A ORIXE DAS PALABRAS

A ORIXE DAS PALABRAS: APAGA E VAMOS

Apaga e vamos! Emprégase ao ver que unha cousa toca ao seu termo, e tamén cando se oe ou ve algo disparatado ou absurdo.

A orixe deste modismo provén dunha historieta andaluza, bastante irreverente, que, segundo din ocorreu realmente no pobo alpuxarreño de Pitres, termo municipal que coñecemos co nome árabe da Tahá, e que se alza a beiras do río Bermejo. Ao parecer, os dous sacerdotes do conto cruzaron unha aposta co fin de saber quen de ambos era capaz de dicir a misa con maior brevidade. O primeiro deles, en lugar de usar a fórmula inaugural da liturxia, Introibo ad altare Dei, abriu a cerimonia polo final: Marchade, vós sodes enviados. Dito en latín: Ite missa est. O segundo clérigo, ao observar de que modo tan desvergonzado condensaba o seu competidor a eucaristía, volveuse ao monaguillo, que sostiña a candea, para dicirlle: Apaga e vamos.

Ninguén tivo dúbida de quen dos dous dixera unha Misa en menos tempo.

Desta maneira chegou a expresión ata os nosos días, para usala cando queremos indicar que algo terminou ou que chegou ao seu fin.

FONTE: Arturo Montenegro/cvc.cervantes.es    Imaxe: artofpewter.com

A ORIXE DAS PALABRAS: ABURRIRSE COMO UNHA OSTRA

Ostra e óstrakon

A expresión aburrirse como unha ostra significa chegar ao colmo do aburrimento e os expertos expoñen dúas teorías para a súa orixe. Uns expertos sitúan a súa orixe en a corte francesa de Luís XV, outros en a Grecia clásica.

Os primeiros afirman que no verán de 1741, moi caluroso e aburrido, por certo, o monarca francés tivo a idea de facer festas ao aire livre, vestindo aos cortesáns de personaxes mariños. Os gardas lucían como peixes espada e as bailarinas como gambas.

A encargada de coidar as xoias da raíña recibiu o disfrace de ostra. Como o seu traballo limitábase a poucos minutos diarios, os cortesáns empezaron a usar a frase aburrirse como unha ostra en referencia a ela.

A outra teoría, sitúa a orixe da expresión en Grecia, fai derivar a frase non do molusco, o cal non sabemos se se aburre realmente, senón do termo ostracismo.

A palabra ostracismo non provén de óstrakon que é o modo ao que se lle chamaba á cuncha de cerámica na que se escribía o nome da persoa á que se quería desterrar.

Este era un castigo imposto en cidades como a de Atenas que implicaba o desterro durante un período de tempo. Ao limitarse a súa vida social, o ostracista aburríase de xeito abondo, o que chegou ata nós como a expresión que todos coñecemos.

FONTE: blogs.20minutos.es e actualidad.tuamc.tv

A ORIXE DAS PALABRAS: QUE CHE DEAN MORCILLAS

Posiblemente nalgunha ocasión, cando alguén vos importunou, resultado molesto ou sacado das vosas casas, utilizariades a expresión que che dean morcillas con ánimo de resolver categórica e bruscamente a conversación e librarvos desa persoa.

Pero, cal é a procedencia desta expresión? Antigamente a rabia ou hidrofobia era unha enfermidade moi contaxiosa (propiciada pola insalubridade de rúas e augas) e amplamente estendida nalgunhas cidades por animais abandonados (sobre todo cans vagabundos, aínda que algunhas fontes indican que tamén se daban casos nos gatos) chegando en ocasións a converterse nunha perigosa epidemia de saúde pública.

Como método para a súa erradicación dábase para comer a eses animais rueiros unhas morcillas, as cales contiñan estricnina no seu interior (un potente e mortal veleno) e desta maneira tentábase eliminalos co fin de controlar a transmisión da enfermidade.

Este procedemento desapiadado cos devanditos animais deu paso a finais do século XIX, tanto en Madrid como noutras cidades, á creación das canceiras e á profesión de laceiro, que era o que se ocupaba de capturar aos cans rueiros e confinalos, acabando así coa mortal práctica da morcilla.

Que che dean morcilla é unha locución que ten múltiples sinónimos como que che dean por saco, que te fodan, que te folle un peixe, vaite a fritir morcillas/espárragos, vaite á porra (ou a outro sitio máis escatológico) … está visto que o repertorio do noso idioma ten unha vasta amplitude de formas para que podamos librarnos dos nosos semellantes.

FONTE: Alfred López/blogs.20minutos.es

A ORIXE DAS PALABRAS: MONTAR UN POLO

Montar un polo é unha expresión cuxo significado non necesita demasiada explicación. Dicimos que alguén nos monta un polo cando nos rifa de forma esaxerada chamando a atención de todo o mundo. Con todo, non parece que haxa moita relación entre unha boa rifa e un animal de granxa. De feito non hai ningunha. E é que, o polo que montamos cando rifamos a alguén non se escribe polo, senón poio. O seu significado, por tanto, nada ten que ver co animal e si coa palabra podio, do latín podium.

E volvendo á expresión montar un polo, a súa orixe está nos oradores do século XIX que montaban un pequeno podio portátil nas prazas e paseos para falar aos cidadáns de política.

A política sempre foi un tema delicado cando se trata entre persoas que non se coñecen e que, seguramente, teñen ideas moi diferentes. O que empezaba como un san debate sobre as medidas do partido gobernante, ou sobre as ideas da oposición, adoitaba terminar de viva voz, con insultos e ata con golpes e puñadas. En resumo, que cada vez que se colocaba un podio portátil, tanto o orador como os oíntes terminaban montando un bo polo.

Como curiosidade, no famoso parque de Londres; Hyde Park, existe un destes podios onde os cidadáns poden acudir a compartir as súas ideas co mundo. A este lugar coñéceselle como Speakers’ Corner (recuncho do orador) e podería dicirse que é o Twitter do século XX.

FONTE: lapaginanumerotrece.es    Imaxe:blogs.20minutos.es

A ORIXE DAS PALABRAS: AS PAREDES OEN

Representación da matanza de San Bartolomé segundo François Dubois (Museo Cantonal de Belas Artes de Lausana)/es.wikipedia.org

"As paredes oen" .Esta frase empregase cando alguén revela segredos en voz alta ou para aconsellar prudencia e discrecióna a hora de facer comentarios.

Ten a súa orixe en Francia e procede da persecución contra os hugonotes (protestantes franceses de doutrina calvinista durante as guerras de relixión) que culminou coa matanza da noite de San Bartolomé, o 24 de agosto de 1572. Contan os cronistas que a raíña Catalina de Médicis (1519-1589), esposa de Enrique II, rei de Francia, era moi desconfiada e persecutora implacable dos hugonotes. Para poder escoitar mellor ás persoas das que máis sospeitaba, mandou practicar unha rede de trades, hábilmente disimulados entre as molduras, nas paredes e teitos do Palacio Real.

Con todo, e como non podía ser doutra maneira, en canto descubriuse o ardid, entre os membros da corte e a servidume correu a voz de que as paredes tiñan oídos. E deste xeito, co tempo, a expresión pasou a converterse en proverbio.

FONTE: 20minutos.es e Miguel Mañueco/muyinteresante.es

A ORIXE DAS PALABRAS: SABER MÁIS QUE LEPE (SEGUNDA PARTE)

Onte comezamos a falar da expresión sabes mais que Lepe, que se refire a alguén que é moi perspicaz e astuto, non necesariamente sabio e intelixente, e en ton irónico, a quen se pasa de listillo.

Se onte citaba a primeira teoría deste dito popular, hoxe falaremos da segunda, asocioada con outro personaxe, non de tanta sona coma Don Pedro de Lepe e Dorantes, ainda que neste caso si, sendo desta localidade onubense de Lepe: Juan de Lepe. Mariño nado na devandita localidade onubense no seo dunha familia humilde a mediados do século XV, o azar fixo que Juan de Lepe chegase ata a corte do rei Enrique VII de Inglaterra, de quen foi confidente, amigo, comensal e ata bufón. Este lepeiro pasou á historia por gañarlle ao monarca unha partida de cartas a dobre man na que este se apostou as rendas reais producidas nun día e o nomeamento simbólico como Rei de Inglaterra durante 24 horas. Por esta razón Juan foi coñecido por todo o reino como Little King of England.

En 1509, á morte do rei, regresou ao seu pobo natal como home rico, vivindo alí holgadamente ata a súa morte. En 1.583 o franciscano Francisco de Gonzaga na súa obra Orixine Seraphicae Religionis describiu a lápida do sepulcro de Juan de Lepe no desaparecido convento franciscano da nosa Señora da Bela, do que Juan de Lepe foi benefactor.

FONTE: hispanoteca.eu e fraseomania.blogspot.com            Imaxe: youtube.com

A ORIXE DAS PALABRAS: SABER MÁIS QUE LEPE

A expresión sabes mais que Lepe diríxese a alguén que é moi perspicaz e astuto, non necesariamente sabio e intelixente, e en ton irónico, a quen se pasa de listillo. Pero, a pesar de que o pobo de Lepe atesoure grandes doses de astucia e esforzo colectivo, a orixe da expresión que nos ocupa, neste caso, non se refire á localidade onubense, senón á intelixencia e a sabedoría dun andaluz que levou a Lepe como apelido, aínda que non era de alí.

A primeira teoría deste dito popular está asocioada a Don Pedro de Lepe e Dorantes, un escritor e prelado nado en Sanlúcar de Barrameda en 1641. Consagrado bispo de Calahorra e A Calzada en 1687, Lepe distinguiuse pola súa gran sabedoría, que foi acrecentándose cos anos, segundo expresa, entre outros, frei Luís Álvarez.

Os seus coñecementos nos distintos campos do saber fixéronlle merecedor de ser incluído no Catálogo de Autoridades da Lingua, da Real Academia Española, do ano 1732. Entre os seus escritos destacan as Cartas pastorais, recompiladas e publicadas en 1720 por Herrera e Graguero, así como un Catecismo católico que foi moi difundido e utilizado nos tempos posteriores e que contén a explicación dos principais misterios da nosa santa católica fe e as demais cousas que debe o cristián saber para a súa salvación. Morreu en Arnedillo (A Rioxa) no ano 1700.

Continuará...

FONTE: hispanoteca.eu e fraseomania.blogspot.com            Imaxes: siluetassanluquenas.blogspot.com

A ORIXE DAS PALABRAS: A CARABINA DE AMBROSIO

A expresión "A carabina de Ambrosio" fai referencia a un obxecto que non desempeña a función para o que foi deseñado ou non servir para nada.

Na revista Por Estes Mundos (Madrid, 1900) apareceu esta versión sobre o personaxe do devandito proverbial:

Ambrosio foi un labrego que existiu en Sevilla a principios do século XIX. Como as cuestións agrícolas non marchaban ben ao seu antollo, decidiu abandonar os apeiros de labranza e dedicarse a salteador de camiños, acompañado soamente por unha carabina. Pero como a súa candidez era proverbial na contorna, a cantos camiñantes detiña tomábano de broma, obrigándolle así a retirarse de novo ao seu lugar, maldicindo a súa carabina, a quen achacaba a culpa de impoñer pouco respecto aos que el asustaba.

FONTE: cervantesvirtual.com     Imaxe: facebook.com