NOTICIAS DAS CIENCIAS

E SE ATERRA FORMOUSE A PARTIR DE OBXECTOS INTERESTELARES COMO OUMUAMUA?

Na ilustración, Oumuamua, o primeiro obxecto interestelar detectado polo home, ao seu paso polo Sistema Solar / ESA/Hubble, NASA, ESO, M. Kornmesser

Mentres aumenta a polémica sobre Oumuamua, o ’visitante interestelar’ que atravesou o Sistema Solar en 2017 e cuxa natureza segue envolvida no misterio, un equipo de investigadores do Space Telescope Science Institute en Baltimore acaba de propor unha nova e inquietante posibilidade: os obxectos interestelares (como Oumuamua) poderían actuar como ’sementes’ para a formación de planetas en sistemas solares como o noso. A idea, que aparece nun artigo no servidor arXiv, podería resolver un dos principais problemas aos que se enfrontan as actuais teorías de formación de planetas.

Como é ben sabido, en outubro de 2017 os astrónomos conseguiron, por primeira vez, observar un obxecto nado noutro sistema solar mentres atravesaba o noso a toda velocidade.

Bautizado como Oumuamua, moitos creen que se trata dun estraño fragmento planetario expulsado do seu sistema estelar anfitrión. Pouco despois, en 2019, outro obxecto interestelar achegouse a nós: o cometa Borisov. A detección destes dous corpos suxire que o número de obxectos interestelares viaxando libremente pola galaxia podería ser moi elevado.

E si é así, tales obxectos poderían xogar un importante papel cando atravesan sistemas solares en pleno proceso de formación. A baixa velocidade das estrelas novas en relación coas súas veciñas máis maduras, xunto co efecto de freado do po e o gas que as rodean xusto despois de formarse, podería facer que estes obxectos entren en órbita ao redor dunha estrela en lugar de simplemente pasar de longo, como fixeron Oumuamua e Borisov.

No seu estudo, Amaya Mouro-Martín e Colin Norman modelaron este proceso para estimar, en media, cantos obxectos poderían quedar atrapados por unha estrela nova. E os resultados suxiren que, durante un período duns 10 millóns de anos, capturaríanse 600.000 millóns de obxectos de aproximadamente 1 metro de longo, xunto con outros 200 millóns de 10 metros, 60.000 de 100 metros e 20 de 1 quilómetro.

"Sorprendeunos que estes números fosen tan altos -afirma Mouro-Martín-. Aínda que é moi incerto, porque realmente non sabemos canto deste material hai aí fóra".

Con todo, as cifras suxiren que os obxectos interestelares poderían ser as ’sementes’ ao redor das que se forma un gran número de planetas. A idea máis estendida é que os novos mundos fórmanse por acumulación da materia do disco que rodea á estrela recentemente nada, grans de po e pequenos sixos, ou ben mediante a colisión de corpos similares a asteroides coñecidos como planetesimais. Pero séguese ignorando como se pasa exactamente do po nun disco a estes obxectos máis grandes. Trátase, pois, dunha cuestión aberta, coñecida como ’a barreira dun metro de tamaño’.

"Cando as partículas de po fanse máis grandes -explica Mouro-Martín-, as súas colisións son máis enérxicas. E cando chocan, comezan a rebotar entre si en lugar de acumularse".

Pero os obxectos interestelares poderían solucionar o problema. De feito, poderían permitir que o material do disco se condense ao seu redor, un pouco como o proceso a través do cal o po dunha nube na Terra xera pingas de choiva. Segundo esta idea, eses corpos máis grandes actuarían como núcleos de condensación ao redor dos cales o material do disco estelar podería ir agregándose.

Noutras palabras, si a Terra formouse desta maneira, deberiamos a nosa existencia a materiais procedentes doutras estrelas. Neste escenario, un obxecto interestelar sería capturado polo Sol nacente, viuse rodeado por todo o material do disco e faría de ’semente’ ao redor da cal o noso planeta creceu.

Segundo os investigadores, algúns destes obxectos capturados naquel período poderían estar aínda atrapados no noso sistema, poida que no cinto de Kuiper ou na nube de Oort, máis aló de Neptuno. O difícil será identificalos.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

UN SISTEMA PLANETARIO, RECENTEMENTE DECUBERTO, PERMITE ENTREVER O FUTURO TRAS A MORTE DO SOL

Recreación dun planeta gasoso cercano a unha anana branca / W. M. Keck Observatory/Adam Makarenko

Un grupo internacional de científicos, coa participación do Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA-CISC), descubriu un sistema planetario formado por un planeta joviano, é dicir, similar a Xúpiter, que orbita unha anana branca. Este planeta gasoso ten un 40% máis de masa que Xúpiter e a anana branca ten un 60% da masa do Sol. A investigación foi publicada pola revista Nature.

Padiola Danielski, astrofísica do IAA-CSIC e unha das participantes no estudo, resalta que con este achado “hai garantía de que hai planetas do noso sistema que poden sobrevivir á evolución da estrela”. Isto podería albiscar o futuro do Sistema Solar cando o Sol estea a chegar ao seu fin e convértase en xigante vermella dentro de 5.000 millóns de anos.

O Sol, do mesmo xeito que o resto de estrelas similares, evoluciona co paso de miles de anos até converterse nunha anana branca, como a que forma o sistema planetario descuberto. Pedro Amado, investigador principal co telescopio Cármenes do CSIC, cuxa misión é a detección de exoplanetas, explica este proceso: “Estas estrelas de tipo solar [cando comezan a apagarse] pasan por unha fase de xigante vermella na que as capas externas vanse expandindo a medida que a estrela vai consumindo os materiais que ten para xerar a enerxía, e chega un momento no que estas capas máis externas emítense ao exterior. O que queda exposto é o núcleo da estrela, que é o que coñecemos como anana branca”.

O sistema planetario descuberto foi visto por primeira vez en 2010 a través da microlente gravitatoria, unha técnica que é sensible aos planetas fríos e que permite sondar obxectos ao redor de todo tipo de estrelas. A principal diferenza con outros métodos de detección é que esta técnica non depende da luz da estrela anfitrioa. Posteriormente, foi observado e fotografado en varias ocasións máis cun instrumento de infravermellos do telescopio Keck II en Estados Unidos. Ao tentar estudar a estrela anfitrioa, o equipo de científicos descubriu que a súa luz non era o suficientemente brillante como para tratarse dunha estrela adulta. Polas características descartaron tamén que se tratase dunha estrela de neutróns, un buraco negro ou unha anana marrón. Por tanto, tiña que ser unha anana branca.

Os investigadores aseguran que a separación entre os planetas xovianos e estas estrelas adoita ser de cinco ou seis unidades astronómicas (UA, a distancia media entre a Terra e o Sol). Nesta ocasión, con todo, a separación orbital é de 2,8 UA. Ademais, apuntan a que o planeta e a estrela anfitrioa naceron á vez.

Sobre as consecuencias deste traballo, Amado destaca que é un dos primeiros e máis importantes pasos para entender a historia completa do Sistema Solar, entendendo esta historia como “o que se producirá no futuro”, e engade que pode axudar a entender a evolución completa dos sistemas planetarios. En relación co que ocorrerá dentro de millóns de anos, Joshua Blackman, profesor da Universidade de Tasmania (Australia) e autor que encabeza o traballo, resume que a evolución do Sol destruirá a Mercurio e Venus e posiblemente a Terra. En cambio, Marte e os planetas xigantes gaseosos exteriores sobrevivirán. “O noso descubrimento evidencia que é probable que a imaxe estándar de como evolucionan os sistemas planetarios a medida que morre a súa estrela anfitrioa sexa correcta”, detalla. Sobre devandita supervivencia, Danielski puntualiza que ten que estar dentro dun abanico de separación entre estrela e planeta, nin demasiado preto como para que se coma ao planeta, nin demasiado lonxe como para que se perda no espazo.

Estes sistemas planetarios levan anos estudándose, pero con menor éxito ca neste último traballo. En setembro de 2020 publicouse outra investigación en Nature na que se presentaba un posible candidato a planeta xigante orbitando unha anana branca. Iste tiña o mesmo tamaño aproximadamente que Xúpiter e non era máis de 14 veces máis masivo, cunha certeza do 95%. Danielski asegura que o problema deste estudo está en que non se sabe exactamente a masa deste planeta. Só sábese con certeza o límite superior e, por tanto, podería ser, ou non, un planeta.

Pedro Amado, xunto con outros compañeiros do IAA-CSIC, mantén a súa intención de atopar outros sistemas planetarios coma iste. Nesta ocasión será a través do instrumento Espresso, un espectógrafo de moi alta resolución e precisión que está no VLT (un sistema de catro telescopios) en Chile. Esta ferramenta medirá a velocidade radial en metros por segundo. Segundo a Sociedade Española de Astrofísica (SEXA), a velocidade radial é “a velocidade coa que un obxecto celeste, normalmente unha estrela, afástase ou achega á Terra”. O obxectivo é detectar un planeta xoviano ao redor dunha anana branca, pero moitísimo máis preto e que se poida mirar “todas as veces que queiramos”, aclara o científico.

FONTE: Laura Camacho/elpais.com/materia

OS DILUVIOS VOLVERÁN Á TERRA

No pasado distante do noso planeta, houbo momentos en que os polos deixaron de existir e a temperatura media chegou a estar mesmo a decenas de graos por encima da actual. Unhas condicións que, dentro de varios centos de millóns de anos, volverán repetirse a medida que o Sol brille cada vez con maior intensidade.

Con todo, pouco se sabe sobre como se comportaron a atmosfera e o clima durante aqueles longos períodos de calor extrema. Por iso, un equipo de investigadores da Universidade de Harvard levou a cabo unha serie de simulacións. Nelas, acharon que a Terra puido experimentar entón intensos períodos de seca seguidos de enormes tormentas de miles de km de ancho, capaces de arroxar, en apenas unhas horas, ata medio metro de choiva.

"Se te fixas, en algures dos trópicos actuais sempre está a chover -explica Jacob Seeley, do Departamento de Ciencias da Terra e Planetarias de Harvard e primeiro asinante do artigo publicado en Nature-. Pero descubrimos que en climas extremadamente cálidos podería haber varios días sen choiva sobre unha gran porcentaxe do océano. E entón, de súpeto, unha tormenta masiva estalaría en case todo o dominio, arroxando unha enorme cantidade de choiva. Logo, todo acougaríase durante un par de días e o ciclo volvería repetirse".

"Este ciclo episódico de diluvios -afirma, pola súa banda, Robin Wordsworth, autor principal do estudo-, é un estado atmosférico novo e completamente inesperado". A investigación non só arroxa luz sobre o pasado distante e o futuro afastado da Terra, senón que tamén pode axudar a comprender os climas dos exoplanetas que orbitan estrelas distantes.

No seu modelo atmosférico, Seeley e Wordsworth aumentaron a temperatura da superficie oceánica ata os 54,4 graos, xa sexa agregando máis CO₂, (64 veces a cantidade actual na atmosfera), ou aumentando o brillo do Sol en aproximadamente un 10 por cento. E descubriron que a esas temperaturas empezan a suceder cousas sorprendentes na atmosfera.

Cando o aire preto da superficie vólvese extremadamente cálido, a absorción de luz solar polo vapor de auga atmosférica quéntao a pouca altura e forma o que se coñece como unha ’capa de inhibición’, unha barreira que evita que as nubes convectivas se neleven cara á atmosfera superior para formar nubes de choiva. Polo que toda esa evaporación queda ’atascada’ nas capas da atmosfera máis próximas á superficie.

Ao mesmo tempo, fórmanse nubes na atmosfera superior, por encima da capa de inhibición, a medida que a calor se vai perdendo no espazo. A choiva producida nesas nubes altas se evapora antes de chegar a terra, devolvendo toda esa auga ao sistema.

"É como cargar unha batería enorme -afirma Seeley-. Temos unha gran cantidade de arrefriado na atmosfera superior e unha gran cantidade de evaporación e quecemento preto da superficie, separados por esta barreira. E si algo logra atravesar esa barreira e permitir que a calor e a humidade da superficie entren na fría atmosfera superior, provocará unha enorme tormenta".

Todo iso, segundo o estudo, é exactamente o que sucede. Despois de varios días, o arrefriado evaporativo das tormentas de choiva da atmosfera superior erosiona a barreira, provocando un diluvio de varias horas. Na súa simulación, os investigadores observaron máis cantidade de choiva en seis horas da que producen algúns ciclóns tropicais na EE. UU. durante varios días.

Despois da tormenta, as nubes disípanse e a precipitación detense durante varios días mentres a batería atmosférica recárgase para dar lugar a un novo ciclo.

"A nosa investigación -continúa Seeley- demostra que aínda hai moitas sorpresas no sistema climático. Aínda que un aumento de 30 graos na temperatura da superficie do mar é moito máis do que se predí para o cambio climático causado polo home, empuxar os modelos atmosféricos a un territorio descoñecido pode arroxar pistas sobre o que a Terra é capaz de facer".

"Este estudo -conclúe Wordsworth- revelou unha nova física rica nun clima que, desde unha perspectiva planetaria, é só un pouco diferente ao da Terra actual. Expón grandes preguntas novas sobre a evolución climática da Terra e outros planetas, cuestións nas que traballaremos durante moitos anos".

FONTE: Jose Manuel Nieves/abc.es/ciencia

A ESTRELA QUE SE ACENDE E APAGA ABRUPTAMENTE

Ilustración dunha anana branca, neste caso MV Lyrae, que se acumula a medida que extrae material dunha estrela compañeira / HELENA UTHAS

Por primeira vez, un equipo de astrónomos observou a unha anana branca acenderse e apagarse abruptamente. A estrela en cuestión atópase a uns 1.400 anos luz da Terra, nun sistema binario chamado TW Pictoris, o que quere dicir que ten compañía, unha estrela máis pequena de cuxo disco de acreción de hidróxeno e helio aliméntase.

Os investigadores, dirixidos pola Universidade de Durham, Reino Unido, utilizaron o satélite TESS da NASA, xeralmente empregado para buscar planetas fóra do noso Sistema Solar, para observar o fenómeno único.

A maioría das estrelas chegan ao final dos seus días e convértense en ananas brancas cando queiman o combustible de hidróxeno que as alimenta. O mesmo sucederalle ao noso Sol dentro de miles de millóns de anos. Estas estrelas apenas teñen o tamaño da Terra, pero a súa masa é similar á do Sol.

O equipo observou como a anana branca de TW Pictoris aliméntase do disco de acreción da súa estrela compañeira máis pequena. A este proceso tamén se lle chama acumulación. A medida que a anana branca ’come’ e medra, vólvese máis brillante. Pero notaron caídas e aumentos abruptos no brillo nunca antes vistos nunha anana branca en crecemento en escalas de tempo tan curtas.

Segundo explican os investigadores, debido a que o fluxo de material cara ao disco de acreción da anana branca desde a súa estrela compañeira é relativamente constante, non debería afectar drasticamente a súa luminosidade en escalas de tempo tan curtas.

Que é o que está a ocorrer? Os astrónomos creen que o que están a presenciar poderían ser reconfiguracións do campo magnético da superficie da anana branca.

Durante o modo ’aceso’, cando o brillo é alto, a anana branca aliméntase do disco de acreción como o faría normalmente. De súpeto e abruptamente o sistema ’ apágase’ e o seu brillo cae en picado.

Os investigadores din que cando isto sucede, o campo magnético vira tan rapidamente que unha barreira centrífuga impide que o combustible do disco de acreción caia constantemente sobre a anana branca.

Durante esta fase, a cantidade de combustible da que pode alimentarse a anana branca regúlase mediante un proceso chamado activación magnética.

Neste caso, o campo magnético giratorio da anana branca regula o paso do combustible a través dunha ’comporta’ cara ao disco de acreción, o que leva a pequenos aumentos semi-regulares no brillo que ven os astrónomos.

Despois dun tempo, o sistema vólvese a ’acender’ esporadicamente e o brillo volve aumentar ao seu nivel orixinal.

"As variacións de brillo observadas nas ananas brancas en crecemento son xeralmente relativamente lentas e ocorren en escalas de tempo de días a meses", sinala Simone Scaringi, do Centro de Astronomía Extragaláctica da Universidade de Durham e autor principal do estudo, publicado na revista Nature Astronomy. Por iso, "ver o brillo de TW Pictoris caer en picado en 30 minutos é en si mesmo extraordinario, xa que nunca se viu noutras ananas brancas en acumulación e é totalmente inesperado desde a nosa comprensión de como se supón que estes sistemas se alimentan a través do disco de acreción. Parece que se acende e apágase".

"Este é realmente un fenómeno previamente non recoñecido e debido a que podemos facer comparacións cun comportamento similar nas estrelas de neutróns moito máis pequenas, podería ser un paso importante para axudarnos a comprender mellor o proceso de como outros obxectos que se acumulan aliméntanse do material que os rodea e o importante papel dos campos magnéticos neste proceso", sinala.

Como as ananas brancas son máis comúns no Universo que as estrelas de neutróns, os astrónomos esperan buscar outros exemplos deste comportamento en futuros proxectos de investigación para aprender máis sobre a acreción.

FONTE: abc.es/ciencia

UN INMENSO TÚNEL MAGNÉTICO RODEA AO SISTEMA SOLAR

O sistema solar estaría rodeado por unha especie de túnel magnético que mide 1.000 anos luz de ancho e que se pode percibir mediante as ondas de radio que emite.

Descubriuno unha investigación da Universidade de Toronto que está pendente de publicación na revista The Astrophysical Journal, aínda que xa está dispoñible no servidor de preimpresión arXiv.

A investigación está centrada en dúas enormes estruturas do sistema solar descubertas desde os anos 60 do século pasado, cos inicios da radioastronomía: ambas están a uns 500 anos luz de nós, compostas por partículas cargadas e un campo magnético.

Unha desas estruturas, coñecida como o North Polar Spur, é unha banda anómala de emisión de radio que forma parte dunha burbulla interestelar creada por ventos de estrelas novas e quentes e varias explosións de supernova. É a estrutura máis coherente e espectacular do ceo que pode observarse mediante ondas electromagnéticas de alta frecuencia (raios X).

A segunda estrutura está no lado oposto e é coñecida como The Fan Region. Trátase dunha das características dominantes no ceo observable tamén mediante ondas de radio. Esta rexión está algo desprazada con respecto ao plano galáctico, supostamente por unha deformación ocorrida na parte exterior da galaxia, segundo unha investigación de 2017.

A nova investigación suxire que, a pesar da enorme distancia que separa a ambas as rexións, as dúas están conectadas entre si por un amplo sistema de filamentos magnéticos paralelos que rodean o Brazo Local ou Brazo de Orión da nosa galaxia, no que está incrustado o noso Sol.

Ese amplo sistema de filamentos forma como unha especie de túnel magnético que une as dúas rexións do sistema solar e abarca tamén a outras estrelas próximas.

Iso significa que o North Polar Spur e The Fan Region están en todas partes cada vez que miramos cara ao ceo nocturno, sinalan os investigadores.

O descubrimento é a conclusión de simulacións que se corresponden cunha ampla gama de observacións contrastadas sobre ambas as rexións, especialmente sobre a súa forma, polarización da radiación electromagnética e o brillo que se desprende delas.

Iso non quere dicir que poida concluírse aínda a existencia dese túnel magnético que rodea ao sistema solar. En realidade, necesítanse novas investigacións para confirmar o que revelan estes modelos, así como para modelar a estrutura do suposto túnel con maior precisión.

Os autores desta investigación destacan no entanto a importancia do seu descubrimento, xa que contribúe a resolver un misterio aínda maior da cosmología moderna: como se forman e evolucionan os campos magnéticos nas galaxias e como se manteñen activos.

O magnetismo cósmico é un fenómeno observado nunha ampla gama de escalas espaciais, que aínda non se coñece moi ben.

Existen campos magnéticos en planetas, estrelas e nebulosas, así como en galaxias e cúmulos de galaxias: xogan un papel relevante en todas estas contornas, contribuíndo a un amplo espectro de fenómenos que necesitamos coñecer mellor.

A radioastronomía é a rama da astronomía que se encarga destes desafíos: estuda os obxectos celestes e os fenómenos astrofísicos medindo a súa emisión de radiación electromagnética na rexión de radio do espectro celeste.

A nova investigación ofrece unha perspectiva diferente para profundar neste coñecemento, así como para comprender outras estruturas filamentosas magnéticas que se atopan ao redor da nosa galaxia.

O equipo da Universidade de Toronto, liderado por Jennifer West, investigadora asociada do Instituto Dunlap de Astronomía e Astrofísica, traballa agora nun modelado máis complexo para afinar aínda máis os seus resultados.

Considera que observacións máis sensibles e de maior resolución axudarán a revelar detalles ocultos que mostren como o suposto túnel magnético encaixa nun contexto galáctico aínda máis amplo.

“Os campos magnéticos non existen de forma illada”, explica West nun comunicado. “Todos deben conectarse entre si. Entón, o seguinte paso é comprender mellor como este campo magnético local conéctase, tanto ao campo magnético galáctico de maior escala, como aos campos magnéticos de menor escala do noso Sol e a Terra”, conclúe.

FONTE: Eduardo Martínez de la Fe/farodevigo.es    Imaxe superior: Mapa  da Vía Láctea no que se mostra a posición e o tamaño dos filamentos magnéticos. O recuadro mostra unha vista máis detallada das contornas locais e a posición da burbulla local e varias nubes de po próximas (imaxe de NASA / JPL-Caltech / R. Hurt / SSC / Caltech con anotacións de Jennifer West)

OS PRIMEIROS DINOSAUROS XA VIVÍAN EN MANDAS PARA SOBREVIVIR

Unha nova investigación sobre un vasto sitio de fósiles na Patagonia mostra que algúns dos primeiros dinosauros, o Mussaurus Patagonicus, vivían en mandas e suxire que este comportamento pode ser unha das claves do éxito dos dinosauros / Jorge González

Desde hai tempo os científicos saben que moitas especies de dinosauros vivían en mandas. Desde os Triceratops ata mesmo polos Tiranosaurios, moitas son as evidencias que apuntan a ’rabaños sociais’ nos que cada individuo tiña o seu propio rol. A pregunta que subxace desta práctica agora é: cando empezaron a comportarse así? Un estudo publicado na revista Scientific Reports realizado por investigadores do MIT, Arxentina e Sudáfrica atoparon as probas fósiles máis antigas ata a data, hai 193 millóns de anos, 40 millóns antes que os anteriores rexistros. Entón, foron os dinosauros animais sociais desde o principio?

Desde 2013, os membros do equipo atoparon máis de 100 ovos de dinosauro e os esqueletos parciais de 80 dinosauros xuvenís e adultos dun rico leito de fósiles chamado Lagoa Colorada, no sur da Patagonia. En concreto, todos os membros parecían da mesma especie, Mussaurus patagonicus, un dinosauro sauropodomorfo herbívoro precursor dos grandes dinosauros de pescozo longo, como o famoso diplodocus. "Estabamos seguros de que un sitio tan ben preservado daríanos moita información acerca de como vivían os primeiros dinosauros", explica Diego Pol, paleontólogo do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas (CONICET) de Arxentina e responsable do descubrimento do xacemento a principios da década dos 2000.

O primeiro paso foi comprobar que, efectivamente, todos os restos pertencían á mesma especie de dinosauro. Iso foi relativamente sinxelo cos ósos. Pero o problema foron os ovos. "É difícil atopar ovos fósiles, e máis aínda atopar ovos fósiles con embrións no seu interior, xa que se necesitan unhas condicións moi especiais para a súa fosilización", explica Pol. É por iso que o equipo pensou en utilizar o Laboratorio Europeo de Radiación Sincrotrón (ESRF), unha a ferramenta perfecta para investigar este tipo de mostras: "Utilizamos raios X de alta enerxía para penetrar na mostra sen destruíla e ter unha visión completa do seu interior", afirma Vincent Fernandez, paleontólogo do Museo de Historia Natural de Londres e excientífico da ESRF.

Despois dunha complicada viaxe desde Arxentina a Europa ("non todos os días levan 30 ovos de dinosauro como equipaxe de man", afirma Pol), o equipo estivo escaneando as mostras durante catro días: "Foi esgotador, pero os emocionantes resultados eleváronnos a moral", afirma Fernández. A tomografía computarizada de alta resolución revelou, tal e como esperaba o equipo, embrións fosilizados de Mussaurus patagonicus dentro dalgúns dos ovos, o que mostraba que, efectivamente, o xacemento contaba cunha especie de ’niño comunal’ desta especie de dinosauro.

De forma paralela, levou a cabo un traballo de campo para catalogar todos os fósiles achados na Lagoa Colorada. E os investigadores levaron unha sorpresa: estaban agrupados por idade. Atopáronse ovos e crías de dinosauro nunha área, mentres que os esqueletos novos agrupábanse nun lugar próximo, pero diferente. Á parte, por todo o xacemento, había dinosauros adultos sós ou en parellas. Esta ’segregación por idade’, creen os investigadores, é un forte sinal dunha estrutura social complexa, similar a unha manda. Os dinosauros probablemente traballaron en comunidade, pondo os seus ovos nun lugar de anidación común. Os mozos congregábanse nunha sorte de ’escolas’, mentres que os adultos deambulaban e buscaban comida para o rabaño.

"Isto pode significar que os mozos non seguían aos seus pais nunha estrutura familiar pequena", afirma Jahandar Ramezani, científico investigador do Departamento de Ciencias da Terra, Atmosféricas e Planetarias do MIT. "Hai unha estrutura comunitaria máis grande, onde os adultos compartiron e participaron na crianza de toda a comunidade".

Ramezani foi o encargado de datar os sedimentos antigos entre os fósiles e determinou, grazas aos compoñentes da antiga cinza volcánica que se acharon nas mostras, que a manda de dinosauros remóntase a hai uns 193 millóns de anos, durante o período Xurásico temperán. É, por tanto, a evidencia máis temperá de ’rabaños’ de dinosauros.

Segundo os investigadores, vivir en mandas puido supor unha vantaxe evolutiva aos Mussaurus e outros dinosauros con comportamentos sociais. De feito, estes animais xurdiron a finais do Triásico, pouco antes dunha gran extinción que acabou con moitas outras especies. Por algunha razón, os sauropodomorfos conseguiron sobrevivir e, finalmente, dominaron o ecosistema terrestre no Xurásico temperán.

"Agora observamos e documentado iste comportamento social máis temperán nos dinosauros -di Ramezani-. Isto expón agora a pregunta de se vivir en manda puido ter un papel importante no éxito evolutivo temperán dos dinosauros".

Os fósiles que se identificaron ata agora atopáronse en tres capas sedimentarias diferentes, pero moi xuntas, o que indica que a rexión puido ser un lugar ao que as mandas de dinosauro volvían regularmente, quizais aproveitando unhas condicións estacionales favorables.

Entre os restos, o equipo descubriu un grupo de 11 esqueletos de novos dinosauros, entrelazados e superpuestos entre si, coma se xuntáronse de súpeto. A xulgar pola boa preservació de toda a colección, o equipo cre que este grupo morreu á vez, probablemente enterrado en sedimentos. Os mesmos sedimentos nos que se achou a cinza a partir da cal se puido datar o xacemento (193 millóns de anos), polo que os investigadores pensan que todos estes Massuarus novos puideron morrer debido a unha inundación repentina que atrapou a cinza dunha nube procedente da erupción dun volcán distante.

Os científicos sospeitan que outros dous tipos de dinosauros, Massospondylus (achado en Sudáfrica) e Lufengosaurus (atopado en China), tamén vivían en mandas no mesmo período, aínda que a datación foi menos precisa até a data. Se demóstrase que, efectivamente, estes dinosauros tamén tiñan comportamentos sociais, máis probas apoiarían a hipótese de que esta práctica podería evolucionar antes, talvez desde o seu antepasado común, a finais do Triásico.

"Agora sabemos que as mandas se desenvolveron hai 193 millóns de anos -di Ramezani-. Esta é a proba confirmada máis antiga de comportamento gregario en dinosauros. Pero a comprensión paleontolóxica dinos que se atopamos este comportamento social noutras especies no mesmo momento, tería que haberse orixinado antes".

FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia

VENUS NUNCA TIVO OCÉANOS

Venus nunca tivo océanos / GooKingSword en Pixabay

Unha nova investigación realizada por científicos da Universidade de Xenebra indica que o planeta Venus non tivo océanos ao longo da súa historia, como expuñan outras teorías. Os especialistas creen que as condicións necesarias para a acumulación de cantidades de auga suficientes na superficie deste astro nunca se concretaron: afírmano con firmeza logo de efectuar simulacións sobre o clima da Terra e Venus ao comezo da súa evolución, fai máis de catro mil millóns de anos, cando a superficie dos planetas aínda estaba fundida.

Os investigadores creen que existen probas contundentes para pensar que a auga existente na atmosfera de Venus sempre permaneceu en estado gasoso e as temperaturas nunca baixaron como para xerar choivas, a través das cales a auga se acumulou a nivel superficial e producíronse os océanos. É a hipótese que desenvolven no novo estudo, publicado recentemente na revista Nature.

Por que distintas teorías sosteñen o contrario, si pensamos que as condicións actuais de Venus non parecen apropiadas para que dispoña de océanos na súa superficie? A realidade é que o noso «planeta xemelgo» non rexistrou sempre as mesmas condicións que poidan apreciarse hoxe, cunha atmosfera dominada polo dióxido de carbono, temperaturas extremas e nubes de ácido sulfúrico. No seu proceso de formación tivo características moito máis benévolas, é así que algúns especialistas pensaron que nalgún momento albergou océanos de auga líquida.

Venus e a Terra posúen algunhas condicións similares: ambos son planetas rochosos, teñen unha atmosfera e son semellantes en termos de masa e tamaño. Con todo, nun determinado momento a súa historia xeolóxica e a súa relación co cosmos separáronos por completo: a Terra volveuse un planeta azul e repleto de vida, en tanto Venus transformouse nun deserto cun ambiente moi pouco amigable.

Os científicos traballaron con sofisticados modelos tridimensionais da atmosfera de Venus e a Terra, comparando as condicións existentes ao comezo da historia de ambos os planetas. Traballaron con simulacións similares ás que se utilizan actualmente na análise e as predicións climáticas na Terra, avaliando como as atmosferas dos dous planetas foron evolucionando co tempo e si existiron as condicións precisas para que os océanos puidesen formarse no proceso.

 Os resultados foron claros: en Venus, a diferenza da Terra, as condicións climáticas non permitiron que o vapor de auga se condensara na atmosfera e lograse xerar choivas. Unha das principais razóns é que as nubes de Venus provocaron un efecto invernadoiro moi potente, impedindo que o planeta se arrefriase rapidamente como se postulou en traballos previos.

Debido a isto, a auga permaneceu eternamente en estado gasoso na atmosfera e non foi posible que descenda á superficie de Venus, como sucede na Terra a través de diferentes procesos meteorolóxicos impulsados polo vapor de auga que se atopa a nivel atmosférico. A gran diferenza estaría na proximidade ao Sol: si o noso planeta estivese algo máis preto do astro rei, as temperaturas non descendesen o necesario como para condensar a auga que forma os nosos océanos.

FONTE: Pablo Javier Piacente/farodevigo.es

CIENTÍFICOS CREAN UNHA CRIATURA QUE NON NECESITA RESPIRAR

Uns cágados que poden sobrevivir sen respirar. Este foi o resultado do experimento tras inxectar algas verdes e cianobacterias nos cerebros de cágados de ra africana con garras (Xenopus laevis). Os científicos da Universidade Ludwig-Maximilians University de Múnic descubriron que esta combinación devolvía a vida ás neuronas famentas de osíxeno dos cágados, case coma se tratásese dunha reanimación cardiopulmonar interna.

Con cada latexo do corazón, as algas movíanse a través dos vasos sanguíneos ata o cerebro, convertendo o cágado translúcido a un verde brillante. Ao expolos á luz, as algas bombeaban osíxeno ás células próximas, similar ao proceso de fotosíntese.

“As algas en realidade produciron tanto osíxeno que poderían devolver a vida ás células nerviosas, por así dicilo. Para moitas persoas, soa a ciencia ficción, pero despois de todo, é a combinación perfecta de esquemas biolóxicos e principios biolóxicos”, explica Hans Straka, líder do estudo que publica a revista iScience.

A análise das criaturas demostrou que o cerebro dos cágados presentaba un aumento no osíxeno local cando as algas verdes ou cianobacterias estaban presentes e realizaban a fotosíntese baixo a luz. O máis sorprendente chegou cando os cágados víronse privados de osíxeno ata que as súas neuronas silenciáronse e os microorganismos dos seus cerebros puideron reiniciar o sistema e rescatar a actividade neuronal, sobrevivindo en condicións de falta de osíxeno; isto é, non necesitaban respirar para vivir.

Concretamente, iluminar a cabeza do cágado reiniciou a actividade neuronal en 15 a 20 minutos. Os nervios revividos tamén funcionaron tan ben ou mesmo mellor que antes do esgotamento de osíxeno, o que demostra que o método dos investigadores foi rápido e eficiente.

No futuro, os microorganismos fototróficos poderían proporcionar un medio novo para aumentar directamente os niveis de osíxeno no cerebro de maneira controlada baixo condicións ecofisiolóxicas particulares ou despois de deficiencias patolóxicas, escriben os autores.

Inxección transcárdica e acumulación de microorganismos fotosintéticos en vasos sanguíneos de cágados de Xenopus laevis. / (A e B) Microfotografías que representan C. reinhardtii (A) e Synechocystis 6803 (B) antes da inxección; Os recuadros mostran os microorganismos a maior aumento. / (C) Produción de O₂ inducida por luz e falta dela, respectivamente, en solucións (108 células/ml) de cepas de tipo salvaxe (WT) e fotomutantes (PM) das dúas especies; número de experimentos indicados entre parénteses. / (D – F) Fotografías que mostran a inxección a presión dunha solución de Synechocystis 6803 no corazón (D) e a distribución dos microorganismos a través das raíces aórticas (E, F) e os vasos sanguíneos máis pequenos (tinción verde) do corpo (E) e mandíbula inferior (F). / (G – J) reconstrución confocal do tecido do rombencéfalo, que ilustra a acumulación de C. reinhardtii (G e I) e Synechocystis 6803 (H e J) dentro dos vasos sanguíneos; os microorganismos aparecen en verde debido á autofluorescencia da clorofila e os vasos sanguíneos en magenta polas paredes endoteliales tinguidas con isolectina. As barras de calibración representan 50 μm (A e B), 10 μm (recuadros) e 1 mm (D e F), 5 mm (E), 20 μm (G – J). ∗, p <0,05; ∗∗, p <0,01; Proba U de Mann Whitney, corrixida por Bonferroni; n.s. insignificante / iScience

“Logramos mostrar o experimento de proba de principio con este método. Foi incriblemente confiable e robusto, e na miña opinión, un enfoque fermoso ”, di Straka. “Conseguir isto non significa realmente que poidas aplicalo, pero é o primeiro paso para iniciar outros estudos”.

Esta proba de concepto podería, no futuro, salvar a vida de pacientes con accidente cerebrovascular ou en contornas con escaseza de osíxeno, como baixa a auga e a grandes altitudes.

Straka tamén prevé que a súa investigación beneficie a outros laboratorios que traballan con tecidos ou organoides illados. A introdución de algas produtoras de osíxeno podería axudar a que estes tecidos prosperen e aumenten as súas taxas de supervivencia, reducindo potencialmente a necesidade de animais vivos para experimentos.

O seguinte paso será comprobar si as algas inxectadas poden sobrevivir dentro dos cágados vivos e continuar a produción de osíxeno sen causar unha resposta inmune que cause estragos nos animais.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es