NOTICIAS DAS CIENCIAS

VIAXE AO CENTRO DE XÚPITER

Foto da Gran Mancha Vermella de Xúpiter / Imaxe: REUTERS/NASA

Xúpiter, o planeta máis antigo do sistema solar, está formado por unha xigantesca masa de hidróxeno e helio que ocupa un diámetro de 142.984 quilómetros. A súa superficie ten bandas brillantes e escuras formadas por fortes ventos que flúen en direccións opostas a velocidades de 100 metros por segundo.

A misión espacial Juno, lanzada en 2011 e en órbita ao redor do planeta desde xullo de 2016, proporcionou un gran volume de datos sobre Xúpiter que están a ser analizados pola comunidade científica. A revista Nature, publicou de forma simultánea, o pasado mércores, catro estudos para explicar a orixe destas bandas e determinar se se estenden cara ao interior do planeta, unha cuestión non resolta ata agora.

Nun primeiro traballo os científicos sosteñen que Xúpiter presenta un campo gravitacional asimétrico ao longo do seu eixo norte-sur. Os datos proceden de pequenas anomalías observadas na aceleración da sonda espacial Juno sobre a órbita elíptica de Xúpiter, o que se coñece como desprazamento Doppler. Os cambios de gravidade de polo a polo sorprenderon aos investigadores, que non esperaban este comportamento nun planeta gaseoso, achatado e que vira a gran velocidade. A explicación, segundo os autores, estaría nun fluxo de ventos atmosféricos e interiores que se estendesen cunha gran masa a gran profundidade.

Nun segundo estudo, calculouse que o fluxo deses ventos esténdese a 3.000 quilómetros de profundidade desde a atmosfera de Xúpiter, cuxa masa estimaron, ademais, nun 1% da masa total do planeta. As famosas bandas de Xúpiter non só ocupan, por tanto, a súa superficie, senón que se estenden cara a dentro con fortes ventos que decaen a medida que aumenta a profundidade, ata unha vixésima parte do radio do planeta, un punto onde a presión é 100.000 veces a da atmosfera na superficie da Terra. 

No terceiro estudo, os científicos descubriron que o interior de Xúpiter está composto por unha mestura de hidróxeno e helio que rota como o faría un corpo sólido, a pesar de tratarse dun fluído. Esta diferenza de rotación de Xúpiter, que se comporta como un gas a nivel atmosférico e como un sólido en profundidade, de debe á ionización do hidróxeno a alta presión, que produce protones e electróns que se moven libremente. 

Estes tres traballos foron condensados nunha publicación News & Views, onde un investigador remarca a importancia da ciencia planetaria comparada e como os tres estudos sobre Xúpiter poden axudar a comprender a dinámica doutros planetas xigantes gaseosos, como Saturno, cuxa sonda de observación, a misión Cassini, finalizou en 2017. Este estudo tamén destaca á posibilidade de que Juno achega novos datos sobre a profundidade da Gran Mancha Vermella de Xúpiter ou sobre os efectos das mareas que provocan as súas grandes lúas.

Nun cuarto estudo, descríbese os ciclóns que se localizan no polo norte e sur de Xúpiter e que forman un patrón poligonal. Os científicos observaron un octágono formado por oito ciclóns que viran ao redor dun ciclón central no polo norte e un pentágono formado por cinco ciclóns ao redor doutro ciclón no polo sur. Estes ciclóns son únicos no noso sistema solar, pero poderían estar presentes en cada exoplaneta que teña características similares ás de Xúpiter. A simetría da estrutura débese á súa posición ao redor do polo, é dicir, xusto ao redor do eixo de rotación do planeta. Con todo, a razón pola que estas estruturas mantéñense constantes sen fusionarse e móvense de forma lenta e é, de momento, descoñecida.

FONTE: Mar de Miguel/Xornal El Mundo/Ciencia

 

GALAXIA ACTIVA TXS 0506 + 056 A ORIXE DA EMISIÓN DE NEUTRINOS DETECTADA NA ANTÁRTIDA

Rexión do ceo na que se atopa a fonte emisora do neutrino / IA

Os neutrinos son as partículas subatómicas máis abundantes no Universo. Están en todas partes, atravésannos por trillones cada segundo case á velocidade da luz, pero son extremadamente escurridizas. Aínda que estean a bombardear constantemente a Terra, movéndose tan veloces como a luz, non podemos velas nin sentilas. Son "pantasmas", porque case nunca interaccionan coa materia e, con todo, son fundamentais para comprender as leis da natureza.

A maioría dos que chegan ao noso planeta proceden do Sol ou da atmosfera, e só uns poucos, os de maior enerxía, orixínanse máis lonxe, mesmo nos cúmulos das galaxias. O experimento IceCube, un inmenso observatorio enterrado baixo o xeo da Antártida, foi o primeiro capaz de detectalos. O 22 de setembro de 2017, os investigadores deste particular observatorio anunciaron unha nova detección dun neutrino extremadamente enerxético que procedía dun lugar externo á Vía Láctea. Rapidamente, os investigadores tentaron identificar a fonte responsable desta emisión, que pola súa gran enerxía tiña que ser unha galaxia activa capaz de emitir raios gamma.

O satélite FERMI e o telescopio MAGIC, instalado no Observatorio do Roque dos Muchachos (Garafía, A Palma), foron os primeiros en activarse para buscar fontes deste tipo de radiación dentro da rexión do ceo esperada. Descubriron que a galaxia activa TXS 0506 + 056 era a responsable desta emisión e, por primeira vez, foi posible asociar a emisión de neutrinos extragalácticos a unha fonte coñecida. Con todo, descoñecíase a distancia á que se atopaba, polo que aínda non se podía deducir a luminosidade da fonte, nin os procesos físicos responsables da emisión de neutrinos.

O seu sinal era demasiado tenue. Un equipo de investigadores decidiron observar esta fonte co maior telescopio óptico-infravermello do mundo, o Gran Telescopio Canarias, na Palma. Os resultados publicáronse recentemente na revista "The Astrophysical Journal". Grazas á enorme área colectora de luz do GTC, e despois de dedicar varias horas de observación, puideron detectar os trazos típicos da emisión do gas da galaxia activa, e con iso determinar a súa distancia de 6.000 millóns de anos luz da Terra.

FONTE: Xornal abc/ciencia

A AUGA DA LÚA ATÓPASE EN TODAS PARTES E A TODAS HORAS

Se a Lúa ten suficiente auga, futuros colonizadores poderían utilizala para subsistir / NASA’ s Goddard Space Flight Center

 

Unha nova análise de datos de dúas misións lunares atopou evidencias de que a auga da Lúa está amplamente distribuída na superficie e non confinada a unha rexión ou tipo de terreo en particular, como se cría ata agora. Ademais, a auga parece estar presente día e noite, aínda que iso non significa que sexa necesariamente de fácil acceso.

Os achados poderían axudar aos investigadores para comprender o orixe da auga no noso satélite natural, algo que aínda resulta un misterio, e a outra cuestión importante: se futuras colonos humanos poderían utilizar como recurso con facilidade. Se resulta que a Lúa ten suficiente auga, e se é razoablemente conveniente acceder á mesma, os futuros exploradores poderían usala como auga potable ou convertela en hidróxeno e osíxeno para o combustible dos foguetes ou para respirar.

O resultados do novo estudo, publicado, na revista "Nature Geoscience" , contradin algúns estudos anteriores, que suxerían que hai máis auga nas latitudes polares da Lúa e que a forza do sinal de auga aumenta e diminúe segundo o día lunar (que dura 29,5 días terrestres). Tomando isto en conxunto, algúns investigadores propuxeron que as moléculas de auga poden «saltar» a través da superficie lunar ata que entran en trampas frías nos alcances escuros dos cráteres preto dos polos norte e sur. En ciencia planetaria, unha trampa fría é unha rexión tan fría, que o vapor de auga e outros volátiles que entran en contacto coa superficie permanecen estables durante un período de tempo prolongado, mesmo ata varios miles de millóns de anos.

Os debates continúan debido ás sutilezas de como se logrou a detección ata o momento. A evidencia principal provén de instrumentos de detección remota que mediron a forza da luz solar reflectida na superficie lunar. Cando hai auga presente, instrumentos como estes recollen unha pegada dactilar espectral a lonxitudes de onda próximas aos 3 micrómetros, que se atopa máis aló da luz visible e no ámbito da radiación infravermella.

Pero a superficie da Lúa tamén pode quentarse o suficiente como para «brillar» ou emitir a súa propia luz na rexión infravermella do espectro. O desafío é desenredar esta mestura de luz reflectida e emitida. Para iso, os investigadores deben ter información de temperatura moi precisa.

O equipo investigador presentou unha nova forma de incorporar información de temperatura, creando un modelo detallado a partir das medicións realizadas polo instrumento Diviner no Orbitador de Recoñecemento Lunar da NASA (LRO). O equipo aplicou este modelo de temperatura aos datos recompilados anteriormente por Moon Mineralogy Mapper, un espectrómetro visible e infravermello que o JPL da NASA en Pasadena, California, proporcionou para o orbitador Chandrayaan-1 da India.

O novo achado de auga xeneralizada e relativamente inmóbil suxire que pode estar presente principalmente como OH, un «parente» máis reactivo do H₂O, que está composto dun átomo de osíxeno e un átomo de hidróxeno. OH, tamén chamado hidroxilo, non se mantén por si só por moito tempo, preferindo atacar moléculas ou adherirse químicamente a elas. Por tanto, o Hydroxyl debe extraerse dos minerais para poder ser utilizado.

A investigación tamén suxire que calquera  H₂O presente na Lúa non está debilmente unido á superficie.

Clasificar o que sucede na Lúa tamén podería axudar aos investigadores para comprender as fontes de auga e o seu almacenamento a longo prazo noutros corpos rochosos en todo o sistema solar. Os investigadores aínda están a discutir que lles din os achados sobre a fonte da auga da Lúa. Os resultados apuntan a que OH e / ou H₂O son creados polo vento solar que golpea a superficie lunar, aínda que o equipo non descarta que OH e / ou H₂O puidesen provir da Lúa mesma, liberada lentamente desde minerais do interior profundo onde estivo bloqueada desde que se formou a Lúa.

FONTE:Xornal abc/ciencia

NOVOS CAMIÑOS PARA COMBATIR O CANCRO

O nanorrobot de ADN leva unha encima que coagula o sangue (morada) e está deseñado para que non ataque a células sas JASON DREES / ASU

As películas Viaxe fantastico (1966) e O chip prodixioso (1987) imaxinaron como sería meter dentro dunha persoa un submarino tripulado en miniatura capaz de viaxar polo torrente sanguíneo para reparar os tecidos danados dun cerebro. Desde hai anos, ese mesmo concepto, o de miniaturizar tratamentos e dirixilos cara a unha parte específica do corpo humano, está a investigarse en diversos laboratorios para detectar e combater enfermidades, coa vista posta especialmente no cancro.

Os avances, como o que presenta un equipo de investigadores de EEUU e China e publicado na revista Nature Biotechnology , son prometedores e suxiren que non estamos tan lonxe de facer realidade eses tratamentos de precisión grazas á chamada nanomedicina. En concreto, probar con éxito en ratos uns robots diminutos  (nanorrobots) programados para destruír tumores.

Primeiro introduciron nun rato células cancerígenas humanas para que o animal desenvolvese un tumor agresivo. Cando este medrou o suficiente, inxectaron por vía intravenosa os nanorrobots (mil veces máis pequenos que o grosor dun cabelo humano). Cada un deles está fabricado a partir dunha folla de origami de ADN que mide 90 por 60 nanómetros. Na súa superficie colocaron unha encima chamada trombina, que forma parte do proceso de coagulación do sangue e é capaz de bloquear o tumor cortando a subministración dos vasos sanguíneos que alimentan ao tumor e permítenlle medrar. O nanorrobot foi inxectado no rato e viaxou polo seu torrente sanguíneo ata chegar ao tumor. Co obxectivo de evitar que atacase ás células sas, colocaron na súa superficie un aptámero de ADN (un ácido nucleico) para que especificamente recoñecese unha proteína, chamada nucleína, que non está presente en células sas. Libera a encima trombina para coagular e interromper a circulación do sangue, prodúcese unha necrosis no tumor do rato.

Esta tecnoloxía é unha estratexia que pode ser usada para tratar moitos tipos de tumores.

FONTE: Teresa Guerrero/Xornal El Mundo/Ciencia

INSÓLITAS IMAXES DE VENUS

A rexión ecuatorial observada no infravermello / JAXA/ISAS/DARTS/DAMIA BOUIC

A sonda xaponesa Akatsuki (Amencer), tamén chamada PLATET-C, lanzouse no ano 2010 e, cando chegou a Venus, sufriu un serio fallo técnico que a fixo pasar de longo deixando ao planeta moi atrás. Con todo, os enxeñeiros da Axencia Espacial Xaponesa (JAXA) idearon un plan de emerxencia que permitiu, tras cinco anos de dificultosos cálculos e probas, recuperar a nave e devolvela á órbita de Venus.

As manobras de JAXA funcionaron moi ben. A nave sobreviviu e atópase orbitando plácidamente ao redor de Venus desde o 9 de decembro de 2015. A súa órbita actual, moi elíptica, ten un período duns 10,5 días. O apoápside (punto de máximo afastamento do planeta) estabilizouse a uns 360.000 quilómetros de altura sobre a superficie de Venus, mentres que o periápside (punto de máximo achegamento) está a uns 10.000 quilómetros. A esta altitude os instrumentos de medida non poden ofrecer todo o detalle que se esperaba nun principio pero, aínda así, os datos obtidos son de gran relevancia para o estudo das nubes e dos seus movementos. Así o demostran as primeiras imaxes que nos chegan.

A nave vai equipada con varias cámaras que, traballando en diferentes lonxitudes de onda, poden penetrar a diferentes profundidades da densa atmosfera de Venus. Dúas destas cámaras, que traballaban no infravermello (a 1,7 e 2,3 micrómetros), quedaron fóra de operación en decembro de 2016. Pero mentres funcionaron, obtiveron imaxes da zona nocturna, concretamente da rexión a uns 50 quilómetros sobre a superficie do planeta, as nubes desa rexión son sensibles á topografía da superficie e, por tanto, poden dar unha idea dalgunhas características do terreo. Outras dúas cámaras traballando no ultravioleta (a 283 e 365 nanómetros) permiten ver as nubes máis altas iluminadas pola luz solar. Estas nubes conteñen acedo sulfúrico e dióxido de xofre, ademais doutro compoñente que absorbe a luz na banda de 365 nanómetros e que non foi identificado aínda.

No segundo semestre de 2017, os científicos de JAXA fixeron públicas as primeiras imaxes científicas obtidas pola sonda no Arquivo Ataksuki. Desde entón, Dama Bouic, unha especialista francesa no tratamento dixital de imaxes, vén procesando os datos ’brutos’ do arquivo para obter as espectaculares imaxes. Nas imaxes pode apreciarse a dinámica da atmosfera en toda a súa complexidade. Os cambios de cor mostran, no ultravioleta, variacións no dióxido de xofre e nesoutro compoñente descoñecido que absorbe estas lonxitudes de onda creando zonas escuras, así como os movementos convectivos que mesturan os gases. O dióxido de xofre pode fotodisociarse polo efecto da luz solar para formar monóxido de xofre, ou ben pode oxidarse para formar o trióxido que, en combinación con auga, acaba dando lugar a ácido sulfúrico. Con todo, aínda quedan moitas incógnitas por resolver para explicar todo os procesos químicos da atmosfera de Venus e, sen dúbida, a análise detallada de todas estas imaxes axudará a elucidar moitos destes fenómenos.

As imaxes procesadas por Bouic poden contemplarse nun artigo recente de Sky& Telescope.

FONTE: Rafael Bacharel/Xornal El Mundo/Ciencia

SUPERECLPSE DE LÚA DE SANGUE AZUL

Supereclipse de lúa de sangue azul / Imaxe: sintesistv.com.mx

Non vai cambiar as nosas vidas, non vai afectar o noso estado de ánimo e a mañá sairemos a traballar ou a levar a cabo as nosas faenas igual que calquera outra xornada, pero algo ten a Lúa para que cada novidade que lle acontece interésenos, crenos curiosidade e mesmo nos inquiete. Sobre todo, se o que vai pasar hoxe non sucedeu en 150 anos.

Hoxe mércores, 31 de xaneiro, producirase un evento celestial chamado eclipse total de lúa azul, unha rareza astronómica que non se rexistraba dende o 31 de marzo de 1866. Ademais, coincide con que é noite de superlúa, polo  que produciranse tres fenómenos astronómicos á vez.

Vaiamos por partes. Esa lúa será a segunda chea do mes no calendario, un fenómeno que por si só denomínase «Lúa azul», pero debido á súa proximidade á Terra será tamén a segunda e última superlúa do ano. A primeira produciuse o 2 de xaneiro, que polas características climáticas do ceo o seu brillo non nos chamou a atención. E aquí vai o terceiro acontecemento: Esa noite o noso satélite natural quedará totalmente oculto pola sombra proxectada pola Terra (a umbra) e producirase unha eclipse lunar total. Lamentablemente non visible para nós, ao selo só ao oeste de América do Norte, Asia oriental, Australia e Pacífico, que tinguirá de vermello ou alaranxado o disco do satélite, o que algúns denominan unha lúa de sangue.

En resumo, os afortunados que se atopen nesas zonas do mundo poderán gozar dun bonito espectáculo que algúns medios xa denominaron supereclipse de lúa de sangue azul. Supereclipse, porque é unha eclipse de superlúa; de sangue, porque se verá avermellada; e azul, porque así se denomina á segunda superlúa nun mes. Pódese dar máis nunha soa noite?

A próxima vez que unha Lúa Azul pase a través da umbra da Terra será o 31 de decembro de 2028 e, despois diso, o 31 de xaneiro de 2037. Ambas as eclipses serán totais. Pero para iso aínda queda moito tempo.

FONTE: Xornal abc.es/ciencia

MOLÉCULAS PECURSORAS DA VIDA NOS METEORITOS

Cristal recuperado do meteorito que caeu en Marrocos / QUEENIE CHAN

En marzo de 1998 un grupo de adolescentes xogaba ao baloncesto na pequena cidade de Monahans (Texas) cando un meteorito estrelouse no asfalto, a uns metros da cancha. Poucos meses máis tarde, en agosto, outro obxecto similar caía nas dunas da provincia de Zag, no sur de Marrocos. Dende as primeiras análises os científicos detectaron unha característica común en ambos os fragmentos: nos dous había restos microscópicos de auga e cristais de halita (sal de rocha). Así, o estudo destas rochas abría aos investigadores unha xanela directa para a observación da química no pasado remoto do sistema solar.

Dúas décadas despois, novas probas realizadas coa última tecnoloxía dispoñible revelaron ademais que os dous meteoritos, que circularon polo cinto de asteroides do sistema solar durante miles de millóns de anos antes de caer na Terra, conteñen os ingredientes básicos para a vida. Son os primeiros obxectos cósmicos nos que se achan restos de auga líquida e materia orgánica, concretamente unha mestura de compostos entre os que se atopan hidrocarburos e aminoácidos. As análises arroxan nova luz sobre a existencia e distribución de materiais prebióticos nos albores do sistema solar, á vez que permiten recompoñer a travesía destes dous obxectos ata a Terra. 

As conclusións do novo estudo publicáronse na revista Science Advances e suxiren que as "moléculas precursoras de vida" poderían ser comúns nos astros do sistema solar durante a súa formación. "É a primeira vez que atopamos abundante material orgánico asociado con auga líquida", explica a autora principal do traballo, "estamos a falar dos ingredientes que poden levar á orixe da vida". Ingredientes que inclúen aminoácidos necesarios para a formación de proteínas, ademais de osíxeno e nitróxeno. Os restos de auga achados nos fragmentos de Monahans e Zag datan dos primeiros momentos do sistema solar, hai uns 4.500 millóns de anos. 

Os investigadores estableceron unha relación entre a composición dos meteoritos e a superficie de Ceres, un planeta anano que se atopa entre as órbitas de Marte e Xúpiter. Investigacións previas xa atoparan probas da presenza de ingredientes prebióticos en Ceres, o astro máis grande do cinto de asteroides. Agora o novo estudo explica que a actividade hidrovolcánica neste planeta orixinou salmoiras das que, ao evaporarse a auga, só quedaron cristais salinos repletos de moléculas orgánicas.

Aínda que os astrobiólogos sinalan que a existencia de auga e outros compostos orgánicos non son proba de que existise vida noutras rexións do sistema solar, si testemuñan que os ingredientes xa estaban presentes centos de millóns de anos antes de que aparecesen as primeiras formas de vida na Terra. Os científicos cren que se houbo algún tipo de vida presente nos primeiros momentos da formación da Terra e os seus planetas veciños, é moi posible que cristais de sal transportados por meteoritos como os analizados "atrapasen vida ou biomoléculas" no seu interior. 

Para examinar os cristais, os científicos dividíronos en pequenos fragmentos, que analizaron nun ambiente illado no que se controlaban os niveis de po. Durante o estudo da súa composición, os investigadores realizaron probas con microscopía de raios X no Laboratorio Berkeley, onde acharon indicios de como compostos de diferente procedencia fóronse sumando á viaxe cósmica do meteorito. Nalgún momento, a actividade hidrovolcánica de Ceres foi o suficientemente potente como para facer estalar o material e lanzalo ao espazo, onde a exposición á radiación deu aos cristais a cor azul que presentan hoxe. En base ás análises químicas e de traxectoria, os científicos cren que o material expulsado entón impactou con outro obxecto, posiblemente o asteroide Hebe, rico en metais, que achegou os aminoácidos e outros compostos. Todo o proceso concluíu millóns de anos despois co obxecto perdendo paulatinamente diferentes fragmentos, algúns dos cales acabarían interrompendo un partido de baloncesto hai case 20 anos.

FONTE: Amado Herrero/Xornal El Mundo/Ciencia

DINOSAURO ARCO DA VELLA CON PLUMAS IRIDISCENTES

O dinosauro Caihong juji / Imaxe: Velizar Simeonovski/The Field Museum for the University of Texas at Austin/ Reuters

As aves son os últimos dinosauros na Terra. Afeitos á súa presenza, de cando en cando vemos nelas ás extintas criaturas que no pasado reinaron no planeta. Pero conservan dos seus antepasados un legado moito máis extenso do que pensamos. Unha desas herdanzas podería ser a brillante plumaxe que locen algunhas especies. Un equipo internacional de científicos describiu na revista Nature Communications un espectacular dinosauro "arco da vella" parecido a un paxaro que viviu hai 161 millóns de anos en China. O exemplar debía de ser digno de ver, xa que lucía na súa cabeza, ás e cola unhas fermosas plumas iridiscentes, con cores que brillaban e cambiaban coa luz.

 
Caihong juji (arco da vella con gran crista, en mandarín), foi descuberto por un granxeiro no nordés de China hai algúns anos. Cando os científicos recuperaron o fósil atopáronse cun animal pequeno, do tamaño dun pato, cunha crista ósea na súa cabeza e longas plumas en forma de cinta. Foron precisamente esas plumas o que máis chamou a atención dos investigadores.

Cando os científicos examinaron as plumas baixo potentes microscopios, puideron ver as pegadas dos melanosomas, as partes das células que conteñen pigmento. No seu maior parte, o pigmento que algunha vez estivo presente desaparecera hai moito tempo, pero a estrutura física dos melanosomas permanecía. E iso era suficiente para saber de que cor eran as plumas.

Segundo explican os investigadores, isto débese a que a cor non só está determinado polo pigmento, senón tamén pola estrutura dos melanosomas que o conteñen. Os melanosomas de formas diferentes reflicten a luz en diferentes cores. Os científicos compararon as formas dos melanosomas en Caihong coas formas de miles de melanosomas nas aves vivas hoxe en día, para determinar que tipo de cores mostraba o dinosauro. E resultou que, en colorido, puido ser moi semellante aos colibríes.

Pero, para que lle servían esas cores? Caihong tamén é o animal máis antigo coñecido con plumas asimétricas, unha característica que utilizan as aves modernas para dirixir o voo. Pero non podía voar, polo que probablemente utilizaba as súas plumas para atraer ao sexo oposto e manter a calor. O plumaxe colorido úsase nas aves modernas para exhibirse ante potenciais parellas: as plumas de arco da vella de Caihong poderían ser unha versión prehistórica da cola iridiscente dun pavo real. Mentres que as plumas asimétricas das aves modernas están na punta das súas ás, as deste dinosauro estaban na súa cola.

 
Caihong tamén tiña outros trazos asociados con especies moito máis temperás de dinosauros, incluída a crista ósea na súa cabeza.  A combinación de trazos antigos e novos, evidencia unha evolución en mosaico, diferentes trazos que evolucionan independentemente un do outro. O resultado, un quebracabezas extinto que causa admiración.

FONTE: Judith de Jorge/Xornal abc/ciencia