AMMITOCYON KAINOS: UN CAN-OSO DE HAI 9 MILLÓNS DE ANOS

Un equipo de investigadores do Museo Nacional de Ciencias Naturais (MNCN-CSIC), do Instituto Catala de Palacies Miquel Crossfonte (ICP), da Universidade de Alcalá (UAH), da Universidade de Zaragoza e do Instituto Universitario de Investigación en Ciencias Ambientais de Aragón (IUCA), descubriron os restos dun depredador de máis de 200 quilos de peso, coma se dun oso pardo tratásese, pero con dentes afiados como os dun leopardo. Os restos desta nova especie de can-oso (partes do cranio e dentes de varios exemplares) foron descubertos no Cerro dos Batallóns, no sur da comunidade de Madrid.

 Nunca antes viuse un espécime coma iste que, segundo as análises dos expertos, pertence á familia dos anficiónidos (popularmente coñecidos como cans-oso) e viviría nesta zona de Madrid hai 9 millóns de anos durante o Mioceno.
 
A nova especie de can-oso foi bautizada como “Ammitocyon kainos” que posuía dentes en canle moi desenvolvidos, con superficies grandes, afiadas e relativamente pequenas. O espécime basearía a súa dieta máis do 70% en carne, algo que non se atopa actualmente en ningún tipo de carnívoro.

Non existen representantes actuais desta familia nos nosos días pero, no pasado, tivo que ser un dos grupos de carnívoros máis numerosos e diversos nos ecosistemas terrestres de Europa e América do Norte.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es/natureza

ENCRUCILLADO LXXVII

VERTICAIS: 1. Pico situado na Serra dos Ancares, cunha altitude de 1935 metros, que erve de fronteira natural entre as provincias de León e Lugo e que é o punto a máis altitude da provincia de Lugo 4. Árbore da familia das cupresáceas, de tronco medianamente groso e moi alto, con pólas erguidas e pegadas a el, copa en forma de cono e follas pequenas, mestas e de cor verde escura, con nome científico Cupressus sempervirens 6. Área de altas presións atmosféricas, que adoita ir acompañada de bo tempo na superficie 7. Arte de pesca de fondo, de forma rectangular e composta por un só pano, que pode alcanzar unha extensión considerable 8. Río de México, o máis longo dos ríos interiores, que se orixina nos mananciais de Almoloya do Río, no Estado de México, atravesa cara ao noroeste do Val de Toluca, Querétaro, Guanajuato, Michoacán e desagua no lago de Chapala en Jalisco.

HORIZONTAIS: 2. Ao mesmo tempo, simultaneamente 3. Rio galego, que nace nos montes de Olveda, provincia de Lugo, e cuxo curso limita as provincias da Coruña e Pontevedra desembocando na ría de Arousa á altura de Catoira tras percorrer 132 km 5. Capital da República de Honduras 9. Apelido do músico galego, nado en Lugo o 13 de abril de 1840 e finado o 24 de xuño de 1899, famoso especialmente por ser o autor da versión musical do poema "Negra Sombra" de Rosalía de Castro 10. Rama da medicina que estuda o sistema vascular.

#DígochoEu: Non digas *botiquín

 

Cando nos mancamos, non botamos man do *botiquín. En galego temos unha forma propia de chamarlle a esta caixa, e Esher Estévez dínola hoxe!

 #DígochoEu

CANTO SABES SOBRE A ENERXÍA NUCLEAR? XIX

Continúo coa seria adicada á enerxía nuclear, xerada nun proceso físico do interior dos átomos e das partículas máis pequenas que os forman: os protóns e os electróns, e na que se depositan as esperanzas nesta fonte de enerxía como apoio para deixar atrás aos perigosos combustibles fósiles, para abrir camiño a unha transición enerxética da man das coñecidas como enerxías renovables (eólica, solar...); pero que debido á súa mala fama herdada dos horrores das armas nucleares, e dalgúns accidentes de centrais nucleares primitivas (que pouco teñen que ver coas actuais), a información que rodea á enerxía nuclear continúa infestada de medos e mitos.

Á resposta á pregunta de onte é Entre un 10 e un 20 %. Aproximadamente un 10% da enerxía que utiliza o ser humano para levar a cabo as súas actividades provén da fisión nuclear.

E imos coa pregunta de hoxe!

19. Necesitamos contar coa enerxía nuclear para deixar atrás aos combustibles fósiles?

- Si

- Non

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es/ciencia

PARATETHYS: O QUE FOI O LAGO MÁIS GRANDE DO MUNDO

O seu nome é Paratethys e foi o megalago máis grande que xamais existiu no noso planeta. Contiña máis auga que 10 veces o volume de todos os lagos modernos combinados, cubrindo no seu mellor momento máis de 2,8 millóns de km²; incluso un pouco máis grande que o propio mar Mediterráneo (que ten 2,5 millóns de km²). Era tan colosal que se estendeu desde os Alpes orientais ata o que actualmente é Kazajstán en Asia central.

Pero que pasou con iste megalago? O continente europeo durante o Mioceno tardío, era bastante distinto a como o coñecemos actualmente. O inmenso megalago desapareceu por mor dun “desastre” que acabou coa maioría das súas formas de vida hai menos de 10 millóns de anos, segundo un novo estudo publicado na revista Scientific Reports que identifica ata catro ciclos cataclísmicos impulsados ​​polo clima que encolleron o lago e probablemente mataron a un número significativo das especies que tiñan nel o seu fogar.

O lago contería unha vida acuática tremenda: desde moluscos e crustáceos ata pequenas baleas e golfiños que evolucionarían para adaptarse a esta “pequena” contorna con restricións. Pero poucas criaturas sobreviviron conforme o lago foi facéndose máis pequeno, perdéndose por evaporación e aumentando a súa salinidade. O lago fragmentouse e a conca central, que actualmente é o mar Negro, volveuse particularmente tóxica e estéril.

"Debe ser un mundo prehistórico posapocalíptico, unha versión acuática dos páramos de Mad Max", comenta o  xeólogo Wout Krijgsman da Universidade de Utrecht nos Países Baixos e coautor do traballo.

Os investigadores basearon as súas estimacións en rexistros xeolóxicos e fósiles dentro do mar Negro, onde orixinalmente existía Paratethys. Ademais do mar Negro, o mar Caspio, o mar de Aral, o lago Urmia, o lago Namak e outros tantos, son tamén restos do megalago Paratethys que se formou hai uns 12 millóns de anos, despois de que un mar xigante desconectásese do océano, e a vida evolucionase de forma independente durante 5 millóns de anos, illada do resto do mundo.

Para chegar a esta conclusión, os expertos estudaron rexistros fósiles, depósitos sedimentarios e a xeoloxía da área ao redor do mar Negro (o centro de Paratethys) para identificar catro caídas importantes no nivel da auga durante varios millóns de anos, á vez que realizaron un modelado e simulación de niveis de auga en toda a rexión. A caída máis severa produciuse hai entre 7,65 millóns e 7,9 millóns de anos. Durante este episodio (chamado Gran Secado Khersoniano), os niveis de auga de Paratethys esborralláronse ata 250 metros, separando o megalago en pequenos lagos que serían tóxicos para a maior parte da vida acuática. Segundo os cálculos dos científicos, o megalago podería perder ata o 70% da súa superficie e ata un terzo do seu volume durante estes períodos de gran seca. Unhas crises similares á  desecación do lago Aral, pero a maior escala.

"As desecacións parciais de megalagos coinciden cos cambios climáticos, da rede alimentaria e da paisaxe en Eurasia, aínda que os causantes e mecanismos exactos aínda non se resolveron", apuntan os autores.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es            Imaxe: Dan Palcu; Natural Earth

#DígochoEu: Non digas *mismo

 

*Mismo non é correcto en galego, pero tampouco o é *ensimismado nin *ensimismamento! Esther Estévez cóntanos como se din todas esas palabras neste episodio.

 #DígochoEu

CANTO SABES SOBRE A ENERXÍA NUCLEAR? XVIII

Continúo coa seria adicada á enerxía nuclear, xerada nun proceso físico do interior dos átomos e das partículas máis pequenas que os forman: os protóns e os electróns, e na que se depositan as esperanzas nesta fonte de enerxía como apoio para deixar atrás aos perigosos combustibles fósiles, para abrir camiño a unha transición enerxética da man das coñecidas como enerxías renovables (eólica, solar...); pero que debido á súa mala fama herdada dos horrores das armas nucleares, e dalgúns accidentes de centrais nucleares primitivas (que pouco teñen que ver coas actuais), a información que rodea á enerxía nuclear continúa infestada de medos e mitos.

Á resposta á pregunta de onte é Todas as anteriores. Aínda que a máis coñecida é a produción de electricidade, existen outras moitas aplicacións proveitosas, moitas veces descoñecidas para o público: industria, hidroloxía, agricultura e alimentación, medicina, arte, aplicacións científicas, exploración espacial e cosmoloxía.

E imos coa pregunta de hoxe!

18. Que porcentaxe da enerxía que utiliza o ser humano para levar a cabo as súas actividades provén da fisión nuclear?

- Entre un 10 e un 20 %

- Entre un 20 e un 30 %

- Máis do 30 %

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: Idea orixinal muyinteresante.es/ciencia e foronuclear.org

FIDALGOS QUEDASTES VÓS

No curuto máis alto e penedoso da Serra de Gomariz vivía a Raíña Loba. Desde a ata-laia de seu castelo rochoso deleitábase coas incontables penurias e miserias que padecían os seus súbditos para poderen pagar as gabelas e trabucos que ela esixíalles. Baixo o sol da peor canícula ou baixo borrascas salvaxes cargadas de choiva, os desgraciados soportaban aquelas intemperies malsáns e ningún alivio reportoulles ás súas miserias, ningunha compaixón sentiu cara a esas vidas escravas. Só os menos afectados, os máis fortes, ofrecíanlle consolo e coidados aos que máis sufrían e desesperaban.

Malia que a indignación e a dor eran insoportables, entre a veciñanza de Cuqueixos e Pixeirós non soaron as trompetas, nin bateron os tambores. No seu canto, un murmurio comezou a facerse sólido e había que adoptar as precaucións máis minuciosas para levar a cabo o plan trazado.

E así o fixeron: logo de cruzaren a porta da atalaia, dous campesiños que levaban ás cotas á raíña aproveitaron que se apoiaba na alta muralla a amosarlles a inmensidade e riqueza do seu reino, para lanzarse sobre ela e empurrala ao abismo. Ceibos xa de toda ira e escravitude, os seus corazóns pareceron aledarse, e o aire, fresco e fragrante, tróuxolles lembranzas dunha felicidade embazada. Neses novos tempos, emprenderon unha nova vida e animábanse mutuamente ao son da alegre copla:

Matastes a Raíña Loba

Cuqueixos e Pixeirós.

Matastes a Raíña Loba,

Fidalgos quedastes vós

FONTE: Almanaque Agrícola 2021/syngenta.es

INFORMACIÓN ACLARATORIA PARA SITUARSE NA LENDA:

A raíña Loba o Lupa, aparece no Códice Calixtino, no que se conta como en chegando os restos do apóstolo Santiago a Iria Flavia, son depositados na propiedade dunha señora chamada Lupa. Esta envíaos cabo do gobernador de Duio coa intención de que se desfaga deles, mais o gobernador non só non consegue tornalos de alí, senón que morre no intento. Tempo despois volven os discípulos co corpo xunta de Lupa e esta, coa intención de enganalos por segunda vez, mándaos ó Monte Ilicino (o Pico Sacro) para que collan dous dos seus bois que lles carrexen o material necesario para o sepulcro. No Monte Ilicino hai unha cova que é a entrada do inferno e está custodiada por un dragón, mais a presenza da cruz fulmínao e os touros bravos que levaban os discípulos amansan milagrosamente. Lupa, ao coñecer que o seu plan fracasara, convértese ó cristianismo e axuda na construción da morada do apóstolo no Libredón. Pénsase que Lupa podería ser a representación dunha deusa precristiá, probablemente a versión feminina de Lug.

O castelo atoparíase no chamado Penedo de Raíña Loba, o pico máis alto ao sur da Serra de Gomariz, a uns 1.150 metros sobre o nivel do mar, na parroquia límica de Covas (Os Blancos, Ourense).

Os Cuquexos e Pexeirós son dous lugares pertencentes á parroquia de Santa María de Guntín, no actual concello dos Blancos, a poucos quilómetros do castelo da opresiva monarca.

FONTE: vialethes.es e gl.wikipedia.org