#DígochoEu: Que ricas son as froitas da primavera!

Esther ensínanos algúns momes das froitas de tempada!

#DígochoEu

CANTO SABES DE KENYA? XV

Continúo coa serie adicada a Kenya. Un país de África oriental que se eleva desde as planicies costeiras do Océano Índico ata as montañas e altas mesetas do interior, con corenta grupos étnicos que habitan as zonas rurais, e onde o turismo constitúe un sector esencial para a súa economía, e un dos destinos preferidos polos amantes dos safaris. 

A contestación correcta á pregunta de onte é Cristiá. A relixión maioritaria en Kenya é o cristianismo (85% do total da poboación) cun 48% de protestantes, anglicanos, metodistas e presbiterianos, un 24% de católicos (maioritarios entre os cristiáns) e un 12% de crentes doutros credos cristiáns, seguido dunha importante minoría musulmá (11%), especialmente na costa e no nordés do país. O hinduísmo está especialmente estendido entre as persoas de orixe sudasiático (ao redor de 60.000 crentes) Continúan vixentes e estendidas certas prácticas animistas africanas. 

E imos coa pregunta de hoxe!

15. O mosaico étnico kenyano está formado oficialmente por 44 etnias. Cal pensas que é a maioritaria?

- Kisii

- Luo

- Luhya

- Kamba

- Kalenjin

- Kikuyu

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: exteriores.gob.es e es.wikipedia.org       Imaxes: sanchoamigo.wordpress.com e es.wikipedia.org

SABÍAS QUE... OS CORVOS SABEN CONTAR EN VOZ ALTA IGUAL QUE UN NENO PEQUENO

Os corvos preeiros son tan listos como os das fábulas de Esopo: abren noces deixándoas caer nas estradas para que os coches pasen por encima e pártanas, saben contar ata 30 e hai quen apunta que teñen unha ’consciencia primaria’. Aínda por riba, os científicos descubriron outra habilidade destacable. Estas aves intelixentes poden aprender a producir un número determinado de graznidos, coma se berrasen ’un, dous, tres’, para contar obxectos que ven ou sons que escoitan. O traballo, publicado na revista Science, suxire que os corvos contan de maneira similar a como o fan os humanos, o que os converte na única outra especie coñecida con esta capacidade.

Os corvos preeiros (Corvus corone), que pertencen ao grupo dos paxaros cantores, non se caracterizan precisamente pola beleza do seu canto senón pola súa formidable capacidade de aprendizaxe. "Ademais, teñen moi bo control vocal. Poden controlar con precisión se queren emitir unha chamada ou non", informa Andreas Nieder, do Instituto de Neurobioloxía da Universidade de Tubinga en Alemaña. O investigador e o seu equipo realizaron experimentos de comportamento con tres exemplares criados na universidade para estudar se podían aplicar estas habilidades en combinación.

Como explican en Science, os humanos relacionamos os números con algo que vemos ou oímos. Dicimos «tres» se vemos tres mazás, por exemplo. Antes de aprender esta habilidade, os nenos pequenos aprenden a facer cálculos verbais, como dicir «un, dous, tres» ou «un, un, un», para sinalar o número de mazás.

Para pescudar se as choias podían facer o mesmo, os investigadores adestráronas para que emitisen dun a catro graznidos cando vían un número arábigo nunha pantalla ou escoitaban uns sons específicos (por exemplo, un redobre de tambor equivalía ao número tres). Cando terminaban os seus graznidos, as aves debían picotear a tecla ’Enter’ nunha pantalla, o que significaba que acabaran a súa tarefa. Os corvos que emitían o número correcto de graznidos (tres ante o número tres ou o redobre de tambores) eran recompensados con lambetadas.

Os investigadores fixeron miles de probas e "os tres corvos conseguírono. Puideron contar as súas chamadas en secuencia", afirma Nieder. Curiosamente, os corvos tomábanse o seu tempo antes de emitir os seus graznidos, coma se planificasen o que ían facer. Ese tempo para responder era maior cantas máis chamadas requiríanse. A duración do atraso non se viu afectada pola natureza do estímulo, visual ou auditivo. "Isto indica que, a partir da información que se lles presenta, os corvos forman un concepto numérico abstracto que utilizan para planificar os seus vocalizaciones antes de emitir as chamadas", explica o científico.

Este achado vese reforzado pola análise dos cantos dos corvos individuais nunha secuencia. "Utilizando as propiedades acústicas do primeiro canto nunha secuencia numérica puidemos predicir cantos cantos faría o corvo", informa Nieder. Con todo, o comportamento dos corvos non estivo exento de erros. "Os erros de cálculo, como un canto de máis ou un de menos, xurdiron porque o paxaro perdeu a conta dos cantos xa realizados ou aínda por producir. Tamén podemos ler este tipo de erros a partir das propiedades acústicas das chamadas individuais", di.

A capacidade de producir un número voluntario de vocalizaciones esixe unha combinación altamente desenvolvida de competencia numérica e control vocal. "Os nosos resultados mostran que os humanos non son os únicos que poden facer isto. En principio, isto tamén abre unha comunicación sofisticada aos corvos", afirma Nieder.

FONTE: J. de Jorge/abc.es/ciencia     Imaxe: ca.wilipedia.org 

CANTO SABES DE KENYA? XIV

Continúo coa serie adicada a Kenya. Un país de África oriental que se eleva desde as planicies costeiras do Océano Índico ata as montañas e altas mesetas do interior, con corenta grupos étnicos que habitan as zonas rurai, e onde o turismo constitúe un sector esencial para a súa economía, e un dos destinos preferidos polos amantes dos safaris.

A contestación correcta á pregunta de onte é Xilin. O xilin kenyano (Ksh KES) é a moeda oficial da República de Kenya, que substituíu en 1966 ao xilin de África Oriental. Nestes momentos o cambio esta 1€ EUR = 140,9Ksh KES.

E imos coa pregunta de hoxe!

14. Cal é a relixión predominante en Kenya?

- Hinduísmo

- Cristiá

- Musulmá

- Prácticas animalistas africanas

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE:es.wikipedia.org          Imaxes:es.wikipedia.org e ftmmachinery.com

#DígochoEu: Non digas *caña

A calor destes días anima atomar unha 🍺 *caña. Alucina! En galego non podemos ir de *cañas porque *caña é incorrecto! Alternativas...

#DígochoEu

UNHA FIN DE SEMANA DE INFARTO

“Escribir historias ou dicilas en voz alta fascíname, porque nese corpiño, nesa especie de gaiola do soneto, nesa regulamentación arbitraria pero necesaria, atopo un xoguete”. A súa esencia multifacética deu vida a novas formas de exploración e comunicación audiovisual. Cun agudo sentido do humor e unha creatividade inesgotable, o escritor Hernán Casciari non fixo outra cousa que ler e escribir desde pequeno: “Teño a sensación permanente de que escribir sálvame”. Unha apertura de camiños que nos convida a seguir xogando, como a el gústalle.

A lectura e a escritura foron os seus dous grandes mestras no “carrusel da vida”, e a educación un piar fundamental para chegar á sociedade. Con perspicacia e apertura mental, Casciari ve a maxia nos aspectos máis simples convertendo realidades cotiás en historias extraordinarias cheas de paixón e de identidade.

É fundador da Revista Orsai, unha plataforma creada xunto a un grupo de colaboradores, que desafía as normas do xornalismo tradicional ao enfocarse na innovación e a calidade literaria. Na actualidade, a comunidade Orsai converteuse nun faro para escritores e lectores que buscan historias auténticas e orixinais, pero sobre todo, a posibilidade de existir doutra maneira.

LOCALIZADO O BRAZO EXTINTO DO NILO

Pirámides de Guiza / Ricardo Liberato/es.wikipedia.org

A maioría das pirámides do antigo Exipto agrúpanse nunha estreita franxa de deserto que se estende ao longo da faldra da meseta do deserto occidental do país. Dáse por sentado que estas monumentais estruturas construíronse preto de vías fluviais que facilitaron o transporte dos materiais de construción e a man de obra. Pero hoxe o Nilo, que é o único río que rega esta inhóspita terra, flúe a quilómetros de distancia. E os seus antigos brazos, incluído o que debería explicar a concentración de pirámides nunha franxa que agora se atopa en pleno deserto, continúan sen coñecerse ben do todo.

Nun intento de seguir resolvendo este enigma, un equipo de investigadores de diversos países identificou recentemente segmentos dun importante brazo extinto do Nilo (ao que bautizaron como o Brazo das Pirámides), que atravesa precisamente a zona. Grazas a imaxes de radar por satélite, perforacións profundas do chan e análise xeofísicos, o grupo puido estudar a parte do val do Nilo que se acha xunto ás pirámides. E tras unha investigación exhaustiva, publicada por Nature a pasada semana, sosteñen que este brazo fluvial foi fundamental para a construción das icónicas estruturas exipcias.

Os datos TDX mostran, en 3D, unha expresión topográfica clara dun segmento do antigo brazo Ahramat na chaira aluvial do Nilo, moi preto da meseta de Giza/Eman Ghoneim/Nature

“O achado deste antigo brazo, preto do emprazamento das pirámides, indica que efectivamente desempeñou un papel crave no transporte dos enormes materiais de construción e dos obreiros necesarios para a súa construción”, apunta Mahfooz Hafez, un dos membros do equipo e do Instituto Nacional de Investigación en Astronomía e Xeofísica de Exipto (NRIAG). Para este especialista, o brazo extinto era parte dunha “superautopista de transporte fluvial”.

Ao longo dos últimos milenios, a paisaxe do val do Nilo ao seu paso por Exipto experimentou grandes cambios. O estudo sinala que hai uns 12.000 anos, durante o chamado Período Húmido Africano, o árido deserto do Sahara converteuse nunha contorna parecida á sabana, con amplos sistemas fluviais, debido a un aumento global do nivel do mar. Entón, o Nilo contaba con brazos secundarios que discorrían pola súa chaira aluvial, e a vida humana aínda non se concentraba no seu val polos altos niveis de auga.

Esta fase húmida da rexión foi terminando de forma gradual hai ao redor de 5.500 anos, o que empuxou cada vez a máis persoas a desprazarse cara a zonas elevadas situadas nos límites da chaira aluvial do val do Nilo, que aínda estaba bañada por varias serpenteantes ramificacións do río. Durante aquela transición chegou o período do Reino Antigo de Exipto, sobre o 2.600 antes de Cristo, que foi cando se construíron as primeiras pirámides.

Entón, como agora, o Nilo foi a principal fonte de vida para Exipto. Pero co paso do tempo, e a paulatina desertificación da rexión, o seu curso central continuou desprazándose cara á súa base e os seus brazos secundarios secáronse, abandonando antigos asentamentos humanos en latitudes cada vez máis remotas. Por onde fluían exactamente aquelas ramas do Nilo e que aspecto presentaban, con todo, segue sendo en parte un crebacabezas.

No pasado leváronse a cabo estudos para tentar localizar estes antigos brazos do Nilo, e investigacións recentes detectaran unha rama fluvial e unha contorna parecida a un pantano aos pés das pirámides de Guiza. O traballo recentemente publicado reforza a existencia dun brazo fluvial perdido hai moito tempo, pois é o primeiro que proporciona un mapa daquela contorna na franxa desértica onde se concentran as pirámides. Tamén achega novas claves sobre por que se levantaron nas súas localizacións actuais e como os antigos exipcios accedían aos seus complexos.

“Realizáronse estudos para descubrir antigas canles enterradas do Nilo, pero esta vez diriximos a nosa atención para coñecer a relación entre o río e as pirámides, e a por que están todas distribuídas na beira occidental do Nilo”, sinala Hafez.

Mediante a análise de imaxes de radar, os investigadores puideron identificar que o brazo das pirámides achábase entre 2,5 e 10 quilómetros ao oeste do curso moderno do Nilo. Tiña unha profundidade de entre dúas e oito metros, unha anchura de 200 a 700 metros, e estendíase ao longo duns 64 quilómetros, bordeando unha trintena de pirámides.

As pirámides do antigo Exipto achábanse en complexos con outras estruturas, incluído un templo relativamente afastado a beiras dun corpo de auga conectada co resto mediante unha calzada. O estudo sinala que estes templos actuaban como portos fluviais, e determinou que os cinco que sobreviviron parcialmente ata hoxe atópanse xunto á beira do que foi o brazo fluvial das pirámides e que todas as calzadas discorren perpendiculares ao seu curso. Os investigadores apuntan que o achado podería axudar a atopar outros templos que agora permanecen enterrados. “Cremos que abrirá a porta á escavación ao longo do brazo das pirámides para descubrir máis xacementos arqueolóxicos e quizais conducir a un gran achado no futuro”, nota Hafez.

Os investigadores tamén propoñen que a localización destes templos pode resultar útil para coñecer a evolución dos niveis de auga do brazo fluvial. Así, a pirámide romboidal e a pirámide vermella do complexo de Dahshur, ao sur do Cairo, atópanse moi dentro do deserto, e os datos de radar revelan que o seu templo-porto alzábase fronte á beira dunha canle extinguida do brazo das pirámides. Pola contra, as pirámides da Quinta Dinastía, aproximadamente entre o 2.500 e o 2.350 antes da era común, sitúanse en altitudes baixas e máis próximas á chaira aluvial, o que indica uns niveis de auga baixos. As calzadas das grandes pirámides de Guiza, pola súa banda, desembocan nunha sorte de baía fluvial que enlaza co brazo das pirámides, e a maior das tres, a gran pirámide de Keops, parece conectar directamente co brazo agora localizado.

FONTE: Marc Español/elpais.com/ciencia

CANTO SABES DE KENYA? XIII

Continúo coa serie adicada a Kenya. Un país de África oriental que se eleva desde as planicies costeiras do Océano Índico ata as montañas e altas mesetas do interior, con corenta grupos étnicos que habitan as zonas rurai, e onde o turismo constitúe un sector esencial para a súa economía, e un dos destinos preferidos polos amantes dos safaris.
A contestación correcta á pregunta de onte é 47. Desde 2013, Kenya divídese en 47 condados, os cales están dirixidos por un gobernador. Anteriormente, o país organizábase en oito provincias.

E imos coa pregunta de hoxe!

13. Cal é a moeda oficial de Kenya?

- Cedi

- Naira

- Xilin

- Nakfa

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE:es.wikipedia.org    Imaxes: es.wikipedia.org e revista.lamardeonuba.es