A ORIXE DAS PALABRAS

A ORIXE DAS PALABRAS: TER POTRA

Utilizarse o termo ter potra para indicar que alguén ten boa sorte ou que lle ocorren cousas boas grazas ao azar e a casualidade.

Curiosamente, na súa orixe nada tiña que ver a boa fortuna co devandito vocábulo xa que este facía referencia a unha doenza médica, que consistía nunha hernia que aparecía nunha víscera ou no escroto. Co tempo descubriuse que as persoas afectadas por unha desas hernias sentían dor ou empeoraban cando o tempo ía cambiar ou se achegaba algunha tormenta (de choiva ou neve). A pesar das molestias e inconvenientes desa dor, moitos foron quen viu unha vantaxe no feito de estar herniado. Podían detectar antes que outros individuos un cambio meteorolóxico imprevisto e, así, poñer a salvo a colleita, polo que ese casual sexto sentido proporcionáballes unha boa ventura; por iso é polo que a palabra poldra acabase como sinónimo de xeito que xorde por casualidade.

FONTE: Rocío Carmona/lavanguardia.com

A ORIXE DAS PALABRAS: A PAU SECO

A pau seco é unha locución que se adoita utilizar para indicar que alguén tomou algo sen acompañamento (por exemplo, un viño sen a súa correspondente tapa ou un whisky sen xeo...). Pero esta expresión, orixinalmente, nada ten que ver coa hostalería e si moito coa náutica.

Navegar a pau seco significa ter que recoller as velas do barco por mor dun forte vento ou unha tempestade, polo que hai que ir co mastro (tamén chamado pau) descuberto (ou sexa, seco). Séculos atrás a ese pau seco tamén se lle denominou árbore seca.

FONTE: Rocío Carmona/lavanguardia.com

A ORIXE DAS PALABRAS: DUN PLUMAZO

Facer, dicir ou borrar algo dun plumazo significa que se fai ao instante, rapidamente, sen demasiados miramientos. É unha locución amplamente utilizada e que ten numerosas variantes.

Provén da época previa á invención da imprenta, na que os libros eran escritos enteiramente a man (tanto o orixinal como as súas correspondentes copias ou exemplares). Isto facíase utilizando unha pluma, que era o utensilio usado para escribir. Todos eses volumes tamén debían pasar polos correspondentes censores da época (adoitáballe corresponder a un representante da Iglesia facer a revisión), que tachaban aquelas partes, frases ou palabras que non querían que se lesen. O xesto do pulso co que se tachaba ou emborranchaba algo coa pluma pasou a ser coñecido popularmente como plumazo e, co tempo, orixinou outras expresións como dunha plumada para referirse á acción de facer algo moi rápido.

FONTE: Rocío Carmona/lavanguardia.com       Imaxe: historiaescritura.com

A ORIXE DAS PALABRAS: TOCAR MADEIRA

No medio dunha situación que require dunha ‘axuda extra’, algunhas persoas acoden á frase ‘tocar madeira’ e golpean dúas veces calquera obxecto elaborado neste material que estea ao seu alcance.

Pódeno facer seguindo costumes que lles ensinaron xeracións pasadas. Así que co pasar dos anos, repiten, en ocasións, sen coñecer a súa orixe ou sen pensar a quen se lle ocorreu o xesto.

A idea de golpear a madeira, busca previr á persoa dalgunha situación mala e, a cambio diso, chamar á boa sorte.

Non é necesario dicir a frase, só con facer o xesto algúns cren que recibirán axudas e éxitos en diferentes aspectos, por exemplo, ao obter un emprego, gañar unha bolsa, conseguir un ascenso ou, no mellor dos casos, gañar a lotería.

As teorías son diversas. Unha delas sinala que a comunidade dos celtas (séculos VIII e I a.C.), a cal se desenvolveu en Europa, iniciou co xesto ao golpear árbores. Vale lembrar que para eles “significaban a esencia pura da natureza, eran o fogar”.

Por tanto, os celtas vían nas árbores unha fonte de vida pola que estaban continuamente agradecidos. Buscaban protexelos e por iso é polo que fose un refuxio e un punto para levar a cabo outra serie de rituais.

A segunda teoría remóntase ao cristianismo, pois certos fregueses asemellan a madeira coa da cruz na que morreu Xesús. Se a tocan, estarían a buscar a protección do ser supremo. En cambio, outros van máis aló e prefiren levar pedazos de madeira no seu peto con tal de atraer as enerxías de Deus e máis santidades.

Unha última teoría, do século XIX, afirma que a frase a dicían os nenos durante os seus xogos para advertir que algúns espazos estaban amparados ou era un territorio neutral, onde non podía pasar nada malo.

Independentemente da súa orixe exacta, a expresión mantívose ata os nosos días para evocar a sorte e afastar o negativo.

FONTE: eltiempo.com      Imaxe: blog.tiatula.com

ORIXE DAS PALABRAS: TEA MARIÑEIRA

A expresión "tea mariñeira", que na vida cotiá adóitase utilizar para expresar a importancia, dificultade, abundancia ou o moi custoso que pode resultar algo. Así, "vai custar conseguilo tea mariñeira", "a cousa ten tea mariñeira" ou "esta persoa ten tea mariñeira". O dicionario da RAE define a expresión "ter tea mariñeira" como ter gran dificultade.

A orixe de dita locución xorde dos ambientes mariñeiros e portuarios, e fai referencia ao tecido utilizado para a confección das velas dos barcos: moita tea, custosas de elaborar e dun alto prezo.

Se nos trasladamos a tempos pretéritos onde os navíos utilizaban velas de grandes dimensións, veremos como precisaban investir inxentes cantidades de diñeiro para a súa confección, debido a que non se trataba dun material corrente nin moito menos barato. Debían posuír unha gran resistencia para aguantar as fortes arremetidas do vento na mar, polo que esa dureza convertíase nunha dificultade engadida á xa complicada e arduo labor do cosido. Máis aínda, se lembramos que as máquinas de coser con uso para velas non foron patentadas ata finais do século XVIII, polo que todo o traballo era manual. Por esta razón, nos buques de vela sempre embarcaba un «mestre veleiro», que se facía cargo da gran cantidade de velamen que levaba e propulsaba ao barco, e que indubidablemente obrigaba a un traballo permanente de reparación, recollido e confección de novas velas.

É precisamente esa robustez o que dá orixe á expresión "tea mariñeira" utilizada nos nosos días.

FONTE: lavozdegalicia.es      Imaxe: iniciacionalmodelismonaval.es

A ORIXE DAS PALABRAS: ENTRAR A SACO

Na súa orixe utilizábase a expresión ‘entrar a saco’ cando querían referirse a algo que se realizaba sen miramiento algún e sen pensar nas consecuencias, o que podía provocar numerosas desfeitas non tidos en conta por parte de quen o realizaba. Na actualidade tamén se lle dá outros usos e é frecuente poder escoitar frases do estilo de: ‘fulanito éntralle a saco a todas as mozas que coñece’,  ‘hoxe nun bar o camareiro entroume a saco’…

A orixe da expresión ‘entrar a saco’ atopámolo no verbo ‘saquear’ que era o acto que se realizaba antigamente, durante os períodos de guerra, no que os soldados que invadían un lugar entraban nas casas/vivendas/negocios e arrasaban con todo o de valor que pillaban. Para iso utilizaban uns grandes sacos que portaban consigo e no que depositaban o maior número de cousas que podían roubar.

Evidentemente non só os soldados durante a guerra realizaban eses saqueos, senón que ese acto era común entre outros moitos colectivos/personaxes, entre eles os coñecidos piratas, quen entraba a saco e/o saqueaban naqueles barcos aos que abordaban.

Ese tipo de roubo pasou a ser coñecido como saqueo e con el naceu a expresión ‘entrar a saco’ como sinónimo de facer algo de forma irrespetuosa, dándolle cos anos as diferentes variantes de uso que hoxe en día todos coñecemos.

FONTE: blogs.20 minutos.es        Imaxe: theinhabitant.blogspot.com

A ORIXE DAS PALABRAS: DE PASCUAS A RAMOS

 

No caso que nos ocupa DE PASCUAS A RAMOS, fai referencia que a festividade do Domingo de Ramos ocorre unha semana antes de Pascua de Resurreción, polo cal non haberá outro Ramos (inicio da Semana Santa) ata o ano seguinte (51 semanas despois). Expresado doutra maneira, a duración en días é: da Pascua de Resurrección ao Domingo de Ramos = 1 ano – 1 semana = (365 – 7) días = 358 días, ou, en ano bisiesto: (366 – 7) = 359 xornadas (se a Semana Santa sempre fose cada ano na mesma data, que non é o caso pero serve a titulo explicativo).

De aí o seu uso a modo de locución adverbial, para indicar que algo sucede de cando en vez, ou que ha de transcorrer moito tempo para que volva suceder. Por iso dicimos que nos vemos ‘de pascuas a ramos’, cando o facemos con pouca frecuencia.

FONTE: Irene Carracedo/revistahabla.com e es.wiktionary.org    Imaxes: infobae.com e eju.tv

A ORIXE DAS PALABRAS: NON HAI TU TÍA

A expresión ‘Non hai tu tía’ é utilizada coloquialmente para referirse que non hai remedio respecto a algunha cousa e mesmo chégase a utilizar para dicir que non hai maneira de que ocorra algo ou é imposible: "Estou desesperado, non hai tu tía de que me faga caso".

En realidade a frase é unha derivación errónea da orixinal «non hai atutía». A atutía era o resto de óxido de cinc que quedaba adherido nas paredes dos fornos tras a fundición do latón (aliaxe de cobre e cinc).

Seguindo a receita da antiga medicina árabe, de onde procede a palabra (attutíyya), preparábase un ungüento medicinal realizado con esta feluxe de óxido de cinc e que era utilizado para curar todo tipo de enfermidades, sobre todo oculares, e que rematou servindo para sandalo todo (ou nada). Cando nas antigas farmacias dicían «non hai atutía» implicaba que se esgotou o medicamento.

Co transcorrer dos séculos a palabra perdeu a primeira letra, quedando en «tutía» e así é como debería escribirse a famosa expresión: Non hai tutía e que equivalería hoxe en día a "non hai nada que facer".

FONTE: traducciones.com e Alfred López/blogs.20minutos.es         Imaxe: horchataypalomitas.com