NOTICIAS DAS CIENCIAS

FRACTURA DUNHA PLACA TECTÓNICA NA TERRA

Localización da fractura da placa tectónica / Imaxe: Xornal El País

O 11 de abril deste ano rexistráronse dous grandes terremotos de magnitude 8.7 e 8.2 no océano Índico, ao sueste de Sumatra. Tremeu a terra dende Australia ata a India e o sueste asiático e morreron dúas persoas e outras oito faleceron por ataques cardíacos. Foron moi poucas vítimas e danos en comparación coa tremenda catástrofe do terremoto de 2004 na rexión, cando o tsunami desencadeado cobrouse miles de vidas. Pero non pasou desapercibido para os científicos: foi un grande acontecemento na historia da Terra, algo excepcional, porque eses sismos debéronse a un proceso de fractura dunha das grandes placas tectónicas (a Indoaustraliana) que forman a codia terrestre.

 En realidade, o terremoto de 8.7 respondeu a catro fracturas no interior da placa, tres delas paralelas entre si e unha cuarta perpendicular a elas, formando no seu conxunto unha falla en chanzo. O proceso durou dous minutos e 40 segundos e foi seguido dúas horas despois por outro terremoto de magnitude 8.2. A zona de rotura situouse a uns centenares de quilómetros da costa occidental de Sumatra e en pleno mar. Rompeu o fondo do océano. Os terremotos deron lugar ao que os expertos denominan esgazaduras de placa.

Segundo os investigadores da Universidade de California, Santa Cruz (UCSC), autores dun dos tres artigos sobre este acontecemento xeofísico publicados na revista Nature, "o terremoto do pasado 11 de abril é probablemente o maior terremoto de esgace que se rexistrou con sismógrafos".

A litosfera terrestre, é dicir, os 100 primeiros quilómetros que inclúen a codia e a parte superior do manto, está dividida nunha ducia de grandes placas ríxidas de distintos tamaños e formas que descansan sobre o manto terrestre semifluído. As placas chocan entre si, sepáranse, móntanse unha sobre outra, defórmanse e orixinan cordilleiras, deslízanse nos seus bordos... e as zonas do planeta onde acontecen estes procesos dinámicos nas fronteiras entre placas son especialmente susceptibles de sufrir terremotos e vulcanismo. Cando unha destas grandes pezas da litosfera está a premer sobre outra, vanse acumulando tensións que se liberan provocando grandes sismos.

Dende o punto de vista tectónico, os dous terremotos de abril manifestan un proceso de rotura no interior da placa Indoaustraliana e a creación dun novo bordo de placa no que as partes correspondentes a India e Australia sepáranse entre si.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

UN NOVO DINOSAURO: PEGOMASTAX AFRICANUS

O dinosauro con cairos de vampiro / Imaxe:zocalo.com.mx

Foi desenterrado hai moitos anos pero ata agora non se estudara en profundidade. Trátase dun dinosauro moi pequeno, duns 60 centímetros de lonxitude, do tamaño dun gato doméstico, cuberto de sedas como as dun porco espiño e cuxa cabeza recorda á dun loro. O seu trazo máis rechamante, non obstante, é a súa espectacular dentadura de cairos punzantes como os dun vampiro.

Ademais dos seus dous afiados cairos, os seus dentes superiores e a súa mandíbula inferior funcionaban coma se fosen unhas tesoiras afiadas. O seu pequeno cranio, duns sete centímetros de lonxitude adaptouse para arrancar a froita.

Polo que respecta aos seus cairs, máis propios dun animal carnívoro que dun herbívoro, o máis probable é que tivesen unha función defensiva, para loitar contra os seus inimigos ou para competir con outros machos por femias coas que copular.

Recreación do Pegomastax africanus / Todd Marshall

Este era ou extraordinario aspecto do Pegomastax africanus (mandíbula grosa de África), un dinosauro herbívoro que habitou a Terra hai 200 millóns de anos, cando ou supercontinente Panxea comezaba a dividirse en dous. Os seus restos apareceron orixinalmente nos anos 60 en Sudáfrica, pero non foi ata agora que ou famoso paleontólogo Paul Sereno («pai» do xigantesco Supercroc, entre outros monstros) identificounos como pertencentes a unha nova especie entre a colección de fósiles da Universidade de Harvard.

Este investigador da Universidade de Chicago e investigador de National Geographic, describiu os detalles da anatomía e estilo de vida do dinosauro anano na revista ZooKeys.

FONTE: Xornais El Pais e El Mundo

MARTE EN CUARTO CRECENTE

Imaxe de Marte en cuarto crecente / ESA

É algo común observar a Lúa en cuarto crecente; pero é insólito ver a Marte reducido a unha pequena porción iluminado. A sonda "Rosetta" da Axencia Espacial Europea (ESA) foi capaz de captar esta curiosa imaxe, durante a súa aproximación ao planeta vermello en febreiro de 2007.

As sondas de exploración do Sistema Solar xa enviaran fotografías doutros planetas e das súas lúas en cuarto crecente, pero esta é a primeira vez que se observou a Marte nesa fase.

A sonda “Rosetta” aproximouse ao Planeta Vermello durante a segunda das catro manobras necesarias para alcanzar o seu destino final, o cometa Churyumov-Gerasimenko, ao que chegará no verán de 2014. As outras tres manobras realizáronse ao redor do noso planeta.

Durante esta aproximación a Marte, o equipo de “Rosetta” intentou observar a luminescencia nocturna da atmosfera do planeta. Este fenómeno consiste nunha tenue emisión de luz nas capas máis altas da atmosfera, producida pola enerxía liberada pola recombinación dos átomos de osíxeno e nitróxeno.

Os halos vermello e azul (difuso) son o resultado da reflexión da luz nos compoñentes ópticos da cámara.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

 

NOVAS PROBAS DE QUE FLUÍU AUGA EN MARTE

Rochas con grava dun antigo leito de auga en Marte / Imaxe:NASA

O robot Curiosity atopou novas probas de que fluíu auga pola superficie de Marte no pasado. Non é a primeira proba disto que se obtén, advirte a NASA, pero si é unha proba diferente. Nas fotos tomadas polas cámaras do vehículo aprécianse rochas con grava dun antigo leito. "Polo tamaño da grava arrastrada podemos interpretar que a auga se desprazaba aproximadamente un metro por segundo cunha profundidade que estaría entre a altura do nocello e da cadeira", explicou un investigador da misión do Curiosity da Universidade de California en Berkeley.

As rochas en cuestión descubríronse nun punto entre o bordo setentrional do cráter Gale e a base do monte Sharp que está no seu centro, segundo informa a NASA. Coas imaxes previas que se tiñan da zona permiten aos científicos unha interpretación do contexto das gravas. Parece ser un fluxo de auga que se abre en forma de abano arrastrando material dende o bordo do cráter, con numerosas canles.

FONTE: Xornal El País/Ciencia

UNHA POSTAL ÚNICA DO UNIVERSO

A imaxe máis afastada do Universo captada polo telescopio espacial "Hubble" / NASA

O telescopio "Hubble" captou a imaxe máis afastada tomada ata o momento do Universo. Unha masa de galaxias distantes que se remontan ata o primeiro momento no que as estrelas comezaron a brillar.

O telescopio necesitou numerosas observacións para chegar ao chamado Extreme Deep Field (XDF) no que revelou miles de galaxias. Esta postal única do Universo foi construída a partir de 2.000 imaxes tomadas polas dúas cámaras instaladas no telescopio durante os últimos dez anos.

A observación foi extremadamente complexa. Ademais de observar unha porción do ceo durante máis de 500 horas para detectar toda a luz, o "Hubble" tivo que ir máis alá do visible por métodos comúns, xa que detectou galaxias que se encontran no límite das capacidades de observación do telescopio.

Das máis de 5.000 galaxias observadas, unha delas xurdiu apenas 450 millóns de anos tras o Big Bang e polo tanto atópase na orixe do Universo.
Esta galaxia converterase nunha das ferramentas esenciais para a astronomía nos próximos anos. Os obxectos detectados serán seguidos agora por outros telescopios e ocupará aos científicos durante anos no estudo da historia e evolución da galaxia.

A imaxe será actualizada de novo cando entre en funcionamento o sucesor do "Hubble", o telescopio James Webb Space que se poñerá en órbita en 2018. Con esa nova xeración preténdese superar os límites actuais e ir máis alá na observación do Universo.

FONTE: Xornal El Mundo/Ciencia

MAPA COMPLETO DO CEREBRO

En verde, os puntos do cerebro cunha expresión xénica relativamente baixa. En vermello, os de alta expresión

Un mapa completo do cerebro. O primeiro que obtén información precisa e concisa do cerebro humano e que mostra, entre outros datos, que os cerebros humanos son moito máis similares do que se cría, pero bioquimicamente moito máis complexos, e que, ademais, neles se expresan o 84% dos nosos xenes.
Un atlas do cerebro que mereceu a portada de Nature e que servirá, entre outras cousas, para avanzar no coñecemento das diferentes rexións do cerebro humano, dos seus distintos circuítos funcionais e das enfermidades xenéticas que lle afectan.

Os autores do Allen Human Brain Atlas (Michael Hawrylycz e o seu equipo da Universidade de Edinburgo-Escocia), sinalan que proporciona unha plataforma para o estudo da función do cerebro humano, san e enfermo, e que permite facer comparacións entre os seres humanos, e entre estes e animais, o que é de especial importancia para o estudo das enfermidades humanas neurodexenerativas, como o párkinson ou o alzhéimer.

Entre outros achados, os datos mostran que un 84% de todos os xenes se expresan nalgún lugar do cerebro humano. Ademais, indica que, a pesar das múltiples personalidades da poboación humana, os nosos cerebros son máis similares entre si que diferentes. Así mesmo, ten visto que os hemisferios dereito e esquerdo non mostran diferenzas significativas na súa arquitectura molecular; isto suxire que funcións como a lingua, que xeralmente é manexada por un lado do cerebro, probablemente son o resultado de diferenzas máis sutís entre os hemisferios ou dunha variación estrutural no tamaño ou a circuitería.

FONTE: Xornal ABC /Ciencia

O HALO DA VÍA LÁCTEA

Imaxe das dimensións do halo arrededor da Vía Láctea / CHANDRA

A nosa galaxia non deixa de marabillarnos. A sorpresa chegou esta vez da man dun equipo de astrónomos aos mandos do telescopio de raios X Chandra, da NASA. A Vía Láctea parece estar completamente rodeada por un enorme halo de gas ardente que se estende en todas direccións formando un "globo" de varios centos de miles de anos luz de diámetro.

A masa total do xigantesco halo, din os investigadores, é comparable á da suma de todas as estrelas que hai na galaxia. Se estes datos se confirman, poderían resolver o "misterio dos barións perdidos", un problema que leva máis dunha década atormentando astrónomos de todo o mundo. O estudo publicouse en The Astrophysical Journal.

Os barións son as partículas (como protóns e neutróns) que constitúen os "ladrillos" da materia sólida. De feito, o 99,9% da masa dos átomos que hai no Universo está composta de barións.

FONTE: Xornal ABC/Ciencia

ADAPTACIÓN: DENTES FLEXIBLES

 Dentes brandos e flexibles dun siluro / Imaxe:Tom Geerinckx. Universidade de Ghent (Bélxica)

Os dentes son considerados como o material máis duro do corpo, pero non en todas as criaturas. Por primeira vez, científicos descubriron uns dentes flexibles como goma nunha familia de peixes gato ou siluros. Segundo publica NewScientist, a miúda e branca dentadura destes peixes fan algo totalmente sen precedentes: cúrvanse.

As adaptacións para evitar os dentes rotos ou quebrados son ben coñecidas en distintas especies. Por exemplo, as raias e tiburóns téñenos un chisco frouxos. Pero nunca antes se viran dentes flexibles en ningún outro vertebrado. Esta característica favorece aos peixes gato, que habitan sobre todo nos mares de América do Sur, xa que utilizan a boca para raspar a comida das rochas e outras superficies duras. Se os dentes foran ríxidos, romperíanse con facilidade.

A flexibilidade destes dentes débese a que conteñen máis coláxeno e menos calcio, fosfato e magnesio que o resto do dente, segundo puideron comprobar os científicos nas súas análises realizados con microscopía electrónica, tomografía computerizada e espectrometría: "Os dentes son moi longos e delgados e teñen unha sección incorporada que é flexible". Un só dente pode dobrarse máis de 180 graos.

A evolución na natureza non deixa de sorprendernos!

FONTE: Xornal ABC/Ciencia.