OPINIÓN E COMENTARIO

O MUNDO GREGO E OS VALORES DE HOXE

 

“O xornal de onte está vello e morto para sempre, un clásico é novo cada mañá”, sentencia o filólogo e helenista Carlos García Gual. Defínese a si mesmo como “un vello catedrático de grego”, pero aínda ilumínanselle os ollos ao explicar as peripecias de Ulises, Penélope ou Aquiles: “Somos moi gregos aínda”, afirma cun sorriso. Para el, o mundo actual garda fortes paralelismos co mundo antigo, especialmente coa Grecia Clásica e os seus valores. Defensor sen concesións das Humanidades, considera que nelas habitan as grandes paixóns universais, que transcenden todas as épocas e todos os tempos, e que son as que definen o que seguimos chamando “humano”.

Carlos García Gual é escritor, filólogo, helenista, editor e mitógrafo. Especialista en Antigüedad Clásica e Literatura, formouse con grandes helenistas españois como Manuel Fernández Galiano, Francisco Rodríguez Adrados e Luís Gil Fernández. É catedrático emérito de Filoloxía Grega na Universidade Complutense de Madrid, tras selo, tamén, na Universidade de Granada, a Universidade de Barcelona e a UNED. É autor de máis dunha centena de obras e artigos especializados, crítico literario en ‘O País’ e ‘Revista de Occidente’ -entre outros- e colaborador habitual de revísta ‘Historia’ de National Geographic. Tamén destaca o seu labor como tradutor de clásicos: en 1978 recibiu o Premio de tradución Frei Luís de León e en 2002 o Premio Nacional de Tradución. En 2020 foi galardoado co prestixioso Premio Internacional Alfonso Reyes, polo seu intenso labor de investigación literaria e a súa contribución á difusión da cultura clásica en lingua española. Desde 2019 ocupa a ‘cadeira J’ como académico da Real Academia Española (RAE).

AS HISTORIAS SON GRANDES PONTES PARA ACHEGAR CULTURAS

 

As historias e personaxes que poboan a literatura de Edna Iturralde pertencen a diferentes etnias e móvense pola selva, os montes ou as rúas de América Latina. A escritora cimenta o seu traballo na investigación para mostrar os problemas do continente e rescata a tradición oral para narrar o territorio, os seus heroes e as súas apaixonantes historias. “Quero ser unha ponte entre as comunidades que existen no meu país para que nos coñezamos”, reflexiona a escritora. Iturralde é a precursora da etnohistoria narrativa e está considerada a autora máis prolífica da literatura infantil e xuvenil ecuatoriana.

Con tan só once anos escribiu unha obra de teatro escolar, pero foi ao transcribir os contos que narraba aos seus fillos cando arrincou a súa carreira literaria. ‘Panchita a hipopótamo baletista’ inicia unha bibliografía que hoxe conta con máis de 60 títulos, entre os que se atopan o superventas ‘Verde foi a miña selva’ ou ‘Bágoas de anxos’. 

Iturralde fundou e dirixiu a revista infantil La Cometa, exerceu de profesora de Escritura Creativa na Universidade San Francisco de Quito e é, ademais, fundadora da Academia de Literatura Infantil e Xuvenil do Ecuador e da Unión de Escritores de Literatura Infantil. Foi nomeada ata en tres ocasiones para o prestixioso Premio Internacional ALMA e acaba de recibir o Premio Cervantes Chico. 

O seu achegamento á multiculturalidade, á historia e ás problemáticas sociais e ambientais do continente fan dela un referente das letras latinoamericanas. “A tolerancia é un dos valores máis importantes para lograr a paz”, sentenza.

O CEREBRO, O NOSO MELLOR ALIADO CONTRA O ESTRÉS

 

Apaixonada do mundo da mente e do comportamento humano, a psiquiatra e escritora Marian Vermellas-Estapé investigou durante toda a súa carreira como a comprensión do funcionamento do noso cerebro e organismo axúdanos a vivir unha vida máis consciente, e a xestionar de maneira saudable as emocións e a tensión a través de técnicas como a atención plena, a meditación, a respiración ou o deporte. “Comprender é aliviar, e cando comprendes polo que pasa a túa mente, sénteste aliviado; porque do contrario, es escravo de síntomas físicos, psicolóxicos e vas como perdido pola vida”, reflexiona.

Cando Vermellas-Estapé comezou a estudar Medicina, vía que sempre faltaba o punto emocional nas enfermidades: “Hai síntomas físicos que teñen que ver coas emocións, pero onde estaba o núcleo? Onde se unían a mente e o corpo?”. Para a experta, unir a mente e o corpo e entender que en ocasións o que pensamos determínanos, que ese pensamento leva a unha emoción, e esa emoción ten o seu impacto no corpo, permitiranos desarticular os momentos de tensión mantida. “Conectar mente e corpo e saber que nese punto hai esa simbiose tan brutal, onde se unen a psique, a alma e o corpo, todo iso nun de forma consciente, ábrenos un mundo apaixonante”.

Marian Vermellas-Estapé é psiquiatra licenciada en Medicina e Cirurxía pola Universidade de Navarra, e compaxina o seu traballo no Instituto Español de Investigacións Psiquiátricas co seu labor como colaboradora en varias universidades e proxectos de cooperación. Ademais, é autora de ‘Como facer que che pasen cousas boas’ e ‘Atopa a túa persoa vitamina’, obras nas que aborda as claves para xestionar a tensión, as emocións e as relacións de forma sa. Desde o ano 2007 imparte conferencias por todo o mundo sobre educación, xestión emocional, tensión e redes sociais. Na actualidade, tamén dedica parte do seu tempo a ’Ilussio’, un proxecto persoal sobre motivación e benestar nas organizacións.

DÚAS PAUTAS PARA ADESTRAR AS TÚAS CAPACIDADES

 

Quería ser campión de Europa de balonmán e, camiño ao seu soño, Xesco Espar mudou varias veces de pel. A súa casa é o FC Barcelona. Baixo este teito foi xogador, preparador físico e adestrador.

Espar debutou nas categorías inferiores do club azulgrana e conquistou unha Recopa de Europa e unha Copa do Rei nas dúas únicas tempadas que xogou no primeiro equipo. “Dos malos era o bo, pero dos bos era o malo”, recoñece con humor o exjugador. Licenciado en Ciencias da Actividade Física e do Deporte na Universidade de Barcelona e Máster en Psicoloxía da Aprendizaxe pola Universidade Autónoma de Barcelona pasou a adestrar ao conxunto junior do club a principios do noventa. Tras seis anos deu o salto á primeira categoría do FC Barcelona como preparador físico e axudante do adestrador Valero Rivera. Xesco Espar foi o seu sucesor no banco barcelonista e, na súa primeira tempada á fronte do equipo, conquistou —ao fin— a Copa de Europa. “Non cambiei o meu obxectivo, cambiei o vehículo”, asegura o adestrador.

Durante case 30 anos foi tamén profesor do INEFC Barcelona, pero a última pel de Xesco Espar é a de especialista en planificación e coaching deportivo, alto rendemento, control emocional e motivación. Ademais, é autor dos libros superventas ‘Xogar co corazón’ e ‘O caderno: Os 10 hábitos que constrúen á xente extraordinaria’. Aos seus lectores, como aos seus alumnos, transmite a importancia destes alicerces: fe, respecto, paixón, determinación e familia. “Os valores son nosa guía na vida”, sentenza.

A EXPLORACIÓN E A PAISAXE: COMO SE FIXERON OS MAPAS?

 

Un científico con alma de explorador romántico, un escritor amante das paisaxes, un home do Renacemento en pleno século XXI. Así é Eduardo Martínez de Pisón, xeógrafo, alpinista, escritor, profesor e figura de referencia en España para a conservación do medio natural. Durante máis de 50 anos, este sabio apaixonado das montañas fixo delas a súa vida e a súa profesión.

Martínez de Pisón é catedrático emérito de Xeografía da Universidade Autónoma de Madrid e en 1991 recibiu o Premio Nacional de Medio Ambiente pola súa inestimable contribución á conservación de espazos naturais en España. Os seus traballos centráronse no estudo de paisaxes naturais, xeomorfoloxía de cordilleiras, pensamento xeográfico e xeografía ambiental. Escritor incansable, é autor de máis de 500 publicacións sobre xeografía, viaxes e estudos ambientais. Foi membro do Comité MaB español da UNESCO e participou como asesor de documentais de televisión no Polo norte, Alaska, Siberia, deserto do Gobi, deserto de Taklamakán, montañas de Asia Central, Ruta da Seda, etc.

Tamén é un dos maiores expertos do mundo en xeos e glaciares, sendo correspondente do ‘World Glacier Monitoring System’ e presidente do ‘Comité español para a Investigación científica da Antártida’ nos anos 90. Foi vogal do ‘Comité Científico de Parques Nacionais’ e é membro dos padroados do Parque Nacional de Ordesa e Monte Perdido, Parque Nacional da Serra de Guadarrama e Parque Nacional do Teide.

OITO LECCIÓNS DE EDUCACIÓN EMOCIONAL

 

Dracolino, Pirindicuela ou Chusco, son algúns dos personaxes que nos guían no universo de Begoña Ibarrola. O cosmos desta experta en intelixencia emocional está habitado por dragóns, fadas e animais de toda índole. Actores vergoñosos, orgullosos ou solidarios que representan o mundo emocional. A lectura, sinala a escritora, “é como un espello onde o lector vese reflectido e atopa mesmo solución aos seus problemas”. A fantasía nos seus contos ten como obxectivo axudar ao lector a comprender as súas propias emocións.

Begoña Ibarrola, licenciouse en Psicoloxía na Universidade Complutense de Madrid, é especialista en musicoterapia, intelixencia emocional e exerceu como psicóloga infantil durante quince anos. Na súa consulta descubriu que as historias eran unha poderosa ferramenta terapéutica e hoxe, envorcada na escritura, xa publicou máis de douscentos contos co núcleo nas emocións. Un extenso traballo que deu lugar ás antoloxías ’Contos para aprender a convivir’, ‘Contos para educar a nenos felices’ ou a colección ilustrada ‘Contos para sentir’.

“En canto os profesores traballan as emocións cos alumnos, o clima da aula cambia, aumentan os rendementos e diminúe a ansiedade”, asegura a tamén investigadora e docente, que leva máis de dúas décadas formando a profesores e familias en educación emocional. Ibarrola soña cunha escola sen materias, inclusiva, accesible e de calidade e na que, reivindica, impulsar os estados emocionais favorables para a aprendizaxe.

QUE PODE FACER A EDUCACIÓN PARA PREVIR A VIOLENCIA?

 

“As investigacións científicas achegaron evidencias de como unha educación emocional ten efectos en desenvolver as competencias sociais e emocionais, climas emocionais favorables á convivencia, á aprendizaxe, ao benestar; diminuír os índices de ansiedade, tensión, depresión, consumo de drogas, comportamento de risco, violencia e, mesmo, unha mellora do 11% no rendemento académico”.

Por que, entón, non se afonda nesta área nas escolas e colexios? Rafael Bisquerra, experto en educación emocional, considera que os informes PISA (Programme for International Student Assessment) obterían mellores resultados se fixera fincapé na intelixencia emocional, competencias emocionais e xestión das emocións dos estudantes.

Rafael Bisquerra é licenciado en Pedagoxía e Psicoloxía, doutor en Ciencias da Educación e presidente da Rede Internacional de Educación Emocional e Benestar (RIEEB). Catedrático de Orientación Psicopedagóxica, Bisquerra dirixe o Posgrao en Educación Emocional e Benestar e o Posgrao en Intelixencia Emocional nas Organizacións da Universidade de Barcelona e leva máis de tres décadas investigando o mundo das emocións, que plasmou en libros como ‘Educación emocional e benestar’, ‘Prevención do acoso escolar con educación emocional’, ‘A intelixencia emocional na educación’ ou ‘Competencias emocionais para un cambio de paradigma en educación’, entre outros. É o creador do primeiro “dicionario de emocións”, para nomear e aprender a xestionar os fenómenos afectivos desde a infancia.

“Para min, un dos obxectivos principais da educación emocional é a prevención da violencia, porque unha parte moi importante da violencia que hai no mundo orixínase na ira que non somos capaces de regular de forma apropiada”, conclúe o autor.

O PODER TRANSFORMADOR DUN CLOWN

 

Algo tan sinxelo como un nariz de pallaso cambiou por completo a vida de Wendy Ramos. Acudiu ao seu primeiro taller de clown e descubriu algo sorprendente: que ser pallaso significaba mirar aos demais dunha forma máis humana. Comprobouno anos despois, visitando hospitais e cárceres co seu grupo de clowns: “O pallaso non só vístese como no circo, non só fai chistes. O pallaso desvístese por dentro, debe quitarse todas as etiquetas e prexuízos que todos temos”, explica. Para ela, esta é a única forma de axudar ao outro, desde a aceptación da propia fraxilidade: “Grazas a iso podes ver a verdadeira beleza que hai en cada persoa”, conclúe.

Wendy Ramos estudou Ciencias da Comunicación na Universidade de Lima e foi unha das fundadoras da compañía teatral ‘Patacláun’, cuxo espectáculo de comedia aceda deu o salto á televisión peruana a finais dos 90. En 2001 creou a ‘Fundación Bolaroja’, un proxecto educativo e de transformación social a través do clown. Con el puxo en marcha o proxecto de clowns hospitalarios ‘Doutores Bolaroja’, co que realizou numerosas intervencións culturais e sanitarias en Perú, Nicaragua, Rusia, Illa de Pascua e España. Tamén en cárceres, áreas marxinais e poboacións afectadas por desastres naturais. Froito do seu labor social, o Ministerio de Saúde peruano nomeouna promotora de saúde, embaixadora da loita contra a tuberculose e embaixadora da ‘Marca Perú’ en 2011. Ramos é ademais actriz, guionista, conferenciante e autora do libro inspirado no seu blog, ‘Diario dunha vaca descarriada’. En 2018 formou parte do elenco da película ‘Pai non hai máis que un’, do director español Santiago Segura, e en 2020 da súa secuela ’Pai non hai máis que un 2’.