NOTICIAS DAS CIENCIAS

RESOLTO O MISTERIO DA FORMA DE LIMÓN DA LÚA

Vista xeral da Lúa / OPOTERSER

 

Un grupo de cientíicos da Universidade de California Santa Cruz, en Estados Unidos, parece ter resolto o misterio da forma de limón da Lúa. Lonxe de ser unha esfera perfecta, o satélite terrestre está lixeiramente achatado e posúe unha protuberancia a un lado. Desvelar a orixe desta morfoloxía lunar é importante para comprender os procesos xeolóxicos que aconteceron na Lúa despois da súa formación tras o impacto dun asteroide sobre a Terra aínda en formación.

Un estudo recén publicado na revista Nature mostra que a maior parte da forma xeral da Lúa pódese explicar tendo en conta os efectos dunha marea que actuaron na historia temperá da Lúa.

Os resultados proporcionan unha visión da historia da nova Lúa, a súa evolución orbital e a súa orientación actual no ceo. A medida que a Lúa se arrefriou e solidificou hai máis de catro mil millóns de anos, os efectos de esculpido das forzas da marea e a rotación conxeláronse. A idea dunha protuberancia conxelada da marea rotacional, coñecida como a hipótese da "protuberancia fósil", foi descrita por primeira vez en 1898.

Pero este proceso de protuberancias fósiles non pode explicar por completo a forma actual da Lúa. No novo estudo, incorpóranse outros efectos das mareas na súa análise e tiveron en conta as concas que deron forma á topografía da Lúa, ademais de considerar o campo gravitatorio da lúa xunto á súa topografía.

Os esforzos por analizar a forma xeral da Lúa complicáronse polas grandes concas e os cráteres creados por impactos de grande alcance que deforman a codia lunar e expulsan moitas cantidades de material.

Os resultados indican que as variacións no espesor da codia da Lúa causadas polo quentamento da marea durante a súa formación explican a maior parte da topografía a grande escala da Lúa, mentres que o resto está en consonancia cunha protuberancia pola marea de rotación conxelada que se formou máis tarde.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

UN INVESTIGADOR ALERTA DO PERIGO "INMINENTE" DUNHA SUPER TORMENTA SOLAR SOBRE A TERRA

Efectos dunha tormenta solar sobre a Terra / Imaxe:wikipedia.org

 

O perigo dunha súper tormenta solar sobre a Terra é “inminente”, segundo advertiu Ashley Dálle, da Universidade de Bristol, nunhas declaracións á revista Physics World  e que foron difundidas pola Sociedade Astronómica Estadounidense (AAS). O investigador, que traballou sobre a identificación dos riscos dunha tormenta solar como parte do grupo internacional SolarMAX, sostén que é “só cuestión de tempo” que unha tormenta solar “excepcionalmente violenta” acabe golpeando a Terra e “devaste” os seus sistemas de comunicación e subministración de electricidade. “Sen electricidade, a xente tería dificultades para encher o depósito dos seus coches ou sacar diñeiro do banco. Ademais, os sistemas de augas e rede de sumidoiros veríanse afectados tamén, o que crearía epidemias nas áreas urbanizadas, co regreso de enfermidades que pensabamos que deixaramos atrás hai séculos”, asegurou Ashley Dálle.

A AAS explica que estes fenómenos son causados por “violentas erupcións” na superficie do Sol que veñen acompañadas das chamadas execcións de masa corporal (CME), coas que a estrela arroxa ao espazo grandes burbullas de plasma e campos magnético. Neste sentido, o organismo engade que cando unha CME de “suficiente intensidade” penetra no campo magnético da Terra e rómpeo, dáse unha súper tormenta solar que lanza enormes correntes eléctricas que poden causar cortes de luz xeneralizados e danos en compoñentes eléctricos fundamentais.

Así mesmo, Dálle cualifica este tipo de sucesos de “inevitable” e recorda que, segundo a predición da NASA, cada 150 anos de media a Terra vólvese vulnerable a unha súper tormenta solar do nivel da que se produciu en 1859 e que foi bautizada como o Suceso Carrington. Por iso, engade, a última tería que ter ocorrido “hai cinco anos”.

Segundo a AAS, o Suceso Carrington de 1859 constitúe a maior súper tormenta solar que golpeou a Terra desde que existen rexistros, con preto de 1.022 kilojulios de enerxía liberados (o equivalente á explosión simultánea de 10 mil millóns de bombas Hiroshima) e un billón de quilogramos de partículas cargadas de electricidade que voaron a unha velocidade de ata 3.000 quilómetros por segundo. Con todo, matiza que as consecuencias sobre a poboación foron “relativamente benignas” dado que a infraestrutura eléctrica da época non superaba os 200.000 quilómetros de liñas de telégrafo.

Nesta liña, o organismo estadounidense indica que durante a última reunión do grupo de traballo SolarMAX o ano pasado en Estrasburgo (Francia), un equipo de investigadores concluíu que a predición meteorolóxica-espacial “avanzada” constitúe a “mellor solución” e propuxo o envío de 16 pequenos satélites cúbicos á órbita solar para proporcionar información con antelación sobre posibles tormentas solares. Pola súa banda, Ashley Dálle suxeriu o deseño de satélites e naves espaciais para que os “sensibles” instrumentos de abordo estean “mellor protexidos” ante aumentos súbitos da radiación como consecuencia de súper tormentas solares. “Como especie, xamais fomos máis vulnerables aos estalidos da nosa estrela máis próxima, pero protexernos fronte a eles entra dentro dos límites da habilidade, coñecemento e experiencia humanas”, concluíu.

FONTE: Xornal La Voz de Galicia

O DINOSAURO VOADOR 4x4

Reconstrución do aspecto en vida d Changyuraptor yangi / Han, Chiappe, Ji, Habib, Turner, Chinsamy, Liu e Han-Nature Communications

Como xurdiu o voo nos vertebrados e cal foi a configuración dos voadores máis primitivos? O rexistro fósil ofrece dinosauros con plumas que non eran capaces de voar e outros emplumados que podían facelo. Ata non fai moito, estes últimos só se coñecían cun par de ás pero nos últimos anos atopáronse varias especies que tiñan catro, pois estaban caracterizadas por posuír plumas robustas nas extremidades posteriores ademais das presentes nas extremidades anteriores (como sucede nas aves voadoras actuais). Hai un grupo de dinosauros terópodos (carnívoros) cuxos representantes resultan esenciais para establecer a orixe e as primeiras etapas da evolución do voo nas aves; trátase dos microrraptorinos, que son dromeosáuridos depredadores con adaptacións aerodinámicas. E un novo microrraptorino súmase agora á lista, Changyuraptor yangi, singular polo seu gran tamaño (pois supera os 1,3 m de lonxitude) e polo gran desenvolvemento das plumas da súa cola, que acadan case un terzo da lonxitude do animal.

O magnífico fósil procede da inesgotable canteira de dinosauros coñecida como Jehol Biota, do Cretácico Temprano de Liaoning en China, atribuíndoselle unha antigüidade duns 125 millóns de anos. Foi adquirido grazas ao financiamento conseguido polo reitor da Universidade de Bohai, o profesor Yang Yandong, cuxa intervención viuse recompensada coa dedicatoria do nome da nova especie. O fósil, que corresponde a un dinosauro voador ou planador "tetra-alado", aparece entre dúas lajas de rocha sedimentaria e o estudo detallado da estrutura ósea do seu fémur esquerdo revela que o animal xa era adulto (pois tiña, polo menos, cinco anos) cando morreu.

Changyuraptor yangi, o dinosaurio non aviano coas plumas da cola máis longas coñecidas. / Han, Chiappe, Ji, Habib, Turner, Chinsamy, Liu e Han-Nature Communications

Os autores da investigación interpretan que as plumas especialmente grandes da cola constituirían unha estrutura para controlar o cabeceo durante o voo e reducir así a velocidade dun animal bastante grande durante a aterraxe ou o ataque a algunha presa, sen descartar que tamén puidesen ter un papel de exhibicionismo. Por outra parte, a análise de parentesco indica que estes voadores 4 x 4 non se sitúan no punto de partida do camiño que orixinou o típico voo das aves cun par de ás, senón que representan unha rama evolutiva colateral.

FONTE: Blogosaurio/Luis Alcalá/Xornal El Mundo

O NORTE MAGNÉTICO NON ESTÁ FIXO NO MESMO LUGAR

 

O primeiro conxunto de resultados de alta resolución a partir de tres satélites da constelación Swarm da Axencia Espacial Europea (ESA) confirma unha tendencia que xa se observara nos últimos anos: o movemento do norte magnético dende Norteamérica, onde se encontra na actualidade, cara a Siberia. Este cambio, que podería acontecer en menos de medio século segundo anunciaron os xeofísicos xa hai varios anos, podería supoñer que as auroras boreais deixasen de aparecer nos ceos de Alasca para facelo en Siberia e o norte de Europa.

Explícao neste José Manuel Nieves no seu videoblog "Materia Oscura".

Onde apuntan os compases non será o mesmo sitio!

A MAIOR AVE MARIÑA COÑECIDA QUE SUCOUS OS CEOS: PELAGORNIS SANDERSI

Arriba, comparación do tamaño da Pelagornis sandersi co das maiores aves voadoras actuais. Abaixo, fósiles achados / LIZ BRADFORD/DANIEL KSEPKA

Encontrárona durante as obras de construción dunha nova terminal do aeroporto internacional de Charleston, en Carolina del Sur (EUA). A maior ave mariña coñecida que sucou os ceos estaba enterrada dende hai uns 25 millóns de anos na mesma zona dende a que despegan avións na actualidade. Trátase do fósil dunha criatura que tiña unha envergadura de entre seis e sete metros e que, segundo sostén un estudo publicado esta semana en Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), é a ave voadora máis grande que foi descuberta ata agora. Segundo sinalan os autores na súa investigación, estas aves xigantes deberon extinguirse hai uns tres millóns de anos.

Aínda que foi desenterrada en 1983, é agora cando un equipo de investigadores describiu en profundidade a esta nova especie, denominada Pelagornis sandersi, e reconstruíu, a partir de modelos matemáticos baseados na morfoloxía de aves actuais, como conseguía voar cun tamaño semellante. Ata fai non moito, os investigadores crían que unhas ás moi longas impedían o voo. Así, estimaban que aqueles animais cuxa envergadura superara os cinco metros non eran capaces de levantar o voo.

                                          Reconstrución artística do aspecto que tiña a ave Pelagornis sandersi / LIZ BRADFORD

Non obstante, tras analizar a morfoloxía da Pelagornis sandersi non só móstranse convencidos de que podía voar. Afirman tamén que era un gran planador e que era capaz de percorrer grandes distancias sen apenas bater as súas ás, o que posiblemente lle permitía mesmo cruzar océanos. Debido ao seu gran tamaño, non cren que puidese comezar a voar simplemente movendo as súas ás, senón que posiblemente tiña que percorrer uns metros para tomar impulso e aproveitar as correntes de aire para desprazarse, como a á delta.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

"RESURRECCIÓN" VIRTUAL DUN ARACNIDO DE HAI 410 MILLÓNS DE ANOS

 

Nunca saberemos como camiñaba porque hai 290 millóns de anos que se extinguiu. Pero grazas aos fósiles atopados en Escocia e a un novo programa informático, un equipo de paleontólogos reconstruíu o xeito no que cren que se desprazaba unha especie de arácnido que viviu hai uns 410 millóns de anos. Os detalles desta resurrección virtual publícouse na semana pasada na revista Journal of Paleontology.

O vídeo, asinado conxuntamente por investigadores da Universidade de Manchester e o Museo de Ciencias Naturais de Berlín (Museum für Naturkunde), é un exemplo do que os paleontólogos poden facer con esta ferramenta informática, denominada Blender, que está dispoñible de forma gratuíta para aqueles que queiran utilizala nos seus estudos.

O arácnido reconstruído era un membro dun grupo chamado trigonotárbidos, do xénero Palaeocharinus. Medían poucos milímetros de lonxitude e eran depredadores. Probablemente alimentábanse de invertebrados terrestres (posiblemente parentes de insectos non voadores ou de vermes). Vivían preto de zonas termais volcánicas, o que permitiu que se preserven en excelente estado.

Aínda que este grupo de arácnidos rematou por extinguirse hai 290 millóns de anos, durante 300 ou 400 millóns de anos deberon ser moi comúns en moitas zonas do planeta.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

GRUPOS DE MANCHAS XIGANTES APARECEN NO SOL

As nove manchas solares. A 2109 e 2108 son as máis grandes / SDO/HMI

 

Os astrónomos detectaron a aparición de nove grupos de xigantescas manchas sobre a superficie do Sol, que poden ser visibles estes días cos instrumentos axeitados, filtros solares aplicados a pequenos telescopios (Nunca miredes ao Sol directamente, os danos oculares poderían ser irreversibles).

Dúas deses grupos de manchas son dez veces máis grandes que a Terra. Cada un deles está dominado por unha xigantesca mancha, unhas catro veces máis grande que noso planeta. Estes dous grupos encóntranse agora preto do limbo ou bordo solar, polo que apenas teremos uns días para velos antes de que desaparezan tras o Astro rei.

As manchas solares son rexións do Sol máis frías que o resto da superficie, aínda que están a uns 4.500º C, mentres que a superficie o está a uns 6.500º C, esta rexión denomínase fotosfera. Ademais, as manchas son poderosos campos magnéticos que se conectan entre unhas manchas e outras. Pola contra do que poidamos pensar moitos de nós, o feito de que o Sol teña moitas manchas non indica que a súa temperatura mingüe, senón todo o contrario, a súa actividade se multiplica.

Pero estas manchas escuras sono só en aparencia, xa que a súa escasa luz é por motivo do contraste que fan coa superficie circundante, moito máis cálida. Se puidésemos illar unha desas manchas e sacala do Sol, brillaría 50.000 veces máis que a nosa Lúa chea.

O Sol posúe un ciclo de aproximadamente 11 anos, no que chega ao mínimo de actividade, para comezar outro novo. Actualmente estamos no ciclo 24, xa que de forma sistemática o Sol se vén estudando dende 1755. Este ciclo de actividade comezou no ano 2008 e a previsión para o máximo de actividade, cun Sol cheo de manchas, prognosticouse para finais de 2013 e principios de 2014. Non obstante, o Sol estanos a sorprender co seu estalido de actividade mesmo a mediados de 2014.

É moi difícil predicir cando o Sol chegará á súa máxima actividade dentro dun determinado ciclo solar, xa que o ciclo de 11 anos non é exacto, producíndose ciclos de 10 ou 12 anos.

O ciclo actual está a ser moi interesante, cunha intensa actividade que en ocasións levou aos científicos a preocuparse polas execcións de masa coronal (labaradas xigantescas que saen do Sol), que é materia da nosa estrela; plasma (de electróns e protóns), radiación e vento solar a unha escala sen precedentes. A preocupación non se encontra como moitos cren na destrución da Terra, senón nos prexuízos que pode ocasionar nos sistemas eléctricos e nas telecomunicacións a un mundo que na actualidade depende da tecnoloxía.

A nosa protección é o campo magnético que rodea á Terra, pero en ocasións debilítase e mesmo hai constancia de que chegou a mínimos no pasado, no que practicamente desapareceu. Isto acontece ante todo cando hai un investimento nos polos do campo magnético, algo que é cíclico. Entoes, a Terra quédase sen protección ante o Sol e se a iso lle sumamos que coincida cun máximo de actividade solar, resulta preocupante. Pero ese investimento, agora, non se produce.

O doutor en física Michio Kaku, un dos mellores divulgadores científicos de todo o mundo, recordou as consecuencias que podería ter o máximo de actividade solar do ciclo 24 na nosa civilización. As Tormentas de Radiación Solar e Tormentas Xeomagnéticas mídense pola súa intensidade e son as seguintes: G1 (menor), G2 (moderada), G3 (forte), G4 (severa), G5 (extrema).

No ciclo 24 tivemos tormentas fortes e severas, é o caso do ano 2012 cunha tormenta G3, pero ante todo e o máis espectacular e perigoso foi o ano 2011, con dúas tormentas G3 e catro tormentas G4.

As manchas solares implican unha grande actividade solar, aínda non podemos dar por rematado o máximo de actividade solar deste ciclo e este atrásese máis do esperado. Ata que non transcorran uns meses, non poderemos estar seguros de que «o perigo» pasou. Non obstante, témonos que enfrontar a el cada once anos.

FONTE: Xornal abc/Ciencia/Miguel Gilarte Fernández

NOVA ESPECIE DE ESCARAVELLO CAVERNÍCOLA

Ilustración do Duvalius abyssimus / Sinc - José Antonio Peñas

Os escaravellos das covas son unha das especies máis icónicas dos hábitats subterráneos. Historicamente, foron os primeiros seres vivos descritos pola ciencia que están adaptados ás condicións de vida hipogea ou subterránea.

Agora, unha científica portuguesa e un español encontraron unha nova especie de escaravello na sima máis profunda coñecida polo home, de 2.140 metros. Trátase da cova de Kruber, situada no macizo de Arábica, no Cáucaso Occidental.

Ana Sofia Reboleira, investigadora das universidades de Aveiro e La Laguna; e Vicente M. Ortuño, da Universidade de Alcalá, publicaron o seu achado na revista Zootaxa.

A nova especie de escaravello cavernícola chámase Duvalius abyssimus, dispoñendo só de dous exemplares, un macho e unha femia. O xénero Duvalius é un colonizador exitoso das profundidades terrestres. A maioría das especies teñen un estilo de vida hipoxeo e viven en covas ou no medio subterráneo superficial.

A rexión do macizo de Arábica en Abjasia, onde se acha esta cova, é unha área moi interesante dende o punto de vista bioxeográfico. Con altitudes que oscilan entre os 1.900 e 2.500 metros, componse de pedra calcaria do Xurásico Cretácico inferior e superior. A súa grande extensión proporcionou unha morea de refuxios subterráneos á fauna. De feito, no Cáucaso occidental viven varios xéneros de escaravellos cavernícolas endémicos.

A entrada á sima está a 2.240 metros sobre o nivel do mar e a 15 quilómetros do Mar Negro. Baixo numerosos tramos de desenvolvemento vertical, alcanza unha profundidade de 1.400 metros. A partir desta cota, bifúrcase en ramais e é necesario superar varios sifóns con técnicas de mergullo para chegar á máxima profundidade coñecida.

"O descubrimento do novo escaravello achega importantes datos sobre as especies que coexisten nestes ecosistemas tan descoñecidos, máis aínda cando se achan nunha área xeográfica de moi difícil acceso, como é o caso desta cova", manifestan os investigadores.

FONTE: agenciasinc.es