NOTICIAS DAS CIENCIAS

CROCODILO CON CORPO DE GOLFIÑO

 

Representación do Magyarosuchus fitosi / Marton Szabo/abc.es

A converxencia evolutiva é o proceso polo cal seres vivos con distinta orixe acaban parecéndose porque desenvolven estruturas ou estratexias similares para cumprir una mesma función. Os exemplos clásicos son o desenvolvemento de ás en aves e morcegos e de aletas en peixe e mamíferos.

Científicos da Universidade de Edimburgo (Reino Unido) e doutras institucións alemás e húngaras descubriron un novo exemplo de converxencia nun fósil de crocodilo de 180 millóns de anos de antigüidade. Nun estudo publicado recentemente en Peer J identificaron unha nova especie que viviu no  Xurásico, e á que chamaron  Magyarosuchus  fitosi. A súa maior peculiaridade é que trátase dun crocodilo que tivo unha forma moi similar á dun golfiño. E non foi un caso único, debido a que varios dos seus parentes adoptaron esta estratexia.

"Este fósil é moi interesante para comprender como os crocodilos comezaron a evolucionar e a desenvolver formas parecidas ás de golfiños e  orcas hai máis de 180 millóns de anos", manidesta o coautor do estudo e investigador na Universidade de Edimburgo. "A presenza dunha  coiraza corporal e unha aleta caudal demostran a considerable diversidade dos  cocodrillos do  Xurásico".

Nese momento, había dous grandes grupos de crocodilos, cada un cun corpo distinto. Había crocodilos terrestres, cunhas costas e un ventre acoirazados por grosas  escamas, e patas para camiñar sobre terra. Pero tamén había crocodilos sen  coiraza e cos membros en forma de aletas.

Entre ambos, estaba  Magyarosuchus  fitosi. Tiña  coiraza e patas, pero tamén contaba cunha aleta caudal, tal como aseguraron os investigadores. Isto convértelle nun candidato para ser un animal de transición entre crocodilos acoirazados e non acoirazados.

Ademais, M.  fitosi, nomeado así en honra dun coleccionista que o atopou, medía case cinco metros e tiña uns grandes dentes. Isto coverte nun dos depredadores costeiros máis grandes do  Xurásico, segundo os investigadores.

A nova especie foi bautizada despois de que un grupo de  paleontólogos examinase unha considerable porción da columna vertebral deste animal. Os fósiles foron atopados en 1996 ao noroeste de Hungría, e agora estaban almacenados nun museo de  Budapest.

FONTE: abc.es/ciencia

ATOPAN OS RESTOS MÁIS PUROS DO ASTEROIDE QUE PROVOCOA A EXTINCIÓN DOS DINOSAUROS

Un asteroide provoccou a extinción dos dinosauros hai uns 66 millóns de anos /Fotolia/abc.es

Un equipo internacional de científicos, con participación da Universidade de Zaragoza, descubriu os restos máis puros do mundo das rochas fundidas que se produciron polo impacto do asteroide de  Chicxulub na península de Iucatán, México, hai 66 millóns de anos. A rocha foi a mesma que, segundo a maior parte da comunidade científica, provocou a extinción masiva do 70% das especies do planeta, entre elas os dinosauros. As minúsculas "perlas de vidro" atopadas son  esférulas de rocha que viaxaron 2.000 km a causa do impacto ata depositarse na deshabitada Illa de  Gorgonilla en Colombia.

Situación da Illa Gorgona e na parte suroeste desta atópase a Gorgonilla / Imaxe: lilijohannaaza.wordpress.com

A Illa de  Gorgonilla, situada a 35 km da costa pacífica do norte do país, é un illote deshabitado duns 2 km² cuberto por un bosque húmido tropical e rodeado de arrecifes  coralinos. Nunha das súas praias aflora unha delgada capa xeolóxica de 2 cm formada por pequenas  esférulas de rocha, chamadas  tectitas, que teñen o aspecto de minúsculas perlas de vidro natural.

Segundo un estudo publicado na revista "Geology", estas formacións son en realidade  salpicaduras de rocha fundida que foron expulsadas desde o cráter de  Chicxulub mentres se formaba,  solidificadas logo no espazo exterior e esparexidas por todo o planeta a modo de choiva. O excepcional da capa de  Gorgonilla é que moitas  tectitas permaneceron  vítreas, a pesar de tratarse dun material que se transforma rapidamente a minerais máis estables.

O director do Centro de  Geocronología de  Berkeley, realizou datacións  radiométricas aplicando o método 40 Ar/39 Ar sobre 25  tectitas puras e obtivo unha antigüidade media de 66,05 millóns de anos. Esta idade é  indistinguible da idade do límite  Cretácico/Terciario (tamén chamado  K/T) de 66,04 millóns de anos.

O depósito de  Gorgonilla é especial en moitos outros aspectos. As  esférulas de impacto viaxaron 2.000 km para depositarse no fondo dun océano a máis de 2 km de profundidade, moi lonxe de calquera continente. Estas grandes profundidades sitúanse por baixo do chamado nivel de compensación da  calcita, unha barreira  xeoquímica baixo a cal a auga é suficientemente aceda como para disolver as pequenas cunchas  carbonatadas dos  foraminíferos  planctónicos.

Por iso, estes  microfósiles están ausentes na maior parte dos 40 metros de rochas estudados, excepto, sorprendentemente, no primeiro metro de rochas situado sobre a capa de  tectitas. É neste primeiro metro onde o equipo da Universidade de Zaragoza identificou as especies de  foraminíferos  planctónicos que evolucionaron xusto despois da extinción do límite  K/T, avalando cun método independente a idade obtida coas datacións  radiométricas.

Ademais, a  palinóloga  do Museo de Historia Natural de Suecia, demostrou por vez primeira que a vexetación sufriu unha mortaldade masiva no límite  K/T mesmo nos  trópicos. Despois xurdiron comunidades pioneiras de  fentos que deberon de colonizar as illas xurdidas ao redor de  Gorgonilla de forma case instantánea debido aos xigantescos terremotos e os grandes desprazamentos de terras desencadeados polo impacto de  Chicxulub. Os  sismos arrasaron a zona ata semanas despois do impacto, segundo indica a análise  sedimentológico reseñado no estudo.

FONTE: abc.es/ciencia

A SINAL DE OSÍXENO MÁIS AFASTADA DO UNIVERSO

A galaxia  MACS1149- JD1, no  recadro, vista como era hai 13.000 millóns de anos. A distribución do osíxeno represéntase en vermella / ALMA (ESO/ NAOJ/ NRAO), NASA/ESA  Hubble  Space  Telescope,  W.  Zheng ( JHU), M.  Postman ( STScI),  the  CLASH  Team,  Hashimoto  et al.

Un equipo internacional de astrónomos, entre eles españois do Centro de  Astrobiología (INTA-CSIC), detectou o sinal de osíxeno máis distante xamais descuberta no Universo, nunha galaxia situada a 13.280 millóns de anos luz da Terra. O achado pode cambiar o que sabemos sobre os comezos do Cosmos, xa que implica que as primeiras estrelas comezaron a aparecer nunha etapa inesperadamente temperá: 250 millóns de anos despois do  Big  Bang, a gran explosión que deu orixe a todo.

Os investigadores utilizaron o telescopio ALMA, situado no deserto de  Atacama, Chile, para observar unha galaxia distante chamada  MACS1149- JD1. Detectaron un resplandor moi débil pero ben definido, emitido polo osíxeno  ionizado na galaxia. A medida que esta luz infravermella viaxa polo espazo, a expansión do Universo desprázaa e, para cando foi observada por ALMA, a lonxitude de onda era máis de dez veces máis longa que cando se orixinou. O equipo mediu o cambio na lonxitude de onda da luz e descubriu que o sinal viaxara 13.280 millóns de anos luz para alcanzarnos, convertendo ese osíxeno no máis distante ou máis antigo detectado por un telescopio. Ademais, o  Very  Large  Telescope (VLT) do Observatorio Europeo Austral (ESO) atopou de forma independente un sinal máis débil de emisións de hidróxeno neutro á mesma distancia que o osíxeno.

Un artigo publicado na revista  Nature da a coñecer o achado, que ten implicacións sobre como entendemos a infancia do Cosmos. Durante un certo período despois do  Big  Bang, non había osíxeno no Universo. Este elemento foi creado polos procesos de fusión das primeiras estrelas e logo liberado ao morrer estas. A súa detección en  MACS1149- JD1 indica que unha xeración anterior de estrelas xa se formou e expulsado osíxeno apenas uns 500 millóns de anos despois do comezo do Universo.

Pero, cando naceron esas primeiras estrelas? Para pescudalo, o equipo utilizou datos infravermellos tomados cos telescopios espaciais  Hubble e  Spitzer. Descubriron que o brillo observado da galaxia pode explicarse cun modelo no que o inicio da formación estelar comeza tan só 250 millóns de anos despois do comezo do Universo.

O modelo indica que a formación de estrelas volveuse inactiva unha vez despois da primeira  ignición, e logo reviviu na época das observacións de ALMA; 500 millóns de anos despois do  Big  Bang. Os astrónomos supoñen que o primeiro refacho de formación de estrelas expulsou o gas da galaxia, o que suprimiría a formación de estrelas. Logo, o gas regresou á galaxia e conduciu ao segundo estalido de formación estelar. As masivas estrelas recentemente nadas na segunda explosión  ionizan osíxeno, e son esas as emisións que se detectaron con ALMA.

FONTE: abc.es/ciencia

A NOSA GALAXÍA É MÁIS GRANDE DO QUE SE PENSABA

A rexión do disco galáctico que se  conociá ata agora. A investigación estende os seus límites exteriores ata moito máis lonxe, cunha probabilidade do 99,7% ou 95,4% de que haxa estrelas en rexións fóra dos círculos. O punto amarelo sinala a posición do Sol -/ R. Hurt, SSC- Caltech, NASA/JPL- Caltech/Roadmap  to  the  Milky  Way

Imaxine por un momento que tivésemos unha nave espacial tan potente que nos permitise viaxar á velocidade da luz. E imaxine que embarcámonos nun cruceiro sen escalas pola nosa galaxia, a Vía Láctea. Pois ben, nós, pobres mortais, non seriamos capaces de chegar moi lonxe. Porque vivimos nunha galaxia enorme que, segundo calcularon investigadores españois, alcanza uns arrepiantes 200.000 anos luz de diámetro. É dicir, as súas fronteiras está moito máis lonxe do que se cría.

As galaxias espirais, como a nosa, caracterízanse por posuír un disco de escaso grosor onde se atopan a maior parte das estrelas. Estes discos teñen un tamaño limitado e, a partir de certa distancia, xa case non hai estrelas.

Na Vía Láctea, non se tiña constancia de que houbese estrelas de disco a distancias do centro maiores que dúas veces a do Sol. É dicir, pensábase que a nosa estrela máis próxima atopábase situada á metade do radio galáctico. Con todo, se as hai e bastante máis lonxe, a máis do triplo desa distancia. Mesmo, como indican os autores do estudo, é probable que algunhas superen o cuádruplo desa distancia. 

"O disco da nosa galaxia é enorme: dun 200 mil anos-luz de diámetro", sinala un investigador do Instituto de  Astrofísica de Canarias (IAC) e primeiro autor do artigo, publicado recentemente na revista Astronomy & Astrophysics.

A grandes liñas, as galaxias como a Vía Láctea están compostas por un disco, no que viran uns brazos espirais, e un  halo, con forma esférica, que o envolve. Na elaboración desta investigación comparáronse as abundancias de metais nas estrelas no plano galáctico coas do  halo, para atopar que hai mestura de  halo e disco ata as grandes distancias indicadas.

Os investigadores alcanzaron estas conclusións tras realizar unha análise estatística de datos  cartografiados de  APOGEE e  LAMOST, dous proxectos que obteñen espectros de estrelas, é dicir, información sobre a súa velocidade e composición química. "Usando o contido en metais das estrelas dos catálogos, coa combinación de atlas  espectrales de alta calidade como  APOGEE e  LAMOST, e a distancia á que sitúan os obxectos, comprobamos que hai unha fracción apreciable de estrelas máis aló de onde se supoñía que acaba o disco da Vía Láctea", explica outro investigador do  IAC e coautor desa publicación.

FONTE:abc.es/ciencia

O TIRÓN GRAVITACIONAL DE VENUS E XÚPITER CAMBIAN O CLIMA DA TERRA

  

A distinta posición dos outros planetas do Sistema Solar inflúen na órbita da Terra / Imaxe: abc.es

O clima da Terra é un fenómeno extremadamente complexo do que só temos datos moi limitados. Por exemplo, ocorre que os rexistros máis antigos de temperaturas datan do século  XIX, e que as pegadas do clima pasado que quedan na xeoloxía son grosas e falan de períodos de tempo moi longos. A maioría dos expertos poden detectar un quecemento global acelerado polo home e agravado pola destrución da natureza, pero xunto a este proceso hai outros naturais que exercen unha influencia que non sempre podemos comprender. A actividade do Sol, as  erupciones  volcánicas, o comportamento da  magnetosfera ou a actividade dos seres vivos tamén pode cambiar o clima de formas difíciles de prever. Ás veces uns factores van nunha mesma dirección pero outras non. Isto mostra que no clima o único fixo é o cambio.

Un estudo publicado recentemente en "Proceedings of the National Academy of Sciences" (PNAS) proporciona evidencias sólidas doutro proceso capaz de cambiar o clima. Científicos da Universidade de  Rutgers (Estados Unidos) confirmaron que o tirón  gravitacional de  Venus e Xúpiter alonga a órbita da Terra nun cinco por cento cada 405.000 anos. Por iso, o planeta pasa por unha etapa media, aos 202.500 anos do comezo do ciclo, na que a órbita é case circular. Isto estivo influíndo na cantidade de luz solar que chegou ao hemisferio Norte e modulou o clima da Terra durante polo menos os últimos 205 millóns de anos.

"É un resultado impresionante, porque pensábase que este longo ciclo ocorrera hai 50 millóns de anos, pero agora confirmouse para polo menos os últimos 205 millóns de anos", dixo un dos autores do estudo. "Agora, os científicos poden vincular cambios no clima, o medio ambiente, a evolución dos dinosauros e os mamíferos e os fósiles en todo o mundo con este ciclo de 405.000 anos dunha forma precisa".

Dende hai moito tempo os  astrofísicos suxeriron que a resonancia dos planetas do Sistema Solar crean ciclos na órbita da Terra. Os cálculos matemáticos permiriron, mesmo, reconstruír a evolución deste fenómeno durante os últimos 50 millóns de anos. Pero agora, por primeira vez, os investigadores atoparon evidencias físicas para apoiar esta hipótese, o que ten relevancia para os estudos do clima, a evolución da vida e a propia evolución do Sistema Solar.

Este efecto sobre a órbita é causado sobre todo por  Venus e Xúpiter. O motivo é que o primeiro é o planeta máis próximo á Terra e que o segundo é, con moito, o planeta máis masivo do Sistema Solar. Pois ben, as órbitas destes planetas fan que cada varios centos de miles de anos a posición destes mundos "tire" da Terra en relación co Sol ou que o efecto sexa contrario.

FONTE: abc.es/ciencia

O QUE LLE PASARÁ AO SOL DESPOIS DE QUE "MORRA"

 

Abell 39, un fermoso exemplo de nebulosa planetaria, moi similar ao que se convertirá o Sol cando morra / TARECTOR (NRAO/AUI/NSF Y NOAO/AURA/NSF) E BAWOLPA (NOAO/ AURA/NSF)

Non hai dúbida. É ineludible. Os científicos coinciden en que o Sol envellecerá, incharase e converterase nunha xigante vermella que arrasará a Terra e mesmo o afastado Xúpiter. Por entón, ninguén seguirá aínda neste planeta para contalo, pero a desolación continuará ata que a nosa estrela morra dentro duns 10.000 millóns de anos.

O que non estaba tan claro é o que sucederá despois. Ata agora, porque un equipo internacional de astrónomos cre saber como continúa a historia. A investigación, publicada na revista "Nature Astronomy", predí que tras a súa morte, o Sol converterase nun anel masivo de gas e po interestelar luminoso, coñecido como nebulosa planetaria.

Unha nebulosa planetaria marca o final do 90% de todas as vidas activas das estrelas e traza a transición do astro dunha xigante vermella a unha anana branca, que en realidade son xigantescos anacos de materia dexenerada sen unha fonte de enerxía interna. Pero, durante anos, os científicos non estaban seguros de se o Sol na nosa galaxia seguiría o mesmo destino, xa que se pensaba que tiña unha masa demasiado baixa como para crear unha nebulosa planetaria visible. Para descubrilo, o equipo desenvolveu un novo modelo estelar de datos que predí o ciclo de vida das estrelas. O modelo usouse para predicir o brillo (ou luminosidade) da envoltura exectada, para estrelas de diferentes masas e idades.

"Cando unha estrela morre, expulsa ao espazo unha masa de gas e po, coñecida como envoltura, que pode chegar á metade da súa masa total. Isto revela o núcleo da estrela, que neste punto está a quedarse sen combustible, eventualmente apagándose e finalmente morrendo", explica un dos autores do estudo. "É só entón cando o núcleo quente fai que a envoltura expulsada brille durante uns 10.000 anos, un breve período en astronomía", continúa o científico. Isto é o que fai que a nebulosa planetaria sexa visible. "Algunhas son tan brillantes que se poden ver desde distancias extremadamente grandes que miden decenas de millóns de anos luz, onde a estrela mesma sería demasiado débil para ser vista", afirma.

FONTE: abc.es/ciencia

 

O UNIVERSO É FINITO

A teoría final do científico británico, Stephen Hawking, predí que eo universo é finito e es máis simple que moitas hipóteses actuais sobre o Big Bang / Imaxe: unamglobal.unam.mx

A última teoría sobre a orixe do universo de Stephen Hawking, desenvolvida en colaboración co profesor Thomas Hertog, da universidade KU Leuven, foi publicada esta semana polo Journal of High-Energy Physics. A teoría, que foi aceptada para a súa publicación antes da morte do físico británico o pasado 14 de marzo, predí que o universo é finito e máis simple do que establecen os actuais estudos sobre o Big Bang, segundo unha nota difundida polo European Research Council (ERC), que apoia o traballo de Hertog. 

O traballo fundaméntase na teoría de cordas da física (que postula que as partículas elementais son en realidade como minúsculas cordas que vibran) e no concepto de multiverso (que postula que existen múltiples universos).

As modernas teorías sitúan a creación do universo nunha breve explosión, durante unha mínima fracción de segundo despois do Big Bang, cando o cosmos expandiuse rapidamente. Crese que, unha vez producida a inflación, hai rexións que nunca deixaron de medrar e que, debido para os efectos cuánticos, este fenómeno é eterno. De acordo a esta tese, segundo a nota do ERC, a parte observable do noso universo é unha mínima porción onde o proceso terminou e formáronse estrelas e galaxias.

"A teoría habitual de inflación eterna predí que o noso universo é como un infinito fractal (obxecto xeométrico cuxa estrutura básica, fragmentada ou aparentemente irregular, repítese a diferentes escalas) cun mosaico de diferentes pequenos universos separados por océanos que medran", afirmou Hawking nunha entrevista o pasado outono. "As leis da física e a química poden ser diferentes entre un universo e outro que, xuntos, forman un multiverso. Pero nunca fun un defensor do multiverso. Se a escala dos diferentes universos no multiverso é grande ou infinita, non se pode probar", engadiu.

Na investigación recentemente publicada, Hawking e Hertog afirman que esta teoría da expansión infinita é errónea. “O problema habitual con esta teoría é que asume a existencia dun universo de fondo que evoluciona de acordo á teoría xeral da relatividade de Einstein e trata os efectos cuánticos como pequenas fluctuaciones o seu redor. Con todo, a dinámica da expansión eterna varre a separación entre a física cuántica e a clasica", afirma Hertog na nota difundida polo ERC. “Predicimos que o noso universo, a gran escala, é razoablemente liso e globalmente finito. Así que non é unha estrutura fractal", afirma Hawking na investigación publicada.

Hertog e Hawking utilizaron a súa nova teoría para derivar predicións máis fiables sobre a estrutura global do unvierso. Os seus resultados, se se confirman con novos traballos, terán implicacións para o paradigma do multiverso. "Os nosos achados implican unha significativa redución do multiverso a unha categoría moito máis pequena de posibles universos", defende a última teoría de Hawking.

Hertog planea estudar esta teoría a pequenas escalas que se achen ao alcance da capacidade dos nosos telescopios espaciais. Cre que as ondas gravitacionales primordiais son as máis prometedoras vías de probar o modelo. A expansión do universo desde a súa orixe significa que esas ondas gravitacionales terían unha moi longa lonxitude de onda, fóra do alcance dos nosos actuais detectores LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory). Pero poderían ser detectadas polo previsto observatorio espacial europeo de ondas gravitacionales (LISA) ou por futuros experimentos de medicións do fondo de microondas cósmico.

FONTE: elpais.com e lavanguardia.com

DENTRO DE 200 ANOS, A VACA DOMÉSTICA SERÁ O MAMÍFERO TERRESTER MÁIS GRANDE QUE QUEDARÁ NA TERRA

Xatos /Imaxe: gestacionde.com

Alí onde chegaron os humanos, a vida salvaxe resentiuse. A maioría das especies, salvo as oportunistas, minguaron e moitas delas, en particular as potenciais rivais polos recursos, foron levadas á extinción. Agora un estudo mostra que a expansión humana polo planeta foi en paralelo a unha redución do tamaño dos mamíferos que sobreviviron á súa chegada. E o fenómeno non é do século pasado, leva pasando desde que os primeiros humanos saíron de África. Diversos estudos mostraron que a biodiversidade está en retirada en todas partes. A taxa de extinción de especies dos últimos séculos é ata 100 veces maior que a taxa natural.

As causas son múltiples, aínda que a maioría levan a marca humana: conversión de espazos naturais en campos de cultivo, urbanización, caza, deterioración do hábitat, cambio climático... Pero o risco de desaparecer non é o mesmo para todos os animais. Canto máis grande, maior probabilidade de extinción.

Nas extincións masivas do pasado non se produciu este rumbo por masa corporal, nin sequera na extinción do Cretácico-Paleóxeno, a dos dinosauros, de hai 65 millóns de anos, que deu paso ao reinado dos mamíferos. Que variable non existía nas cinco masivas extincións anteriores? A presenza humana.

No estudo, publicado na revista Science, amósase que, desde finais do período Cuaternario (hai uns 125.000 anos), os fósiles cada vez eran máis pequenos. O máis rechamante deste empequenecimento da vida é que non se produciu antes en toda a era cenozoica, que inclúe ao Cuaternario, é dicir, desde a extinción dos dinosauros. Ao analizar os datos por continentes, o estudo mostra a coincidencia temporal entre a expansión humana, primeiro en África e despois fóra dela, e a xibarización das especies. Aínda que a datación do inicio da gran viaxe desde o continente africano aínda non está clara, os científicos están máis ou menos de acordo nos rangos temporais: entre hai 80.000 e hai 60.000 anos, os Homo sapiens xa habitaban tanto África como Eurasia. Ao redor de hai 50.000 anos chegaron a Australia e, moito despois, hai menos de 20.000 anos, fixérono ás Américas.

O estudo mostra que sempre despois da chegada dos humanos, nunca antes, as especies máis grandes foron as que máis se extinguiron. O fenómeno da extinción da megafauna de finais do Pleistoceno (mamut lanudo, tigre dentes de sabre...) é o máis estudado. Pero non é o único e a tendencia sempre foi na mesma dirección: as especies sobreviventes á chegada dos humanos son máis pequenas que as que había antes. "En termos globais, o tamaño corporal medio hai 125.000 anos era de 69 quilogramos e o máximo [as especies máis grandes, como os mamuts] ao redor das 10,8 toneladas. Hoxe, a media é de 16 kg e o máximo [elefantes] de 3.900 kg. No futuro, baixarán ata o 6,9 kg e un máximo de 900 kg", estimase no estudo.

E esa tendencia para minguar de tamaño, sostén este estudo, continúa. Segundo as súas predicións, dentro duns 200 anos a vaca doméstica podería ser o mamífero terrestre de maior tamaño que quede na Terra. "Sobrevivirán poucos animais do seu tamaño. A maior parte dos mamíferos serán moito máis pequenos", asegura a autora principal deste estudo. Se a vaca (Bos taurus) sobrevive, engade, será en gran medida porque foi domesticada.

FONTE:elpaes.es e elmundo.es/ciencia