#DígochoEu: Non digas *encía
Non temos *encías en galego! Esther Estévez Casado cóntanos cal é a palabra correcta neste episodio!
CANTO SABES DE ANATOMÍA? VII
Continúo coa serie adicada a anatomía, esta rama das ciencias naturais relativa á organización estrutural dos seres vivos, é dicir, a forma, topografía, localización, disposición e a relación entre si dos órganos que as compoñen.
A contestación correcta á pregunta de onte é A primeira porción do intestino delgado. É a parte do intestino delgado que conecta o estómago co xexuno. Está situado na parte posterior e superior do abdome, no retroperitoneo, sendo a única porción do intestino delgado que se atopa fixo, e está formado totalmente por músculo liso. Comeza no píloro á altura de L1 (límite proximal), a abertura da parte inferior do estómago pola que baleira o seu contido no intestino. Termina na flexura duodenoxexunal á altura de L2 (límite distal), que o separa do xexuno.
E imos coa pregunta de hoxe!
7. Como se chama o fuído claro e húmido que está situdo destras da córnea?
- Humor vítero
- Humor acuoso
- Humor cristalino
- Humor ocular
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal alfalr.com e gal.wikipedia.org
TODO O QUE ESCONDE O NOME DAS PLANTAS
A ciencia que estuda a clasificación e denominación das plantas é a botánica sistémica, que abarca, á súa vez, a nomenclatura e a taxonomía. A nomenclatura é a responsable dos nomes que designan ás plantas, os cales deben de cumprir certas normas que figuran no Código Internacional; pola súa banda, a taxonomía encárgase da súa clasificación.
Evidentemente o nome das plantas non foi sempre o mesmo. Na antigüidade o primeiro que realizou unha clasificación exhaustiva do reino vexetal foi Aristóteles (384 a. de C.-322 a. de C.). Crese que escribiu dous libros de botánica (’Sobre as plantas’ e ’Pranchas anatómicas’) onde dividiu o reino vexetal en dous grandes grupos: plantas con flores e plantas sen flores. Máis adiante o seu alumno Teofrasto (371-286 a. de C.) clasificaríao en árbores, arbustos, subarbustos e herbas. O médico romano Dioscórides (40-90) foi o primeiro en describir plantas exóticas e clasificar as plantas medicinais en función da súa semellanza e non por orde alfabética. A súa obra ’Materia Médica’ foi o texto fundamental da farmacoloxía para os estudantes de medicina ata finais do século XVI.
Na Idade Media o bispo Alberto Magno (1193-1280) distinguiu as plantas “sen follas” (onde se inclúen boa parte das criptógamas) das plantas “con follas”. Estas última, á súa vez, clasificounas en “corticadas” (máis adiante chamaríase monocotiledóneas) e “tunicadas” (as futuras dicotiledóneas).
A gran labor de clasificación botánica chegou, con todo, no século XVIII da man do botánico e naturalista sueco Carl von Linneo (1707-1778) ao crear a nomenclatura binomial, formada polo xénero (coa letra inicial en maiúscula) e o epíteto ou nome específico, sempre en minúscula.
A etimoloxía da nomenclatura binominal é dunha riqueza extraordinaria. Nalgún caso os prefixos utilizados denotan a ausencia dalgunha característica das plantas, por exemplo, inermis, desarmada, sen espiñas ou aphyllus, sen follas. Noutras ocasións descóbrenos algún hábito da planta, así, o nome científico do cacahuete é Arachis hypogaea, do grego hypo, debaixo, e gaia, terra.
O epíteto officinalis significa literalmente pertencente á oficina, en referencia ao almacén dos mosteiros medievais. Cando Linneo escribiu ’Systema naturae’ (1735) decidiu utilizar este adxectivo para referirse a aquelas plantas que tivese un uso medicinal. Na longa listaxe das officinalis atopámonos coa lavanda (Lavandula officinalis), o romeu (Rosmarinus officinalis), a valeriana (Valeriana officinalis) ou a herba xabroneira (Saponaria officinalis).
Moitas orquidáceas foron nomeadas como Epidendrum, un nome xenérico que procede do grego ept, sobre, e dendron, árbore, referíndose ao hábito epifítico -de soporte- destas flores. Próximo, etimolóxicamente, a este nome está o de Philodendron, que deriva do grego philos, amor, e dendron, árbore, é dicir, os amantes das árbores, en alusión ao hábito trepador dalgunhas das plantas.
Outras plantas acompáñanse do cualificativo sativa, que indica que se cultivaron ou se seguen cultivando, a diferenza daquelas que son silvestres. Así por exemplo, temos a avea (Avea sativa), o arroz (Oryza sativa) ou a rúcula (Eruca sativa).
Hai outras que delatan unha orixe divina, por exemplo Agave, que significa ilustre e que fai honra á filla do rei Cadmo de Tebas e da deusa Harmonia; Artemisia, en alusión á deusa Artemisa, Centaurea, que fai referencia aos seres mitolóxicos metade home e metade cabalo ou as apollonias, un nome xenérico dedicado a Apolo.
Unha das plantas máis apreciadas polas culturas precolombinas azteca e maia foi o cacahuatl, cuxo orixe era atribuído aos deuses ata o punto que os aztecas o usaron como moeda. Linneo decidiu outorgarlle o nome xenérico de Theobroma, do grego alimento dos deuses e o epíteto específico cacao, de forma que á planta da cal procede o chocolate coñécella como Theobroma cacao.
Para finalizar, o nome científico do millo é Zea mays, do grego zeo, que significa vivir, e da palabra taína mahís, que se podería traducir como o que sustenta a vida. Un nome moi afortunado, xa que actualmente o volume de produción mundial desta gramínea, que foi introducida en Europa no século XVII, é maior que o do trigo ou o do arroz.
FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia Imaxe: wikipedia.org
#DígochoEu: Un par de dúbidas: 'bayeta'? 'dar xabón'?
Hoxe resolvemos un par de dúbidas que nos preguntaron na conta de TikTok do #DígochoEu Como se di ’bayeta’ en galego? É correcta a expresión ’dar xabón’?
CANTO SABES DE ANATOMÍA? VI
Continúo coa serie adicada a anatomía, esta rama das ciencias naturais relativa á organización estrutural dos seres vivos, é dicir, a forma, topografía, localización, disposición e a relación entre si dos órganos que as compoñen.
A contestación correcta á pregunta de onte é 33. Nos seres humanos hai 33 vértebras durante a etapa fetal e na nenez (7 cervicais + 12 torácicas + 5 lumbares + 5 sacras + 4 do cóccix), e durante a etapa adulta, só hai 24 debido a que os ósos do sacro e o cóccix únense converténdose nun óso cada un. Cada unha delas atópase separada da inmediata inferior por medio dun disco vertebral, exceptuando as 5 vértebras do sacro e as 4 do cóccix, debido á súa unión.
E imos coa pregunta de hoxe!
6. Que é o duodeno?
- A parte do intestino groso que se une ao estómago
- O intestino delgado
- A última parte do estómago
- A primeira porción do intestino delgado
Mañá a solución e unha nova pregunta!
FONTE: Idea orixinal alfalr.com e gal.wikipedia.org
KELT-9 B: O XÚPITER QUENTE
Recreación do exoplaneta Kelt-9 b xunto á súa estrela / NASA/GSFC/Chris Smith (USRA)
Na procura de planetas fóra do sistema solar, os astrónomos leváronse non poucas sorpresas: mundos que minguan a toda velocidade, viran ao revés ou parecen feitos de diamante. O afastado Kelt-9 b, un gran exoplaneta gasoso situado a 650 anos luz da Terra, ten a súa propia excentricidade. Descuberto en 2016, é o máis quente coñecido ata o de agora. Supera os 4.700º C na súa cara diúrna, unha temperatura similar á do noso Sol e máis quente que o 80% de todas as estrelas do universo. Cualificalo como tórrido é pouco.
Kelt-9 b orbita unha estrela que é dúas veces máis ardente que o Sol, a unha distancia dez veces máis próxima da que separa a Mercurio da nosa estrela. Cun tamaño 1,8 veces máis grande que Xúpiter e 2,9 veces a súa masa, é considerado un ’Xúpiter quente’. A súa órbita completa dura un día e medio terrestres e loce unha xigantesca e brillante cola de gas coma se fose un cometa.
Para coñecer máis secretos de Kelt-9 b, investigadores da Universidade de California utilizaron datos do telescopio espacial Hubble para obter o espectro de eclipses do planeta ao pasar por diante da súa estrela. Despois, segundo explican en The Conversation, utilizaron un software para extraer a presenza de moléculas e descubriron que había moitos metais (feitos de moléculas). O achado, dado a coñecer en The Astrophysical Journal Letters, sorprendeu aos científicos xa que anteriormente pensábase que estas moléculas non estarían presentes a temperaturas tan extremas, senón que romperían en compostos máis pequenos.
Suxeito á forte atracción gravitacional da súa estrela anfitrioa, Kelt-9 b está "bloqueado por mareas", o que significa que a mesma cara do planeta enfróntase permanentemente á estrela. Isto dá como resultado unha forte diferenza de temperatura entre os lados diúrno e nocturno do planeta. Como as observacións da eclipse sondan o lado diúrno máis cálido, as moléculas observadas poderían ser arrastradas por procesos dinámicos desde as rexións máis frías, como o lado nocturno ou desde as profundidades do interior do planeta. "Estas observacións suxiren que as atmosferas destes mundos extremos están rexidas por procesos complexos que non se comprenden ben", sinalan.
Ademais, Kelt-9 b ten unha órbita inclinada duns 80 graos, o que suxire un pasado violento, con posibles colisións, que de feito tamén se observa en moitos outros planetas desta clase. "O máis probable é que este planeta formouse lonxe da súa estrela nai e que as colisións ocorresen mentres migraba cara ao interior, cara á estrela", indican. Isto apoia a teoría de que os grandes planetas tenden a formarse lonxe da súa estrela anfitrioa en discos proto-estelares e capturan materiais gasosos e sólidos a medida que migran cara á súa estrela.
Os observatorios actuais, como o telescopio espacial Hubble, non foron deseñados para estudar atmosferas de exoplanetas. Por iso, os investigadores confían en que a próxima xeración de telescopios espaciais, como o James Webb e a misión Ariel, teñan capacidades e instrumentos moito mellores deseñados para esta tarefa. Os autores cren que estes telescopios permitirán responder moitas das preguntas fundamentais expostas non só polos grandes planetas extremadamente quentes tipo Xúpiter, senón tamén por mundos máis pequenos. Entón poderemos saber como se formaron e evolucionaron.
Por desgraza, Kelt-9 b non ten un gran futuro por diante. Un estudo publicado en 2018 revela que a atmosfera deste mundo é arrastrada pola forza gravitatoria da súa estrela. Practicamente, o planeta está a ser absorbido.
FONTE: abc.es/ciencia
O PTEROSAURIO TIÑA UN PEZCOZO MÁIS LONGO QUE O DUNHA XIRAFA.
Interpretación artística dun pterosaurio (Alanqa saharica) / Davide Bonadonna
Se unhas criaturas foron deseñadas para converterse nun pesadelo, esas foron os pterosaurios, uns réptiles voadores xigantes cunha envergadura impresionante de ata 12 metros. Curmáns dos dinosauros e os animais máis grandes que xamais voasen, estes demos alados xa extintos apareceron hai uns 225 millóns de anos. Unha das súas características máis notables era un pescozo desproporcionado, máis longo que o dunha xirafa. Un equipo de investigadores británicos descubriu como lograban sostelo: as súas delgadas vértebras posuían unha intrincada estrutura interna nunca vista. Cóntano en iScience.
A estrutura consiste nunha serie de trabéculas (pequenas prolongacións óseas entrecruzadas) delgadas en forma de balea, dispostas como os radios dunha roda de bicicleta.
Imaxe dunha vértebra de pterosaurio que mostra a disposición dos radios en forma de roda de bicicleta / Williams e col.
Os científicos pensaban anteriormente que o pescozo do pterosaurio tiña unha estrutura de tubo dentro dun tubo máis simple. Pero isto plantexaba unha pregunta importante: como poderían os seus ósos de paredes delgadas, necesarios para reducir o peso dos réptiles voadores, soster os seus corpos e permitirlles ao mesmo tempo capturar e comer presas pesadas?
Nalgunhas especies, a quinta vértebra do pescozo desde a cabeza é tan longa como o corpo do animal. Ao escanear por tomografía computarizada os restos dun exemplar achado en Marrocos, os investigadores observaron claramente a intrincada estrutura interna da vértebra.
O equipo investigador buscou a axuda de enxeñeiros para comprender como funcionaría a biomecánica deste pescozo inusual. Esas análises suxiren que tan só 50 das trabéculas en forma de radios aumentaban a cantidade de peso que podía soportar o pescozo sen dobrarse nun 90%. Xunto coa estrutura básica de tubo dentro dun tubo, explican como animais relativamente liviáns podían capturar e transportar presas pesadas sen romper o pescozo.
Aínda que ás veces pénsase que os pterosaurios son canellóns sen saída evolutivos, os investigadores din que os novos achados revélanos como "fantasticamente complexos e sofisticados". Os seus ósos e esqueletos eran marabillas da bioloxía: extremadamente lixeiros pero fortes e duradeiros.
Os investigadores din que aínda hai moito que aprender sobre os pterosaurios, incluídas preguntas aparentemente básicas sobre as súas habilidades de voo.
FONTE: abc.es/ciencia
#DígochoEu: É o mesmo tentar que intentar?
Tentar e intentar son dous verbos galegos, pero significan o mesmo? Esther Estévez Casado acláranolo.
#DígochoEu