CURIOSIDADES

ATLAS, O BRILLANTE COMETA SUICIDA

Cometa Atlas fotografado o 6 de marzo de 2020 polo astrofotógrafo austriaco Michael  Jäger. A atmosfera verde difusa do cometa é aproximadamente dúas veces máis ancha que o planeta Xúpiter / Michael Jäger

Un cometa chamado Atlas diríxese cara ao Sol nun camiño suicida. Con todo, é unha boa noticia para nós, xa que previsiblemente vai a proporicionar un gran espectáculo que desde xa pode ser visto cuns prismáticos. Descuberto o pasado mes de decembro, volveuse moito máis brillante do que os expertos predixeron nun principio e, se consegue aguantar sen desintegrarse un pouco máis, podería verse no ceo como un punto tan luminoso como Venus. E a primeira ollada.

Pouco despois do seu descubrimento, Atlas comezou a crecer máis e máis. Os astrónomos calculan que a finais de maio, principios de xuño podería darse o seu maior pico de luminosidade, xa que se atopará á súa mínima distancia do Sol, 37,8 millóns de quilómetros da nosa estrela. E será reconocible non só pola intensidade, senón porque a súa cor será dun ton verdoso revelando a localización do cometa.

A traxectoria do cometa no ceo con marcadores de 7 días / Tomruen/CCBY-SA 4.0/Wikimedia Commons

Segundo os cálculos dos investigadores, desde o mes de febreiro pasou de magnitude +17 a magnitude +8 en marzo (a menor magnitude, maior luminosidade: Por exemplo,  Venus ten -4,4 e a Lúa -12,6), o que quere dicir que o brillo é 4.000 veces maior. A este ritmo, que pillou por sorpresa aos astrónomos, podería ser visible a primeira ollada en zonas de pouca contaminación lumínica en tan só un par de semanas.

É normal que un cometa vólvase máis brillante a medida que se achega ao Sol: formados por unha amasada de xeo, po e rochas, os seus compoñentes quéimanse e libéranse os volátiles conxelados. Con todo, por isto mesmo é impredicible o seu destino. Poida que antes de chegar ao seu máximo esplendor a súa estrucutra non aguante e acabe feito cachizas por completo antes do previsto. Pero, se Atlas resiste, os investigadores calculan que podería alcanzar unha magnitude de +1 a -5, incluso podendo ser visible á luz do día.

Atlas posúe unha cola de ata 300.000 quilómetros, máis do dobre do diámetro de Xúpiter. Trátase dunha cola verde que se produce a medida que o carbono e o gas cianuro dentro do cometa ionízanse a medida que se achega á nosa estrela anfitrioa.

Agora atópase na constelación da Osa Maior. En abril será visible a metade de camiño no ceo do noroeste na noite na constelación de Perseo-Camelopardails e en xuño na constelación de Orión no ceo do nordés na mañá e potencialmente visible a primeira ollada.

Á parte, a nosa localización no hemisferio norte dános unha vista privilexiada do evento. De feito, se Atlas consegue aguantar, o espectáculo podería estar á altura da luminosidade que nolo cometa Ale-Bopp en 1997. Curiosamente, Atlas segue un camiño case idéntico ao famoso Gran Cometa de 1843, un supercometa do que existen gravados da época remarcando a súa enorme cola. De feito, algúns expertos cren que Atlas podería ser unha escisión deste.

FONTE: abc.es/ciencia

A FLOR MÁIS GRANDE E A MÁIS PEQUENA

As plantas con flores son o grupo máis numeroso dentro do reino das plantas: existen flores campá, de cores, exóticas, acuáticas...

Pero cal é a flo máis grande? E a máis pequena?

Rafflesia arnoldii é a que ostenta o récord da flor máis grande, a nivel individual. É orixinaria do sueste asiático e pode chegar a medir ata 91 centímetros de diámetro e pesar ata 11 quilos. Os seus colosais pétalos teñen un grosor de 1,9 centímetros. Non ten follas, talo ou raíces, senón que crece en forma de rubidoira nas selvas tropicais. Tamén a coñecerás polo seu sobrenome, ’a flor cadáver’, porque cheira, literalmente, a carne podrecida.

Unha pequena lentella de auga tropical (Wolffia angusta) é a planta con flores máis pequena do mundo. Algunhas especies miden menos de 0,5 mm de ancho, mesmo cando están completamente desenvolvidas. Vense en cores como amarelo, laranxa, rosa e vermello.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

OS CONSELLOS DO PROFETA MAHOMA PARA SOBREVIVIR A UNHA PANDEMIA

Lavarse as mans con frecuencia, quedarse na casa, non tocar nada, illarse dos demais... Co planeta practicamente paralizado e media Humanidade confinada nas súas casas, os medios de comunicación bombardean á poboación con consellos para tratar de evitar o contaxio. Científicos, políticos, xornalistas e mesmo famosos e  influencers de todo o mundo repítennos  machaconamente o que hai que facer para tratar de manternos sans. E aínda así, e en pleno século  XXI, son moitos os que non se dan por decatados e violan a diario as normas, poñéndose en perigo tanto a si mesmos como aos demais.

Por iso, resulta case incrible pensar que, hai xa 1.300 anos, un pastor analfabeto e sen ningunha formación científica xa tivese claro, paso por paso, que facer durante unha pandemia. O pastor chamábase Mahoma (A Meca, 570-Medina, 632),  fundou o Islam e plasmou nas páxinas do Corán as súas recomendacións para eludir a enfermidade.

Nun artigo publicado hai uns días pola revista Newsweek, resumense as ensinanzas de Mahoma respecto diso. E resulta que a maioría delas poderían aplicarse sen problema aos "protocolos" de prevención da pandemia Covid-19. Velaquí unas cantas:

- Se te decatas dun brote de peste nunha terra, non entres nela; pero se a praga brota nun lugar mentres ti estás nel, non abandones ese lugar.

- As persoas con enfermidades contaxiosas deben manterse afastadas das persoas sas.

- A limpeza forma parte da fe.

- Lávate as mans cando te espertes. Non sabes onde estiveron as túas mans mentres durmías.

- A santidade da comida reside en lavarse as mans antes e despois de comer.

Segundo o autor do estudo, os consellos do profeta non se limitan só á hixiene persoal, senón que van moito máis alá. Por exemplo, se alguén cae enfermo, Mahoma está moi lonxe de deixar o asunto en mans do Creador, e recomenda  vivamente ir ao médico: "Facede uso dos tratamentos médicos, porque Deus non creou ningunha enfermidade sen designar tamén un remedio para ela, excepto para unha, a vellez".

Pero quizá o máis importante, destaca o autor do artigo, "é que Mahoma sabía cando compensar a fe coa razón. Durante as últimas semanas, vimos como algúns chegaron a suxerir que a oración sería mellor, para evitar o coroavirus, que seguir as normas básicas de distanciamento social e corentena".

Para ilustrar a postura de Mahoma respecto diso, no artigo recórrese a unha historia sobre o profeta contada polo erudito persa do século IX Ao-Timidji: "Un día, o Profeta  Mohammad notou que un beduino deixaba o seu camelo sen atalo. Preguntoulle ao  beduino: ’Por que non atas o teu camelo?’ O  beduino respondeu: ’Confiei en Deus’. Entón o Profeta dixo: ’Ata primeiro ao teu camelo e logo confía en Deus’".

É dicir, que sen deixar de alentar ás persoas para que buscasen orientación na relixión, Mahoma instábaas a que tomasen medidas de precaución básicas en beneficio da seguridade de todos. Noutras palabras, esperaba que a xente usase o seu sentido común.

FONTE: José M. Nieves/abc.es Imaxe: biografiacortade.com

JORGE BLASS: MAXÍA E TECNOLOXÍA

En Unha vida ao grande, divertida película dirixida por Alexander Payne e protagonizada por Mat Damon, expúñase unha curiosa solución a un dos grandes males da humanidade, a sobrexplotación dos recursos e o aumento constante da poboación. A teoría mantida era a seguinte: se reducimos o tamaño dos humanos significativamente (en concreto os corpos pasan a ter o 0,3% do seu volume orixinal) reducimos tamén os problemas porque as necesidades e o consumo serán moi inferiores. Non sabemos se o mago español Jorge Blass inspirouse na sátira de Payne (sempre certeiro nas súas críticas ao american way of life) nin se ten pensado patentar a súa máquina redutora para comezar a facer pequeniños a un número cada vez maior de seres humanos, pero o que si é certo é que esta máquina converteuse nun dos números máis celebrados do seu novo espectáculo.

Blass leva máis de 20 anos nos escenarios innovando coa súa maxia nun territorio complexo nestes tempos de pantallas e realidades virtuais. O ilusionismo, a maxia como arte escénica, é un espectáculo milenario (hai quen remonta as súas orixes ao Imperio Exipcio baseándose nuns contos plasmados nun papiro de máis de 4.000 anos de antigüidade). Moitas veces identificamos o mago con cartas, serruchos, pombas, coellos e cordas. Unha imaxe que se quedou  desactualizada para o mundo dixital. Pero Blass, que conseguiu gañarse a admiración do mismísimo David Copperfield (“eleva a arte da maxia a outro nivel” dixo del), conseguiu introducir os modernos avances tecnolóxicos nos seus números para lograr un impresionante equilibrio entre a tradición e o futuro. “Teletransportarnos ou facernos invisibles son cousas que aínda a ciencia está a traballar e coa maxia podemos representalo no escenario, e facer soñar ao público coma se existisen esas tecnoloxías do futuro” reflexiona  Blass. E precisamente sobre o escenario o mago madrileño desprega un arsenal de aparellos como impresoras 3D, robots, drons ou unha incrible máquina que  miniaturiza ás persoas e que Alonso Trenado atreveuse a probar…

FONTE: José L. Álvarez Cedena/elpaís.com

FORMIGA PANDA

A formiga panda (Euspinolia militaris) é unha especie de insecto himenóptero da familia Mutillidae. A pesar do nome, non é unha formiga senón un tipo de avespa notoriamente rara.

A súa cabeza presenta pelos de cor branca, e o resto do seu corpo as cores negro e branco. A aparencia aseméllase á do oso panda e de alí o seu nome común. Os machos posúen unha pelame un pouco máis curto que as femias, e teñen ás. Como outros membros da familia Mutillidae, posúen un veleno moi poderoso. Só as femias pican, usando a súa ovipositor modificado nun aguillón.

Desafortunadamente, podería estar en perigo de extinción. A "formiga panda" atópase no norte e sur de Chile. Os adultos aliméntanse de néctar mentres que as larvas son ectoparasitoides doutros insectos, especialmente doutras avespas ou abellas.

FONTE: es.wikipedia.org Imaxe: muyinteresante.es/natureza

ESTRAÑAS LIÑAS RECTAS NA SUPERFICIE DE VENUS

Fotografía da superficie de Venus xerada por computador a partir de imaxes de radar / NASA/JPL

Que está a suceder en Venus? O noso planeta veciño, cos seus ríos de lava e os seus 462 graos de temperatura media, é considerado polos científicos como un mundo morto e inactivo, pero moitas das súas montañas e outeiros aparecen cubertas por unhas longas e estrañas liñas paralelas. Liñas que, ao observalas, fan pensar que o mesmo chan está a dobrarse sobre si mesmo. Erosión, movemento xeolóxico? Os científicos non están moi seguros de como puideron formarse.

As liñas foron vistas por primeira vez polos orbitadores rusos Venera a principios da década dos 80. Cobren aproximadamente o 7% da superficie do planeta e coñécellas como "teselas".

Á fronte dun equipo de máis de 50 investigadores, Paul Byrne, profesor de Ciencias Planetarias da Universidade Estatal de Carolina do Norte, examinou a fondo as escasas imaxes de radar que existen da superficie de Venus para tratar de descubrir que son exactamente esas estrañas marcas. As súas conclusións preséntanse estes días durante a 51 Conferencia de Ciencias Lunares e Planetarias que se celebra en  Woodland, en Tellas.

Estudando as imaxes dispoñibles, os investigadores déronse conta de que as liñas tenden a  curvarse seguindo os accidentes do terreo, coma se dun mapa topográfico tratásese, en lugar de atravesalo dun lado a outro. "Se colles unha guía telefónica -explica Byrne- e a curtas cunha motoserra, cando mires o corte verás un complicado patrón curvo nesas follas de papel. Ese patrón curvo é similar ao das teselas, e indica que deben de estar feitas dalgún tipo de rocha en capas".

Desde logo, non está nada claro como esas capas puideron chegar a formarse, pero  Byrne e os seus colegas sospeitan que algunhas delas poderían ser láminas de lava dobradas sobre si mesmas e formando pilas. Os investigadores, ademais, descubriron que algo debe estar a desgastar a superficie para deixar expostos os lados desas capas. Algo, si. Pero que?

"Para que podamos ver estas liñas formando este patrón curvo -prosegue o científico- ten que haber erosión. Durante os últimos centos de millóns de anos produciuse un  alisado dos sedimentos e un proceso de tallado nestes estraños terreos".

Un posible culpable podería ser o vento. Segundo os investigadores, non hai razóns para pensar que o clima de Venus cambiase moito durante vos últimos centos de millóns de anos, polo que eses ventos, probablemente, estean aínda desgastando lentamente os outeiros do planeta.

Todos coinciden, con todo, en que esa non é máis que unha posible explicación do sorprendente fenómeno. Para saber máis, haberá que esperar a que novas misións estuden máis a fondo ao noso infernal veciño e dean o seu veredicto.

FONTE: José manuel Nieves/abc.es/ciencia

A INCRIBLE HISTORIA DO METEORITO TOMANOWOS

Esta é a fascinante historia dunha rocha cun nome milenario: Tomanowos. Significa o visitante do ceo no extinto idioma dos indios clacamas, para quen veu para unir o ceo, a terra e a auga.

Hoxe xace no Museo de Historia Natural de Nova York. Con todo, cando os colonos europeos atopárona hai máis de cen anos xunto a Portland (Oregón), protagonizou unha das historias máis graciosa en xeoloxía, froito da atracción fatal que unha rocha rara como esta produce nos humanos.

Tomanowos é un raro meteorito de 15 toneladas composto de ferro e níquel (Fe 91%, Ni 7,6 %). Estes átomos de Fe e Ni formáronse mediante fusión nuclear no núcleo de estrelas. Convertidas en supernovas, sufriron xigantescas explosións que os esparexeron polo espazo.

Hai uns 4.500 millóns de anos, estes átomos pululaban nunha nebulosa de detritos cósmicos que comezaba a agregarse para formar protoplanetas no sistema solar. Tomanowos foi parte do núcleo dun destes protoplanetas, en cuxo centro se acumulan sempre os metais máis pesados.

Máis tarde, hai uns 4.000 millóns de anos, unha colisión entre dous deses protoplanetas devolveu a nosa peza de museo á soidade espacial. Sabémolo porque un choque é a única maneira coñecida de extraer unha masa de 15 toneladas do centro dun protoplaneta.

hai apenas 17.000 anos, a órbita de Tomanowos finalmente cruzouse coa terrestre. Como resultado deste billar cósmico, o meteorito entrou na nosa atmosfera, coa sorte de aterrar plácidamente nun casquete glaciar en Canadá. O xeo glaciar adoita ser unha importante fonte de meteoritos ben preservados.

Durante as seguintes décadas, o glaciar transportou lentamente a Tomanowos cara a unha lingua glaciar que nese momento bloqueaba o río Fork en Montana (EE. UU.).

O xeo obstruía o val fluvial formando unha barreira de 600 m de altura que deu lugar augas arriba o enorme lago Missoula. Aínda que xa non quedan restos desa barreira, coñecemos a súa existencia porque na década de 1920 atopárinse os sedimentos do enorme lago que ocupou o val.

Arrastrada polo glaciar, a rocha chegou á presa de xeo xusto o ano en que esta colapsou pola presión da auga. Provocou unha dos maiores asolagamentos xamais documentados: as inundacións de Missoula, que deron forma aos Scablands e transformaron a paisaxe do estado de Washington. O fenómeno alcanzou unha intensidade equivalente a varios miles de cataratas do Niágara.

Ao caer o dique glaciar, o meteorito quedou atrapado nun bloque de xeo e foi arrastrado flotando na inundación. Cruzou os estados de Idaho, Washington e Oregón seguindo o leito do desbordado río Columbia a velocidades de máis de 20 m/ s, segundo simulacións numéricas do evento. Cando flotaba xa á altura da actual Portland, a  carcasa de xeo rompeu e a rocha afundiuse baixo as augas.

Tras a inundación, Tomanowos quedou exposto á atmosfera. Durante miles de anos, a choiva reaccionou cun mineral raro na Terra pero común nos meteoritos, a troilita (FeS). A auga disolveu lentamente o ferro, formando as cavidades da rocha.

Os  clacamas chegaron a Oregón probablemente pouco despois da inundación. Sabían que as rochas de níquel proveñen do ceo? Intrigáballes a ausencia dun cráter no lugar do meteorito? Albiscaron a posibilidade de que unha inundación leváseo ao lugar, unha teoría que tardaría miles de anos en ser desenvolta pola xeoloxía? En calquera caso, o nome que lle deron ao meteorito lémbranos que as culturas precientíficas non eran parvas. Ou polo menos non o eran máis que as posteriores.

A historia que segue confirma dalgunha maneira esta hipótese. En 1902 un colono chamado Ellis Hughes decidiu apropiarse en segredo da rocha de ferro trasladándoa ás súas terras. Pero non é fácil mover 15 toneladas máis dun quilómetro sen espertar sospeitas, nin sequera en Oregón. Durante os tres meses de penoso transporte nocturno, o meteorito sufriu severas mutilacións. Despois de acabar coa mudanza de Tomanowos, Hughes construíu unha cabana ao redor do meteorito, anunciou que o atopaba na súa propiedade e comezou a cobrar vinte e cinco centavos por velo.

Noutro despregamento de insensatez, un veciño demandou a Hughes alegando que a rocha aterrara na súa propiedade. E para apoiar a súa reclamación mostrou aos investigadores un enorme cráter no seu terreo. O caso houbo de ser desestimado cando un terceiro veciño da zona informou dunha gran explosión escoitada uns días antes.

Ironicamente, o propietario lexítimo do lugar do meteorito resultou ser a Compañía de Ferro de  Oregón. A empresa descoñecía a súa existencia ata o momento, pero pronto contratou a un garda que sentou encima da rocha cunha arma ata que a vendeu ao museo de Nova York.

As autoridades, que xa decidiran  relocalizar aos Clacamas nunha reserva, decidiron tamén recolocar a Tomanowos na outra costa dos EE. UU. Hoxe, os descendentes dos clacamas conservan aínda o dereito para visitar ao visitante que reuniu ao ceo, a auga e a terra na última parada do seu billar cósmico.

Incrible!

FONTE: Daniel García-Castellanos/abc.es/ciencia Imaxe: AMNH Museum

APOLO 13: HOUSTON, TEMOS UN PROBLEMA

 

Apolo 13, a sétima misión tripulada do programa Apolo, estaba destinada a ser a terceira que leva homes á Lúa. Despegou o 11 de abril de 1971 co comandante Jim Lovell, o piloto do módulo de mando Ken Mattingly, que substituíu no último momento a Jack Swigert por estar exposto á rubéola, e Fred Haise como piloto do módulo lunar a bordo. Todo ía ben ata que dous días despois do despegamento produciuse un incendio accidental nun tanque de osíxeno do módulo de servizo, provocando un curtocircuíto que provocou unha explosión que comprometía o osíxeno tanto para respirar como para xerar enerxía eléctrica, os sistemas de propulsión e de soporte vital do módulo de servizo.

Tras momentos de tensión, a tripulación trasladouse ao módulo lunar como unha sorte de salvavidas, a pesar de que só cabían dúas persoas. Por suposto, cancelouse a aluaxe e desde o centro de control dedicáronse a dispensar ordes para axudar aos tres astronautas a chegar sans e salvos a casa, tentando «apagar os lumes» e inconvenientes que se presentaron na perigosa viaxe, incluído utilizar o tirón gravitacional do satélite terrestre para poder asinar o final feliz. De feito, este capítulo da historia espacial foi recreado no cinema dúas veces, unha delas con Tom Hanks no papel de Lovell.

Agora, o centro Goddard da NASA utilizou datos recompilados pola nave espacial  LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter) para producir un vídeo que recrea a vista desde a nave Apolo naquela misión, que tivo que regresar á Terra sen tocar a superficie da Lúa. Algunhas das impresionantes vistas da Lúa que os astronautas do Apolo 13 contemplaron na súa perigosa viaxe sobre a cara oculta do noso satélite, poden contemplarse agora en 4K cunha nitidez nunca vista.

En concreto, as imaxes recollen moitas vistas diferentes da superficie lunar, comezando coa posta de sol e a súa saída, e concluíndo co momento en que o Apolo 13 restableceu o contacto por radio co control da misión ao saír da sombra de radio lunar.

Tamén se mostra o camiño da traxectoria de retorno libre ao redor da Luna, e unha vista continua da Lúa ao longo dese camiño. Todas as vistas aceleráronse para adaptalas ao visionado en menos de dous minutos e medio, explican desde a NASA.

FONTE: abc.es/ciencia