CURIOSIDADES

CANDO O VATICANO RECOÑECEU QUE GALILEO TIÑA RAZÓN

“Eppur se muove” (e a pesar de todo, móvese). É unha das citas máis famosas da historia da ciencia, aínda que é dubidoso que o astrónomo italiano Galileo Galilei (15 de febreiro de 1564 – 8 de xaneiro de 1642), a quen se lle atribúe, chegase xamais a pronunciala. E menos ante a Inquisición que obrigouno a retractarse da súa teoría  heliocéntrica. Pero a aparición destas palabras camufladas nun retrato de Galileo pintado pola Escola de Murillo tras a morte do científico incorporounas ao acervo popular, fundando a idea de que o eminente astrónomo nunca renunciou á súa convicción.

Galileo Galilei (1564-1642), por un pintor italiano descoñecido / Wellcome Images

Galileo foi condenado pola súa teoría de que a Terra viraba en torno ao Sol, e non ao contrario; unha idea que o 24 de febreiro de 1616 a Inquisición da Igrexa católica declarou “formalmente herética”, ademais de “ridícula e absurda na súa filosofía”. O  heliocentrismo converteuse en materia de discusión teolóxica por mor da obra de Galileo Sidereus Nuncius (Mensaxeiro sideral), publicada en 1610. Nela o astrónomo achegaba as súas observacións telescópicas para apoiar a hipótese heliocéntrica; unha idea que, con todo, levaba circulando nos tratados celestes durante case un século.

Galileo fronte á Santa Inquisición / Cristiano Banti (1857)

O heliocentrismo foi unha formulación acariñada desde a antigüidade, atribuíndose a súa primeira formulación no mundo occidental ao matemático grego Aristarco de Samos no século III antes de Cristo. Con todo, foi o polaco Nicolás Copérnico quen en 1543 refutó o sistema xeocéntrico de Ptolomeo no seu libro De revolutionibus orbium coelestium (Sobre as revolucións das esferas celestes), publicado pouco antes da súa morte e que orixinou outra expresión prestada da ciencia á lingua popular: o xir  copernicano. Pero aínda que a obra de Copérnico considérase fundacional da ciencia astronómica, curiosamente no seu día a teoría copernicana non levantou os receos da Igrexa católica, que a contemplaba como unha hipótese matemática e non como un fenómeno físico real.

Foi Galileo quen transformou o heliocentrismo nunha explicación da natureza, ao lograr unha observación do firmamento inédita ata entón grazas á súa invención en 1609 do primeiro telescopio funcional. Entre outras razóns, as catro lúas de Xúpiter descubertas por Galileo refutaban a idea de que todos os corpos celestes viraban ao redor da Terra como centro do universo, e as fases de Venus suxerían que este planeta orbitaba en torno ao Sol. A defensa d  heliocentrismo como unha idea práctica comezou a incomodar á Igrexa católica, que mantiña a interpretación literal da Biblia segundo a cal a Terra é inmóbil, mentres que o Sol sae e ponse.

Pero de feito non foi a publicación da obra de Galileo o que comezou a suscitar a reacción da Igrexa, senón unha carta que o astrónomo enviou en 1613 ao seu antigo alumno Benedetto Castelli, e na que suxería que a interpretación da Biblia debía ser flexible e non contradicir as observacións da natureza. En febreiro de 1615, unha copia da carta chegou a mans da Congregación do Santo Oficio, que o 19 de febreiro do ano seguinte convocaba unha comisión de teólogos para ditaminar sobre as afirmacións de Galileo. Seis días despois, a comisión publicaba o seu veredicto, ordenando a Galileo mediante un requirimento que abandonase a súa “opinión de que o Sol se sitúa no centro do mundo e a Terra móvese”, e que se abstivese de “sostela, ensinala ou defendela de calquera xeito, oralmente ou por escrito”. Doutro xeito, proseguía o documento, o Santo Oficio emprendería “procedementos contra el”. Segundo precisa a acta do ditame, Galileo “accedeu a este requirimento e prometeu obedecer”.

Escenografía do sistema mundial copernicano / Andreas Cellarius (1661)

Por mor daquel episodio a Iglexa prohibiu as obras de Copérnico e Galileo. Con todo, en 1632 o italiano ratificábase nas súas ideas na súa obra Diálogos sobre os dous máximos sistemas do mundo, o que levouno a ser xulgado pola Inquisición. O 22 de xuño de 1633 o astrónomo era condenado por herexía e sentenciado a prisión indefinida, o que lle levou a abxurar das súas ideas por escrito e a dar pé á lenda da frase que dificilmente chegou a pronunciar. Ao día seguinte a súa pena foi conmutada por un arresto domiciliario. A prohibición das obras de Copérnico e Galileo mantívose ata 1835, e non foi ata 1992 cando o Papa Xoán Paulo II recoñeceu “o erro dos teólogos da época”, precisando que “á Biblia non lle concirnen os detalles do mundo físico, cuxa comprensión é competencia da experiencia e o razoamento humanos”.

Con todo, para o xesuíta e astrónomo George Coyne, antigo director do Observatorio Vaticano, a declaración de Xoán Paulo II perpetúa “un mito” ao referirse ao caso de Galileo como unha “tráxica incomprensión mutua”. “É un caso histórico xenuíno dun contraste real e continuado entre unha estrutura eclesiástica de autoridade intrínseca e a liberdade para buscar a verdade en calquera empeño humano”, valora Coyne. Segundo o astrónomo, non se recoñeceu explicitamente a “traxedia” que supuxo poñer fin á carreira do que foi “un pioneiro da ciencia moderna”.

Galileo morreu en 1642, cego por mor dun glaucoma e aínda en arresto domiciliario. Eppur se muove? O certo é que nunca rompeu o seu xuramento. Pouco antes de morrer, escribiu: “A falsidade do sistema copernicano non debería poñerse en dúbida de ningunha maneira, e sobre todo non por nós católicos, que temos a innegable autoridade das Sacras Escrituras, interpretadas polos mellores teólogos”. Pero tamén engadiu: “Se as observacións e conxecturas de Copérnico son insuficientes, as de Ptolomeo, Aristóteles e os seus seguidores son na miña opinión aínda máis falsas”.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com

DETECTAN UN POSIBLE RÍO, DE 1.000 KM DE LONGO, DEBAIXO DA CAPA DE XEO DE GROENLANDIA

Detalle do gráfico da investigación sobre a dinámica da auga no norte de  Groenlandia /  tc.copernicus.org

Novos modelos computacionais suxiren que a auga derretida que se orixina no interior profundo de Groenlandia podería fluír ao longo de todo un val subglacial e saír polo fiordo Petermann, ao longo da costa norte da illa. A actualización dos modelos da capa de xeo con este val aberto podería proporcionar información adicional para as predicións futuras do cambio climático, sinalan os investigadores na revista The Cryosphere.

Os estudos por radar cartografaron previamente o leito de rocha de Groenlandia enterrado baixo dous ou tres mil metros de xeo. Utilizáronse modelos matemáticos para encher os baleiros nos datos da enquisa e inferir as profundidades do leito rochoso.

Os estudos revelaron o longo val, pero suxeriron que estaba segmentado, o que impedía que a auga fluíse libremente a través del. Con todo, os picos que dividen o val en segmentos só aparecen en áreas onde se utilizou o modelo matemático para completar os datos que faltaban, polo que non poderían ser reais.

Christopher Chambers e Ralf Greve, científicos do Instituto de Ciencias de Baixa Temperatura da Universidade de Hokkaido, querían explorar o que podería suceder se o val se abrise e o derretemento aumenta nunha área profunda do interior de Groenlandia coñecida polo seu derretemento. En colaboración con investigadores da Universidade de Oslo, en Noruega, realizaron numerosas simulacións para comparar a dinámica da auga no norte de Groenlandia con e sen segmentación de vales.

Os resultados mostran un cambio dramático en como fluiría a auga que se derrete na base da capa de xeo, se o val está realmente aberto. Un curso de auga subglacial distintivo esténdese desde o lugar de fusión ata o fiordo Petermann, que se atopa a máis de 1.000 quilómetros de distancia na costa norte de Groenlandia. O curso de auga só aparece cando se elimina a segmentación do val e non hai outros cambios importantes na paisaxe ou a dinámica da auga.

"Os resultados son consistentes cun longo río subglacial -explica Chambers- pero segue habendo unha incerteza considerable. Por exemplo, non sabemos canta auga, se é que hai algunha, está dispoñible para fluír ao longo do val, e se realmente sae en Petermann Fjord ou se volve a conxelar, ou se escapa do val, no camiño".

Se a auga flúe, o modelo suxire que podería atravesar toda a lonxitude do val porque o val é relativamente plano, similar ao leito dun río. Isto suxire que ningunha parte da capa de xeo forma un bloqueo físico.

As simulacións tamén suxeriron que había máis fluxo de auga cara ao fiordo cunha base de val nivelada a 500 metros por baixo do nivel do mar que cando estaba a 100 metros por baixo. Ademais, cando o derretemento aumenta só no interior profundo nunha rexión coñecida de derretemento basal, a descarga simulada aumenta ao longo de todo o val só cando o val está desbloqueado.

Isto suxire que unha relación bastante afinada entre a forma do val e o xeo supraxacente pode permitir que se desenvolva unha vía de auga moi larga cara ao val.

"Necesítanse estudos de radar adicionais para confirmar que as simulacións son precisas -sinala  Greve, quen estivo desenvolvendo o modelo utilizado no estudo, chamado Código de simulación para capas de xeo politermais (SICOPOLIS)-. Isto podería introducir un sistema hidrolóxico fundamentalmente diferente para a capa de xeo de Groenlandia. A simulación correcta dun sistema hidrolóxico subglacial tan longo podería ser importante para futuras simulacións precisas da capa de xeo nun clima cambiante".

FONTE: elmundo.es/ciencia

A LURA DE ASPECTO ALIENÍXENA

Imaxes dunha lura de aletas grandes, de aspecto alieníxena / Peter Etnoyer/Youtube

Nas profundidades dos océanos vive unha extensa e descoñecida colección de criaturas e de microorganismos que só puido ser estudada en poucas de ocasións. Tanto é así, que cada ano descríbense 2.000 novas especies, coma se os océanos fosen un mundo descoñecido dentro do noso planeta. Entre as fascinantes criaturas que moran na escuridade das xélidas augas destacan os cefalópodos (polbos, luras ou nautilos): coñécense unhas 650 especies destes animais, grandes e áxiles, que, nalgúns casos, teñen un sistema nervioso moi desenvolvido e unha gran intelixencia, que mesmo lles permite xogar, aprender e quizais ata soñar.

Entre as luras está a lura de aletas grandes, que forma parte do grupo dos magnapínidos. Son unhas criaturas moi estrañas, de aspecto alieníxena, que se caracterizan por ter non só unhas aletas grandes senón tamén uns brazos e uns tentáculos moi longos.

Estas criaturas apenas se observaron nunha ducia de ocasións en 30 anos, polo que son moi descoñecidos e misteriosos. Por exemplo, en 2007 púidose observar a unha destas luras suspendida maxestuosamente, a 2.400 metros de profundidade, xunto a un pozo de extracción no Golfo de México, cos seus brazos colgando cara ao fondo mariño.

Recentemente publicáronse en PLOS ONE, os resultados dunha ambiciosa sondaxe das profundidades da Gran Baía Australiana, realizado con cámaras remolcadas e vehículos operados remotamente (ROVs). En total, en dous anos de investigación lográronse cinco avistamentos da especie Magnapinna sp, unha lura de aletas grandes, a profundidades de case 1.000 a máis de 3.000 metros, que foron cruciais para avanzar considerablemente no coñecemento destes estraños seres.

A lura de aletas grandes observado (Magnapinna sp) / Osterhage et al. (PLOS ONE, 2020)

"Estes múltiples avistamentos foron moi reveladores", escriben os autores do estudo. "Son as primeiras observacións de “luras de aletas grandes” en augas australianas, e duplican as observacións destes animais no hemisferio sur, apoiando a hipótese de que son animais distribuídos por todo o globo».

Ademais, por primeira vez, non só observouse un exemplar, senón varios deles nunha zona relativamente próxima, entre os que se atoparon animais non feridos (moitos dos que se estudan atópanse en redes e aparecen danados), e exemplares xuvenís. Ademais, a tecnoloxía láser permitiu medir con máis precisión o tamaño do corpo destas luras.

"Describimos o seu hábitat, a súa coloración e novos detalles do seu comportamento como un exemplo horizontal da súa pose dos cóbados (pola que dobran os seus tentáculos en ángulo recto mentres están suspendidos), así como do enrolamento dos seus filamentos, comportamento nunca antes visto nunha lura", escriben os autores da investigación.

As observacións mostraron que estes animais pasan unha boa parte do seu tempo preto do fondo (viven nun hábitat bentónico), a profundidades batiais (de 200 a 2.000 metros) e abisais (de 2.000 a 4.000 m), convivindo con cogombros de mar nadadores, ourizos verdes e crinoideos. Parece que adoitan vivir en zonas de sedimentos brandos, en canles erosión e na parte superior de canóns submarinos.

Teñen tamaños que van dos 183 centímetros ao metro de lonxitude total. A súa cor é marrón alaranxado, con matices rosas e partes translúcidas, mentres que os seus  tentáculos son brancos e os seus ollos moi escuros.

Quizais o máis rechamante é o seu comportamento. quedan suspendidos en vertical, cos seus brazos en perpendicular ao fondo mariño. Aínda que se descoñece a función desta postura, sospéitase que os seus tentáculos son adherentes e que permítenlle capturar a presas que nadan preto do fondo (demersais).

Ademais, observáronse dous novos comportamentos nunca vistos ata o de agora. Por unha banda, a lura da especie Magnapinna sp enrola os seus longos tentáculos en espirais, para recollelos, e avistóuselles en posición horizontal, cos brazos estendidos e moi preto do fondo, aínda que descoñécese cal pode ser o motivo. É outro dos misterios que rodea a esta fascinante criatura das profundidades oceánicas.

FONTE: Gonzalo López Sánchez/abc.es/ciencia

COPRINUS COMATUS: UN COGUMELO AO SERVIZO DO TERCEIRO REICH

A primeira vez que tiven contacto cos este cogomelo foi cando se inagurou o actual CEIP "Manuel R. Sinde" da nosa localidade. Sobre aquel terreo cheo de entullos apareceu o Coprinus comatus.

O matacandil (Coprinus comatus), tamén coñecido como barbuda, é un cogomelo da orde dos Agaricales. O seu sombreiro é de cor branca-sepia, con escamas imbricadas algo máis escuras. O diámetro é de 3 a 8 cm., e a altura de até 20 cm. As lamelas son primeiro brancas, logo rosadas e ó final negras. O pé é longo, liso e oco cun anel baixo. Sepárase facilmente do chapeu e pode alcanzar 20 cm. de altura.

Medra en pasteiros ben abonados, parques, bordos de camiños, terreos removidos e vertedoiros, desde primavera até finais de outono. Considérase un comestible excelente, aínda que ten que consumirse o mesmo día que se colleita, cando as lamelas son fundamentalmente brancas ou a principio de rosadas. As esporas son de cor verde.

No seu consumo hai que ter coidado pois ten un inimigo o alcol, xa que produce unha substancia coñecida como coprina,  que inhibe a encima hepática encargada de metabolizar o alcol.

Como curiosidade, a última fase da vida deste cogumelo, cando ten un as lamelas negras,  tivo un papel importante durante a Segunda Guerra Mundial. Nesta época a liña que separaba a vida da morte era moi delgada. Dispoñer dun documento ou pasaporte que permitise o libre movemento pola Alemaña nazi ou a Francia ocupada era un luxo que non estaba ao alcance de calquera e que evitaba a deportación aos campos de concentración.

Con estas vimbias é fácil adiviñar o rol que desempeñaron os falsificadores de rexistros matrimoniais, partidas de nacemento, pasaportes e  salvoconductos durante a contenda. Un dos máis famosos e heroicos foi Adolfo Kaminsky, un membro da resistencia francesa que co seu traballo de ourive conseguiu salvar centos de vidas humanas.

O que o  falsificador de París non sabía é que a contraespionaxe nazi contaba entre as súas filas cun aliado de excepción, o Coprinus comatus. O servizo de intelixencia teutón descubriu, por casualidade, que coa súa tinta poderíase verificar a autenticidade dos documentos alemáns.

O proceso que as autoridades levaba a cabo era moi sinxelo. Á tinta habitual que usaban para redactar pasaportes,  salvoconductos, documentación clasificada… engadían a tintura obtida a partir do Coprinus comatus. Se máis adiante queríase verificar a autenticidade bastaba con analizar a escritura baixo un microscopio, se atopaban trazos de esporas a lexitimidade era incuestionable, en caso contrario estaban diante unha falsificación. Desta forma, o Coprinus comatus converteuse nun involuntario xermanófilo do Terceiro Reich.

A natureza, como moitas veces, vólvese contra o ser humano!

FONTE: gal.wikipedia.org e Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: wikipedia.org

SOBRE O POLBO E O SEU CEREBRO

 

Os polbos atópanse por dereito propio entre as criaturas máis estrañas do planeta, tanto que mesmo se lles chegou a atribuír unha procedencia extraterrestre. Teñen tres corazóns, oito extremidades ultraflexibles e versátiles e unha gran intelixencia. Poden abrir frascos, resolver enigmas e mesmo escapar dos seus acuarios de formas enxeñosas. Pero os científicos aínda non saben como este animal é capaz de controlar tan eficazmente os seus oito complexísimos tentáculos. 

"Os brazos de polbo son completamente únicos. En primeiro lugar, hai oito, cada un con máis de 200 ventosas que poden sentir, saborear e cheirar os arredores. E todo é  movible. As  ventosas poden agarrar e os brazos poden virar de forma case ilimitada de moitas formas", describe Tamar Gutnick, investigadora de polbos que anteriormente traballou no Instituto de Ciencia e Tecnoloxía de Okinawa (OIST). "Isto expón un gran problema  computacional para o cerebro e o seu sistema nervioso, que ten que estar organizado dunha maneira realmente inusual para manexar toda esta información", subliña.

En efecto, os polbos teñen un sistema nervioso extenso, con máis de 500 millóns de neuronas, similar en número ás dun can. Pero a diferenza dos cans e outros vertebrados, onde a maioría das neuronas están no cerebro, máis de dous terzos das neuronas dos polbos atópanse dentro dos seus brazos e o seu corpo.

Cun sistema nervioso de construción tan estraña, os científicos sospeitaron durante moito tempo que os brazos dos polbos poden ter unha mente propia e actuar de forma autónoma ao cerebro central. A investigación demostrou que os  tentáculos usan bucles reflexos para crear movementos coordinados, e algúns polbos poden mesmo distraer aos depredadores descartando extremidades que continúan movéndose durante longos períodos de tempo.

"Algúns científicos pensan nos polbos como criaturas de nove cerebros, cun cerebro central e oito cerebros máis pequenos en cada brazo", di Gutnick. Pero a súa nova investigación, publicada na revista Current Biology, suxire que os brazos e o cerebro están máis conectados do que se pensaba.

Os investigadores ensinaron aos polbos para inserir os seus brazos polos tubos laterais esquerdo ou dereito dos labirintos en forma de Y. Ambos os lados do labirinto estaban cebados con comida, pero a comida ao lado incorrecto estaba bloqueada por unha rede. Aquí, un polbo colle correctamente o tubo lateral dereito e obtén unha recompensa de comida / Tamar Gutnick

 O equipo demostrou que os polbos son capaces de aprender a asociar a inserción dun só tentáculo nun lado específico dun labirinto de dúas opcións con recibir unha recompensa de comida, mesmo cando nin a recompensa nin o brazo no labirinto son visibles para o polbo. Pero o que os autores destacan é que mentres que o proceso de aprendizaxe ten lugar na parte central do cerebro, a información necesaria para que o cerebro elixa o camiño correcto só é detectada polo tentáculo no labirinto.

"Iste estudo deixa claro que os brazos do polbo non se comportan de forma totalmente independente do cerebro centralizado, hai un fluxo de información entre o sistema nervioso central e periférico", asegura Gutnick. "En lugar de falar dun polbo con nove cerebros, en realidade estamos a falar dun polbo cun cerebro e oito brazos moi intelixentes".

Os científicos probaron se os brazos individuais podían proporcionar ao cerebro dous tipos diferentes de información sensorial:  propiocepción (a capacidade de sentir onde está unha extremidade e como se move) e información táctil (a capacidade de sentir a textura).

Os seres humanos teñen un forte sentido de propiocepción. Os receptores sensoriais situados dentro da pel, as articulacións e os músculos brindan información ao cerebro, que almacena e actualiza constantemente un mapa mental do noso corpo. A  propiocepción permítenos camiñar sen mirarnos os pés e tocarnos o nariz cun dedo cos ollos pechados. Pero non se probou se os polbos teñen a mesma habilidade.

Para comprobalo, os investigadores crearon un labirinto opaco simple en forma de Y e adestraron a seis polbos mediterráneos comúns para asociar o camiño dereito ou esquerdo cunha recompensa de comida. En lugar de explorar lentamente a forma interna do labirinto, os polbos utilizaron inmediatamente movementos rápidos dos seus tentáculos, empuxando ou desenredando o seu tentáculo directamente a través do tubo lateral cara á caixa coa posible recompensa. Se empuxaban o seu brazo cara á área dereita, podían recuperar a comida, pero se o seu brazo entraba na área equivocada, a comida era bloqueada por unha rede e os científicos eliminaban o labirinto. Cinco dos seis polbos aprenderon a dirección correcta para obter a comida.

"Isto móstranos que os polbos claramente teñen algún sentido do que está a facer o seu brazo, porque aprenden a repetir a dirección do movemento que resultou nunha recompensa de comida", explica Gutnick.

Logo, o equipo explorou se os polbos podían determinar o camiño correcto cando usaban un só brazo para sentir a textura do labirinto. Os investigadores presentaron outros seis polbos cun labirinto en forma de Y onde un tubo lateral era áspero e o outro tubo lateral era liso. Para cada polbo, elixir o lado áspero ou o lado liso do labirinto conducía a unha recompensa de comida.

Despois de moitas probas, cinco dos seis polbos puideron navegar con éxito polo labirinto, independentemente de se a textura correcta estaba situada no tubo lateral esquerdo ou dereito, o que demostra que aprenderan que textura era a correcta para eles. Esta vez, os polbos optaron por un movemento de procura máis lento dentro do labirinto, primeiro determinando a textura dun tubo lateral e logo decidindo se continuar por ese tubo lateral ou cambiar de lado.

O equipo descubriu que para ambos os tipos de labirintos, unha vez que os polbos aprenderan a asociación correcta, podían moverse con éxito polo labirinto con brazos que usaran antes. "Isto descarta aínda máis a idea de que cada brazo podería estar a aprender a tarefa de forma independente: a aprendizaxe ocorre no cerebro e logo a información está dispoñible para cada brazo", di Gutnick. Pero a investigadora non está segura de onde se almacena esta información dentro do cerebro, e é unha pregunta que queda para experimentos futuros. "O cerebro dos polbos é moi diferente, aínda é unha caixa negra para nós , hai moito máis que aprender".

O REDESCUBRIMENTO DA ARAÑA RAPOSO

Araña raposo (Alopecosa fabrilis)  / Mike Waite/surreywildlifetrust.org

A organización Surrey Wildlife Trust (SWT) do Reino Unido observou unha especie de araña que se cría extinta: unha enorme araña raposo (Alopecosa fabrilis). Viron a esta cazadora nocturna arrastrándose nunha área de adestramento do Ministerio de Defensa (MOD) en Surrey, Inglaterra.

Trátase da primeira vez que se ve esta araña desde 1993. O achado, aínda que foi unha sorpresa, non foi accidental, xa que o entusiasta das arañas e membro de SWT, Mike Waite, leva buscándoa moito tempo.

Tras moitos meses, días e horas, finalmente atopou varios machos adultos e unha gran araña raposo femia, que tiña 5,5 centímetros de diámetro, incluídas as súas grandes e  peludas patas.

Estas arañas posúen unha excelente vista grazas a un par de grandes ollos na parte superior da cabeza (dúas á fronte e catro ollos máis pequenos xusto encima da boca). A súa visión é envolvente grazas aos oito ollos repartidos polo cefalotórax.

Esta especie de araña nocturna é moi veloz e destaca pola súa excelente camuflaxe. É un dos membros máis grandes da familia de arañas lobo (que cazan a outras arañas máis pequenas). Fano de noite e perseguen ás súas presas para atrapalas velozmente en lugar de construír unha rede, como a maioría das súas conxéneres. Unha vez apresada a vítima, inxéctanlle un veleno que licua os seus órganos internos.

Trátase, sen dúbida, dun redescubrimento emocionante!

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es/natureza e surreywildlifetrust.org

COMO OS DINOSAUROS TERRESTRES PUIDERON ATRAVESAR OS OCÉANOS?

Os dinosauros pico de parrulo evolucionaron en América do Norte, estendéndose a América do Sur, Asia, Europa e finalmente África / Raúl Martín

Un equipo internacional atopou un raro fósil da familia dos dinosauros pico de parrulo nunha fosa preto de Casabranca (Marrocos). Trátase dun espécime de hai 66 millóns de anos que se diferencia do resto dos seus parentes no tamaño: apenas mide tres metros de longo e a súa altura non excedía a dun poni actual. Pero non é iso o que máis intrigou aos científicos senón, como, se o resto de "curmáns" pico de parrulo vivían en América, Asia e Europa, chegou a África, que por aquel era unha illa rodeada de profundos océanos? Os resultados acábanse de publicar en Cretaceous Research.

Os investigadores, liderados pola Universidade de Bath (Inglaterra), en colaboración coa Universidade do País Vasco UVP/EHU (España), a Universidade George Washington (EE.UU.) e o Museo de Historia Natural da Universidade da Sorbona (Francia), así como da Universite Cadi Ayyad (Marrocos), teñen claro que estes dinosauros recentemente descubertos (bautizados como Ajnabia odysseus, onde Ajnabi quere dicir estranxeiro en árabe; e odysseus é unha referencia a Ulises, o heroe grego dos mares) deberon cruzar a auga para chegar ata alí, pero non tiñan explicación de como ocorreu. "Estaba completamente fóra de lugar, como atopar un canguro en Escocia. África estaba completamente illada pola auga, entón, como chegaron alí?", afirma Nicholas Longrich, do Centro Milner para a Evolución da Universidade de Bath, quen dirixiu o estudo.

O estudo dos distintivos dentes e mandíbulas de Ajnabia mostra que pertencía  Lambeosaurinae, unha subfamilia de pico de parrulo con vistosas cristas óseas na cabeza. Os lambeosaurios evolucionaron en América do Norte antes de estenderse a Asia e Europa, pero nunca antes atopáronse en África. Ao reconstruír a evolución do pico de parrulo, atoparon que os lambeosaurios evolucionaron en América do Norte e logo estendéronse por unha ponte terrestre cara a Asia. Desde alí, colonizaron Europa e, finalmente, África.

Debido a que África estaba illada por océanos profundos nese momento, os picos de parrulo deben cruzar centos de quilómetros de augas abertas, aproveitándose de entullos que vagaran polo mar, flotando ou nadando, para colonizar o continente. Tiñan do seu lado algunha vantaxe máis: eran probablemente expertos nadadores, xa que posuían colas grandes e patas poderosas, e a miúdo atópanse fósiles en depósitos de ríos e rochas mariñas, polo que é posible que simplemente nadasen esa distancia.

"Sherlock Holmes dixo: ’unha vez que eliminas o imposible, o que quede, non importa como de improbable, debe ser a verdade’", explica Longrich nun comunicado. "Era imposible camiñar ata África. Estes dinosauros evolucionaron moito despois de que a deriva continental dividise os continentes, e non temos evidencia de pontes terrestres. A xeoloxía dinos que África estaba illada por océanos. Se é así, a única forma de chegar é por auga".

Que especies terrestres crucen océanos son fenómenos raros, pero non imposibles. As iguanas verdes, por exemplo, viaxaron entre as illas do Caribe durante un furacán arrastradas polos entullos. Ou tartaruga das Seychelles flotou centos de quilómetros a través do Océano Índico para chegar a África. "Ao longo de millóns de anos é probable que este tipo de eventos que ocorreron unha vez nun século sucedan moitas veces. Necesítanse cruces oceánicos para explicar como chegaron os lémures e hipopótamos a Madagascar, ou como os monos e roedores cruzaron de África ao Sur América", di Longrich.

Agora, o feito de que fósiles de picos de parrulo e outros grupos de dinosauros atópense diseminados por diferentes continentes, mesmo con niveis altos do mar, suxire que eles tamén viaxaron polos océanos. Pero, de momento, ninguén o publicara.

FONTE: P. Biosca/abc.es/ciencia

O DIABÓLICO ESCARAVELLO ACOIRAZADO DE CALIFORNIA

 

O diabólico escaravello acoirazado de California é un insecto formidable. Aves, lagartos e roedores tentan comelo con frecuencia, pero de cando en cando conségueno. Un coche pásalle por encima e a criatura segue viva. Desde logo, fai honra ao seu ostentoso nome.

A supervivencia do escaravello depende de dous factores crave: a súa capacidade para facerse o morto de maneira convincente e un exoesqueleto que é unha das estruturas máis duras e resistentes ao esmagamento que se sabe que existen no mundo biolóxico. Nun artigo publicado na revista Nature , investigadores das universidades estadounidenses de Purdue e California Irvine (UCI) revelan os compoñentes do extraordinario material, e os seus planos a nano e microescala, que fan que o organismo sexa tan indestructible, á vez que demostran como os enxeñeiros poden beneficiarse destes deseños para, por exemplo, construír avións máis resistentes.

No seu hábitat  desértico no suroeste de EE. UU., este insecto pódese atopar debaixo das rochas e nas árbores, apertado entre a cortiza e o tronco, outra razón pola que necesita ter un exterior duradeiro.

 Orixinario dos hábitats desérticos do sur de California, o diabólico escaravello acoirazado ten un exoesqueleto que é unha das estruturas máis duras e resistentes ao esmagamento que se sabe que existen no reino animal / David Kisailus/UCI

 Os investigadores realizaron unha serie de experimentos e descubriron que o diabólico escaravello acoirazado pode soportar unha forza de aproximadamente 39.000 veces o seu peso corporal. Un home de 90 quilos tería que soportar o esmagador peso de 4 millóns de quilos para igualar esta fazaña.

A través de distintas avaliacións microscópicas e espectroscópicas de alta resolución, o equipo deuse conta de que o secreto desa extraordinaria capacidade radica na composición material e a arquitectura do exoesqueleto do escaravello, especificamente, os seus élitros. Nos escaravellos aéreos, os  élitros son as follas das ás dianteiras que se abren e pechan para protexer as ás de voo das bacterias, a desecación e outras fontes de dano. Neste caso, os élitros do escaravello acoirazado evolucionaron para converterse nun escudo protector sólido.

A análise mostrou que os élitros constan de capas de quitina, un material fibroso e unha matriz proteica. En colaboración cun grupo da Universidade de Agricultura e Tecnoloxía de Tokio, examinaron a composición química do exoesqueleto dun escaravello voador máis lixeiro e comparárona coa dun terrestre. A capa exterior do escaravello acoirazado ten unha concentración significativamente máis alta de proteína, aproximadamente un 10 por cento máis en peso, que os investigadores suxiren que contribúe á maior dureza dos  élitros.

O equipo tamén investigou a xeometría da sutura  medial que une as dúas partes dos élitros e descubriu que se parece moito ás pezas entrelazadas dun crebacabezas. Nun experimento dentro dun microscopio electrónico para observar como funcionan estas conexións baixo compresión, similar a como poderían responder na natureza, observaron que esas pezas non rompen polo pescozo, a parte máis delgada, como cabería esperar nun crebacabezas, senón que se separan en capas lentamente.

Os investigadores empregaron técnicas de impresión 3D para crear as súas propias estruturas do mesmo deseño. Fixeron probas que revelaron que a disposición proporciona a máxima resistencia e durabilidade.

Desta forma, fabricaron materiais compostos avanzados reforzados con fibra baseados nestas características, e prevé o desenvolvemento de novas formas de fusionar segmentos de aeronaves sen o uso de remaches e suxeitadores tradicionais. Os científicos atoparon que a estrutura inspirada no escaravello era máis forte e resistente que os suxeitadores de enxeñería actuais nas turbinas de gas dos avións, que agregan peso e introducen tensións que poderían provocar fracturas e corrosión.

FONTE: abc.es/ciencia