NOTICIAS DAS CIENCIAS

PRIMEIRO RETRATO ROBOT DUN DENISOVANO

 Reconstrución artística do rostro da rapariga denisovana / Maayan Harel

Unha vangardista técnica de análise xenética permitiu obter o primeiro retrato robot dos denisovanos, unha misteriosa liñaxe co que os humanos modernos tivemos sexo e fillos hai decenas de miles de anos e cuxo aspecto físico foi un misterio ata o de agora.

Case todo o que se sabe deste grupo de humanos provén dun óso ridículamente pequeno: a falanxe da punta do dedo maimiño dunha nena que viviu hai máis de 50.000 anos na cova de Denisova (Rusia). As baixas temperaturas conservárano tan ben que desa pequena esquirla ósea púidose extraer o xenoma completo da nena, que mostrou que pertencía a unha liñaxe diferente, irmán dos neandertais. Estudos posteriores demostraron que os humanos modernos tivemos sexo e fillos cos denisovanos, o que explica por que persoas actuais de Oceanía teñen unha pequena porcentaxe de ADN denisovano. Entre os xenes transmitidos están os que permiten adaptarse á vida con pouco osíxeno a grandes alturas. Lamentablemente toda a información xenética do óso non puido dicir nin unha palabra de que aspecto tiñan os denisovanos, ou se de non extinguirse veriámolos diferentes a nós.

Nun traballo detectivesco digno da mellor ciencia forense, un equipo de científicos de España e Israel reanalizaron o ADN da nena denisovana para estudar non a súa secuencia xenética, senón marcas moleculares que quedaron  fosilizadas sobre esta e que se chaman metilaciones. Estas reacciones bioquímicas inflúen nos xenes, por exemplo facendo que se apaguen, o que á súa vez ten un impacto directo no aspecto físico dun individuo.

Para identificar o efecto concreto deses cambios químicos na anatomía os investigadores analizaron o xenoma de humanos actuais que por enfermidades hereditarias teñen eses mesmos xenes desactivados e sofren os seus efectos nun órgano concreto. Unha vez identificados cales impactan no esqueleto, os científicos comprobaron a validez da súa técnica para predicir a fisonomía de dúas especies de xenoma ben coñecido: os neandertais e os chimpancés. A capacidade de acerto foi do 85%.

Os científicos acharon 56 trazos anatómicos que diferencian aos denisovanos dos  neandertais e do Homo sapiens, a nosa propia especie. 34 deles están no cranio. Como era de esperar polo seu próximo parentesco, a reconstrución, publicada na revista científica Cell, mostra que os denisovanos parecíanse máis aos neandertais, cos que comparten a cara alongada e as cadeiras anchas. Tamén desvela trazos únicos, como unha boca e dentes máis grandes e unha cara moi ancha. En conxunto, o traballo permite mirar aos ollos aos denisovanos por primeira vez.

Os científicos aplicaron este primeiro retrato robot a un anaco de mandíbula achada na meseta tibetana de China e mostran que, como suxeriron os seus descubridores este mesmo ano, é dun denisovano.

FONTE: Nuño Domínguez/elpaís.com/ciencia

J0740+6620: A ESTRELA DE NEUTRÓNS MÁIS MASIVA LOCALIZADA ATA AGORA

Recreación artística do efecto Shapiro: a presenza dunha estrela anana branca entre a estrela de neutróns e a Terra atrasa a chegada do sinal procedente da estrela de neutróns / BSaxton, NRAO/ AUI/ NSF

Imaxina unha esfera duns 30 quilómetros de diámetro e doutra banda, pensa no Sol. Agora tenta meter dentro desa esfera dous soles. Así de masiva é unha estrela de neutróns detectada por un equipo de astrónomos a 4.600 anos luz da Terra.

Chámase J0740+6620, e tal e como detallan os seus descubridores nun artigo publicado na revista Nature Astronomy, é a estrela de neutróns máis masiva que se localizou ata o de agora.

Unha estrela de neutróns é o que queda cando un astro superxigante chega ao final da súa vida. Ao esgotar o combustible do seu núcleo, explota como unha supernova. Chámase así porque está composta principalmente por neutróns.

En concreto, as medicións realizadas con datos do Telescopio Green Bank apuntan a que a súa masa sería equivalente a 2,17 soles (a masa do Sol é 333.000 veces a da Terra) e estaría concentrada nunha esfera de entre 20 e 30 quilómetros de diámetro. Para poder facernos unha idea do masiva que é, os seus descubridores poñen este exemplo: un cubo (do tamaño dun  terrón de azucre) cheo do material que a compón pesaría na Terra 100 millóns de toneladas.

Estas cifras, din os seus autores, achéganse moito ao límite de como de masivo e compacto pode chegar a ser un obxecto sen converterse nun buraco negro, segundo as estimacións baseadas nas observacións realizadas co interferómetro LIGO, que busca ondas  gravitacionais (perturbacións no espazo tempo producidas por eventos moi violentos e afastados no cosmos, como a fusión de dous buracos negros ou de dúas estrelas de neutróns).

"Co Green  Bank estamos a tentar detectar ondas gravitacionales a partir de púlsares (que son estrella de neutróns que emiten radiación en intervalos curtos e regulares)", explica un dos autores do estudo.

Como os púlsares son regulares, os astrónomos poden usalos coma se fosen unha especie de reloxo atómico cósmico que axúdalles a estudar a natureza do espazo tempo, medir as masas de obxectos estelares e aumentar o seu coñecemento sobre a relatividade xeral.

"As estrelas de neutróns son tan misteriosas como fascinantes", sinala o autor principal deste estudo, que calculou a masa da estrela de neutróns a través dun fenómeno resultante da relatividade xeral denominado o efecto Shapiro.

Segundo este efecto (descuberto en 1964 polo físico Stuart Louis Shapiro), o tempo de chegada dun sinal que se está propagando polo espazo vese afectado pola presenza de materia ao seu redor. Se a hai, o sinal xa non viaxa en liña recta e ten que percorrer un camiño máis longo que se non atopase ningún obstáculo no seu camiño. Do mesmo xeito, un  púlsar ten que percorrer unha distancia maior debido á presenza da estrela anana branca que acompaña a esa estrela de neutróns. Baseándose nese atraso, os astrónomos calculan a masa da anana branca e a partir desta, a da estrela de neutróns

Precisamente os astrofísicos están á espera de poder confirmar se dous sinais detectados este ano nos interferómetros LIGO (de EEUU) e Virgo (Italia) corresponden a ondas gravitacionais procedentes dunha fusión dun buraco negro e dunha estrela de neutróns. Os sinais foron recollidas o 26 de abril e o 14 agosto respectivamente e se se confirma a súa natureza, será a primeira vez que se observa este fenómeno cósmico.

FONTE: Teresa Guerrero/elmundo.es/ciencia

DÚAS ENORMES BURBULLAS DE ENERXÍA ENCIMA E DEBAIXO DO CENTRO DA NOSA GALAXIA

A ilustración mostra unha radioimaxe do centro da galaxia sobre unha parte do  radiotelescopio MEERKAT, que aparece en primeiro plano / SERÁN/Oxford/ NRAO

Un equipo internacional de astrónomos acaba de facer público o descubrimento de dúas xigantescas «burbullas» de electróns de alta enerxía xusto encima e debaixo do centro da nosa galaxia. Ambas, moi similares, miden preto de 700 anos luz, e seguen medrando. Os investigadores, que aínda non saben cal é a orixe destas dúas estruturas, cren que poderían ser consecuencia dun violentísimo evento ocorrido hai apenas uns poucos millóns de anos no centro da nosa galaxia. O espectacular achado publicouse esta semana na revista Nature.

Segundo o estudo, un posible desencadenamento puido ser un forte estalido de Saxitario A* o buraco negro que ocupa o centro da Vía Láctea. Unha violenta emisión de materia e enerxía causada por un aumento súbito da cantidade de materia da que o «monstro», que ten 4 millóns de veces a masa do Sol, aliméntase. Sería o equivalente cósmico dun forte eructo despois dunha comida demasiado copiosa.

Outra posibilidade é que as dúas burbullas de enerxía procedan dun aumento repentino de nacementos de estrelas ao redor do centro galáctico, o que resultaría nun incremento de explosións de supernovas. En total, o evento liberou unha cantidade de enerxía similar á que o Sol emitirá durante toda a súa existencia (uns 10.000 millóns de anos).

Os científicos, ademais, cren que as burbullas recentemente descubertas poderían estar relacionadas con outras, moito máis grandes e enerxéticas aínda, vistas por primeira vez en 2010 e coñecidas como «Burbullas de Fermi» en honra do instrumento utilizado, o Telescopio espacial Fermi de Raios Gamma. Aquelas dúas burbullas, que emiten enormes cantidades de raios X e gamma, a radiación máis enerxética que existe, esténdense ao longo de 25.000 anos luz por encima e por  debjo do centro galáctico. E proceden dun evento moito máis antigo e violento do que se supón que alimenta ás dúas recentemente atopadas.

Resulta moi significativo, ademais, que mentres as dúas enormes burbullas de Fermi só emiten, como se dixo, raios X e gamma, as dúas recentemente descubertas fano xusto no outro extremo do espectro electromagnético, moito menos enerxético, o das ondas de radio. Están estas dúas novas e recentes burbullas alimentando dalgunha forma ás anteriores? Ou son, pola contra, o inicio dunha explosión moito maior que acaba de comezar? Os científicos non terminan de poñerse de acordo sobre este punto.

Ao examinar a extensión e a morfoloxía case idénticas das novas burbullas xemelgas, os investigadores pensan que se formaron a partir dunha  erupción violenta que, durante un curto período de tempo, atravesou o medio  interestelar en direccións opostas. 

Con todo, o que si fixeron estas dúas novas estruturas é aclarar un misterio que levaba 35 anos atormentando aos científicos. En 1984, en efecto, un equipo de  radioastrónomos descubriu unha serie de longos filamentos de emisións de radio de alta enerxía, estendéndose cara a fóra desde o centro da galaxia. Tratábase dunha especie de «tubos magnéticos» cheos de electróns moi enerxéticos e cuxa fonte se descoñecía por completo.

Pero as novas imaxes, obtidas co radiotelescopio MEERKAT, en Suráfrica, demostran que os filamentos están estreitamente relacionados coas propias burbullas, o que indica que proceden do mesmo evento. Coñécense máis de cen destes filamentos, e segundo explican no estudo, "case todos están confinados no interior das burbullas de radio".

Na imaxe que acompaña este artigo, o plano da galaxia, que vai desde a parte inferior dereita ata o centro da parte superior, está marcado por unha serie de elementos brillantes, estrelas en explosión e rexións nas que nacen novas estrelas.

Sagitrio A*, o buraco central da Vía Láctea, ocúltase detrás desas rexións brillantes. As burbullas de redio recentemente descubertas esténdense preto da esquina superior dereita da imaxe. No seu interior apréciase un gran número de filamentos magnéticos, que corren xunto ás burbullas.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

GRAN ADRIA: O CONTINENTE PERDIDO, ENTERRADO BAIXO EUROPA

Hai 140 millóns de anos, Gran Adria, un antigo continente do tamaño da Antártida, chocou con Europa e rematou debaixo dela / HINSBERGEN ET AL., GONDWANA RESEARCH

Ata o de agora ninguén se deu conta, pero xusto baixo os pés dos habitantes do sur de Europa, o que inclúe á Península Ibérica, dormen os restos dun antigo continente. Un que se afundiu hai moito tempo nas profundidades da Terra e cuxa historia, 250 millóns de anos despois, foi reconstruída paso a paso por un equipo de xeólogos das universidades de Utrecht, Oslo e o Instituto de Xeofísica ETH, en Zúric.

Os únicos restos visibles dese continente perdido, coñecidos como Gran Adria, son as rochas calcarias que se poden atopar nas cadeas montañosas do sur de Europa. Os investigadores, que acaban de publicar o seu traballo na revista Gondwana Research, cren que estas rocas comezaron a súa existencia como sedimentos mariños para máis tarde ser "raspadas" da superficie da codia terrestre e elevadas ás súas posicións actuais grazas ás colisións das placas tectónicas. Por ese motivo, tanto o tamaño orixinal como a forma e a historia desa masa terrestre desaparecida foi moi difícil de reconstruír. No seu artigo, os xeólogos explican que gran parte dela constituíu, durante millóns de anos, o fondo de  antiquísimos mares tropicais pouco profundos.

Para empezar, sinálase no artigo, Gran Adria tivo unha historia "violenta e complicada". De feito, separouse do sur do supercontinente Gondwana, que comprendía o que hoxe é Africa, América do Sur, Australia, a Antártida, o subcontinente Indio e a Península  Arábiga, hai a friorenta de 240 millóns de anos. E a partir dese momento empezou a avanzar cara ao norte.

Os investigadores cren que hai uns 140 millóns de anos Gran Adria era unha masa de terra do tamaño de Groenlandia, cuberta en gran parte por un livián mar tropical, onde os sedimentos acumulábanse lentamente ata converterse en rochas.

Máis tarde, hai entre 100 e 120 millóns de anos, chocou con con que hoxe é Europa, facéndose cachizas e sendo empuxado debaixo do noso continente. Só unha pequena parte das rocas de Gran Adria, arrancadas da codia terrestre durante a colisión, conseguiron permanecer na superficie da Terra para que os xeólogos tivesen a ocasión de descubrilas.

O estudo, ademais, tivo que facer fronte a unha complicación adicional: as rochas de Gran Adria están dispersas ao longo de máis de 30 países, que van desde unha franxa da Península Ibérica ata Irán. E da mesma forma que as rochas, tamén os datos sobre a súa historia dispersáronse e resultaron moi difíciles de recompilar.

Por último, ata hai menos dunha década os xeólogos non dispuxeron do sofisticado software necesario para realizar reconstrucións tan complexas como esta.

Para levar a cabo o seu estudo, o equipo de investigadores pasou dez anos enteiros colleitando información sobre as idades das mostras de rocha de Gran Adria, así como a dirección dos campos magnéticos atrapados nelas. E conseguiron así identificar non só cando, senón onde esas rochas formáronse.

Deste xeito, os investigadores déronse conta de que, ao mesmo tempo que avanzaba cara ao norte, Gran Adria viraba en sentido antihorario, empuxando e raspando ao seu paso outras placas tectónicas. Ao final, chegou a colisión con Europa. E aínda que esta ocorreu a velocidades de non máis de 3 ou 4 cm por ano, o choque esnaquizou por completo a codia de Gran Adria, dun 100 km de espesor, enviando a maior parte dela ás profundidades do manto terrestre e xusto debaixo do sur do continente europeo. Algunhas partes deste continente perdido atópanse, en efecto, a máis de 1.500 km de profundidade.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

AUGA NA ATMOSFERA NO PLANETA K2-18b

Recreación do planeta K2-18 B, xunto ao seu veciño K2-18 C. Ambos orbitan a estrela anana vermella K2-18 a 111 anos luz de distancia / Alex Boersma

A auga é moi abundante e no universo pódese atopar por todas partes, mesmo na superficie das estrelas. Con todo, detectala en planetas rochosos á distancia adecuada do seu astro é un dos requisitos necesarios para exporse se un mundo é habitable ou mesmo para buscar os primeiros sinais de vida. Onte, a revista Nature anuncia o achado dun sinal que desvela que hai auga na atmosfera de K2-18 b, un planeta algo maior da Terra que orbita unha estrela anana vermella a 111 anos luz de distancia, na constelación de Leo.

O interesante do descubrimento é que, a diferenza da maior parte dos planetas cuxa composición atmosférica coñecemos, K2-18 b non é un xigante gaseoso, como Xúpiter, orbitando moi preto da súa estrela. Este obxecto está no que se coñece como a zona habitable, a distancia xusta á que a auga pode permanecer en estado líquido, e ten características que o converten en algo parecido a unha  uperterra, con algo menos de oito veces a masa da Terra e 2,3 veces o seu radio.

Con todo, o mundo estudado polos autores da detección, un equipo de University College de Londres (Reino Unido) empregou imaxes recollidas polo telescopio Hubble, non está exposto ás mesmas condicións que a Terra. A estrela é unha anana vermella, o tipo máis abundante no universo. Iso convérteas en boas candidatas para albergar mundos con vida, pero son bastante distintas do noso Sol. Sen unha masa suficiente para consumir a súa enerxía nuclear de forma estable, cada certo tempo lanzan labaradas que, polo menos ata o de agora, críase que arrasarían as atmosferas de planetas próximos como  K2-18 b.

Durante os próximos anos, novos instrumentos como o James Webb permitirán achegarse moito máis ás atmosferas dos miles de planetas  extrasolares descubertos. Tamén é posible que novos datos moldeen nosa visión sobre o que sucede naqueles mundos afastados, algo que xa empeza a facer o artigo publicado onte. As ananas vermellas emiten moito menos calor que o Sol e para que un planeta na súa órbita reciba suficiente enerxía para manter líquida a súa auga superficial, debe estar moi próximo a ela. Isto provoca que, como sempre que un obxecto de menor tamaño dá voltas demasiado preto dun moito maior, como lle sucede á Lúa coa Terra e a Mercurio co Sol, a súa órbita quede fixada e sempre ensina á estrela a mesma cara.

No caso dun planeta como K2-18 b, é previsible que o hemisferio que sempre está exposto á estrela permaneza abrasado e o que queda á sombra, conxelado. Isto deixaría no medio das dúas metades de clima extremo unha franxa cunha temperatura máis ou menos adecuada para a vida. Os científicos expoñen tamén que se contan cunha atmosfera o bastante densa, poida servir para crear no seu interior unhas dinámicas climáticas que xeren un ambiente menos extremo.

Pero é posible que o novo planeta non sexa exactamente unha superterra e parézase máis a un minineptuno, o tipo de planetas extrasolares máis comúns. Aínda que a masa de K2-18 b é oito veces maior que a da Terra e está por baixo das dez na que se comeza a falar de minineptunos, o seu radio, con 2,3 veces o terrestre, está lixeiramente por encima. Isto significa que a súa atmosfera pode ser moito máis ampla e densa que a da Terra, algo que significaría que a presión atmosférica sobre aquel mundo sería moi elevada e que as condicións para a vida serían, polo menos segundo os criterios actuais, máis arduas.

Todo isto son, de momento, especulacións, pero o achado anuncia unha nova etapa no coñecemento dos miles de mundos que xa coñecemos fóra do sistema solar.

FONTE: Daniel Mediavilla/elpais.com/ciencia

MINUTO A MINUTO, O QUE PASOU HAI 66 MILLÓNS DE ANOS

O cilindro de sedimentos foi extraído ata os 1.300 metros baixo o leito mariño e estudado por segmentos /  ECORD/IODP

Hai uns 66 millóns de anos, milenio arriba ou abaixo, un asteroide impactou coa Terra no que hoxe é o golfo de México. O choque foi tal que a teoría dominante entre os científicos sinala que provocou a desaparición do 75% da vida, empezando polos dinosauros. Agora, o estudo dun cilindro de rocha extraído do cráter que provocou permitiu reconstruír minuto a minuto o que pasou hai tanto tempo. E foi un verdadeiro inferno.

En 2016, a Expedición 364 ao cráter de Chicxulub, no noroeste da península do Iucatán (México), tradeou a zona do impacto. Non furaron o mesmo centro, senón no bordo exterior do cráter. Extraeron un cilindro rochoso de ata 1.334 metros por baixo do leito mariño. Cortado en porcións, o seu estudo por un amplo grupo de xeólogos e científicos doutros ámbitos conta a historia en capítulos tan precisos como o fan os aneis das árbores ou os núcleos extraídos do xeo, aínda que pasasen millóns de anos.

"É unha das vantaxes cos cráteres de impacto. A súa formación segue leis físicas moi ben definidas", di un dos autores do estudo. "Podemos reconstruír unha secuencia de eventos (por exemplo, ver que sedimentos seguen un encima do outro). Polo tipo de sedimento (tamaño dos  clastos [fragmentos], tipo e clasificación), podemos saber se se depositaron rápida ou lentamente, e aproximadamente o tempo que tardaron", explica.

En  Chicxulub, o asteroide impactou liberando unha enerxía equivalente á de 10.000 millóns de bombas como a de Hiroshima. Volatilizou inxentes cantidades de material e estudos anteriores estimaron que liberou na atmosfera 425 xigatoneladas de CO₂ e outras 325 de sulfuros (unha xigatonelada equivale a 1.000 millóns de toneladas métricas). Un penúltimo dato: o subseguinte tsunami levou auga do Caribe ata os grandes lagos do norte de Estados Unidos, a uns 2.500 quilómetros da zona do impacto.

Pero o que máis interesou aos xeólogos foi o rápido que se encheu a maior parte do cráter cos restos do brutal choque. Estímase que en apenas 24 horas o buraco cubriuse dunha capa duns 130 metros de sedimentos, que son os que estudaron agora. Aí está escrita a historia do primeiro día da vida na Terra tras o impacto. Aí poñen os xeólogos a división entre dúas eras, a do mesozoico e o cenozoico actual. E aí é onde case todo indica que empezou a extinción dos dinosauros e a emerxencia dos mamíferos.

Segundo o estudo, publicado en PNAS, os 40-50 metros inferiores, formados de rocha fundida e fragmentaria (brechas) depositáronse minutos despois do impacto. Unha hora máis tarde formouse outra capa duns 10 metros composta de suevita, rochas de vidro e outros materiais fundidos. Horas despois enchéronse outros 80 metros de sedimentos máis finos. Ao acabar o día, o refluxo da auga retirada co impacto arrastrou ata alí inxentes cantidades de material da rexión e de zonas moito máis afastadas.

Entre eses últimos sedimentos, os investigadores atoparon gran cantidade de material orgánico, en especial o rastro de fungos e moito carbón vexetal. Este debeu de chegar desde os restos dos incendios provocados tanto polo impacto como pola caída de materiais  incandescentes nas selvas que había centenares de quilómetros á redonda.

"Cun asteroide de 12 quilómetros golpeando Iucatán, os efectos locais deberon ser catastróficos e tamén probablemente en distancias de ata 1.500 quilómetros do impacto, onde o pulso térmico puido facer que as árbores ardesen. A maiores distancias, o material  exectado tamén provocaría incendios por fricción a medida que caía dende a atmosfera. Pero eses efectos deberon ser de curta duración e non poden explicar a extinción global do 75% da vida", comenta outro dos autores ciyado estudo.

Esa parte da historia empezou aquel día, pero debeu de durar anos. Na rocha extraída dos bordos interiores do cráter de Chicxulub hai unha rechamante ausencia de materiais sulfurosos. Non hai rastro de xofre na zona e momento do impacto, aínda que abundan as rochas ricas en sulfuros. Estes datos reforzan a teoría de que o asteroide expulsou enormes cantidades de sulfuros á atmosfera, impedindo a radiación solar e arrefriando o planeta. As simulacións indican que a temperatura media global descendeu 20 graos e mantívose así uns 30 anos.

FONTE: Miguel A. Criado/elpais.com/ciencia

NOVA ESPECIE DE BALEA PICUDA: BERARDISU MINIMUS

Ilustración que compara a nova especie  B. minimus (A) e a balea picuda de Baird ( B.  bairdii) ( B) /  Tadasu K. Yamada e col.,  Scientific  Reports

Os baleeiros da illa de Hokkaido, no norte de Xapón, levan tempo avistando unhas misteriosas baleas distintas ás demais. Chámanas corvos porque son completamente negras, teñen o corpo moito máis pequeno e en forma de fuso, e un pico máis curto. Estas descricións levaron a un equipo científico a iniciar a procura do enigmático animal. E en efecto, comprobaron que as historias dos pescadores locais eran máis que lendas.

Os investigadores da Universidade de  Hokkaido confirmaron a existencia dunha nova especie de balea picuda á que chamaron Berardius minimus. As súas características físicas distínguena claramente das outras dúas especies do mesmo  clado coñecidas.

Seis especímenes desta especie descoñecida estudáronse en termos da súa morfoloxía, osteología e filogenia molecular. Os resultados, publicados na revista Scientific Reports, mostraron que a lonxitude corporal dos individuos fisicamente maduros é claramente menor que a de balea picuda de Baird (B. bairdii): 6,2 - 6,9 m fronte a 10 m. As medicións craniais detalladas e as análises de ADN salientaron aínda máis a diferenza significativa das outras dúas especies coñecidas. Debido a que ten o tamaño corporal máis pequeno do xénero, os investigadores nomearon á nova especie B. minimus.

Con todo,  B. minimus segue sendo unha incógnita para os científicos. "Aínda non sabemos como son as femias adultas, e aínda hai moitas preguntas relacionadas coa distribución de especies, por exemplo. Esperamos continuar expandindo o que sabemos sobre esta balea", indican os autores do estudo.

O motivo polo que o novo cetáceo non fora atopado ata o de agora é que estes animais prefiren as augas oceánicas profundas e teñen unha gran capacidade de mergullo, o que as fai difíciles de ver e comprender de maneira adecuada

Os baleeiros locais de Hokkaido refírense a algunhas baleas na rexión como «karasu» (corvo). Con todo, aínda non está claro se B. minimus (ou Kurotsuchikujira, como se lle chama en xaponés) e «karasu» son a mesma especie ou non. O equipo de investigación especula con que é posible que o corvo sexa outra especie diferente. O achado pon de relevo os enigmas que aínda garda o océano.

FONTE: abc.es/ciencia

YILINGIA SPICIFORMIS: COMO EMPEZOU A VIDA EN MOVEMENTO

 Recreación artística do Yilingia spiciformis e o seu rastro deixado hai 550 millóns de anos / Dr. Zhe Chen at Nanjing Institute of Geology and Paleontology

Cando alguén se afasta de algo perde nitidez. Pasa coas fotos dos amigos nas saídas nocturnas e sucede tamén co estudo do pasado. Para saber que ocorreu nas últimas eleccións estadounidenses pódese acudir a fontes contemporáneas e directas case infinitas, pero para revivir o reinado de Nerón hai que acudir a testemuños duns poucos autores que escribiron décadas despois da súa morte. Na reconstrución da historia da vida na Terra, segundo avánzase no tempo profundo e retrocédense centos de millóns de anos para achegarse á orixe, as pezas para completar os crebacabezas son escasas, valiosas e ás veces enigmáticas.

O pasado mércores, un equipo de científicos chineses liderado por Shuhai Xiao, da universidade Virxinia Tech (EE UU), presentou varias destas pezas dunha etapa crave da evolución dos animais. Nun artigo publicado na revista Nature, describen o achado de varios fósiles duns 550 millóns de anos, atopados na Formación Dengying, na zona das Gargantas do río Yangtsé, no sur de China, de seres parecidos a vermes, que terían simetría bilateral, asociados a rastros fosilizados que poderían ser seus ou de bichos similares. No caso dun dos fósiles, o vínculo entre o verme e o seu rastro é claro, converténdose así nun dos exemplos de locomoción máis antigos que se coñecen.

O período no que viviron aqueles vermes (atopáronse 35 exemplares) é o Ediacárico, un tempo no que, polo que se sabe ata o de agora, apareceron os primeiros animais. Aínda que eran animais moi estraños, non tiñan ósos nin  caparazones, así que non podían deixar parte dos seus corpos fosilizados. O que quedou para a posteridade son as súas moldes conservados na rocha. Así se coñece aos Dickinsonia, uns seres que viviron hai ao redor de 560 millóns de anos, tiñan un corpo simétrico e  ovalado que se achegaba ao metro e medio de longo e deixaron rastros que suxiren que podía moverse. Parece que se arrastraban polo chan en busca de microbios dos que alimentarse, pero non tiñan nin boca nin ano, expondo a posibilidade de que se alimentasen a través da pel e fosen en realidade seres unicelulares que medraron sen medida nun mundo sen depredadores.

Como os Dickinsonia, os novos habitantes do Ediacárico que se acaban de coñecer arrastrábanse polo chan do océano en busca de alimentos. Bautizados como Yilingia spiciformis, medían ata 27 centímetros de longo e estaban divididos nuns 50 segmentos, algo que ofrece as primeiras mostras da capacidade para trasladarse que ofrecían os primeiros corpos divididos. O achado, segundo os autores, tamén axuda a identificar os animais responsables da gran cantidade de rastros e tobos fosilizados atopados daquel tempo.

Esta nova peza axuda a entender como se xestou un momento clave na evolución animal: a explosión do Cámbrico. Pouco máis de 10 millóns de anos despois de que os vermes atopados en China deixasen os seus rastros no fondo do mar, os xacementos de todo o mundo mostran un estalido creativo que deu lugar a un mundo que nos resultaría moito máis familiar que o de Ediacara.

Practicamente todos os deseños que hoxe se recoñecen nos animais actuais, incluídos os humanos apareceron entón. A capacidade para moverse xeneralízase, xorden os esqueletos e as cunchas, que producirían fósiles máis abundantes e moito máis informativos que os dos corpos brandos dos seres anteriores, e a reprodución sexual aparece como unha estratexia gañadora para boa parte das especies que ven sen microscopio. Antes daquel momento, a maioría dos animais tiñan complexións distintas ás coñecidas actualmente.

Os biólogos non saben como relacionar aqueles animais, case alieníxenas, cos actuais, pero non teñen ese problema cos fósiles presentados o pasado mércores. O rastro dos Yilingia mostra o camiño cara a unhas estruturas que permitirían a mobilidade dirixida ou a caza como a entendemos hoxe. As características deste verme “son as que atopas nun grupo de animais [con  simetría bilateral], un grupo que nos inclúe aos humanos e á maioría de animais”, indica  Xiao. Nos fósiles das Gargantas do Yangtsé reconstrúese tamén a nosa historia.

FONTE: Daniel Mediavilla/materia/elpais.com