NOTICIAS DAS CIENCIAS

UNHA NOVA ESPECIE DE INVERTEBRADO MARIÑO PREHISTÓRICO

Reconstrución de Arenorbis santameraensis, nova ofiura xurásica descuberta en Asturias / Jocantaro (IG:ferrutxo)

A paleontoloxía é unha xanela ao pasado, a forma que ten a humanidade de satisfacer a súa curiosidade sobre os misterios ocultos desde hai millóns de anos, encerrados nas rochas. Para iso, algúns lugares no mundo son un auténtico privilexio, ben pola calidade dos fósiles que presentan, ou pola súa abundancia. Un lugar particularmente excepcional é a chamada Costa dos Dinosauros, no Principado de Asturias. Neste sitio, a contorna de cantís, constantemente sometidos á acción erosiva do mar, cada certo tempo, os fósiles simplemente emerxen e quedan á vista e ao dispor dos científicos.

É por iso que, entre as poboacións asturianas de Colunga e Lastres inaugurouse, hai 19 anos, o Museo Jurásico de Asturias (MUJA), entidade científica responsable dun gran achado paleontolóxico: unhas ofiuras xurásicas nun estado de conservación exquisito.

As ofiuras, tamén coñecidas como ofiuroideos, de nome científico Ophiuroidea, son criaturas mariñas do grupo dos equinodermos, parentes próximos dos ourizos e estrelas de mar; comparten con eles unha falsa simetría pentarradial (con cinco planos de simetría, un por brazo). Dise que esa simetría pentarradial é falsa: en realidade, os equinodermos pertencen ao gran grupo dos animais bilaterais, e non só móstrano durante o seu desenvolvemento embrionario, na súa etapa adulta teñen unha peza denominada madreporito, unha placa no corpo, entre dous dos brazos, que actúa como válvula para permitir a entrada e saída da auga ao sistema ambulacral, que permite o movemento. Esa peza fai que teña, en realidade, unha simetría bilateral.

Disponse de rexistro fósil de ofiuroideos desde principios do Ordovícico, hai 488 millóns de anos, e seguen existindo na actualidade. Caracterízanse polo seu corpo en forma de disco, desde onde irradian, normalmente, cinco brazos longos, finos, articulados e altamente flexibles. Estes brazos están formados por numerosas placas imbricadas, compostas de carbonato cálcico, o que lles confire unha aparencia única e resistente.

O seu nome, "ofiura," vén do grego ophis, que significa serpe, e oura, que se traduce como cola. Esta denominación é un reflexo da forma dos seus brazos e o seu movemento grácil a través das augas mariñas, parecido á cola dunha serpe.

Os fermosos cantís da costa de Asturias configuran un lugar de historia xeolóxica rica e un tesouro para os amantes da paleontoloxía. Hai uns 195 millóns de anos, o que hoxe son os estratos de calcaria gris da Formación Rodiles era un mar de augas pouco profundas, unha contorna exuberante de biodiversidade. Nas súas rochas acháronse abundantes fósiles de dinosauros, pterosaurios, réptiles mariños, peixes e multitude de invertebrados, fauna asociada a este tipo de ecosistemas litorais.

O último descubrimento realizado polos científicos do MUJA son un grupo de ofiuras, fáciles de recoñecer pola súa distintiva morfoloxía. Con todo, non foi tan fácil identificar a especie exacta. A pesar dalgunhas similitudes co xénero Arenorbis do Triásico, estas ofiuras pertencen ao Xurásico e presentan trazos únicos que as distinguen e que lles valeron o seu novo nome: Arenorbis santameraensis, nome dedicado á localidade de Santa Mera, en Villaviciosa, unha aldea próxima aos cantís que atesouraban estes fósiles.

 

Fósil de Arenorbis santameraensis, nova ofiura xurásica descuberta en Asturias / Thuban Rodríguez

No contexto paleontolóxico, resulta intrigante a interacción de Arenorbis santameraensis coa súa contorna mariña prehistórica. Hai uns 195 millóns de anos, no Xurásico Inferior, a rexión actual do norte de España tiña un aspecto moi diferente. Os mares xurásicos cubrían vastas extensións do continente europeo, e albergaban unha diversidade de vida mariña asombrosa. Ademais dos ofiuroideos, abundaban criaturas agora extintas como os icónicos amonites, braquiópodos, crustáceos decápodos e outros grupos de invertebrados mariños.

Este descubrimento representa un fito importante na investigación científica. Ata o de agora, pensábase que o xénero Arenorbis limitábase ao Triásico Medio, pero grazas aos exemplares asturianos, hoxe sabemos que a súa existencia esténdese ata o Xurásico. Este achado amplía a nosa comprensión de como as ofiuras evolucionaron e adaptáronse aos cambios na súa contorna ao longo de millóns de anos.

Este novo fósil é testemuña, como moitos outros, da riqueza da historia natural de España. O equipo do MUJA, composto por Laura Piñuela e José Carlos García Ramos, xunto co investigador Ben Thuy, do Museo de Historia Natural de Luxemburgo, mostraron unha nova páxina no libro da vida prehistórica, unha que celebra a curiosidade e a investigación científica na súa máxima expresión, publicada en Swiss Journal of Palaeontology.

FONTE: Álvaro Bayón/muyinteresante.es

O NÚCLEO DE MARTE NON É COMO PENSABAMOS

Un estudo recente sobre o noso enigmático veciño, Marte, lanzou luz sobre os detalles dunha capa fundida dentro do núcleo do planeta vermello, o que obrigou aos científicos para repensar concepcións previas sobre a súa estrutura interna e historia xeolóxica. Os investigadores identificaron unha capa delgada, non detectada previamente, de silicatos fundidos, esencialmente rocha líquida, situada entre o manto e o núcleo de Marte.

O equipo internacional de científicos comparouno cunha "manta calefactora" e din que o descubrimento suxire que é probable que o núcleo marciano sexa máis pequeno e máis denso do que se pensaba anteriormente. Os seus achados foron descritos como "as estimacións máis exactas e precisas ata o momento da estrutura do núcleo e o manto de Marte". Así, o núcleo de aliaxe de ferro líquido de Marte estaría rodeado por unha capa de silicato (magma) completamente fundido duns 150 quilómetros de espesor, tal e como explican os expertos en senllos estudos publicados na revista Nature (1) e (2).

Nas dúas investigacións, os autores analizaron o último lote de datos sísmicos do módulo InSight da NASA en combinación con simulacións de principios e modelos xeofísicos para producir as súas estimacións do tamaño e a composición do núcleo marciano. A estrutura interna do Planeta Vermello foi cartografada orixinalmente pola misión InSight da NASA, que aterrou en Marte en novembro de 2018 e concluíu a súa misión o ano pasado. Os científicos descubriron que, anteriormente, malinterpretárase esa capa fundida como a superficie do núcleo. Esta diminución no radio do núcleo implica unha densidade maior que a estimada no estudo anterior.

Na idea orixinal, Marte tiña un manto solidificado e un núcleo líquido cun radio de 1.830 quilómetros. As ondas sísmicas máis débiles reflectiríanse a esa distancia, o que suxire que ese sería o tamaño do núcleo. Con todo, os datos dos martemotos producidos polo impacto dun meteorito ofreceu os datos que necesitaban para comprobalo. Un material sólido e ríxido terá un perfil sísmico diferente ao dun elástico e brando. O evento desencadeou ondas que poderían propagarse a través das capas máis profundas. Se o manto era sólido e coa mesma composición en todas partes, o movemento destas ondas non podería explicarse.

Os dous equipos fixeron medicións independentes e descubriron que a forma en que as ondas sísmicas rebotan ao redor de Marte indica a presenza dunha capa de rocha fundida duns 150 quilómetros de espesor que rodea o núcleo. Isto indicaría que o núcleo é máis pequeno: entre 1.650 e 1.675 quilómetros de radio. E esa "manta" que rodea o núcleo marciano cumpre unha dobre función: illar o núcleo, evitando así a perda de calor, e concentrar elementos radioactivos que producen calor a través da súa desintegración.

 

Representación do núcleo de Marte / IPGP-CNES

Estes achados outorgan peso á hipótese de que o Marte primitivo estaba envolvido por un océano fundido. Este océano de magma cristalizaría co tempo, creando unha capa de silicato rica en ferro e materiais radioactivos na base do manto.

"A súa existencia pode axudarnos a saber se se poden xerar e manter campos magnéticos, como se arrefrían os planetas co tempo e tamén como cambia a dinámica dos seus interiores co tempo", dixo Vedran Lekic, profesor da Universidade de Maryland.

"A cobertura térmica do núcleo metálico de Marte pola capa líquida na base do manto implica que se necesitan fontes externas para xerar o campo magnético rexistrado na codia marciana durante os primeiros 500 a 800 millóns de anos da súa evolución", explicou Henri Samuel do Centro Nacional Francés de Investigación Científica e coautor dun dos traballos. "Estas fontes poderían ser impactos enerxéticos ou movementos do núcleo xerados por interaccións gravitacionais con satélites antigos que desde entón desapareceron".

Aínda que os dous artigos coinciden na natureza fundida da capa e no seu tamaño, teñen teorías diferentes sobre como chegou alí, así que haberá que esperar a estudos futuros que axuden a seguir perfilando a misteriosa historia e evolución de Marte.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

UN SIMIO DE HAI 12 MILLÓNS DE ANOS DESPOIS DUN LIFTIN FACIAL

Na imaxe, o cranio de Pierolapithecus catalaunicus tal e como foi descuberto en 2004 (esquerda), tras a súa preparación inicial (centro) e tras a reconstrución virtual levada a cabo neste estudo / David Alba (esquerda), Salvador Moyá-Sola (centro), Kelsey Pugh (dereita)

Un novo estudo liderado por científicos do Museo Americano de Historia Natural, Brooklyn College, e o Instituto Catalán de Paleontoloxía Miquel Crusafont conseguiu reconstruír o cranio, ben conservado aínda que moi danado, dunha gran especie de simio que viviu hai uns 12 millóns de anos, Pierolapithecus catalaunicus, que resulta crucial para entender a evolución humana. Os investigadores describen os seus achados nun artigo recentemente publicado en Proceedings of the National Academy of Sciences.

Pierolapithecus catalaunicus, descrito por primeira vez en 2004 no nordés de España, pertencía a un grupo diverso de especies de simios, agora extinguidos, que viviron en Europa entre hai 15 e 7 millóns de anos. En paleontoloxía, as características do cranio e os dentes son extremadamente importantes para establecer as relacións evolutivas entre as distintas especies fósiles, e atopar esta clase de material xunto aos ósos do resto do esqueleto, permite aos científicos non só de situar con precisión a especie na árbore familiar dos homínidos, senón tamén aprender máis sobre a bioloxía do animal e a súa adaptación o medio ambiente que o rodeaba.

Traballos previos levados a cabo con restos de Pierolapithecus suxiren que xa existía un deseño corporal vertical anterior ás adaptacións que permitiron aos nosos afastados antepasados colgarse das ramas das árbores e moverse entre elas. Con todo, persiste o debate sobre o lugar evolutivo da especie, en parte debido aos danos ao cranio.

O maior problema é que o rexistro fósil é fragmentario, e moitos especímenes están incompletos e distorsionados, explica Ashley Hammond, coautor do estudo, o cal fai difícil chegar a un consenso sobre as relacións evolutivas dos simios fósiles clave que son esenciais para entender tanto ao mono como á evolución humana.

Para tratar de resolver estas preguntas, os investigadores utilizaron tomografías computarizadas para reconstruír virtualmente o cranio de Pierolapithecus, comparalo con outras especies de primates e modelar despois a evolución da características clave da estrutura facial do simio. Deste xeito, descubriron que Pierolapithecus comparte similitudes na forma e tamaño da cara xeral con grandes simios, tanto fosilizados como vivos, pero tamén que ten trazos faciais distintos que non se atopan noutros simios do Mioceno Medio. Os resultados son consistentes coa idea de que esta especie representa a un dos primeiros membros dos grandes simios e a familia humana.

Outra das conclusións do estudo é que o cranio de Pierolapithecus está máis preto en forma e tamaño ao antepasado común do que evolucionaron tanto os grandes simios actuais como os humanos.

FONTE: Jose Manuel Nieves/abc.es/ciencia

SEGUNDO CINTO DE KUIPER?

Máis aló do cinto de Kuiper, nos bordos externos do noso Sistema Solar, un equipo internacional de astrónomos topouse con algo realmente inusual: unha ducia de grandes obxectos, de tamaño planetario e nunca observados ata o de agora. Os obxectos, cuxa detección debe aínda confirmarse ao 100%, apuntan á existencia dun ’segundo cinto de Kuiper’, un novo sector ata o de agora descoñecido do Sistema Solar e que se estendería moito máis alá da órbita de Plutón.

Os investigadores, que anunciaron os seus achados durante a 54 edición da Conferencia de Ciencia Lunar e Planetaria, en Houston, confirman algo que xa sabiamos pero que non deixa de sorprendernos: a influencia do Sol chega moito máis alá dos oito mundos que forman o núcleo do noso sistema planetario.

Máis aló de Neptuno, en efecto, o último dos planetas e que se atopa a unha distancia de 30 Unidades Astronómicas do Sol (unha UA equivale á distancia Terra-Sol, 150 millóns de km) o Sistema Solar esténdese polo menos outras 100 Unidades Astronómicas máis. E máis aló da ’heliopausa’, onde o vento solar se difumina no medio interestelar e perde a súa influencia magnética, atópase a Nube de Oort, un inmenso depósito de cometas e asteroides, atrapados aínda pola gravidade do Sol, que os científicos cren que se estende a máis aló das 1.000 Unidades Astronómicas.

Segundo explican os autores no seu artigo, que aínda debe ser aceptado para a súa publicación nunha revista científica, os 12 posibles obxectos masivos atópanse a unhas 60 UA do Sol, e atopáronos mentres buscaban novos obxectivos para a nave New Horizons, da NASA, que tras estudar Plutón atópase agora a 57 UA de distancia e diríxese cara á heliopausa, nunha ’misión estendida’ que se estende ata finais de 2029.

A propia New Horizons, explica Alan Stern, o investigador principal desta misión, é bombardeada continuamente por partículas de po a medida que se penetra no espazo profundo, "e a explicación máis simple para iso é que hai máis cousas por aí que aínda non detectamos".

Os obxectos, por outra banda, atoparíanse a unhas 10 UA de distancia do propio cinto de Kuiper (1.500 millóns de km), e iso suxire que poderían estar a ser ’roubados’ do cinto por algo moi masivo que se atopa máis aló. Segundo os investigadores, ese ’algo’ podería ser un segundo cinto de Kuiper máis distante, un novo sector do noso sistema repleto de obxectos descoñecidos.

Para tratar de confirmalo, os investigadores revisan agora os últimos datos, posteriores ao seu descubrimento, para ver se confirman os achados. Cheos de optimismo, aseguran que aínda que esa confirmación non se produza, a propia nave New Horizons, que nos próximos anos atravesará esa zona, podería chegar a ver os obxectos directamente.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

UNHA NOVA ESPECIE DE DINOSAURO ACOIRAZADO

Holotipo do Vectipelta barretti exposto no Museo Dinosaur / IsleEotyrannu5/Wikimedia e Reconstrución do fósil atopado na illa de Wight / Pond, S. et al. 2023

Levamos centos de anos descubrindo dinosauros na illa de Wight, na costa sur de Inglaterra. A variedade dos fósiles achados vai desde grandes herbívoros de pescozo longo e depredadores como os espinosaurios a pequenos dinosauros e aves rapaces que evolucionaron dos terópodos carnívoros como Tyrannosaurus rex ou Velociraptor.

A estes especímenes hai que sumarlle un novo descubrimento: Vectipelta barretti, un dinosauro acoirazado que viviu Hai 140 millóns de anos.

Os anquilosaurios son un clado diverso de dinosauros caracterizados por ter un corpo ancho, extremidades curtas e o corpo recuberto dunha armadura dérmica desde a cabeza á cola. Acháronse restos fósiles destes animais en todos os continentes, pero, a pesar da cantidade e diversidade de dinosauros atopados na illa de Wight, os acoirazados apenas apareceron, pois ata o de agora só atopáronse restos dunha especie chamada Polacanthus foxii, descuberto a principios de 1865.

Con todo, desde iste ano 2023 xa non é o único anquilosaurio da illa. Stuart Pond, do Museo de Historia Natural de Londres, encabezou un equipo de investigación que se encargou de analizar un fósil nun estudo cuxos resultados publicáronse na revista Journal of Systematic Palaeontology, onde describiron unha nova especie: Vectipelta barretti, que recibiu este nome en honra a Paul Barrett, un dos maiores expertos de dinosauros do mundo, asociado ao museo londinense.“Este é o primeiro anquilosaurio da Illa de Wight nuns 142 anos, que foi cando se describiu oficialmente o último. Foi bastante emocionante. O espécime foi escavado a principios dos anos 90 e finalmente foi ingresado no Museo Dinosaur Isle, que é onde comezamos a traballar nel”.

Vectipelta barretti viviu hai uns 125 millóns de anos, cando o supercontinente Panxea xa se separou en varias illas e a temperatura media do planeta era maior á que temos na actualidade. Este dinosauro habitou un territorio que debeu ter un clima similar ao do Mediterráneo de hoxe día, cunha illa cuberta de bosques húmidos de coníferas e fentos.“Nestes bosques viviría unha ampla gama de animais, desde o insecto máis pequeno ata o dinosauro máis grande. Os cursos de auga albergaban ras, peixes, tartarugas e crocodilos, mentres que pequenos lagartos e mamíferos que andaban polas beiras. Os pterosaurios estarían revoloteando polo aire, mentres grandes dinosauros terópodos depredadores axexaban ás súas presas entre as árbores”.

Este ambiente do Cretácico no que hoxe é a illa de Wight pódese imaxinar e reconstruír grazas ao fabuloso rexistro fósil que se conservou na zona. Segundo explicou Stuart Pond:“A Illa de Wight era en realidade parte dunha chaira aluvial atravesada por un sistema fluvial serpenteante. Lonxe, cara ao norte, ao redor de onde está Cornwall, había unha cadea de montañas que alimentaban todo isto. A chaira aluvial estivo suxeita a incendios forestais ocasionais e tamén a inundacións catastróficas de gran magnitude. Isto significou que periodicamente enormes volumes de auga xurdían a través da paisaxe, arrastrando masas de vexetación e calquera animal desafortunado ata formar charcos de curta duración que se formaban en áreas baixas. Estes leitos de entullos de materia orgánica quedaron cubertos de sedimentos e selaxes durante máis de 140 millóns de anos”.

Un escenario temible para a vida do momento, pero excepcional para a conservación de fósiles ao momento de facer da illa de Wight uno dos mellores lugares do mundo para estudar aos dinosauros.

FONTE: Fran Navarro/muyinteresante.es/ciencia

ZELANDIA AO DESCUBERTO

Zealandia, o continente perdido / NOAA

Un equipo internacional de investigadores acaba de publicar na revista Tectonics un detallado mapa de Zealandia, o continente ’perdido’ que se separou do supercontinente Gondwana hai entre 79 e 83 millóns de anos. Na actualidade, o 94% de Zealandia está mergullado, e a maior parte do 6% aínda visible corresponde ao que hoxe coñecemos como Nova Zelandia. 

A existencia desta masa continental oculta, cuxa extensión é de 4,9 millóns de km², foi revelada en 2017 por un equipo de xeólogos, que xa entón propuxeron que Zealandia debería considerarse como o oitavo continente da Terra. (No mundo anglosaxón considérase que a Terra ten 7 continentes: Asia, África, América do Norte, América do Sur, Antártida, Europa e Oceanía). Hoxe, seis anos despois, séguese debatendo se Zealandia é realmente un continente en por si, ou se pola contra trátase dun fragmento doutro continente maior. Sexa como for, Zealandia converteuse xa nunha parte importante do rexistro fósil, xa que hai decenas de millóns de anos alí floreceron numerosas especies de aves.

O feito de que a maior parte de Zealandia atópese baixa a auga, dificultou moito o seu estudo e é a razón pola que se produciron importantes inconsistencias nos distintos mapas elaborados ata o de agora por distintos grupos de científicos. O novo estudo, con todo, conseguiu construír o mapa máis detallado de Zealandia ata o de agora. Para iso, os investigadores estudaron a fondo coleccións de rochas e sedimentos sacados de distintas partes do fondo oceánico. A maior parte das mostras colleitouse por medio de perforacións, mentres que outras se obtiveron nas costas das numerosas illas da rexión.

"Analizáronse e dataron basaltos, areniscas e seixos -escriben os autores no seu artigo-. As areniscas son do Cretácico Superior (aproximadamente 95 millóns de anos) e conteñen granito e seixos volcánicos do Cretácico Inferior (de 130 a 110 millóns de anos). Os basaltos son do Eoceno (aproximadamente 40 millóns de anos)". Xuntas, todas as mostras permitiron ao equipo elaborar o seu mapa cun nivel de detalle que non ten precedentes. Segundo escriben os propios investigadores, "o mapeo xeolóxico de recoñecemento terrestre e mariño de todo o continente de Zealandia, de 5 millóns de quilómetros cadrados, xa está completo".

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

ASÍ SERÁ A TERRA DENTRO DE 250 MILLÓNS DE ANOS: PANXEA ÚLTIMA

Á esquerda, o mundo que coñecemos, con varios continentes. Á dereita, Panxea ultima, o supercontinente que se formará dentro duns 250 millóns de anos, cando todos os demais únanse / Universidade de Bristol

Hai uns 250 millóns de anos, moito antes de que os primeiros homínidos camiñasen sobre a Terra, todos os continentes formaban un único e enorme supercontinente, Panxea, rodeado por un extenso océano global, Panthalassa. A ruptura de Panxea levou á actual configuración da superficie terrestre, dividida en distintos continentes que, desde entón, non deixaron de moverse e terminarán por unirse, outra vez, nunha única masa de terra.

Con todo, cando iso suceda dentro doutros 250 millóns de anos, o próximo supercontinente, que os investigadores chaman ’Panxea última’, xa non será apto para os humanos, nin tampouco para o resto dos mamíferos, que desaparecerán sen remedio na que, segundo un estudo que se publica Nature Geoscience, será a maior extinción masiva sufrida polo noso planeta desde a que aniquilou aos dinosauros.

Dirixida por científicos da Universidade de Bristol, a investigación presenta o primeiro modelo climático feito ata o de agora para un futuro tan afastado, e describe como o clima extremo intensificarase de forma dramática cando os continentes do mundo volvan unirse para dar lugar a Panxea última. Un supercontinente que será cálido, seco e no seu maior parte inhabitable para nós.

 Segundo o estudo, as altas temperaturas aumentarán aínda máis a medida que o Sol se volva cada vez máis brillante, emitindo máis enerxía e sobrequentando a Terra. Por outra banda, os procesos tectónicos da codia terrestre que forman e rompen supercontinentes ao longo do tempo conducirán a erupcións volcánicas cada vez máis frecuentes, que liberarán á atmosfera inxentes cantidades de dióxido de carbono, o que quentará aínda máis o planeta. O resultado será un mundo moi diferente do actual e que, aínda que a vida seguirá existindo, xa non poderemos considerar como noso.

Historicamente, os mamíferos, incluídos os humanos, lograron sobrevivir a case todo grazas á súa gran capacidade para adaptarse a condicións climáticas extremas, pero segundo os autores do estudo esa capacidade ten un límite, e ese límite verase amplamente excedido no futuro. En palabras de Alexander Farnsworth, autor principal do artigo, "o supercontinente recentemente xurdido supoñerá un triplo golpe, que comprenderá o efecto de continentalidade, un Sol máis quente e máis CO₂ na atmosfera, co consecuente aumento da calor en gran parte do mundo. O resultado será unha contorna maioritariamente hostil, desprovisto de fontes de alimento e auga para os mamíferos".

Segundo o investigador, neses momentos haberá "temperaturas xeneralizadas de entre 40 e 50 graos, con picos extremos diarios aínda maiores e que, en última instancia, selarán o noso destino. Os humanos, xunto con moitas outras especies, morrerían debido á súa incapacidade para eliminar esta calor arrefriando os seus corpos a través da suor".

Para Farnsworth "as perspectivas no futuro afastado parecen moi sombrías. Os niveis de dióxido de carbono poderían duplicar os niveis actuais. Dado que tamén se prevé que o Sol emita ao redor dun 2,5% máis de radiación e que o supercontinente estea situado principalmente nos trópicos cálidos e húmidos, gran parte do planeta podería enfrontar temperaturas de entre 40 e 70 °C".

Aínda que é probable que o cambio climático actual e o quecemento global inducidos polo home sexan unha causa crecente do estrés por calor e mortalidade nalgunhas rexións, os investigadores suxiren que o planeta debería seguir sendo habitable en gran medida. Pero nun futuro afastado, cando se forme o novo supercontinente, os datos dos investigadores indican que só entre o 8% e o 16% da Terra seguiría sendo habitable para os mamíferos.

Segundo Eunice Lo, coautora do estudo, "é de vital importancia non perder de vista nosa actual crise climática, que é o resultado das emisións humanas de gases de efecto invernadoiro. Aínda que predicimos un planeta inhabitable dentro de 250 millóns de anos, hoxe xa estamos a experimentar unha calor extrema que é prexudicial para a saúde humana. Por iso é crucial alcanzar emisións netas cero canto antes".

"Este traballo (sinala Farnsworth pola súa banda) tamén destaca que un mundo dentro da chamada ’zona habitable’ dun sistema solar pode non ser o máis hospitalario para os humanos dependendo de se os continentes están dispersos, como o estamos hoxe, ou unidos nun gran supercontinente".

Por tanto, esta investigación ilustra a importancia da tectónica e a disposición continental á hora de realizar investigacións en planetas máis aló do noso Sistema Solar. Aínda que a Terra aínda estará dentro da zona habitable dentro de 250 millóns de anos, para os mamíferos a formación dun supercontinente con niveis elevados de dióxido de carbono fará que a maior parte do mundo sexa inhabitable. Os achados suxiren que a distribución da masa terrestre dun mundo distante podería ser un factor crave á hora de determinar se, a pesar de ser habitable, o será tamén para os humanos.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

AS PLANTAS CON FLORES SAÍRON ILESAS DO IMPACTO DO METEORITO QUE ACABOU COS DINOSAUROS

Recreación do impacto do asteroide que acabou cos dinosauros / DETLEV VAN RAVENSWAAY

Todo o mundo sabe que hai 66 millóns de anos, os dinosauros tiveron un día horrible. Cun diámetro aproximado de 14 quilómetros, o asteroide Chicxulub, impactou na actual Península de Iucatán, ao sur de México, deixando un cráter de 180 quilómetros de ancho e 900 metros de profundidade, que acabou con todo rastro de vida en miles de quilómetros á redonda, provocou tsunamis de centos de metros de altura, e terremotos que duraron semanas.

Unha nube de cinza tapou o sol, e as temperaturas descenderon por baixo de cero graos. A primeira noite durou un ano, e o 75% de todas as especies de animais e plantas non puideron soportalo. As plantas con flores, a maioría que os humanos comemos, que nos dan froitas, verduras e medicamentos, non só se libraron da extinción masiva, e escaparon relativamente ilesas, senón que reconstruíron ecosistemas enteiros e apoderáronse da Terra.

O Dr. Jamie Thompson, do Centro Milner para a Evolución da Universidade de Bath, e o Dr. Santiago Ramírez-Barahona, da Universidade Nacional Autónoma de México, acaban de chegar a esta conclusión tras analizar as secuencias de ADN de ata 73.000 especies vivas de plantas con flores (anxiospermas), por moito que sorprenda a todos aos que lle morren enseguida as orquídeas no balcón da súa casa.

Aínda que o rexistro fósil mostra que moitas especies desapareceron, as liñaxes aos que pertencen, como familias e ordes, sobreviviron o suficiente como para florecer e dominar a Terra. Das ao redor de 400.000 especies de plantas que viven hoxe en día, aproximadamente 300.000 son plantas con flores.

A evidencia do reloxo molecular suxire que a gran maioría das familias de anxiospermas que existen hoxe en día existían antes da caída do meteorito, e que o Tyrannosaurus rex andou por aí olfacteando as nosas orquídeas, magnolias e menta. "As plantas con flores poden existir durante algún tempo, pero comezaron a aparecer con maior frecuencia no Cretácico, nos últimos 70 millóns de anos da era dos dinosauros", explica o paleontólogo Michael J. Benton da Facultade de Ciencias da Terra de Bristol. "Pero parece que os dinosauros decidiron non comelas, e continuaron masticando fentos e coníferas como os piñeiros. Con todo, foi só despois de que os dinosauros fóronse cando as anxiospermas realmente despegaron en termos evolutivos".

"Despois de que a maioría das especies da Terra extinguíronse co meteorito, as anxiospermas tomaron vantaxe, da mesma forma que os mamíferos colleron a substitución dos dinosauros, e agora practicamente toda a vida na Terra depende ecoloxicamente das plantas con flores", apunta o doutor Thomson.

A pregunta agora é que as fixo o suficientemente resistentes para sobrevivir, a pesar de estar inmóbiles e depender dun Sol oculto polo po para obter enerxía. "As plantas con flores teñen unha notable capacidade de adaptación: utilizan unha variedade de mecanismos de polinización e dispersión de sementes, algunhas duplicaron os seus xenomas completos e outras desenvolveron novas formas de fotosíntese. Este ’poder das flores’ é o que as converte en verdadeiros sobreviventes da natureza", apunta o doutor Martínez-Barahona.

A súa tese confirma a dun artigo publicado en abril de 2009 na revista PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences), titulado "Plantas con xenomas dobres puideron ter unha maior probabilidade de sobrevivir ao evento de extinción Cretácico-Terciario". Alí explícase que as plantas con flor teñen máis de dous xogos de cromosomas e un maior número de alelos (unha das formas alternativas que pode ter un mesmo xene), que á súa vez permiten ter un número maior de cartas para xogar no xogo da evolución. Ou dito doutra maneira, teñen maior variedade xenética para enfrontarse ás condicións cambiantes do medio e así obter unha vantaxe sobre outras plantas que non teñen esta plasticidade.

Se se puidese trasladar aos humanos, explica Roberto Díaz Sibaja, doutor en Ciencias Biolóxicas da Universidade de Michoacán: "Nós temos dous xogos de cromosomas, cada un cun alelo. Nun dos nosos alelos áchase o xene que codifica a pel escura (hipoteticamente, xa que non depende dun só xene) e no outro alelo o xene que codifica a pel clara. Agora supoñamos que a radiación solar aumenta e que as persoas con pel escura sobreviven en maior proporción que as de pel clara, co paso das xeracións esa frecuencia de alelos modificarase en favor do alelo escuro. Isto é evolución".

A partir de aquí, as plantas con flores foron as responsables de debuxar o resto de novos seres cos que se repoboaría a Terra. "A revolución terrestre das anxiospermas, como as chamamos, marcou un gran cambio nos ecosistemas e a biodiversidade na terra", apunta o paleobotánico da Universidade de Pensilvania Peter Wilf. "Máis dun millón de especies de insectos modernos deben o seu sustento ás anxiospermas, como polinizadores como as abellas e avespas, comedores de follas como escaravellos, lagostas e insectos, ou que se alimentan de néctar como as bolboretas. E estes insectos son devorados polas arañas , lagartos, aves e mamíferos. Despois da extinción dos dinosauros, as grandes selvas tropicais comezaron a florecer e as anxiospermas comezaron a dominar a vida na terra".

"As anxiospermas deben o seu éxito a toda unha serie de características especiais", apunta o doutor Hervé Sauquet, experto en evolución de flores do Royal Botanic Garden Sydney. "Todos os estudantes de bioloxía saben que a flor das anxiospermas foi unha innovación asombrosa, con cores e adaptacións especiais para asegurarse de que insectos particulares as polinicen con éxito. Poden construír bosques complexos estruturas que albergan miles de especies. Tamén poden capturar moita máis enerxía solar que as coníferas e os seus parentes, e esta enerxía adicional pasa por todo o ecosistema".

FONTE: Ricardo F. Colmenero/elmundo.es/ciencia