animal tamén implica desaprender o que criamos saber.
Mito 3: Os elefantes temen aos ratos…
Os elefantes teñen medo de moi poucas cousas e, desde logo, os ratos non son unha delas. Custa atopar a orixe deste bulo, popularizado unha e mil veces por contos, cómics, debuxos animados (a versión orixinal de Dumbo, por exemplo) e, por tanto, con certa propensión para cravarse no imaxinario colectivo.
Todo puido empezar polos traballos de Plinio o Vello (militar, escritor e destacado naturalista romano), quen no ano 77 escribiu a historia dun paquidermo que toleou cando un rato introduciuse na súa trompa e rubiu polo seu interior; anécdota sen demasiado fundamento, xa que o elefante ben puido librarse do roedor cun simple resoplido.
A lenda foi desmentida en moitas ocasións por estudosos especializados en elefantes, e tamén por coidadores de zoolóxicos, onde é fácil atisbar ratos comendo do feno que constitúe a dieta dos paquidermos sen que estes préstenlles atención.
De todos os xeitos, no mito pode haber algo de verdade: os elefantes non teñen unha vista demasiado boa, así que é plausible que non vexan achegarse aos roedores; pero teñen un oído excepcional, polo que poderían poñerse nerviosos ao percibir os ruídos producidos por eles e non ser capaces de identificar a súa orixe.
Continuará!
FONTE: Vicente Fernández de Bobadilla/muyinteresante.com Imaxe: infobae.com
#DígochoEu: Non digas *mordisco
Nada de *mordisco!
#DígochoEu
Científicos descobren que unha nova tecnoloxía podería axudar aos humanos para sobrevivir na Lúa
Recreación dun astronauta sobre a Lúa / NASA
Nun estudo publicado na revista Joule de Cell Press, os investigadores extraeron auga do chan lunar e utilizárona para converter o dióxido de carbono en osíxeno e substancias químicas para combustible, o que podería abrir novas portas para a futura exploración do espazo profundo ao mitigar a necesidade de transportar recursos esenciais como auga e combustible desde a Terra.
"Nunca imaxinamos do todo a ’maxia’ que posuía o chan lunar", comenta Lu Wang, da Universidade Chinesa de Hong Kong. "A maior sorpresa para nós foi o éxito tanxible deste enfoque integrado. A integración nun só paso da extracción de H2O lunar e a catálisis fototérmica de CO2 podería mellorar a eficiencia do uso de enerxía e reducir o custo e a complexidade do desenvolvemento de infraestrutura".
As axencias espaciais expuxeron durante décadas a idea de utilizar a Lúa como base para exploracións a gran escala do cosmos. Con todo, a necesidade de dotar á devandita base de recursos adecuados para os seus habitantes, especialmente auga, foi un obstáculo para facelo realidade. Segundo o estudo, transportar un galón de auga por foguete custa uns 83.000 dólares (71.560 euros), e cada astronauta bebe uns catro galóns ao día.
As mostras de chan analizadas pola misión Chang’E-5 proporcionan evidencia da presenza de auga na superficie lunar. Segundo os autores, isto podería permitir aos exploradores humanos aproveitar os recursos naturais da Lúa para satisfacer as súas necesidades, evitando os custos e as dificultades loxísticas de transportalos. Con todo, as estratexias desenvolvidas previamente para extraer auga do chan lunar implicaban múltiples pasos de alto consumo enerxético e non descompoñían o CO2 para combustible nin para outros usos esenciais.
Para avanzar nesta investigación, Wang e os seus colaboradores desenvolveron unha tecnoloxía que extraería auga do chan lunar e utilizaríaa directamente para converter o CO2 exhalado polos astronautas en monóxido de carbono (CO) e hidróxeno gaseoso, que posteriormente podería utilizarse para producir combustibles e osíxeno para a respiración dos astronautas. A tecnoloxía logra esta fazaña mediante unha nova estratexia fototérmica, que converte a luz solar en calor.
Os científicos probaron a tecnoloxía utilizando mostras de chan lunar colleitadas durante a misión Chang’E, así como mostras lunares simuladas e un reactor descontinuo cheo de gas CO2 que utilizaba un sistema de concentración de luz para impulsar o proceso fototérmico. O equipo utilizou ilmenita, un mineral negro pesado e un dos varios depósitos de auga reportados no chan lunar, para medir a actividade fototérmica e analizar os mecanismos do proceso.
A pesar do éxito da tecnoloxía no laboratorio, a contorna lunar extrema aínda expón desafíos que complicarán o seu uso na lúa, segundo os autores, incluíndo fluctuacións drásticas de temperatura, radiación intensa e baixa gravidade. Ademais, o chan lunar na súa contorna natural non ten unha composición uniforme, o que lle confire propiedades inconsistentes, mentres que o CO2 das exhalacións dos astronautas podería non ser suficiente para proporcionar a base de toda a auga, o combustible e o osíxeno que necesitan. As limitacións tecnolóxicas tamén seguen representando un obstáculo, xa que o rendemento catalítico actual aínda é insuficiente para sustentar plenamente a vida humana en contornas extraterrestres, asegura Wang.
"Superar estes obstáculos técnicos e os importantes custos asociados no desenvolvemento, a implementación e a operación será crucial para lograr a utilización sostible da auga lunar e a exploración espacial", escriben os autores.
FONTE: eleconomista.es
SABÍAS QUE... Que son e por que se producen as fases lunares?
Cada mes, a Lúa atravesa unhas fases, minguando e medrando na súa transformación constante de lúa nova a lúa chea e volvendo empezar.
En parte, o ciclo lunar ocorre porque a Lúa non produce a súa propia luz. O brillo prateado que observamos débese ao reflexo da luz solar sobre a superficie monocromática da Lúa.
Así mesmo, a vista que temos da Lúa réxese por un capricho da gravidade chamado axuste de marea. En esencia, a Lúa tarda case o mesmo tempo en virar sobre o seu propio eixo que en completar unha órbita ao redor da Terra. Isto quere dicir que desde a Terra sempre vemos a mesma cara da Lúa, aínda que ambos os lados reciben luz a medida que a Lúa orbita, así que o noso satélite non ten unha cara perpetuamente escura.
Luna nova
Durante esta fase, a Lúa atópase entre a Terra e o Sol, o que significa que a metade lunar que vemos non está iluminada e a Lúa vólvese practicamente invisible no firmamento. Nesta fase só podemos ver a Lúa durante unha eclipse solar.
Cuarto crecente
A medida que aumenta a superficie iluminada da Lúa, penétrase nunha fase coñecida como crecente e menos da metade parece chea.
Primeiro cuarto
Nesta fase a metade da Lúa está iluminada e a porcentaxe da superficie iluminada segue aumentando.
Lúa xibosa crecente
Cando a Lúa está máis que medio chea e segue aumentando a superficie iluminada, chámase lúa xibosa crecente. A palabra «xibosa» procede do latín e significa «chepa», e utilizouse durante séculos para describir formas redondas ou convexas.
Luna chea
Nesta fase, a Lúa atópase detrás da Terra respecto ao Sol e a súa cara está totalmente iluminada. É entón cando ás veces podemos ver eclipses lunares.
Lúa xibosa minguante
Esta é a etapa na que máis da metade da Lúa está iluminada, pero a superficie iluminada que podemos ver está a decrecer.
Último cuarto
Durante esta fase, só volve estar iluminada a metade da Lúa, pero a superficie visible está a diminuír.
Cuarto menguante
A medida que se achega a próxima lúa nova, a Lúa volve quedar reducida a un cuarto e menos da metade está iluminada.
Os outros nomes da lúa chea
As lúas cheas, unhas das imaxes máis espectaculares do firmamento e unha inspiración para poetas, artistas e amantes durante milenios, cativounos dunha forma única. As lúas cheas ocorren cada 29,5 días aproximadamente, a medida que a Lúa se despraza cara ao lado da Terra que está xusta fronte ao Sol.
Durante milenios, os humanos utilizaron o movemento da Lúa para seguir o transcurso dun ano e establecer calendarios para cazar, plantar e cultivar. Culturas antigas de todo o mundo puxeron nomes ás lúas cheas segundo o comportamento das plantas, os animais ou o tempo atmosférico durante ese mes.
1. Xaneiro: a lúa do lobo
Os nativos americanos e os europeos medievais supostamente chamaban así á lúa chea de xaneiro polos aullidos dos lobos famentos que lamentaban a súa falta de alimento. A lúa chea deste mes tamén se chama lúa vella e lúa de xeo.
2. Febreiro: lúa de neve
A lúa chea leva este nome polo tempo frío e a neve propios de febreiro en América do Norte. Tamén chámana lúa de tormenta e lúa da fame.
3. Marzo: lúa do verme
A última lúa chea do inverno chámase a lúa do verme polos rastros dos vermes que aparecen no chan recentemente desconxelado. Tamén se chama lúa casta, lúa de morte, lúa da cortiza (pola neve, que se converte nunha especie de cortiza ao fundirse de día e conxelarse de noite) e lúa de zume, polo sangrado dos arces.
4. Abril: lúa rosa
Os nativos americanos de América do Norte chaman lúa rosa á lúa chea de abril por unha especie de flor silvestre que florece pronto. Noutras culturas chámase lúa da herba que brota, lúa do ovo e lúa do peixe.
5. Maio: lúa de flores
A abundancia de flores de maio dá á súa lúa chea o nome de lúa de flor ou de flores en moitas culturas. Tamén a chaman lúa da lebre, lúa da sementeira do millo e lúa do leite.
6. Xuño: lúa de amorodo
En América do Norte, a colleita de amorodos en xuño outorga este nome á lúa chea do mes. Os europeos tamén a chaman lúa rosa, mentres que outras culturas denomínana lúa quente polo comezo da calor estival.
7. Xullo: lúa do cervo
As hastas dos cervos macho, que mudan cada ano, empezan a medrar de novo en xullo, de aí o nome nativo americano da lúa chea de xullo. Entre outros nomes figuran a lúa do trono, polas moitas tormentas de verán do mes, e a lúa do feno, pola colleita de feno de xullo.
8. Agosto: lúa do esturión
As tribos pesqueiras de América do Norte chamaban á lúa chea de agosto a lúa do esturión, xa que a especie era moi abundante durante este mes. Tamén a chamaron lúa do millo verde, lúa do gran e lúa vermella polo ton avermellado que adopta baixo a bruma do verán.
9. Setembro: lúa da colleita
A lúa chea de nome máis familiar, a lúa da colleita de setembro, refírese á época do ano na que se recollen as colleitas, tras o equinoccio de outono no hemisferio norte. Tamén a chaman lúa do millo e lúa do centeo.
10. Outubro: lúa do cazador
A primeira lúa despois da lúa da colleita é a lúa do cazador, chamada así por ser o mes preferido para cazar cervos e raposos, que xa non poden esconderse nos campos segados. A lúa do cazador tamén é especialmente brillante e lonxeva no ceo, polo que os cazadores teñen a oportunidade de axexar ás súas presas de noite. Tamén a chaman a lúa da viaxe e a lúa da herba que morre.
11. Novembro: lúa do castor
Non hai un consenso sobre a orixe do nome da lúa do castor de novembro. Hai quen di que vén dos nativos americanos, que colocaban trampas para castores durante este mes, mentres que outros sosteñen que o nome se debe ao aumento da actividade dos castores, que constrúen as súas presas para o inverno. O seu outro nome é lúa xélida.
12. Decembro: lúa fría
O nome da lúa chea de decembro, a lúa fría, débese a chegada do inverno. Tamén se chama lúa da noite longa e lúa do carballo.
Lúas azuis
As lúas azuis non son realmente azuis. Aínda que a definición exacta cambiou cos anos, o termo «lúa azul» adoita utilizarse para describir unha segunda lúa chea que aparece nun mesmo mes do calendario, algo que ocorre cada dous anos e medio, de media.
Superlúas
A órbita da Lúa ao redor da Terra non é un círculo perfecto e a súa distancia respecto a o noso planeta cambia ao longo dun ciclo orbital. Cando unha lúa chea coincide cun achegamento, ou perigeo, o orbe lunar parece lixeiramente máis grande e brillante do habitual, o que nos dá o que se coñece como superluna.
FONTE: Victoria Jaggard/National Geographic Staff Imaxe: tiempo.com