NOTICIAS DAS CIENCIAS

IMAXE DUN CHORRO DE MATERIA EMERXENDO DUN BURACO NEGRO

Ilustración da estrutura de chorro do 3C 279 de lonxitude de onda múltiple en abril de 2017. En cada panel obsérvanse as épocas de observación, as matrices e as lonxitudes de onda /  J.E. Kim (MPIfR), Boston University Blazar Program (VLBA e GMVA) e Event Horizon Telescope Collaboration/eventhorizontelescope.org

Un chorro de materia a alta velocidade emerxendo dun buraco negro supemasivo é a nova imaxe captada polo Telescopio Event Horizont (EHT), o mesmo que hai un ano deu a coñecer a primeira fotografía dun buraco negro.

A observación proporcionou ao equipo internacional de investigadores, entre eles españois, algunha sorpresa sobre a forma dese tipo de chorros e que se recolle nun estudo que publica este martes a revista Astronomy & Atrophysics.

O fenómeno foi rexistrado a 5.000 millóns de anos luz, nunha galaxia da constelación de Virgo chamada 3C 279, que ten no centro un buraco negro mil millóns de veces máis masivo que o Sol.

Os expertos consideran á galaxia 3C 279 un cuásar porque no seu centro brilla intensamente un punto que parpadea cando cantidades masivas de gases e estrelas caen no xigantesco buraco negro do seu núcleo (un cuásar é unha galaxia que no seu centro alberga un buraco negro  supermasivo).

Ese buraco negro absorbe gases e estrella a través dun disco que o rodea, tritúraos e expulsa parte desa materia por dous finos chorros de plasma, tamén chamados jets.

Eses chorros "emerxen como mangueiras de lume, case á velocidade da luz, das inmediacións do seu horizonte de sucesos, a fronteira que rodea ao buraco negro e onde o espazo e o tempo se  deforman infinitamente e deixan de funcionar", segundo comunicado da colaboración internacional EHT.

A análise de novos datos da campaña de observación realizada polo EHT en 2017 permitiron rastrexar o chorro ata o seu punto de lanzamento. Os novos datos analizados mostran que o chorro normalmente recto ten unha "inesperada forma retorta na súa base", agrega a nota do EHT.

O estudo suxire diferentes posibilidades para a explicación do fenómeno relacionadas "coa presenza doutro buraco negro compañeiro ou con efectos de arrastre do espazo-tempo", explica pola súa banda a Universidade de Valencia, que forma parte da colaboración  EHT.

Ademais, observaranse por primeira vez estruturas perpendiculares ao chorro, que poderían corresponder á zona onde nacen, o que achegaría información sobre "os misteriosos procesos de formación dos jets e abriría novos camiños para seguir aprendendo como se comporta a natureza nestes escenarios extremos", agrega.

Para capturar a nova imaxe, EHT usou unha técnica chamada interferometría de liña de base moi longa (VLBI), que sincroniza e enlaza as antenas de radio de todo o mundo, para crear un  enrome telescopio virtual de tamaño da Terra.

As observacións nas últimas décadas de 3C 279 con VLBI permitiron establecer un modelo físico capaz de explicar como estes buracos negros supermasivos poden converterse nos obxectos máis enerxéticos do Universo.

O EHT é capaz de captar obxectos tan pequenos como 20 micro-segundos no ceo, o que sería coma se unha persoa na Terra puidese localizar e identificar unha laranxa na Lúa.

A colaboración EHT está formada por 290 investigadores de 62 institucións de todo o mundo, entre elas da Universidade de Valencia e do Instituto de Astrofísica de Andalucía.

As campañas de observación do EHT pódense facer unha vez ao ano durante a primavera no hemisferio norte, pero a deste ano, que debería desenvolverse entre marzo e abril, tivo que ser suspendida debido á pandemia de Covid-19.

FONTE: elmundo.es/ciencia

URANO ESTÁ PERDENDO PARTE DA SÚA ATMOSFERA

Superficie de Urano en cor real / NASA

Hai 34 anos, a sonda Voyager 2, que hoxe percorre o espazo interestelar, pasou a "só" 81.443 quilómetros de Urano, revelando a presenza de dous novos aneis, a existencia de 11 novas lúas e medindo temperaturas de ata -214 º C. Esta semana, a información recollida por este venerable explorador robótico revelou que o planeta está a perder parte da súa atmosfera a través de plasmoides, burbullas magnéticas situadas na cola do seu campo magnético. Estas conclusións publicáronse na revista Geophysical Research Letters.

Como pasa con case todo, as atmosferas dos planetas non son eternas. No sistema solar vemos ou vimos como o vento solar desprázaas, como ocorreu no caso de Marte, mentres que noutros casos son os propios planetas os que a botan ao espazo a través do seu campo magnético, como ocorre en Xúpiter e Saturno. Na Terra, a atmosfera vaise desgastando moi lentamente, a pesar da protección do seu campo magnético. Loxicamente, entender a evolución de todas estas atmosferas é clave para comprender os exoplanetas que hai aí fóra.

Na NASA está a barallarse enviar unha misión ás lúas de Urano dentro dunhas décadas, así que os científicos están a buscar misterios que resolver máis adiante. Por este motivo,  fixáronse no estraño comportamento do campo magnético de Urano.

Todos os planetas do sistema solar viran na mesma dirección, coa excepción de Venus, e teñen un eixo de rotación máis ou menos perpendicular ou inclinado respecto ao plano da súa órbita, salvo no caso de Urano. Este mundo ten o eixo de rotación  caido sobre o plano da súa órbita (isto quere dicir que os seus polos apuntan cara ao plano no que se atopa o Sol). Por se isto xa fose pouco raro, o eixo do seu campo magnético está desviado 60º en relación co seu eixo de rotación, co cal a súa magnetosfera xira no espazo dunha forma tan estraña que dificulta representala en modelos de computador.

Os datos máis completos do estraño campo magnético de Urano son os recolleitos polo magnetómetro da Voyager 2 en 1986, durante unha pasada que durou 45 horas. Analizados con máis precisión do feito ata o de agora, dividindo as medicións en «fotogramas» de 1,92 segundos. Grazas a isto, descubriron unha variación no sinal que lles fixo sospeitar que estaban ante un plasmoide.

Os plasmoides son xigantescas burbullas de plasma, gas electrificado, que se desprenden da cola dos campos magnéticos dos planetas. Esta cola sería o extremo dunha bandeira arrastrada polo vento, situada á beira contrario do Sol e creada polo empuxe constante do vento solar.

Grazas a outros estudos realizados na Terra e outros planetas, sábese que estas burbullas de plasma son de feito unha maneira importante pola que os planetas perden masa e ven a súa atmosfera modificada. Pero nunca ata o de agora víronse en Urano.

O plasmoide observado polos autores deste estudo apenas durou 60 segundos. En realidade ten o aspecto dunha rápida subida e baixada nos datos do campo magnético pero, segundo eles, "se o pasases ás tres dimensións tería o aspecto dun cilindro". En concreto, sería un cilindro de 204.000 quilómetros de longo e 400.000 de ancho, repleto de hidróxeno ionizado, segundo os autores deste traballo.

Segundo os seus cálculos, estes plasmoides poderían ser o mecanismo dominante polo cal Urano perde a súa atmosfera no espazo, aínda que non teñen suficientes datos como para saber como cambian co tempo. Por tanto, cumpriron co seu obxectivo inicial: descubrir novas preguntas sen resposta que exporse sobre este afastado mundo.

FONTE: abc.es/ciencia

OS NEANDERTAIS TAMÉN ERAN PESCADORES

Entre as moitas crenzas estendidas sobre os neandertais, hai unha que os representa como aguerridos cazadores das rexións máis frías de Europa, carnívoros devoradores de mamuts, rinocerontes, búfalos e renos. É unha verdade a medias. En realidade, a maioría destes homínidos viviron no sur do continente, especialmente en Italia e a Península Ibérica e, como suxire un estudo que acaba de publicar a revista Science, alí o seu estilo de vida asemellábase máis ao dun pobo típico de pescadores. 

Restos atopados na cova de Figueira Brava, en Portugal, por un equipo internacional, demostran por primeira vez que hai máis de 80.000 anos os neandertais alí asentados tamén vivían do mar. Alimentábanse regularmente de peixes, mexillóns, crustáceos e outras especies mariñas. Ata o de agora, críase que nese momento só os nosos antepasados sapiens en África eran capaces de explotar os recursos mariños.

A cova de Figueira Brava atópase a 30 quilómetros ao sur de Lisboa nas ladeiras da Serra da Arrábida. Hoxe colga directamente da costa, pero cando os neandertais ocupábana situábase a uns dous quilómetros terra dentro. A metade da dieta dos seus habitantes estaba constituída por recursos costeiros: moluscos como lapas, mexillóns e ameixas; crustáceos como o boi de mar e a centola; peixes, entre eles quenllas, anguías, douradas e salmonetes... Tamén un bo número de aves  ánades reais, gansos, corvos mariños ou alcatraces) e mamíferos mariños como golfiños e focas. O menú completábase coa caza de cervos, cabras, cabalos, uros e outras presas pequenas como tartarugas. Ademais, atopáronse carbonizadas oliveiras, viñas, figueiras e outras árbores e plantas típicos do clima mediterráneo, entre as cales a máis abundante era o piñeiro piñoneiro, cuxa madeira se usaba como combustible e cuxos piñóns se consumían abundantemente.

A antigüidade dos restos, de 86.000 a 116.000 anos, coñécese por dúas datacións: a das estalagmitas da cova co método do uranio-torio, e a dos sedimentos, cunha tecnoloxía baseada na luminescencia do cuarzo. Ambas as técnicas deron resultados 100% concordantes. Nesa época os  sapiens aínda non chegaran á península, así que as «sobras» destes festíns só podían ser deixadas por neandertais.

Pezas de ameixa Ruditapes decussatus, atopadas no sitio / Mariana Nabais/João  Zilhão

A introdución na dieta neandertal dos froitos do mar é interesante, xa que estes alimentos son ricos en omega-3 e outros ácidos graxos que promoven o desenvolvemento do tecido cerebral. Moitos investigadores especularon con que o consumo de peixe ou marisco puido aumentar as capacidades cognitivas das poboacións humanas en África, permitindo a aparición do pensamento abstracto e a comunicación simbólica. Isto, á súa vez, xustificaría a súa suposta superioridade e «triunfo» sobre os neandertais que, máis incapaces, estaban en inferioridade fronte aos sapiens e víronse abocados á extinción.

"O noso estudo demostra que esa hipótese non é máis que un conto. Se o consumo de recursos mariños foi clave no desenvolvemento do cerebro e a  cognición, o foi para toda a humanidade, incluídos os neandertais", explica o autor do estudo. "O máis probable, con todo, é que a importancia desa dieta esaxerouse moito. Sinxelamente, utilizouse como un argumento para xustificar a narrativa da superioridade dos sapiens", engade.

Unha idea coa que, desde logo, o paleoantropólogo non está de acordo. As probas acumuladas na última década suxiren que os neandertais tamén tiñan unha cultura material simbólica. Hai dous anos, o mesmo investigador codirixía un estudo publicado en Science que indicaba que as pinturas rupestres máis antigas do mundo foran feitas por neandertais hai máis de 65.000 anos en tres covas españolas: A  Pasiega en Cantabria, Maltravieso en Cáceres e Ardales en Málaga. Noutro artigo, este en Science Advances, mostraba que hai máis de 115.000 anos, estes homínidos xa utilizaban cunchas mariñas perforadas como colgantes. Apareceron na cova dos Avións, en Murcia.

Para o autor do estudo, todos estes achados "apoian unha visión sobre a evolución humana na que as variantes fósiles coñecidas, como os neandertais en Europa e os seus contemporáneos africanos de anatomía máis similar á nosa, deben entenderse como restos dos nosos antepasados, non como especies diferentes unha superior e outra inferior".

Ademais, ao seu xuízo, o descubrimento de Figueira Brava reflicte que a familiaridade dos humanos co mar é máis antiga e máis ampla do que se pensaba. "Para os neandertais que vivían no litoral dos continentes, o mar era unha fonte de recursos igual que a terra, e todo o que o mar podía dar e podíase explotar coa tecnoloxía da época, explotouse efectivamente", conclúe o investigador. Probablemente, esta relación podería axudar a explicar como, entre 45.000 e 50.000 anos atrás, os humanos puideron cruzar o Mar de Timor para colonizar Australia e Nova Guinea, e logo, hai uns 30.000 anos, as illas máis próximas ao Pacífico occidental.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

NOVO DINOSAURO EMPLUMADO: DINEOBELLATOR NOTOHESPERUS

Recreación do novo parente do Velociraptor / Sergey Krasovskiy

Un equipo de investigadores descubriu un novo dinosauro emplumado do tamaño dun lobo e garras afiadas que viviu hai uns 67 millóns de anos en Novo México, pouco antes da extinción masiva provocada por un asteroide que acabou coas bestas que dominaban a Terra. Pequeno pero matón, este depredador implacable puido ser unha das últimas especies de raptores sobrevivientes coñecidas, segundo publica a revista Scientific Reports.

O animal foi bautizado como Dineobellator notohesperus, que significa algo así como «guerreiro navajo do suroeste» e fai referencia á tenacidade dos poboadores nativos da rexión. Os fósiles foron recuperados de rochas cretácicas da conca de San Xoán entre 2008 e 2016. Do mesmo xeito que o seu primo asiático, o famoso Velociraptor, Dineobellator pertence ao grupo de dinosauros dromeosáuridos (lagartos corredores), comunmente coñecidos como  raptores grazas a películas como "Parque  Xurásico". Pero a diferenza das bestas aterradoras representadas na película, Dineobellator apenas chegaba ao metro na cadeira e a súa lonxitude era de dous metros, moito máis pequeno que os seus homólogos de Hollywood.

Os dinosauros raptores son xeralmente depredadores pequenos e de construción lixeira. En consecuencia, os seus restos son raros, particularmente no suroeste dos Estados Unidos e México. Con todo, o novo achado permitiunos coñecer algunhas características inéditas desta especie. Por exemplo, os ósos do antebrazo teñen pregues (pequenas protuberancias na superficie onde as plumas estarían ancoradas polos ligamentos), unha indicación de que Dineobellator tiña plumas en vida, similares ás inferidas para Velociraptor.

Ademais, as características das extremidades anteriores do animal, incluídas as áreas ampliadas das garras, suxiren que este dinosauro podería  flexionar fortemente os seus brazos e mans. Esta habilidade podería serlle útil para aferrarse á presa, usando as súas mans para animais máis pequenos como paxaros e lagartos, e talvez os seus brazos e pés para especies máis grandes como outros dinosauros.

A súa cola tamén posuía características únicas. Mentres que a maioría das colas dos  raptores eran rectas e ríxidas con estruturas en forma de balea, a cola de Dineobellator era bastante flexible na súa base, permitindo que o resto da cola permanecese ríxido e actuase como un temón. 

Os fósiles tamén indican que este dinosauro sufriu unha lesión na costela, pero o crecemento óseo mostra que sobreviviu e curouse. Con todo, unha lesión na garra da man non mostra ningún crecemento óseo, polo que parece que sucedeu pouco antes ou xusto ao morrer.

Os autores do estudo planean continuar a súa investigación de campo en Novo México coa esperanza de atopar máis fósiles. Este dinosauro foi localizado "con moita procura e un pouco de sorte", pero "facemos moito sendeirismo e é fácil pasar por alto algo ou simplemente camiñar polo lado equivocado dun outeiro e perder algo". Por ese motivo, "canto máis busquemos, máis posibilidades teremos de atopar máis Dineobellator ou outros dinosauros que vivían á beira".

FONTE: abc.es/ciencia

CHANDRA ASESTA UN GOLPE Á TEORÍA DO TODO

Imaxe de Chandra do cúmulo de Perseo / NASA/CXC/Universidade de Cambridge/C. Reynolds et al.

Unha das ideas máis anheladas (e discutidas) da física é a posibilidade de que todas as forzas, partículas e interaccións coñecidas poidan conectarse nun mesmo marco teórico. Denomínaselle «teoría do todo» e unificaría a nosa comprensión do universo. A teoría de cordas, nas súas diferentes versións, é posiblemente a proposta máis coñecida. Grosso modo, vén dicir que as partículas  subatómicas, xeralmente representadas como puntos, consisten na vibración de obxectos aínda máis pequenos que parecen cordas ou  filamentos nun  espaciotempo de múltiples dimensións. Con todo, ata o momento tivo moi poucas probas experimentais.

Nun intento de poñer a proba a famosa teoría, os astrónomos que usan o Observatorio Chandra de raios X da NASA observaron o cúmulo de  Perseo, unha xigantesca estrutura (550.000 anos luz de diámetro) unida pola gravidade na constelación do mesmo nome, a uns 240 millóns de anos luz da Terra. Os investigadores consideraban que ese era o lugar ideal para buscar unha partícula chamada axión que moitos modelos de teoría de cordas predín que debería existir. Con todo, non conseguiron detectala. Aínda que os resultados non descartan por completo estas teorías, si dan un golpe a algunhas formas de entendela.

Segundo explican os investigadores, estas partículas aínda non detectadas deberían ter masas extraordinariamente baixas, desde unha millonésima parte da masa dun electrón ata a masa cero. Neste sentido, algúns científicos cren que os axións poderían explicar o misterio da materia escura, unha misteriosa substancia que ninguén viu xamais pero que se cre representa a gran maioría da materia no universo.

Unha propiedade inusual destas partículas de masa ultrabaixa sería que ás veces poderían converterse en fotóns (é dicir, paquetes de luz) a medida que pasan a través de campos magnéticos. O contrario tamén pode ser certo: os fotóns tamén poden converterse en axións baixo certas condicións. A frecuencia coa que se produce este cambio depende da facilidade con que realizan esta conversión, o que se chama a súa «convertibilidade».

Algúns científicos propuxeron a existencia dunha clase máis ampla de partículas de masa ultrabaixa con propiedades similares aos axións. Estes terían un só valor de convertibilidade en cada masa, pero as «partículas similares a axións» terían un rango de convertibilidade na mesma masa.

"Aínda que pode parecer unha posibilidade remota buscar partículas diminutas como  axiones en estruturas xigantes como cúmulos de galaxias, en realidade son excelentes lugares para mirar", di o coautor do estudo publicado en The Astrophisical Journal. "Os cúmulos de galaxias conteñen campos magnéticos en distancias xigantes, e tamén a miúdo conteñen fontes de raios X brillantes. En conxunto, estas propiedades aumentan as posibilidades de que a conversión de partículas similares a  axiones sexa  detectable".

Para buscar signos de partículas similares a axións, o equipo de astrónomos examinou durante cinco días as observacións de raios X de Chandra do material que caía cara ao buraco negro supermasivo no centro do cúmulo de galaxias de Perseo. A longa observación e a brillante fonte de raios X deron un espectro con suficiente sensibilidade como para mostrar as distorsións que os científicos esperaban se houbese partículas similares a axións.

A falta de detección de tales distorsións permitiu aos investigadores descartar a presenza da maioría dos tipos de partículas similares a axións no rango de masa á que as súas observacións eran sensibles, por baixo de aproximadamente unha millonésima dunha mil millonésima parte da masa dun electrón. 

O último resultado foi aproximadamente tres ou catro veces máis sensible que a mellor procura previa de partículas similares a axións, que proveu das observacións de Chandra do buraco negro supermasivo en M87. Este estudo de Perseo tamén é aproximadamente cen veces máis poderoso que as medicións actuais que se poden realizar nos laboratorios aquí na Terra para o rango de masas considerado.

Os autores conclúen que unha posible interpretación do seu traballo é que non existen partículas similares a axións. Pero outra explicación, indican, é que as partículas teñen valores de convertibilidade aínda máis baixos que o límite de detección desta observación, e máis baixos do que algúns físicos de partículas esperaban. Tamén poderían ter masas máis altas que as probadas cos datos de Chandra.

"Ata hai pouco non tiña idea de canto achegan os astrónomos de raios X á teoría de cordas, pero poderiamos desempeñar un papel importante", reflexiona o responsable do estudo. "Se finalmente detéctanse estas partículas, cambiaría a física para sempre". Pero polo visto, para saber se os partidarios da fantástica teoría de cordas teñen razón aínda hai que esperar un pouco máis.

FONTE: J. de J./abc.es/ciencia

TODOS OS ANIMAIS, INCLUÍDOS OS HUMANOS, PROVEÑEN DESTE VERME: IKARIA WARIOOTIA

 
Recreación artística do Ikaria wariootia, ancestro de todos os animais / SOHAIL WASIF/UCR

En 1860, meses despois da publicación da orixe das especies, organizouse un gran debate na Universidade de Oxford. Participaron científicos, filósofos e teólogos. Contan que, nunha das súas intervencións, o bispo de Oxford, Samuel Wilberforce, preguntou con desdén a un dos principais defensores de Darwin, Thomas Henry Huxley: "É por parte do seu avó ou da súa avoa que descende vostede do mono?". Ao que Huxley contestaría que non se avergoñaba de ter un mono como antepasado, pero que lle daría vergoña "estar emparentado cun home que dedicaba o seu talento para ocultar a verdade".

A Wilberforce talvez chocaríalle aínda máis escoitar que na orixe da árbore xenealóxica de todos os animais, incluíndo os humanos, non hai un mono, senón un verme. Un equipo de xeólogos da Universidade de California en Riverside descubriu as pegadas do primeiro organismo con simetría bilateral, que viviu hai 555 millóns de anos. Trátase da primeira criatura cuxo corpo tiña unha parte dianteira e unhas costas, dous lados simétricos e aberturas en cada extremo, conectadas por un pequeno intestino. Achado no sur de Australia e bautizado como Ikaria wariootia, a descrición deste ser ancestral publicouse na revista PNAS.

A aparición de corpos simétricos marca un momento clave na evolución da vida na Terra. Permitiu a definición dun eixo corporal, organizado na dirección na que se movía o organismo, e con iso deu pé á formación dun sistema nervioso central. Nas últimas décadas, os científicos identificaran algunhas pegadas fosilizadas correspondentes ao período Ediacárico (635-539 millóns de anos) nos depósitos de rocha de Nilpena, no sur de Australia. E sospeitaban que ditas marcas poderían ser vestixios desas criaturas pioneiras, sen poder demostralo pola ausencia de material orgánico.

Os xeólogos descubriron impresións minúsculas e ovaladas preto dalgúns tobos. A análise revelou que a impresión fora deixada por un corpo de forma regular e cilíndrica, con cabeza e cola, e cunha musculatura con aneis. Este exemplar de Ikaria wariootia medía entre dous e sete milímetros de longo e entre un e dous e medio milímetros de ancho. A súa anchura máxima era a dun gran de arroz. Os investigadores escolleron o nome de Ikaria wariootia en homenaxe aos primeiros habitantes da illa: o nome Ikaria significa "lugar de encontro" na lingua dos aboríxenes Adnyamathanha, e Warioota Creek fai referencia a unha formación montañosa que conduce a Nilpena.

Trátase das pegadas máis antigas dun animal con capacidade  motriz procedentes do Ediacárico, unha honra que ata o de agora correspondía a unha forma de vida similar achada en China o ano pasado, a Yilingia spiciformis.

A pesar da súa forma relativamente simple, Ikaria era complexa en comparación con outros fósiles deste período. Deixou pegadas escavando en finas capas de area do fondo do océano (zonas onde o osíxeno sería abundante) mentres buscaba materia orgánica, o que indica certa capacidade sensorial. Así mesmo, as impresións deixadas por este ser conservan cristas en forma de v, o que suxire que se movía contraendo os músculos do seu corpo, como unha miñoca (locomoción peristáltica). O desprazamento dos sedimentos e os signos de que o organismo alimentábase de materia orgánica enterrada apuntan a que Ikaria probablemente tiña boca, ano e intestinos.

Aínda que as primeiras formas de vida no planeta apareceron moito tempo antes (hai uns 4.000 millóns de anos), tratábase de pequenos microbios. Os primeiros organismos multicelulares complexos non chegarían ata o Ediacárico (635-539 millóns de anos), pero crese que a maioría deles non teñen relación cos seres vivos actuais. Criaturas como a Dickinsonia, un estraño ser de forma ovalada, que carece das características básicas da maioría dos animais, como boca ou sistema dixestivo.

Os biólogos evolutivos xa sinalaran, en base a modelos xenéticos, que o antepasado máis antigo de todos os bilaterianos debeu ser simple e pequeno, con órganos sensoriais rudimentarios. Pero achar e identificar os restos dun ser que habitou o fondo do mar hai máis de 500 millóns anos era improbable, senón imposible

FONTE: Amado Herrero/elmundo.es/ciencia

NON FOI O FRÍO QUEN MATOU AOS DINOSAUROS, SENÓN A ESCURIDADE

A comunidade científica acepta como certo que hai uns 66 millóns de anos un asteroide impactou na punta da península de Iucatán, no México actual, provocando un inverno global que durou varios anos e acabou co 75% das especies sobre a Terra, incluíndo os dinosauros. Con todo, non estivo tan claro cal foi o mecanismo exacto que arrasou coa vida. Foi o frío insoportable? A escuridade na que se sumiu o mundo? Agora, un novo estudo na revista Geophysical Research Letters cre ter a resposta.

O novo estudo simula as contribucións das emisións de xofre, po e feluxe do impacto á escuridade e os frío extremos do que se chama un inverno de impacto. E os resultados non deixan lugar a dúbidas: o frío sería severo pero probablemente non o suficientemente devastador como para provocar unha extinción masiva. Con todo, as emisións de feluxe dos incendios forestais mundiais escureceron o ceo o suficiente como para matar os vexetais na base da rede alimentaria durante máis dun ano. Aí está a clave.

O impacto do asteroide de Chicxulub arroxou material á atmosfera superior que logo choveu de regreso á Terra. As partículas de regreso tiñan suficiente enerxía para asar, literalmente, a superficie terrestre e desatar incendios forestais globais. A feluxe dos incendios, xunto cos compostos de xofre e o po, bloquearon a luz solar e causaron un inverno que durou varios anos. Investigacións anteriores estiman que as temperaturas globais media caeron en polo menos 26º C.

Os científicos saben que a extrema escuridade e o frío foron devastadores para a vida, pero aínda están a separar que compoñente foi o máis daniño. No novo estudo, os investigadores utilizaron un modelo climático sofisticado para simular os efectos climáticos da feluxe, os sulfatos e o po do impacto.

Os seus resultados suxiren que as emisións de feluxe dos incendios mundiais absorberon a maior cantidade de luz solar durante o maior tempo posible. Ata o punto de que os niveis de fotosíntesis caeron por baixo do 1% do normal durante máis dun ano. «En comparación co po, que non permaneceu na atmosfera tanto tempo, e o xofre, que non bloqueou tanta luz, a feluxe podería impedir que case toda a luz chegue á superficie durante polo menos un ano», di o autor principal do novo estudo. «Parece que estas condicións de pouca luz son unha explicación probable para gran parte da extinción», engade.

A escuridade sería devastadora para a fotosíntesis e podería explicar a extinción masiva a través dun colapso da rede alimentaria, segundo os investigadores. Toda a vida na Terra depende de fotosintetizadores como plantas e algas que cultivan enerxía da luz solar.

Curiosamente, a caída de temperatura probablemente non foi tan perturbadora para a vida como a escuridade. En rexións como as altas latitudes, os resultados suxiren que os océanos non se arrefriaron significativamente máis do que o fan durante un ciclo normal das estacións.

Como resultado, as rexións costeiras de latitudes altas poden ser refuxios para a vida nos meses posteriores ao impacto. Segundo os investigadores, as plantas e os animais que viven no Ártico ou na Antártida xa están afeitos a grandes cambios de temperatura, frío extremo e pouca luz, polo que poderían ter unha mellor oportunidade de sobrevivir ao impacto do inverno.

Os resultados tamén proporciona información sobre o que podería suceder nun escenario de inverno nuclear. «O principal impulsor é en realidade a feluxe nunha situación de tipo similar», apuntan os investigadores. «O que realmente destaca é canto potencialmente impactante pode ser a feluxe no sistema climático».

FONTE: abc.es/cencia

ACHADOS OS RESTOS DUN PEIXE CON MANS E DO PRIMEIRO PAXARO MODERNO

Reconstrución artística dun Asteriornis maastrichtensis e un Elpistostege watsoni / PHILLIP KRZEMINSKI/KATRINA KENNY

Boas noticias desde o pasado. A análise de restos fósiles de animais prehistóricos proporciona unha nova mirada sobre os primeiros peixes con dedos e as primeiras aves modernas. Estes achados, publicados en diferentes artigos da revista Nature, fan referencia ao fascinante proceso de evolución das especies. Non son, por tanto, elos perdidos. Senón unha parte máis da transición entre os animais prehistóricos e os que coñecemos hoxe en día. Nun caso, uns restos fósiles de máis de 360 millóns de anos permite coñecer un pouco máis aqueles exemplares de peixes que empezaron a desenvolver extremidades parecidas ás dun vertebrado terrestre. No outro, un cranio de máis de 66 millóns de anos mostra o paxaro moderno máis antigo xamais achado que, sorprendentemente, mostra características similares aos pitos e patos actuais.

Ambas as historias, aínda que moi diferentes entre si, permiten botar unha mirada inédita ao pasado. E lembrar que a evolución pouco ten que ver con aquelas imaxes lineais en cadea nas que unha especie substitúe a outra ata configurar o panorama que vemos actualmente. Porque, segundo a testemuña que deixaron os restos fósiles, tratouse dun  intrincado proceso no que diferentes ‘etapas evolutivas’ dunha especie podían convivir durante miles de anos antes de que unha proseguise o seu camiño. 

OS PRIMEIROS DEDOS NOS PEIXES

O achado dun fósil dun peixe prehistórico de máis dun metro e medio de longo e cunhas aletas que empezaban a tomar forma das extremidades dun vertebrado podería adiantar, bastante, a data das primeiras pisadas sobre chan terrestre. Aínda que non é a primeira vez que se atopa un exemplar de Elpistostege watsoni, un peixe considerado como unha transición entre os antigos animais acuáticos e os posteriores vertebrados terrestres, si estamos diante dos restos fósiles máis completos achados ata a data desta especie. "A transición dos peixes aos tetrápodos (os animais de catro extremidades) foi unha das transformacións máis importantes na evolución dos vertebrados", explican os expertos como introdución ao recentemente publicado estudo.

Os restos óseos suxiren que os primeiros animais que  andaron sobre catro patas fixérono hai uns 374 millóns de anos. As pegadas fósiles, en cambio, suxiren que isto ocorreu moito antes. Así que, ata o de agora, o problema era atopar uns ósos que, sendo testemuña da súa época, puidesen resolver o debate. A análise deste novo fósil de peixe prehistórico, que habitou as augas canadenses hai uns 393 e 359 millóns de anos, achega información inédita ata a data. Grazas a unha tomografía computarizada de alta enerxía, os científicos lograron descifrar a anatomía deste fósil para descubrir como as súas aletas pectorais mostran trazos similares aos dunha man dun vertebrado terrestre. Mesmo se puido observar a presenza duns pequenos ósos parecidos a uns dedos. A partir desta análise, os expertos suxiren que a orixe das mans dos vertebrados non é outro que unha evolución dunha aleta pectoral destes peixes prehistóricos.

Comparación da estrutura ósea dun Elpistostege watsoni coa dunha man humana /  JOHN  LONG

O PRIMEIRO PAXARO MODERNO

Un espectacular fósil, que durante milenios permanecera oculto entre as pedras dunha canteira situada na fronteira entre Bélxica e Holanda, resultou ser a ave moderna máis antiga xamais achada. O equipo internacional de investigadores que se encargou do seu estudo alcumouno, cariñosamente, como Wonderchicken. Algo así como ’o pito marabilla’. E é que resulta que este espécime mostra que un ave similar aos actuais patos e pitos conviviu cos dinosauros, hai máis de 66 millóns de anos. Isto, por tanto, suxeriría que os paxaros tal e como os coñecemos emerxeron durante o final do Cretáceo. Polo menos un millón de anos antes de que un asteroide desencadease a famosa extinción masiva que acabou cos grandes dinosauros.

A análise destes restos fósiles atrapados en pedra puido reconstruír practicamente á perfección o cranio deste espécime. Máis aló dos alcumes cariñosos, o nome científico que se lle outorgou é o de Asteriornis maastrichtensis, en referencia á deusa grega Asteria que se converteu en paspallás para fuxir o impacto das estrelas fugaces. Seguindo coa metáfora, os investigadores estudan agora como lograron estes animais sobrevivir ao impacto masivo do asteroide que acabou cos grandes vertebrados terrestres. Por agora, todo o que sabemos deste ’pito marabilla’ é que pesaba pouco máis de 400 gramos. E que, dado que se conservaba entre sedimentos mariños, é probable que vivise preto da costa.

FONTE: Valentina Raffio/elperiodico.com