CURIOSIDADES

DESCOBREN EN AUSTRALIA O MAIOR SISTEMA DE RÍOS SUBMARINOS DO MUNDO

Ao redor da costa de Australia fórmase un xigantesco sistema de correntes submarinas no inverno, que comunica as costas co interior do océano -/ Mahjabin  et al., Scientific Reports, 2020

Os ríos non só están na superficie. Hai correntes subterráneas, como o impresionante «río» Hamza, un acuífero de miles de quilómetros de longo que descarga a súa auga ao océano catro quilómetros por baixo do río Amazonas. E baixo o xeo de Groenlandia e a Antártida existe un auténtico mundo perdido de ríos, lagos e canóns que non aparecen nos mapas pero cuxas correntes albergan formas de vida apenas coñecidas. Pero o noso descoñecemento vai mesmo máis aló.

Un estudo publicado en Scientific Reports informa do sorprendente achado do que parece ser o sistema de ríos submarinos máis grande de todo o planeta. Científicos da Universidade Occidental de Australia identificaron a existencia de importantes correntes que circulan sobre o fondo mariño, na plataforma continental fronte á costa australiana. Este fenómeno xa se estudou, pero só agora viuse a súa dimensión continental, ao estenderse ao redor de toda Australia. O seu nome é Dense Shelf Water Cascades (DSWC), algo así como fervenzas de plataforma de auga densa.

Segundo concluíron os investigadores, estes ríos fórmanse no inverno e son consecuencia do arrefriado da auga da superficie, fronte ás costas australianas. Cando este arrefriado ocorre, a auga faise máis densa e tende a mergullarse, fluíndo mar dentro sobre a plataforma continental grazas á acción da gravidade sobre a inclinada plataforma. Segundo os datos recolleitos, estas correntes esténdense ata distancias de 10.000 quilómetros da costa.

Ademais, este proceso non ocorre en zonas puntuais, senón en todo o perímetro de Australia. De feito, o arrefriado simultáneo de augas costeiras en todo Australia non fora documentado ata o de agora.

Como é de esperar, estas correntes teñen unha gran influencia sobre o transporte de nutrientes, materia animal e vexetal e polución mar dentro, o que fai pensar que os ríos submarinos teñen unha gran importancia globalmente.

Dado que estes ríos submarinos flúen baixo a superficie, non puideron ser observados por medio de satélites. O seu estudo só foi posible grazas a robots submarinos autónomos que permitiron obter unha inxente cantidade de información. En concreto, os robots levaron a cabo 126 misións entre os anos 2008 e 2019.

Proximamente, os investigadores tratarán de estudar a contribución destas correntes  DSWC ao fluxo de nutrientes e fluxos bioxeoquímicos, ao unir as costas e o interior do océano.

FONTE: abc.es/ciencia

O CRI, CRI DOS GRILOS

Grilo no seu tobo / iStock.

Os grilos son unha familia de insectos ortópteros. Están emparentados cos saltóns, pero saltan menos que eles aínda que as súas patas estean adaptadas para iso. Como contrapartida, poden correr polo chan con rapidez.

O comportamento do grilo consiste en escavar un tobo no chan: unha galería que pode chegar a medir cincuenta centímetros. O tobo é un elemento moi importante para os grilos macho, non só pola protección que lles brinda; senón tamén porque é na súa entrada onde cantan para atraer ás femias.

Este descubrimento levouno a cabo investigadores da Universidade de Bristol, no Reino Unido. Os grilos machos utilizan o seu repetitivo canto para atraer ás súas potenciais parellas; ademais, canto máis enérxica é a troba, maior é o tamaño do grilo.

E, como realizan este característico “cri, cri”? Neste caso aos tenores non lles fai falta afinar a garganta: basta con fregar as súas ás facendo que produzan unha vibración resoante e intensa.

Aínda que esteamos afeitos escoitar o seu canto cada vez que saímos ao campo, é difícil establecer a localización dun grilo. A razón é que a lonxitude de onda do canto é similar á distancia que hai entre os dous oídos humanos. Pola súa banda, a femia capta este son grazas a que posúe unha especie de tímpanos, como a maioría de insectos da familia dos ortópteros.

O son serve para que as femias localicen aos machos e permítelles discernir se se trata dun individuo de gran tamaño. En certo xeito, a mensaxe que emiten é: "Estou aquí e son grande". Neste caso, o tamaño si importa porque os machos máis grandes son mellores á hora de buscar recursos na natureza.

Pero o canto non só depende do tamaño. Os grilos de árbore, diminutos, case transparentes e moi escasos, son capaces de cambiar o ton do seu canto coa temperatura.

Unha das especies, o Oecanthus henryi, canta cun agudo e renxente ton de 3,6 kilohercios (kHz) cando a temperatura é de 27 graos centígrados, mentres que ese mesmo canto convértese nun profundo grave de 2,3 kHz se a temperatura é de 18 graos.

Para máis datos: a medida que as ás destes insectos alónganse, a frecuencia e a amplitude dos diferentes modos de vibración achéganse e comezan a fusionarse entre si. A frecuencia do canto destes animais non está relacionada co seu tamaño, senón coa velocidade á que o grilo de árbore é capaz de mover as ás.

Debido a que se trata de animais de sangue fría, a temperatura inflúe na súa actividade, de modo que teñen máis enerxía e cantan máis rápido e cunha frecuencia máis alta a medida que a temperatura aumenta. Por tanto, o canto do grilo tamén contén información meteorolóxica: canto máis agudo é, máis calor fai.

FONTE: Elena Sanz/Laura Marcos/muyinteresante.es

A ORIXE DO SEMÁFORO

A historia do primeiro semáforo remóntase ao 9 de decembro de 1868, en Londres. Esta ferramenta reguladora do tránsito, que hoxe en día resúltanos imprescindible para xestionar a cantidade de coches e peóns que se desprazan polas cidades, inspirouse nas lámpadas de gas que xa se usaban nas vías ferroviarias.

O británico John Peake Knight, precisamente un enxeñeiro ferroviario, quen propuxo empregar dúas lámpadas de gas, unha verde e outra vermella, para que puidese verse na escuridade. De feito, esas cores xa se usaban nas vías ferroviarias debido á súa intensidade e visibilidade. Con todo, tratábase dun dificultoso mecanismo que, tras dous meses de funcionamento, o 2 de xaneiro de 1869, estoupou e causou a morte do operador en Londres.

Xa en 1910, o enxeñeiro Ernest Sirrine realizou melloras no semáforo de Peake Knight: deseñou un modelo automático coas palabras stop (deterse) e proceed (proceder). As luces automáticas verde e vermella foron unha ocorrencia en 1912 de Lester Wire, un policía de Salt Lake City, e serían patentadas por William Ghiglieri e instaladas na cidade de San Francisco cinco anos despois. A vantaxe é que o semáforo podía ser accionado ou desactivado á mantenta pola policía, para casos de emerxencias. Cabe mencionar que esta invención nunca foi patentada.

As tres luces que actualmente regulan o tráfico urbano de todo o mundo completáronse cando, en 1914, o oficial de policía norteamericano William Potts engadiu a cor ámbar, como etapa de transición entre movemento e detención, nun semáforo da cidade de Cleveland.

Finalmente, en 1936, Charles Marshall ideou un semáforo rotatorio, que mostraba os segundos que quedaban antes de que termine o sinal verde e apareza a vermella. Con todo, o seu invento non tivo éxito: tiña o aspecto dun reloxo cuxas manillas transitaban ao longo do sinal verde, vermella e, brevemente, a amarela. 

Os testemuños documentados testemuñan que os peóns, ao comezo, tiveron moitas dificultades para adaptarse a este novo sistema de luces automáticas. Por outra banda, non cabe esperar o contrario, como cada vez que se instala un novo enxeño entre a poboación. Non foi ata os anos 20 que comezou a exporse a necesidade de elaborar un manual de tráfico, onde se recollese que todos os usuarios da vía tiñan os mesmos dereitos, vaian a pé ou en automóbil, e onde se considerase que a vida humana estaba por encima do dereito para viaxar a unha determinada velocidade.

Ao longo do século XX, os semáforos foron evolucionando. As lámpadas de gas acabáronse substituíndo por luces led, moito máis eficientes e seguras. De feito, consomen só o 10 % da enerxía que necesitaban as vellas lámpadas  incandescentes. Agora, o semáforo é un elemento cívico imprescindible nas cidades, e que equipara en dereitos e seguridade aos transeúntes e aos ocupantes dos vehículos.

FONTE: Laura Marcos/muyinteresante.es

CANTAS CORES TEN O ARCO DA VELLA

No século XVII, foi precisamente Isaac Newton quen se deu conta de que, cando separamos a luz branca cun prisma (ou pingas de choiva), obtemos o espectro visual da luz de cor (tamén coñecido como arco da vella). No espectro visual, cada cor mestúrase cos seus respectivos ’veciños’. Non é un conxunto distinto de cores, senón un espectro. Pero Newton decidiu que probablemente deberiamos dividir este espectro en anacos, para poder falar máis facilmente sobre el. Ao facer pasar un feixe de luz branca por un prisma de cristal, o físico viu que se separaba en cores puras, os mesmos que aparecen no arco iris. En ambos os casos, o espectáculo cromático débese ao fenómeno da refracción da luz cando pasa dun medio -o aire- a outro -o vidro ou unha pinga-, sae descomposta nunha rica gama de cores, que van do violeta ao vermello. Concretamente, considérase que estes poden definirse en sete cores fundamentais: vermello, laranxa, amarelo, verde,  cian, azul e violeta.

O arco da vella é un fenómeno visual que nunca parece perder a súa maxia, sen importar cantas veces vises un destes grandes arcos multicolores no ceo.

As cores do arco da vella son causados por unha combinación de refracción (flexión) e reflexo (rebote) da luz do sol polas pingas de auga na atmosfera. Ademais, os ángulos dos raios de luz que alcanzan os seus ollos desde os puntos nos que se atopan coas pingas de auga deben estar dentro dun certo rango, e á distancia correcta do observador.

Un dos feitos máis fascinantes sobre o arco da vella é que é imposible que dúas persoas vexan exactamente o mesmo arco da vella. Podes pensar que estás a ver o mesmo; mesmo poderías describirllo á persoa que estea ao teu lado e notarás que se parece ao que describiches pero realmente non estás a ver o mesmo. Por que motivo?

Cando estás a mirar un arco da vella, estás a mirar a luz que se reflicte nas pingas de choiva que se atopan sobre o horizonte. Pero o horizonte sempre é diferente, aínda que ás veces só un pouco distinto do dos demais, e viceversa. E é que os teus ollos e os doutra persoa non poden estar no mesmo lugar no espazo simultaneamente, polo que nunca poderedes contemplar o mesmo arco da vella.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

SE A AUGA DO MAR É AZUL, POR QUE A ESCUMA É BRANCA?

A que nunca te paraches a pensalo! Se a auga do mar é azul, por que a escuma é branca?

A escuma está formada por infinidade de burbullas de aire que se forman no segmento máis alto das ondas. Cando rompe unha onda o aire (que teñen menos densidade que a auga) sobe á superficie, onde forman unha fina película de auga rechea de aire.

Esta capa reflicte a luz sen apenas absorbela, facendo un efecto de espello que nós percibimos de cor branca, o cal contrasta coa cor escura que adopta o mar cando o miramos desde arriba, xa que absorbe case todas as lonxitudes de onda, sen apenas reflectir ningunha.

Marea de escuma no Porto de A Guarda / Imaxe: youtube

Non confundamos a escuma natural do mar, citada anteriormente, coa  escuma debida á contaminación orgánica. As verteduras que veñen cargados de fertilizantes, deterxentes e abonos son perfectos para xerar unha gran cantidade de escuma e con moita menos axitación que a escuma natural. Cando unha auga contaminada con estes químicos son axitados pola ondada, adoitan causar grandes cantidades de escuma. A duración da mesma, de novo depende da temperatura ambiental, da da auga e da concentración dos contaminantes nese momento. É o mesmo que botar lavalouzas nun vaso de auga en casa e removelo cunha culler. Dependendo da concentración de lavalouzas, farase máis ou menos escuma.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia e meteorologiaenred.com Imaxe: pxhere.com/es

AS MARABILLAS NATURAIS MÁIS ESTRAÑAS DO MUNDO XV (FIN)

Remato hoxe coa serie as marabillas naturais máis estrañas da Terra, onde viaxamos polo mundo natural, que nos amosou algunhas formas caprichosas, ecosistemas ancorados en milenios pasados, formas misteriosas,...

Rematomos co...

15. O bosque mergullado da Patagonia (Arxentina)

A 404 km de Neuquén, a capital da provincia arxentina homónima, Villa Traful, recoñecida pola súa serena beleza, é, desde hai polo menos unha década, un dos sitios máxicos da Patagonia Norte, polo de atracción de turistas, investigadores, fotógrafos cazadores de paisaxes… e amantes do mergullo! A causa? Pois algo que, non lonxe da devandita localidade, todos poden descubrir despois dun breve paseo en lancha polo seu esplendente lago: o bosque mergullado de cipreses, un dos poucos fenómenos naturais deste tipo que existen ou que se descubriron no Planeta.

Todo comezou en 1960, cando un sismo local provocou o corremento da ladeira do cerro Bayo, ou Alto Mahuida, a cal se deslizou mansamente ata o fondo das cristalinas augas conservando máis ou menos intacta a súa cuberta arbórea. Esta compoñíase das especies típicas dunha paraxe andina patagónica: o ñire ou faia antártica, a lenga ou carballo branco, o coihue e, fundamentalmente, o ciprés da cordilleira (Austrocedrus chilensis), con exemplares que superaban os 50 m de altura. Son precisamente estes os que hoxe conforman o bosque mergullado do lago Traful. Baixo a líquida transparencia azul, a unha profundidade que rolda os 30 metros, máis de 60 deles seguen en pé e algúns asoman aínda as escuálidas puntas das súas copas por encima do espello acuático, como testemuño de que, antes da súa presente vida submarina, gozaron doutra sobre a superficie recibindo a caricia do aire nas súas ramas e follas

FONTE: Javier Jaymes/abc.es

Ata a próxima serie!

AS MARABILLAS NATURAIS MÁIS ESTRAÑAS DO MUNDO XIV

Continúo coa serie as marabillas naturais máis estrañas da Terra, onde viaxaremos polo mundo natural, que nos amosa formas caprichosas, ecosistemas ancorados en milenios pasados, formas misteriosas,...

Hoxé imos a...

14. O volcán Kawah Ijen (Indonesia)

Ríos de lava azuis? Pero existe algo semellante sobre a face da Terra? A resposta é terminante: si, existe, e atópase en Indonesia. Co seu 20 km de anchura, a caldeira de Ijen, no leste da illa de Xava, constitúe un curioso colector de estratovolcáns. Un deles é o Kawah Ijen, que alberga o lago de cráter acedo máis grande do mundo (1 km de diámetro), de brunido cor turquesa, por onde se foxen constantemente gases altamente  sulfurosos a gran presión e temperaturas que alcanzan, ás veces, os 600º C. Ao entrar en contacto co aire inflámase e xeran chamas de ata 5 metros de altura. Algúns condénsanse en regueros de ardente xofre líquido. Estes, nas horas nocturnas, a medida que flúen ladeira abaixo, emiten uns resplandores opalinos que só aparecen no Kawah Ijen, mimetizándose así en imaxinarios e subxugantes torrentes de lava azul.

Os mineiros levan extraendo xofre do Kawah Ijen desde hai máis de 40 anos. Cada día uns 150 homes descenden ao fondo do cráter, onde o líquido sulfuroso xorde dunha das brechas a unha temperatura de 115º C. Alí canalízano a través dunha rede de tubaxes de cerámica a cisternas onde se arrefría e cristaliza nun sólido amarelo. Logo, utilizando barras de ferro, rompen este en pedazos para cargalos en pingas de dúas canastras (ata 50 quilos en cada unha) e retroceden costa arriba ao bordo da caldeira por pendentes de 40º-60º, perigosa e extenuante operación que repiten 2  ó 3 veces ao día. Algúns, para dobrar o seu escaso salario, traballan durante a noite alumados pola luz dun azul eléctrico que emite o acedo sulfúrico do volcán. A pesar dos vapores altamente tóxicos, de cando en cando usan a protección dunha máscara de gas, polo cal a maioría sofre de problemas respiratorios.

FONTE: Javier Jayme/abc.es

AS MARABILLAS NATURAIS MÁIS ESTRAÑAS DA TERRA XIII

Continúo coa serie as marabillas naturais máis estrañas da Terra, onde viaxaremos polo mundo natural, que nos amosa formas caprichosas, ecosistemas ancorados en milenios pasados, formas misteriosas,...

Hoxé imos a...

13. Cristais de xeso da cova de Naica (México)

Espectáculo extraterrestre? Quizá o dalgún fragmento dos conxelados aneis de Saturno? Pois vai ser que non, que non é necesario opositar a astronauta para poder acceder a este portentoso universo de seres inorgánicos elementais, os cristais de xeso máis xigantescos xamais achados en parte algunha. Tan só temos que viaxar á serra de Naica, ao sur da cidade de Chihuahua, en México. Unha vez alí, introducirnos 300 metros baixo terra e, apelando á nosa boa estrela, manternos vivos uns minutos mentres admiramos as selenitas, nome científico de tales cristais, xa que a temperatura da gruta, superior aos 50º C, e a súa humidade inhumana, case do 100%, non fan dela un lugar precisamente apto para ir de picnic.

Descuberta por casualidade en 2000 por dous obreiros da mina de Naica, considérase un dos achados xeolóxicos máis importantes do noso tempo. As selenitas, que se entrecruzan desde o chan ata o teito nunha madeixa inextricable con aparencia de brillantes  témpanos de xeo, miden, na súa maioría, uns 6 metros de lonxitude (aínda que as maiores chegan aos 11), alcanzando espesores dun metro e un peso de 50 toneladas. Diante tamañas dimensións, as da cova non deixan de ser exiguas: 50 metros de longo por 20 de ancho.

Descender á caverna de Naica é como facelo ás caldeiras de Pedro Botero. As súas condicións ambientais extremas impiden permanencias superiores aos 10 minutos, baixo risco de sufrir un shock térmico ou un colapso por deshidratación. Recentemente, o equipo de investigadores demostrou que as selenitas medraron de modo milimétrico, ao redor do grosor dun cabelo humano por século. É a velocidade máis lenta xamais medida na formación de cristais. Coñecendo os seus tamaños actuais, un simple cálculo aritmético dinos que se orixinaron… fai un millón de anos! A máis refinada e repousada ourivaría da radiante matriz da Terra.

FONTE: Javier Jayme/abc.es