NOTICIAS DAS CIENCIAS

UNHA SINAL DEFINITIVA PARA QUE OS EXTRATERRESTRES NOS LOCALICEN

 

Un estudo propón construir una baliza láser dez veces máis potente que o Sol e fácil de ver a enormes distancias / MIT

Se realmente existe algunha civilización intelixente na nosa galaxia, seralles moi difícil non ver o sinal que acaba de propoñer un equipo de científicos do Instituto de Tecnoloxía de  Massachusetts ( MIT).

Nun artigo recentemente publicado na Astrophysical Journal, os investigadores afirman, en efecto, que coa tecnoloxía láser de hoxe en día sería perfectamente posible fabricar unha baliza luminosa o suficientemente potente como para chamar a atención a unha distancia de ata 20.000 anos luz. Noutras palabras, sería o equivalente galáctico a «ter acendida a luz do soportal».

No artigo, que aparece baixo a forma dun estudo de viabilidade, os investigadores suxiren que se un láser de entre 1 e 2 megawatts de potencia enfocásese a través dun telescopio de entre 30 e 45 metros e dirixísese ao espazo, a combinación produciría un feixe de radiación infravermella o suficientemente forte como para destacar mesmo por encima do Sol.

Un sinal así podería ser facilmente detectada por eventuais astrónomos alieníxenas que estivesen a observar o noso sector da galaxia, especialmente se o fixesen desde sistemas solares próximos, como o de Próxima  Centauri, a só 4,3 anos luz de distancia, ou o de TRAPPIST-1, a 40 anos luz da Terra e que alberga sete  exoplanetas, tres deles potencialmente habitables.

Segundo os investigadores, o sinal chamaría poderosamente a atención de calquera observador externo. E se alguén contestase poderíase, ademais, utilizar o mesmo feixe de luz láser para enviar breves mensaxes a base de pulsos, algo similar ao código  Morse.

Para levalo a cabo, requiriría unha tecnoloxía de láser e telescopio que xa fose desenvolta ou que estea ao alcance no curto prazo. Por exemplo, a potencia de láser requirida de entre 1 e 2 megawatts é equivalente á do Láser Aerotransportado da Forza Aérea dos EE.  UU. E resulta que actualmente se están construíndo en Chile dous telescopios xigantes que servirían perfectamente ao seu propósito: O Telescopio Xigante  Magallanes (GMT), de 24 metros, e o Telescopio Europeo Extremadamente Grande (ELT), de 39 metros.

No estudo, indícase que sería necesario construír a baliza láser na cima dunha montaña, para minimizar a cantidade de atmosfera que o láser tería que atravesar antes de saír ao espazo.

E, finalmente, a esperar resoposta!

CONSEGUIDO: REPRODUCIR O POLBO EN CATIVIDADE

O IEO de Vigo logra reproducir pulpos en catividade / IEO

Un equipo de investigadores do Instituto Oceanográfico de Vigo, xunto cos seus homólogos de Tenerife, lograron un fito histórico no mundo da bioloxía que promete revolucionar o sector pesqueiro e marítimo nos próximos anos. Tras máis de dúas décadas de investigacións sobre o cultivo  larvario de polbo común (Octopus  vulgaris) por parte de científicos de todo o mundo, foi o oceanográfico vigués o que conseguiu reproducir, ao fin, polbos en catividade. Tratábase dun dos principais retos para a explotación comercial desta especie.

Segundo o IEO, os investigadores acadaron este fito mediante o uso de novas técnicas de cultivo e alimentación que consisten no crecemento das larvas cunha metodoloxía máis rendible e  replicable que as utilizadas ata o momento. En canto ao engorde dos polbos na súa fase xuvenil, é un problema xa resolvido pois leva realizando desde hai anos con exemplares capturados no mar.

Os investigadores conseguiron mellorar a supervivencia das larvas. As que están en cabo Estai teñen xa cen días e pesan entre un e dous gramos. Non transcendeu, con todo, o número de  especímenes obtidos ata o momento a partir da reprodución dos polbos en catividade. Os esforzos irán agora destinados a obter xuvenís e a estudar a viabilidade económica da investigación. Os resultados permitirán nun futuro a medio prazo poder comercializar cefalópodos de piscifactoría. Os científicos conseguiron o asentamento das larvas en todos os tanques nos que probaron. "Agora que son polbos formados, será máis fácil que cheguen á súa etapa adulta", explican desde o IEO.

FONTE: Lara Graña/farodevigo.es

O LUGAR DA TERRA ONDE XURDIRON OS PRIMEIROS PEIXES

Un peixe blindado de hai 455 millóns de anos, nas aguas do que hoxe é Colorado (EE.UU.) / N. Tamura/abc.es

Probablemente tivemos esta experiencia nun día de praia: penetrarse un pouco na beira, coa auga máis ou menos á altura do xeonllo, e ver con curiosidade como uns pequenos peixes nadan ao redor. Se puidésemos remontarnos uns 420 millóns de anos atrás a outra paisaxe de litoral, a escena, loxicamente sen nós nela, sería parecida e, posiblemente, moito máis rica (e estraña). Aí mesmo, preto da costa, é onde xurdiron os primeiros peixes, os primeiros vertebrados, que logo foron diversificándose ata dar lugar ás numerosas especies con espiña dorsal, incluída a nosa, que hoxe poboan a Terra. Así o afirma un equipo internacional de investigadores nun interesante estudo publicado recentemente na revista Science.

Os científicos cren que os primeiros peixes apareceron hai uns 480 millóns de anos, pero non foi ata 60 millóns de anos despois que o rexistro fósil floreceu, cunha gran variedade de especies presentes en masa. Onde ocorreu ese salto fundamental na evolución é algo que sempre intrigou aos investigadores, quen apostaba comunmente polos fértiles e  bulliciosos arrecifes de coral, tan importantes para a vida hoxe en día. Con todo, tras examinar 2.700 fósiles de peixes primitivos en todo o mundo, o equipo das universidades de  Birmingham, Pensilvania, Michigan e Manchester identificou claramente o hábitat onde os peixes primitivos e sen mandíbulas fixeron a súa aparición temperá. Sen dúbida, todo empezou moi preto da praia.

Segundo os investigadores, as diferentes especies adaptáronse para sobrevivir nese hábitat compartido. Aqueles peixes que desenvolveron formas corporais máis flexibles desprazáronse despois dende a beira cara a augas máis profundas. Algúns grupos trasladáronse á auga doce, mentres que outros evolucionaron a vertebrados terrestres primitivos. Os peixes ríxidos con «blindaxes» máis pesadas terían unha capacidade de natación limitada e non poderían dispersarse a augas máis profundas.

Unha das razóns polas que estes fósiles foron difíciles de estudar é precisamente pola área na que se atopan, pola acción das ondas na área oceánica pouca profunda, converténdoos en pequenos fragmentos.

O traballo destaca a importancia destas áreas próximas á costa, cada vez máis vulnerables, para a evolución das especies. Neste sentido, os investigadores advirten de que as ameazas modernas como o cambio climático, a elevación do nivel do mar, a pesca excesiva e a contaminación poderían ter «efectos extremadamente daniños» no futuro desenvolvemento das especies. Na outra cara da moeda, sinalan que podería haber algún pequeno consolo ante as mortes masivas de arrecifes en todo o mundo. Talvez as augas pouco profundas continuarán sendo o berce da diversificación dos peixes, permitindo que a biodiversidade persista a pesar da escaseza dos arrecifes.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

A PRIMEIRA AVE DA TERRA: ARCHAEOPTERYX ALBERSDOERFERI

 

Un equipo internacional de científicos descubriu unha nova especie da famosa primeira ave da Terra, Archaeopteryx, que confirma a súa posición na transición entre aves e dinosauros. A nova especie, denominada Archaeopteryx albersdoerferi, é un pouco máis nova e máis parecida ás aves. Onde outros Archaeopteryx atópanse nun punto medio entre as aves e os dinosauros, esta ten máis en común coas criaturas que vemos hoxe en día sucar os ceos. Péchase así o misterio achega do verdadeiro devanceiro das aves, e permítenos ver a orde en que apareceron algunhas características modernas.

Así, no Xurásico Tardío, hai uns 150 millóns de anos, o sur de Alemaña era un mar pouco profundo, salpicado de illas tropicais. Como unha antiga Galápagos, a diversidade destas illas aparentemente fomentou unha rápida evolución. Alí atoparon doce exemplares que representan a primeira evidencia dun animal que combinou características similares ás aves modernas. Un deles é Archaeopteryx albersdoerferi.

Con todo, os  paleontólogos continuaron debatendo se as aves de hoxe descenden deste pequeno recuncho do mundo.  

Un estudo, publicado na revista Historical Biology, expón que A. albersdoerferi tiña ósos delgados cheos de aire, como as aves modernas. A  espoleta tiña máis espazo para unir os músculos do voo, os ósos do cranio estaban fusionados e había menos dentes que noutros Archaeopteryx. Todo isto é consistente cun estilo de vida que depende do voo. Mentres tanto, o debate segue sendo se outros Archaeopteryx realmente podían voar distancias curtas ou se simplemente deslizábanse.

A. albersdoerferi vivíu aproximadamente 400.000 anos máis tarde que calquera dos outros  especímenes de Archaeopteryx que atopamos. Estaba enterrado na Formación  Mörnsheim, un depósito claramente máis novo que os estratos nos que aparecen todos os demais  Archaeopteryx coñecidos.

A nova especie identificouse utilizando o espécime atopado en  Daiting (Alemaña) en 1990. Estivo en mans privadas ata 2009, cando o  paleontólogo  Raimun  Albersdoerfer comprouno, dispoñendo del para o seu estudo.

Os doce fósiles de Archaeopteryx son tan diversos que algúns propuxeron que cada un é unha especie diferente. Con todo, unha  categorización máis detallada coloca aos outros once fósiles en dúas especies: A. lithographica e A. siemensii.

Os expertos examinaron os fósiles utilizando a  microtomografía de sincrotrón, un tipo de análise de raios X que produce imaxes en 3D e revela as partes extraídas con gran detalle. Entre outras cousas, demostrou que A. albersdoerferi adquiriu unha serie de características adultas cando aínda era nova, algo que non parece ser o caso dos membros anteriores do xénero.

Traballos recentes non só mostran que as aves son dinosauros vivos, senón que tamén se atoparon moitas outras especies que combinan ás e plumas con dentes e garras que viven noutras partes do mundo nun momento similar. Isto expuxo dúbidas sobre se o Archaeopteryx realmente é unha especie de transición ou se evolucionaron ao longo dun camiño similar aos verdadeiros devanceiros das aves, antes de chegar a un canellón sen saída evolutiva.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

O NÚCLEO TERRESTRE É SÓLIDO E BRANDO COMO O OURO

Núcleo terrestre / Imaxe: vix.com

A 3.000 quilómetros de profundidade baixo os nosos pés, escóndese unha bóla de ferro (Fe) e níquel (Ni) algo máis grande que  Plutón que dista moito de parecerse ao centro da Terra imaxinado por Xullo Verne. É o núcleo do noso planeta, inaccesible polo menos polo momento, onde as temperaturas poderían alcanzar os 6.000º C. Este inferno garante, grazas á xeración dun escudo magnético global, que na superficie non acabemos todos fritidos pola radiación espacial. Os científicos saben desde hai décadas que o núcleo é sólido, pero ata agora non existiron probas directas que o confirmen. Agora, investigadores da Universidade Nacional de Australia (ANU) aseguran telas.

O equipo detectou no núcleo interno ondas de corte, ou «ondas J», un tipo de onda que só pode viaxar a través de obxectos sólidos. "Descubrimos que o núcleo interno é realmente sólido, pero tamén máis brando do que se pensaba anteriormente", sinala un dos autores do estudo. Se os seus resultados, publicados na revista Science, son correctos, o corazón terrestre comparte algunhas propiedades elásticas co ouro e o platino.

As ondas de corte do núcleo terrestre son tan pequenas e débiles que non se poden observar directamente. De feito, detectalas foi considerado o «Santo Graal» da  sismoloxía global desde que os científicos predixeron por primeira vez que o núcleo interno era sólido nos anos 1930 e 40.

Así que os investigadores tiveron que idear un enfoque creativo. Utilizando unha rede global de estacións de  sismografía, analizaron as similitudes entre os sinais de dous receptores distintos despois de grandes terremotos. Con todos eses datos de miles de pares de receptores, puideron reconstruír unha especie de pegada dixital do planeta que demostra a existencia de «ondas  J» e inferir a súa velocidade no núcleo interno.

Os investigadores cren que o núcleo terrestre, "é como unha cápsula do tempo. Se o entendemos, entenderemos como se formou o planeta e como evoluciona". Ao seu xuízo, a técnica empregada pode axudar a desentrañar outros misterios do centro terrestre: "Por exemplo, aínda non sabemos cal é a temperatura exacta, a súa idade exacta ou a rapidez coa que se  solidifica, pero con estes novos avances en  sismoloxía global, estamos a chegar aos poucos". Outro dos misterios é a súa auténtica composición. O pasado ano, científicos xaponeses sinalaban que ao coñecidos ferro (85% da masa) níquel (10%) podería unirse un terceiro elemento, o silicio.

Como explican os investigadores, "a comprensión do núcleo da Terra ten consecuencias directas para a xeración e o mantemento do campo  xeomagnético, e sen ese campo  xeomagnético non habería vida na superficie da Terra".

FONTE: abc.es/ciencia

A PRIMEIRA FLOR DA TERRA

 

Modelo tridimensional da flor ancestral reconstruída a partir das análises / Imaxe: nature.com

 

En maio de 2016, os expertos do Real Xardín Botánico de Kew, en Londres, fixeron público un detallado informe sobre o estado das plantas no mundo. Nel indicaban que, na actualidade, das 391.000 especies de plantas vasculares coñecidas (nesa mesma nota advertían que o 21% atópanse ameazadas ou en perigo de extinción, aínda que cada ano descríbense 2.000 máis), unhas 369.000 locen flores, unhas características estruturas reprodutoras que adoptan diferentes formas e tonalidades.

A pesar da súa gran diversidade, as flores son unha innovación evolutiva relativamente recente, polo menos a escala xeolóxica. Así o indica un equipo internacional de investigadores nun novo estudo publicado na revista Nature Communications, onde sinalan que o seu devanceiro común máis recente debeu existir hai entre 250 e 140 millóns de anos. Con todo, os fósiles máis antigos das mesmas que se descubriron ata a data non teñen máis de 130 millóns de anos.

Nese mesmo traballo, estes científicos, coordinados por  Hervé  Sauquet, un botánico e biólogo evolutivo que traballa no Laboratorio de Ecoloxía, Sistemática e Evolución da Universidade de París-Sur, en Francia, mostran por primeira vez as posibles características do que sería ese antepasado de todas as plantas con flor: un espécime que xa presentaba órganos masculinos e femininos (no modelo que construíron, estímase que tería máis de seis  estambres e cinco ou máis  carpelos, respectivamente) así como varios grupos de  tépalos (estes funcionan como sáibaos e pétalos) dispostos en aneis  concéntricos. Ata agora, pensábase que nas flores máis primitivas, estas estruturas adoitábanse organizar formando espirais.

Para determinalo, examinaron 21 trazos florais distintivos en 792 especies de  anxiospermas, isto é, as plantas que contan con flores, desde a posición dos ovarios ata a relación que existe entre as diferentes familias ás que pertencen. Para establecer esta asociación tiveron que levar a cabo un minucioso estudo do rexistro fósil.

Na recreación que  Sauquet e os seus colaboradores presentaron a aparencia desta primeira especie floral, da que descenden todas as demais, presenta unha certa similitude coa dalgunhas magnolias, pero, aínda que na actualidade existen plantas parecidas a ela, os investigadores advirten que ningunha conserva exactamente as súas mesmas peculiaridades.

Estes científicos admiten, ademais, que o noso coñecemento sobre a orixe das flores presenta aínda moitos puntos escuros, como, por exemplo, como se orixinaron os mecanismos que impulsaron a súa gran diversificación ou por que algunhas especies perderon as súas  estambres. De feito, os datos dispoñibles non permiten coñecer a cor, o tamaño ou a forma exacta do antepasado floral que agora describiron. Nin sequera en que zona do mundo puido crecer. Aínda así, a súa investigación constitúe unha das aproximacións máis precisas á evolución das plantas anxiospermas e servirá para impulsar novos estudos sobre estes organismos.

FONTE: Abraham Alosno/muyinteresante.es

CANTOS SERES VIVOS, NON HUMANOS, TEMOS NO NOSO CORPO?

Un grupo de bacterias / UNIVERSIDADE DE TORONTO/elpais.com

No noso corpo hai moitísimos seres vivos. Nun corpo humano habitan infinidade de microorganismos, é ao que chamamos microbiota. Nos nosos organismos hai  microbiota en partes moi diferentes: o aparello dixestivo, a pel, a cavidade oral, os ollos, o aparello urinario e, no caso das mulleres, a  vaxina. Hai  microbiota ao longo de todo o corpo humano. Poderiamos dicir que os humanos estamos totalmente  okupados.

Para entender o que é a  microbiota é importante coñecer outro concepto moi próximo, o que chamamos microbioma humano e que é o conxunto de microorganismos pero tamén a relación que hai entre eles e co hospedador, que somos nós. É un concepto máis ecolóxico. Poderiamos dicir que o  microbioma é un ecosistema no corpo humano.

Outra cousa que hai que aclarar é que a microbiota está composta por bacterias, virus, fungos e  protozoos pero como o número de bacterias é moi superior ao dos outros microorganismos e as bacterias da  microbiota foron moito máis estudadas que o resto, en ocasións pode parecer que só está formada por bacterias cando non é así.

Pero cale é o número deles? Sobre a cifra de virus, fungos e  protozoos o único que se pode dicir é que non o sabemos. Non sabemos cantos de cada un deles hai nun organismo humano porque están aínda pouco estudados. Mesmo no caso das bacterias, moito máis investigadas, aínda non sabemos realmente cantas hai. Aínda que unha recente controversia dános a mellor pista.

Ata hai pouco tempo críase que o número de bacterias dun organismo humano comparado co das células dese mesmo corpo estaba nunha relación de dez a un, é dicir, dez bacterias por cada célula. Pero no ano 2016 publicouse un artigo que revisaba esas cifras que arrastrabamos desde os anos setenta do século pasado. A nova avaliación di que a proporción de bacterias con respecto ás células é de aproximadamente una a unha, é dicir, que os humanos temos case o mesmo número de células que de bacterias nos nosos organismos. Calculouse que o número de bacterias é 3.8 x 1013 (que son 380 billóns) e o número de células é 3 x 1013 (que son 300 billóns). Estes cálculos están referidos a un home de entre vinte e trinta anos e de setenta quilos de pesos. No caso das mulleres, a relación é un pouco maior, temos un número algo maior de bacterias que de células humanas.

Pero o importante non é tanto o número que haxa senón a interacción que existe entre as bacterias e o corpo humano. O lugar do organismo onde está o número máis elevado de bacterias é o intestino, e principalmente o colon. Estas bacterias evolucionaron xunto á especie humana, fóronse adaptando aos diferentes tipos de alimentación e estilos de vida e estableceron unha relación  simbiótica. Esta é a clave, que os microorganismos que viven nos nosos organismos teñen un papel no seu funcionamento. Na dixestión, por exemplo, as bacterias teñen un papel crucial á hora de descompoñer a fibra dietética e tamén producen vitaminas e interveñen no metabolismo dos  aminoácidos e o de graxas. Pero ademais están implicadas na modulación e o desenvolvemento do sistema  inmunitario.

Outro aspecto  interesantísimo da  microbiota é a súa composición que está afectada por factores moi diversos. Algúns son internos como a propia xenética do individuo pero tamén inflúen moito outros aspectos como a dieta ou a idade. Os nenos nacen cun tipo de comunidade  bacteriana pero aos poucos van adquirindo a  microbiota adulta que cambia de novo cando se chega á terceira idade. Esa composición, que é unha das grandes áreas de estudo actuais, ten efectos no sistema  inmunitario, por exemplo nos mecanismos de inflamación, é dicir, no estado de saúde das persoas.

Algunhas investigacións que se fixeron en ratos libres de microorganismos (sen  microbiota intestinal) descubriron un desenvolvemento inadecuado do sistema  inmunitario o que, loxicamente, provoca  gravísimos problemas.

Polo que respecta aos virus que nos habitan, aínda non están claras as súas funcións. Si temos algo máis de información sobre os fungos que compoñen a  microbiota que parece que tamén poderían ter relación co estado de saúde.

En calquera caso, o estudo da  microbiota está nos seus inicios e é unha das grandes áreas de investigación en saúde pública polo que é seguro que nos próximos anos asistiremos a continuos descubrimentos sobre ela.

FONTE: Mª José Gosalbes/elpais.es/ciencia

O ANIMAL MÁIS ANTIGO DA TERRA?

Imaxe dunha moderna especie de demoesponxa que produce as mesmas moléculas que as esponxas primitivas / Paco Cárdenas/abc.es

De forma común sinálase a explosión cámbrica, período que se sitúa hai 530 millóns de anos e no que proliferaron  exponencialmente os organismos  multicelulares, como o principio dos grandes grupos animais. Aquí suponse que xurdiu o antepasado a partir do cal evolucionaron as actuais peixes, as aves, os mamíferos e mesmo o ser humano. Con todo, segundo avanza a ciencia e a tecnoloxía, cada vez atópanse máis evidencias de que o noso predecesor podería existir moito antes do que establece esta teoría, anticipando a orixe do primeiro ser animal do planeta Terra.

É o caso da investigación dirixida por Gordon Love, titular do departamento de Ciencias da Terra da Universidade de California, Riverside (Estados Unidos) e publicada na revista Nature Ecology & Evolution. Este grupo de científicos, centrados desde hai máis dunha década en atopar a vida  primixenia a través de  biomarcadores, achou a evidencia do animal máis antigo que se coñece ata a data: o rastro dunha especie de esponxa que viviría hai entre 660 e 635 millóns de anos. É dicir, cen millóns de anos antes da proliferación de seres vivos  pluricelulares no  Cámbrico. Ademais, o achado sería anterior ao último fósil catalogado como especie animal (Dickinsonia), e cuxos restos datan hai 558 millóns de anos.

Diversas investigacións concluíron que a primeira forma animal de vida sería unha especie de esponxa, da que sería complicado atopar, en efecto, fósiles  corpóreos; aínda que como o resto de ser vivos, deixaron a súa pegada no planeta a través de interaccións co medio ou  secreciones (os  biomarcadores) que, tras a súa análise, arroxan datos do pasado máis remoto da aparición da vida.

Respecto diso,  Love aclara que este estudo non trata da captura do primeiro animal que apareceu na Terra, "senón que estas análises evidencian o momento no que as primitivas esponxas eran o suficientemente abundantes en certos ambientes mariños como para deixar un rastro  detectable de  biomarcadores". De feito, o estudo recolle mostras de rochas antigas de lugares tan distantes como Omán,  Sibera e India.

O grupo de Love basea o seu novo traballo noutro estudo previo realizado en 2009. Utilizando o mesmo sistema, os investigadores atoparon un  biomarcador  estoroide descoñecido, chamado 24-isopropilcolestano (24-ipc). Demostraron que esta molécula está presente en certas esponxas, aínda que tamén en certas algas modernas, o que implicaba que os restos achados puidesen ser vexetais e non animais. Agora, o novo estudo inclúe á teoría un novo  biomarcador, o 26-metilstigmastano (26-mes), que só  sintentizan unha serie de especies de esponxas modernas, chamadas  demosponxas e que vén a "duplicar" a evidencia de vida animal.

Love sinala que "é improbable que a combinación destes dous esteroides nas  demosponxas do  Neoproterozoico atopadas en antigas rochas pertenzan a unha rama extinta de  demoesponxas" e que o máis factible é que a habilidade para crear estas moléculas xurdise nunha especie  primixenia con esta habilidade que se mantivo ao longo da evolución, ata as esponxas actuais.

FONTE: P.Biosca/abc.es/ciencia