SOLUCIÓN SOPA DE LETRAS CLXIV

COLÓN: Cristobal Colón (?, 1451?-Valladolid, 1506)       

ELCANO: Juan Sebastián Elcano (País Vasco, 1487?-O. Pacífico, 1526). Primer navegante que deu a volta ao mundo la vuelta al mundo.

MAGALLANES: Fernando de Magallanes (Portugal, 1480-Filipinas, 1521). Descubridor do estreito do seu nome.  

TORRES: Luis Váez de Torres (Galicia, 1565?-Filipinas, 1608?). Explorador de Nova Guinea-Papúa, costa australiana e estreito de Torres.

OJEDA: Alonso de Ojeda (Cuenca, 1466?-Santo Domingo, 1516). Explorador das costas de Güiana, Venezuela, Colombia, Trinidad, Tobago e Curazao.       

PINZÓN: Martín Alonso Pinzón (Huelva, 1440-Huelva, 1493). Capitán da Pinta na primeira viaxa á Indias.  

CORTÉS: Hernán Cortés (Medellín, 1485-Sevilla, 1547) Conquistador de México 1518-1522, Honduras 1524, Baixa California 1532-1536.

GAMBOA: Pedro Sarmiento de Gamboa (Alcalá de Henares, 1532?-O. Atlántico, 1592). Descubridor das illas Salomón e Vanuatu.      

NIÑO: Andrés Niño (Moguer, 1484-O Salvadro, 1525). Primer navegante en explorar as costas Pacíficas de Costa Rica, Nicaragua, Honduras e O Salvador entre 1522 e 1525.         

ORELLANA: Francisco de Orellana (Trujillo, 1511-Río Amazonas, 1546). Refundador da cidade de Guayaquil-Ecuador. Explorador do río Amazonas desde Perú ata a desembocadura no Océano Atlántico.

Navegantes e exploradores!

Xenios ao bordo do abismo: cando a ciencia non puido salvalos II

Continúo con esta pequena serie, na que nos achegarémonos ás vidas dalgúns dos científicos que, en momentos de desesperación, decidiron poñer fin á súa existencia. Estes homes, cuxas mentes brillantes redefiniron campos como a física e as matemáticas, tamén tiveron que lidar loitas internas que marcaron os seus destinos.

Kurt Gödel / Wikipedia

2. Kurt Gödel: o medo ao descoñecido

Kurt Gödel (1906-1978), considerado un dos matemáticos máis grandes do século XX, cambiou radicalmente o curso da lóxica matemática cos seus famosos teoremas de incompletitude. Estes teoremas demostraron que dentro de calquera sistema formal suficientemente complexo, sempre existirán proposicións que non poden ser nin probadas nin refutadas, poñendo en cuestión a idea de que as matemáticas poderían ser unha ciencia completa e autosuficiente.

A pesar da súa brillantez, Gödel loitou con problemas psicolóxicos toda a súa vida. Era hipocondríaco e sufría episodios de paranoia. Temía ser envelenado, polo que só comía alimentos que a súa esposa, Adele, preparáballe. Cando Adele foi hospitalizada durante unha longa tempada en 1977, Gödel, incapaz de confiar en ninguén máis para alimentalo, comezou a rexeitar a comida. Morreu de inanición en 1978, perdendo case todo o peso corporal. Aínda que a súa morte non foi un suicidio directo, a súa deterioración mental e as súas obsesións contribuíron directamente ao seu final.

Tal foi a deterioración que ao morrer tiña un peso de 32,5 kg. Para Adele foi un duro golpe, pois estivo 50 anos ao seu lado e loitou firmemente por el sendo a súa enfermeira e a súa probadora de alimentos. Gödel faleceu o 14 de xaneiro de 1978 con 71 anos.

Continuará...

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com

#DígochoEu: Ollo co 'malvertising' dos #cibercarrachos

O ’malvertising’ é a forma de tratar de enganarnos a traves de anuncios publicitarios. Esther danos os pasos a seguir para non caer nesta treta dos #cibercarrachos 😈!

#DígochoEu

SOPA DE LETRAS CLXIV

COLÓN              ELCANO          MAGALLANES         

TORRESOJEDA            PINZÓN          CORTÉS

GAMBOA        NIÑO               ORELLANA

#DígochoEu: En galego non *despotricamos

Se en galego non *despotricamos, como dicimos entón? Esther acláranolo!

#DígochoEu

Observan misteriosos chorros de gas nun obxecto en rápido movemento no Sistema Solar exterior: Centauros

Na ilustración, o centauro 29P/Schwassmann-Wachmann 1 emite potentes chorros non vistos ata o de agora, produto da súa desgasificación / NASA, ESA, CSA, Leah Hustak (STScI)

A medio camiño entre os asteroides e os cometas, os centauros, rochas espaciais que toman o seu nome das soadas criaturas mitológicas metade home e metade cabalo, abandonaron as súas afastadas órbitas, máis aló de Neptuno, para migrar ao sistema solar interior, cara ao cal se dirixen a toda velocidade. E canto máis preto están do Sol, máis se parecen a cometas e menos aos asteroides convencionais.

Ao permanecer durante miles de millóns de anos nos xélidos confíns do noso sistema planetario, os centauros atesouran valiosos datos sobre o seu nacemento, información que se vai revelando a medida que comezan a desconxelarse lentamente nesta etapa pasaxeira da súa existencia.

Agora, un equipo internacional de astrónomos utilizou os poderes do Telescopio Espacial James Webb para observar a 29P/Schwassmann-Wachmann 1, un dos obxectos máis activos e interesantes do sistema solar exterior. O alto grao de detalle capturado polo telescopio permitiu o descubrimento de novos chorros de gas previamente descoñecidos, o que está a axudar a completar teorías sobre como se formaron tanto os propios centauros como os planetas.

Os centauros, pois, son antigos obxectos transneptunianos que agora se atopan entre as órbitas de Neptuno e Xúpiter debido ás sutís influencias gravitacionales dos planetas nos últimos millóns de anos.

Debido a que estes pequenos corpos xeados atópanse nunha fase de transición orbital resultan do máximo interese, e os científicos tentan comprender a súa composición e as razóns que impulsan a súa desgasificación (a perda dos xeos que se atopan debaixo da superficie). A súa mestura única de características, de feito, converte aos centauros en auténticos híbridos entre os corpos xeados primordiais do Sistema Solar exterior e cometas evolucionados, que xa pasaron unha ou varias veces preto do Sol.

29P/Schwassmann-Wachmann 1 é un obxecto coñecido polos seus estalidos altamente activos e case periódicos. A súa intensidade varía cada seis ou oito semanas, o que o converte nun dos obxectos máis activos do sistema solar exterior. Pero agora os astrónomos, grazas ao instrumento NIRSpec (Near-Infrared Spectrograph) do Telescopio Espacial James Webb, acaban de descubrir un novo chorro de monóxido de carbono e varios outros chorros de dióxido de carbono que nunca antes foran vistos e que achegan novas pistas sobre a natureza do núcleo do centauro.

"Os centauros -explica Sara Faggi, do Centro de Voos Espaciais Goddard da NASA en Greenbelt, e autora principal dun estudo publicado en Nature Astronomy- poden considerarse como os restos da formación do noso sistema planetario. Debido a que estiveron almacenados a temperaturas moi frías, preservan información sobre os elementos volátiles nas primeiras etapas do Sistema Solar. O telescopio James Webb realmente abriu a porta a unha resolución e sensibilidade que nos impresionaron: cando vimos os datos por primeira vez, emocionámonos. Nunca viramos algo así".
Difíciles de observar

A enorme distancia á que se atopan os centauros limitou moito as observacións dos astrónomos. E no caso de 29 P ata o de agora os datos mostraban un único chorro apuntando cara ao Sol (e a Terra) composto de monóxido de carbono (CO). James Webb tamén detectou este chorro de fronte, pero grazas ás súas extraordinarias capacidades infravermellas tamén localizou moitas outras substancias químicas, como auga (H₂O) e dióxido de carbono (CO₂), unha das principais formas en que se almacena o carbono en todo o Sistema Solar.

As imaxes e datos revelados polo telescopio revelaron, de feito, características nunca antes vistas: dous chorros de CO₂ emanando nas direccións norte e sur, respectivamente, e un terceiro chorro de CO que apunta cara ao norte. Esta foi a primeira detección definitiva de dióxido de carbono en 29P.

Cos datos recompilados por Webb, o equipo creou un modelo 3D dos chorros para comprender a súa orientación e orixe. E descubriron que foron emitidos desde diferentes rexións do núcleo do centauro, aínda que Webb non pode resolver o núcleo en si. Os ángulos dos chorros suxiren a posibilidade de que o núcleo sexa un agregado de obxectos distintos con diferentes composicións; con todo, aínda non se poden excluír outros escenarios.

As razóns dos repentinos aumentos de brillo de 29P e os mecanismos que se ocultan tras da súa actividade de desgasificación a través destes chorros, con todo, seguen sendo un misterio.

No caso dos cometas, os científicos saben que os seus chorros adoitan ser impulsados pola desgasificación da auga. Con todo, debido á súa localización, os centauros están demasiado fríos para que o xeo de auga se sublime (de sólido a gas sen pasar pola fase líquida), o que significa que a natureza da súa actividade de desgasificación non é a mesma que a dos cometas.

"Só tivemos tempo de mirar este obxecto unha vez, como unha instantánea no tempo -explica Adam McKay, coautor do estudo -. Gustaríame observar ao Centauro 29P durante un período de tempo moito máis longo. Teñen os chorros sempre a mesma orientación? Existe quizais outro chorro que se ’acende’ nun punto diferente do seu período de rotación? Observar estes chorros ao longo do tempo daríanos unha idea moito mellor do que está a impulsar estes estalidos".

Os investigadores albergan a esperanza de que a medida que sigan aprendendo de 29P, poidan aplicar as mesmas técnicas a outros centauros. Mellorar o que se sabe destes obxectos pode mellorar, ao mesmo tempo, a nosa comprensión sobre a formación e evolución do noso Sistema Solar.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

Xenios ao bordo do abismo: cando a ciencia non puido salvalos

A ciencia, a miúdo vista como o baluarte da lóxica e a razón, tamén foi escenario de traxedias persoais, decisións fatais e loitas emocionais profundas. Detrás de moitos descubrimentos que transformaron a nosa comprensión do mundo, escóndense historias de soidade, sufrimento e, nalgúns casos, suicidio.

Neste pequena serie, achegarémonos ás vidas dalgúns dos científicos que, en momentos de desesperación, decidiron poñer fin á súa existencia. Estes homes, cuxas mentes brillantes redefiniron campos como a física e as matemáticas, tamén tiveron que lidar loitas internas que marcaron os seus destinos.

A relación entre o xenio e a inestabilidade emocional foi un tema recorrente ao longo da historia da ciencia. Os avances revolucionarios adoitan ir acompañados de intensas presións, e para algúns, o peso da incerteza ou da incomprensión da contorna volveuse insoportable. A través destas historias tocaremos o lado humano e fráxil destes pioneiros do coñecemento.

 

Ludwig Eduard Boltzmann (1902) / Wikipedia

1. Ludwig Eduard Boltzmann: unha loita contra a incomprensión

Ludwig Boltzmann (1844-1906) foi un dos físicos máis influentes da súa época. Os seus traballos sobre a termodinámica e a mecánica estatística sentaron as bases para a comprensión moderna do comportamento dos gases e, máis tarde, dos sólidos. Con todo, a súa vida persoal estivo marcada por unha loita constante contra a aceptación das súas teorías e un conflito filosófico que o levou a cuestionar a validez do seu traballo e o seu propio valor.

Boltzmann é coñecido polo seu traballo na teoría cinética dos gases, onde introduciu o concepto de entropía e a famosa ecuación que leva o seu nome: a ecuación de Boltzmann. Este avance cambiou a forma en que a ciencia entendía os procesos irreversibles na natureza. Con todo, durante gran parte da súa vida, Boltzmann atopouse no medio dunha batalla intelectual con outros científicos da época, como Ernst Mach, quen non aceptaban a súa interpretación atomística da natureza. Para Mach, os átomos non eran máis que unha abstracción matemática, mentres que Boltzmann víaos como realidades físicas fundamentais. Esta loita, sumada aos seus problemas persoais e episodios de depresión, levouno a quitarse a vida en 1906 mentres estaba de vacacións en Duino, preto de Trieste.

A pesar de todo este remuíño de causas, algúns biógrafos quixeron ver na soga que o separou do mundo a falta de aceptación da realidade do átomo por parte de moitos dos seus colegas. Unha idea romántica que pecha o capítulo dunha vida entregada á física teórica. Vinte anos despois da súa morte, Rilke escribía as Elexías a Duino. Gustaríanos pensar que estes versos na última das súas elexías ían destinados a Boltzmann, ao home que confiaba nos átomos:

Pero o morto debe avanzar, e en silencio a anciá Lamentación
lévao ata o barranco onde resplandece a lúa:
a Fonte da Alegría.
Con veneración ela noméaa, di:
’Entre os homes é unha corrente que arrastra’

 

Continuará...

FONTE: Eugenio M. Fernández Aguilar/muyinteresante.com     Imaxes superopres: copmadrid.org e psicoactiva.com

ERES PERSOA VITAMINA?

“Pódese educar o optimismo? “Si, pódese aprender a ser optimista”. Apaixonada do mundo da mente e do comportamento humano, a psiquiatra e escritora Marian Rojas-Estapé investigou durante toda a súa carreira como a comprensión do funcionamento do noso cerebro, as nosas emocións e o noso organismo axúdanos a vivir unha vida máis real a través de técnicas como a introspección, a atención plena ou o deporte: “A nosa voz interior inflúe no sistema inmune e cando comprendes polo que pasa a túa mente, sénteste aliviado; porque se non es escravo de síntomas físicos, psicolóxicos e vas perdido pola vida”.

Cando Rojas-Estapé comezou a estudar Medicina sentía que sempre faltaba o plano emocional na abordaxe das enfermidades, sendo recoñecida polo seu enfoque humanista na conexión da saúde física e mental coa somatización emocional. Marian é unha das psiquiatras máis influentes da actualidade pola súa capacidade para explicar conceptos complexos de maneira accesible, axudando a moitas persoas para coñecerse e a xestionar de maneira máis consciente as súas emocións. “Entender que a mente, o corpo e a alma están profundamente unidos é fundamental á hora de abordar unha terapia pero non patoloxicemos todo o que nos sucede. Non todo ten que ser paliado con medicación e non todo ten que ser tratado por un profesional. Hai procesos que cada cal ten que vivir a medida que nos van sucedendo”, reflexiona.

Marian Rojas-Estapé é psiquiatra licenciada en Medicina e Cirurxía pola Universidade de Navarra, e compaxina o seu traballo no Instituto Español de Investigacións Psiquiátricas co seu labor como colaboradora en universidades, proxectos de cooperación, divulgadora e autora de obras superventas como Como facer que che pasen cousas boas, Atopa a túa persoa vitamina, e Recupera a túa mente, reconquista a túa vida. O seu último traballo, no que pon de relevo a urxencia de profundar nas nosas vidas para saber elixir, identificar patróns e afastarnos do mundanal ruído para protexer a nosa saúde física e psicolóxica.