OUTRAS COUSAS

FENÓMENO OVNI

Proba do interese polos ovnis é o novo estudo científico que a NASA anunciou sobre os UAP (Fenómenos Aéreos Non Identificados) /The Conversation

 

O pasado 2 de xullo celebrouse o Día Mundial dos Ovnis; non segundo Nacións Unidas, senón segundo World UFO Day, unha web cuxo propósito é “dar a coñecer o Día Mundial dos Ovnis”, “compartir información fáctica e útil sobre a materia” e, en definitiva, “compartir a verdade”, tratando de “afastarse da especulación tanto como sexa posible”. O cal pode resultar algo chocante tendo en conta que se elixiu o 2 de xullo como conmemoración da presunta caída dun ovni tal día de 1947 en Roswell (Novo México, EEUU), idea que figura entre as teorías da conspiración máis soadas de todos os tempos. Pero crentes ou escépticos, quen non goza vendo E.T., e quen non querería ter veciños cósmicos tan simpáticos?

A crenza dos humanos na vida alieníxena intelixente non ten unha orixe concreta identificable, pero si o fenómeno ovni: o 24 de xuño de 1947 o empresario e piloto Kenneth Arnold voaba preto do monte Rainier (Washington) cando viu o que inicialmente describiría como nove obxectos brillantes con forma de media lúa que se movían como pratos saltando na auga. O xornalista Bill Bequette, do diario East Oregonian, entendeuno mal e escribiu que Arnold vira nove pratos voantes. E aínda que inicialmente o propio piloto tratou de aclarar o malentendido, finalmente deu por boa a versión dos pratos; logo fixo carreira con eles, incluíndo varios avistamentos máis, artigos e libros.

Só dúas semanas despois, o 8 de xullo, o diario Roswell Daily Record publicaba que os militares do Roswell Army Air Field informaran da captura dun prato voante por parte dun rancheiro local. Posteriormente o exército retractouse asegurando que se trataba dun globo meteorolóxico, que se tratou de ocultar por pertencer a un proxecto secreto. No seu día o incidente esqueceuse, pero resucitou nos anos 80 con autopsia de alieníxena incluída. E perdurou ata hoxe, sen que de nada servisen o “caso pechado” da Forza Aérea de EEUU nin todas as investigacións que o desmentiron: o enxeñeiro B. D. Duke Gildenberg, un dos responsables daqueles proxectos secretos, revelou que se probaban globos cinco veces maiores que o Hindenburg e utilizábanse maniquíes. No seu artigo de 2003 “A Roswell Requiem” dicía que o incidente de Roswell foi “un dos peores candidatos xamais propostos como proba da visita de alieníxenas”.

A presunta caída dun ovni en Roswell (Novo México, EEUU), figura entre as teorías da conspiración máis soadas de todos os tempos / Roswell Daily Record

Por entón o pucheiro dos pratos volanes bulía, e mesmo os científicos falaban diso. Foi precisamente durante unha conversación sobre isto no verán de 1950 entre catro físicos do laboratorio dos Alamos cando o italiano Enrico Fermi preguntou: “Pero onde está todo o mundo?”. Esta aparente discrepancia entre a convicción de que deberían existir numerosas civilizacións tecnolóxicas e a ausencia de noticias sobre elas pasou á historia como o paradoxo de Fermi, á que se propuxeron diversas soluciones tentativas.

Dita convicción impulsou en 1960 a procura de intelixencia extraterrestre (SETI) mediante radiotelescopios e outros medios, que hoxe perdura. Nestas décadas quedaron atrás varias falsas alarmas e algún indicio nunca do todo resolvido, pero os científicos dos programas SETI non abandonan a esperanza. En xuño de 2022 China intrigou ao mundo ao anunciar que o seu novo radiotelescopio FAST (radiotelescopio esférico de 500 metros de apertura), alcumado “Ollo do Ceo” e o maior do mundo, detectara “varios casos de posibles rastros tecnolóxicos e civilizacións extraterrestres”. A nota, publicada no xornal oficial do Ministerio de Ciencia e Tecnoloxía, foi retirada despois, pero espéranse novos detalles.

En canto aos ovnis, e aínda que a maioría dos casos foron rebatidos, diríase que o interese rebrota despois de anos de declive: unha enquisa en EEUU mostra que en só dous anos, de 2019 a 2021, a porcentaxe de quen cre na súa orixe alieníxena medrou do 33 ao 41%. En maio de 2022 unha sesión do Congreso de EEUU revisou un recente informe de Intelixencia sobre o que se ha rebautizado como UAP (Fenómenos Aéreos Non Identificados). O feito de que algúns casos non fosen explicados prendeu o ánimo dos máis entusiastas, pero o certo é que non se revelou nada novo especialmente significativo. Proba do renovado interese é que a NASA anunciou para outono de 2022 a posta en marcha dun estudo científico de nove meses sobre os UAP, cuxos resultados se esperarán con impaciencia. En todo caso, e mesmo se os ovnis realmente din máis de nós os humanos que doutros posibles seres do universo, está claro que non podemos vivir sen eles.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia/investigacion

HOXE, 25 DE XULLO, DÍA DE GALICIA

 

Hoxe, celebramos o Día de Galicia, coñecido tamén como Día da Patria Galega ou Día da Galiza, festa oficial do país galego, segundo decreto da Xunta de Galicia publicado no DOG do 1 de xaneiro de 1979. Celébrase o día 25 de xullo, día da festividade do apóstolo Santiago o Maior.

As orixes desta celebración remóntanse a novembro de 1919, cando se celebrou en Santiago de Compostela a II Asemblea Nazonalista das Irmandades da Fala, que acordan celebrar o Día Nacional de Galicia o 25 de xullo do ano seguinte, impoñéndose ás teses defendidas por Antón Villar Ponte para celebralo o 17 de decembro, considerado daquela o aniversario da decapitación do mariscal Pardo de Cela en Mondoñedo.

Bo día a tod@s!

UN NOVO DINOSAURO XIGANTE CARNÍVORO: MERAXES GIGAS

Ilustración que amosa o aspecto do Meraxes gigas, hai uns 93 millóns de anos / CARLOS PAPOLIO

Paleontólogos arxentinos, estadounidenses e canadenses presentaron unha nova especie de dinosauro xigante carnívoro: o Meraxes gigas. Foi achado en 2012 na provincia de Neuquén, na Patagonia arxentina, pero a súa descrición completa publicouse agora na revista especializada Current Biology.

A especie pertence á familia dos carcarondontosáuridos, os maiores depredadores que dominaron case todos os continentes durante parte do Cretácico, entre 100 a 90 millóns de anos atrás. Como todos os terópodos tiñan os brazos curtos, ósos lixeiros e desprazamento bípedo. Os integrantes desta familia en particular eran os máis longos do grupo: entre 12 e 13 metros desde o fuciño ata a punta da cola. Un dos trazos máis distintivos eran os dentes: curvos e con dentículos afiados. Como serruchos de poda de ata 10 centímetros. A denominación provén, de feito, do grego Carcharodontosaurus, que significa lagarto con dentes de quenlla. Con máis de catro toneladas de peso “o gran devorador de dinosauros”, como cualifica a esta nova especie o comunicado de prensa da Universidade Nacional de Río Negro, era un dos lagartos carnívoros máis grandes de Suramérica.

Ao paleontólogo Juan Ignacio Canale, investigador do Consello Nacional de Investigacións Científicas e Técnicas de Arxentina (CONICET) e da Universidade Nacional de Río Negro (primeiro autor de 10 que asinan o artigo) lembroulle a un dragón en específico. “O nome propúxeno eu porque me encanta a saga Canción de Xeo e Lume”, admite nunha videollamada desde a invernal Patagonia. Refírese á obra literaria que inspirou a exitosa serie Xogo de Tronos. “Encántanme os nomes que elixiu George R. R. Martin para os seus dragóns e este calzaba perfecto porque a forma é bastante similar: un réptil moi grande cun cranio xigante. Tamén porque en Neuquén había xa dous carcarodontosaurios xigantes: o Giganotosaurus carolinii –o ‘vilán’ do último Mundo Xurásico– e o Mapusaurus. Este sería o terceiro, como os dragóns da historia, que tamén eran tres”, explica.

O maior traballo estivo na descrición e as conclusións ás que lograron arribar tras unha década de investigación financiada polo concello do Chocón (a localidade da provincia de Neuquén máis rica en fósiles), National Geographic e o Museo estadounidense Field, de Chicago. O achado en si, foi rápido. O primeiro día de campaña viron exposta entre a terra unha vértebra das costas. “Empezamos a escavar e apareceron cada vez máis ósos. Foi un trompazo”, celebra Canale. “Atopamos un cranio sen a mandíbula pero co maxilar e algúns dentes”. En realidade, son dentes incipientes porque os dinosauros, do mesmo xeito que os crocodilos e a diferenza dos humanos, tiñan varias xeracións dentarias ao longo da súa vida. A deste Meraxes chegou ata os 45 anos de idade, o que o converte nun dos carnívoros máis anciáns achados ata o de agora.

O exemplar conserva tamén os ósos dos brazos e patas case completos, “o cal é moi novo porque en xeral os últimos carcarodontosaurios que alcanzaron os maiores tamaños no Cretácico medio e primeira parte do Cretácico superior en xeral teñen moi pouco preservado tanto os pés como os brazos”. Grazas a esa sorte, puido verse outra das características distintivas desta especie: unha poderosa garra no dedo interno das patas, que supera por moito ás outras dúas en tamaño e fío.

A cadeira ten tamén o seu selo. Nas costas, por encima da cintura, elévanse unhas espiñas que lembran á chepa do Concavenator, achado en 2015 en Conca. Facendo honra á inspiración literaria do nome, o comunicado de prensa preséntaa como “a cadeira de montar da raíña Rhaenys Tarharyen”, dado que o dragón que comanda a monarca na obra orixinal chámase Meraxes.

O cranio é outra xoia. Ademais de enorme, é o máis completo dos membros do grupo achados ata o de agora e mostra ósos moi ornamentados, con protuberancias, cristas e surcos. Estas pezas permítenlles extraer información valiosa non só sobre o Meraxes senón sobre todas as especies da familia, como o soado Giganotosaurio.

“Dános moita información sobre como era a anatomía. No caso dos brazos vimos que eran moi reducidos, algo que se sospeitaba pero que agora podemos dicir con medidas”. O que a análise permite afirmar é que, do mesmo xeito que outros grupos de carnívoros xa coñecidos, como os tiranosaurios e abelisaurios, a redución dos brazos foi progresiva ata representar unha proporción do 40% do tamaño do fémur. Aí detívose. Descoñecen a razón. “O asunto é por que se establece ese límite. Por que non puideron reducirse aínda máis. Por que se detén aí. En todos é similar a proporción dese límite”, se devana o científico suramericano. Porque con cada achado aparecen algunhas respostas, pero moitas máis preguntas.

O equipo ensaia algunhas hipóteses. “Nós observamos que a cintura pectoral, que é onde se insere o brazo, a escápula e outros ósos, non está reducida xunto ao brazo, senón que é un óso moi grande e desenvolvido no cal encaixa moita musculatura que vai á extremidade. Entón hai un límite ata o cal se pode reducir porque esa musculatura nalgún lado tense que inserir. Cremos que o límite ten que ver con iso. Máis aló de estar reducidos, algunha función cumprían e nalgún lado tíñase que inserir toda esa musculatura orixinada na escápula”. Porque todo músculo que nace nun sitio, debe ter un destino final no que inserirse. A utilidade de tan curtas extremidades aínda é motivo de controversias. Para apoiarse durante a cópula, para desgarrar presas ou simplemente para evitar darse de bruzos contra o chan. O caso aquí é que o tamaño dos brazos non parece tan relevante cando se ten un cranio enorme. O do Meraxes gigas medía 1,27 metros de longo. Outros Carcharodontosaurus coñecidos tamén eran cabezones, como o Tyrannosaurus rex (1,40 metros) e o Giganotosaurus carolinii (1,63 metros). “Todo o que calquera animal carnívoro cazador podería facer cos brazos, este o faría coa cabeza: agarrar a presa, manipulala, sostela contra o chan, matala”, explica Canale. Os brazos, por tanto, non serían de moita utilidade á hora da comida. En especial para tentar comerse a outros xigantes como o Argentinosaurus, un dos herbívoros de maiores dimensións na historia do planeta Terra. “Seguramente non é casualidade que os carnívoros e os herbívoros máis grandes convivisen. É probable que haxa unha relación na cadea alimenticia. É como unha carreira armamentística: as presas crecen en tamaño como método de defensa dos seus predadores e estes á súa vez tamén crecen para poder cazalas”, compara o paleontólogo.

Ao cotexar con outras especies coexistentes, poden saber como foi o final evolutivo da familia dos carcarodontosaurios. Na mesma formación xeolóxica (entre 93 e 96 millóns de anos de antigüidade, un tempo non moi extenso en termos planetarios) xa foran atopadas outras dúas especies: mapusaurus e taurovenator. “Isto lévanos a expor que antes de extinguirse alcanzaron un pico de diversidade. Foi un grupo que se diversificou moito xusto no momento antes da súa extinción. Aí acábanse e deixan de ocupar o lugar de máximos predadores terrestres da súa época en Suramérica”. Logo, sucederíanos os abelisáuridos e os megaraptores, pero esa é outra historia.

FONTE: María Victoria Ennis/elpais.com/ciencia

GUÍA DE NOMES GALEGOS

Parte da consulta na Guía de nomes galegos de Nuria / RAG

A Real Academia Galega (RAG) acaba de poñer a nosa disposición a Guía de nomes galegos, un recurso en liña, onde se recollén máis de 1.500 antropónimos que forman parte da tradición galega, moitos deles dende a Idade Media.

A Guía de nomes galegos recolle a forma estándar de máis de 1.500 nomes que forman parte da nosa tradición antroponímica. Inclúe tamén as súas correspondencias con outras linguas e procura satisfacer a curiosidade sobre a historia ou lenda das personaxes que primeiro levaron estes nomes ou que os popularizaron.

Podes consultar a orixe do teu nome premendo AQUÍ.

FONTE: academia.gal

ASTEROIDES TROIANOS

Esq a dcha: Patroclus, Troianos, Puntos de Lagrange, Hektor / NASA & ESA

Máis aló da Terra, en dirección aos límites do sistema solar, hai unha gran cantidade de asteroides que parecen orbitar ao redor dun punto baleiro do espazo. Considerando o seu movemento completo, poderiamos dicir que dan voltas ao redor do Sol, aínda que non o orbiten. Pero ademais disto, teñen un movemento oscilatorio, un vaivén, ao redor da nada. Por poñer isto en contexto, a Lúa podería dicirse que tamén dá voltas ao redor do Sol, pois acompaña á Terra no seu traxecto, pero realmente orbita ao redor do planeta, que é o causante do movemento lunar.

Estes asteroides son os coñecidos como asteroides troianos. A grandísima maioría sitúanse á distancia de Xúpiter, aínda que tamén observamos algún próximo a Neptuno, Urano, Marte e mesmo a Terra. Estes corpos orbitan ao redor do que se coñecen como puntos de Lagrange, concretamente ao redor do cuarto e quinto puntos de Lagrange do planeta correspondente. Estes puntos non son máis que rexións do espazo onde as forzas gravitatorias do Sol e o planeta en cuestión parecen compensarse, creando unha rexión onde certo equilibrio é posible.

Os tres primeiros puntos sitúanse na liña que une estrela e planeta. O primeiro entre os dous corpos, moito máis preto o planeta. O segundo máis aló do planeta, a pouca distancia deste. O terceiro máis aló da estrela, a unha distancia apenas superior á da órbita do planeta. Estes tres puntos con todo levan a un equilibrio inestable. É dicir, levan a un equilibrio no que calquera mínima perturbación fai ao corpo afastarse dese equilibrio. Coma se estivesen situados no alto dun outeiro e calquera movemento fixéseos caer outeiro abaixo.

O cuarto e quinto puntos en cambio dan lugar a un equilibrio estable, no que unha pequena desviación lévache de volta ao momento de equilibrio. É ao redor destes puntos do que orbitan os asteroides troianos. Coñécense dous asteroides troianos para a Terra, que orbitan no seu punto L4, é dicir, precedéndolle na súa órbita ao redor do Sol. Ambos os obxectos son moi pequenos, con menos de 400 metros de tamaño para o troyano descuberto en 2010 e pouco máis dun quilómetro para o descuberto en 2020. De Marte coñécense catorce obxectos, de tamaños similares aos dous observados para a Terra, mentres que para Neptuno coñécense 28 destes obxectos. Crese que os asteroides troianos de gran tamaño (máis de 100 quilómetros de diámetro) de Neptuno poderían ser máis numerosos que os de Xúpiter, a pesar de que na actualidade coñézanse uns dez mil asteroides troianos para Xúpiter e créase que podería haber máis dun millón destes obxectos que supera o quilómetro de diámetro.

O primeiro asteroide troiano descuberto foi o que agora chamamos 588 Aquiles, que cos seus 130 quilómetros de diámetro é o cuarto troiano de Xúpiter máis grande coñecido na actualidade. Foi descuberto en 1906 por Max Wolf desde o observatorio Heidelberg, na actual Alemaña. Durante as próximas décadas descubríronse algúns asteroides máis, pero estes descubrimentos non aceleraron ata a década dos 70 ata chegar aos nosos días e aos case 10.000 asteroides confirmados na actualidade.

Por mor destas cifras estimouse en máis dun millón a cantidade de troianos de Xúpiter cun diámetro superior ao quilómetro. Esta cantidade sería comparable á do cinto de asteroides, sendo a masa total dos troianos aproximadamente unha quinta parte da masa do cinto de asteroides ao completo (que aínda que poida conter unha cantidade similar de obxectos, contén varios asteroides considerablemente máis grandes e ata un planeta anano, Ceres, de case 1.000 quilómetros de diámetro).

Algúns destes obxectos serán visitados pola misión Lucy da NASA, que despegou en outubro de 2021, coa cal esperamos obter gran cantidade de información deles e das orixes do sistema solar. Con todo, xa sabemos algunha cousa deles. Coñecemos por exemplo algún detalle sobre 624 Hektor, o máis grande dos asteroides troianos de Xúpiter. Héctor ten unha forma alongada, de aproximadamente o dobre de longa que ancha, o cal nos indica que probablemente resultase da unión de dous asteroides máis pequenos e aproximadamente esféricos. Ten uns 400 quilómetros de longo e case 200 quilómetros de ancho. Este tamaño ao parecer é suficiente para reter un satélite, chamado Skamandrios, que orbita a algo máis de 600 quilómetros do asteroide e que ten un tamaño de algo máis de 10 quilómetros.

Outro asteroide, 617 Patroclus tamén resulta especialmente interesante. É o máis grande dos asteroides troianos binarios coñecidos. É dicir, este obxecto consiste en verdade en dous asteroides que se orbitan mutuamente e a moi curta distancia. Ambas as partes teñen un tamaño moi similar, duns 115 quilómetros de diámetro unha e 105 quilómetros a outra e orbítanse cada catro días, a unha distancia de 680 quilómetros. Ata os corpos máis pequenos e aparentemente insignificantes do sistema solar esconden interese.

FONTE: José Luis Oltra (Cuarentaydos)/muyinteresante.es

HERBARIO DE ROSALIA DE CASTRO IV (FIN)

Remato coa última pincelada ao Herbario de Rosalía de Castro. Nasín cando as plantas nasen, na que se fai unha homenaxe á creadora literaria que nos ensinou a mirar a paisaxe doutra maneira.

Se onte falamos das árbores, hoxe tócalle a...

Varias

    Exemplar de lirio. Fonte: Miguel Fraga Vila

"Formoso campo de Cornes,

cando te cobres de lirios,

tamén se cobre a ialma

de pensamentos sombrisos"

Follas Novas

A variedade e riqueza espontánea identifícanse, desde o prólogo dos Cantares, coa paisaxe galega, como un valor intrínseco fronte á monotonía doutras terras nas que as árbores parecen tristemente colocados en ringleira.

Xunto ás herbas do campo florido e concomitantes con elas atopamos os toxos e as silvas, os maiores expoñentes da natureza espontánea e salvaxe en Galicia, así como as ortigas e os cardos.

O primeiro libro de Rosalía leva por título La flor e ao final da súa vida quixo ser enterrada cun ramo de pensamentos, esa curiosa e sorprendente flor de inverno. Hai na súa obra azucenas e lirios, margaridas, caraveis e alhelíes; xacintos e pensamentos; xasmíns e nenúfares; lilas e camelias; violas e narcisos…

Dando un paso cara ao máis humanizado, emerxen as árbores froiteiras. Tampouco faltan as plantas comestibles. Os versos de Rosalía non desdeñan as verzas, repolos, nabizas ou amorodos, nin as vides e cereais que conformaban a base da alimentación. O propio caldo, o caldo de gloria, que deu lugar a unha das tradicións e homenaxes a Rosalía máis recentes e populares, é obxecto de expresión poética.

Fin

---

FONTE: María López Sández e María do Cebreiro Rábade Villar/gciencia.com 

A realización deste proxecto contou con financiación no marco do proxecto Cartografías del afecto y usos públicos de la memoria: un análisis geoespacial de la obra de Rosalía de Castro, código FF12017-82742-P, financiado pola Axencia Estatal de Investigación do Ministerio de Ciencia, innovación e Universidades (AEI/MCIU) e parcialmente polo Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER) da Unión Europea.

ASÍ SOUBEMOS QUE OS CONTIENTES FLOTAN

George Mallory (sentado, extremo esquerdo) e Guy Bullock (sentado, terceiro desde a esquerda), planificadores da expedición de recoñecemento ao Monte Everest en 1921. Os outros montañeiros que se mostran son (no sentido das agullas do reloxo desde a parte superior esquerda) A.F.R. Wollaston, Charles Howard-Bury, Alexander Heron, Harold Raeburn, Henry T. Morshead e Oliver Wheeler / britannica.com

Cando ao explorador británico George Leigh Mallory preguntáronlle: "Por que ascende o monte Everest?" sucintamente contestou: "Porque está aí". En 1924 tentou a ascensión por segunda vez. Durante o ataque final o xeólogo da expedición, Noel Odell, mirou cara arriba desde os 7.900 metros onde se atopaba. A través dun claro entre as nubes puido albiscar as borrosas siluetas de Mallory e Andrew Irvine encarando unha pronunciada pendente preto da cima. Pero as nubes rapidamente pecharon esa xanela; a Mallory e a Irvine nunca máis se lles volveu a ver.

Esta fugaz imaxe de Mallory non foi o único memorable que Odell viu na expedición de 1924. Alá arriba tamén descubriu os fósiles de criaturas mariñas con caparazón que quedaran enterradas nun mar pouco profundo facía 250 millóns de anos. Como é posible que o fondo dun mar puidese converterse no teito do mundo?

O Everest non é o único lugar do Himalaya onde se poden atopar restos de arcaicos habitantes mariños. Nos pobos da garganta do río Kali Gandaki, onde os granxeiros colleitan froita e gran á sombra dos máis de 8.100 metros do Dhaulagiri, os nenos nepaleses venden polas rúas aos visitantes salagramas, que non son outra cousa que ammonites.

Ese mesmo ano aparecía a tradución inglesa dunha breve monografía dun meteorólogo berlinés, fillo dun predicador, chamado Alfred Wegener. Era a terceira edición dunha idea que publicou en 1915 e provocou acaloradas discusións durante o segundo cuarto do século XX. A súa proposta era simple e explicaba a formación de cordilleiras e algo que tanto o filósofo Francis Bacon en 1620 como calquera escolar que mirase un mapamundi dáse conta: América do Sur e África parecen estar feitas a unha para a outra. En definitiva, que os continentes non estiveron sempre aí senón que se desprazan pola codia terrestre como icebergs á deriva.

Cen anos despois de Bacon, o gran explorador e naturalista Alexander von Humboldt explicaba con certo detalle como o Novo e o Vello Mundo separáronse debido para os efectos das augas caídas durante o diluvio universal que, circulando de norte a sur, escavaran o océano Atlántico. Pero non foi ata 1858 cando o americano residente en París Antonio Snider-Pellegrini reconstruía por primeira vez o supercontinente que existiu antes da apertura do Atlántico. Deste xeito Snider explicaba a sorprendente similitude entre os fósiles atopados en vetas de carbón en Europa e América do Norte. A explicación era que un feito catastrófico, quizá o diluvio universal, provocara esta separación.

O gran defensor e publicista desta visión do mundo, aínda que menos catastrófica, foi Wegener. Defendía que toda a terra emerxida estivera unida nun «supercontinente», Panxea, que se fragmetara e cuxa dispersión deu lugar á actual disposición dos continentes. Os seus contemporáneos non o creron. Ao pobre chamóuselle de todo. E non era para menos; estaba a botar por terra uno dos dogmas máis sacrosantos da xeoloxía, produto de anos e anos de coidadosas investigacións. Un dos participantes do simposio de 1928 auspiciado pola Asociación Americana de Xeólogos do Petróleo dixo: "Se aceptamos a hipótese de Wegener xa podemos tirar ao lixo todos os coñecementos que estivemos ensinando durante os últimos 70 anos e empezar de novo". Anos máis tarde, morto Wegener entre os xeos de Groenlandia en 1930, dicíase que non había nin que mencionar a absurda idea de Wegener aos estudantes para non inducilos a erro. Durante 25 anos os únicos defensores da teoría da deriva ‘continental’ foron tres xeólogos xeniais: Arthur Holmes, sir Edward Bailey e o discípulo de Wegener, Alexander Du Toit. Hoxe, sería totalmente imposible que ningún geofísico ou xeólogo obtivese unha praza de profesor se non crese a tectónica de placas, filla natural da deriva continental de Wegener.
 

En 1967 Dan McKenzie e R. L. Parker publicaban na prestixiosa Nature un artigo que converteuse nun clásico. Nun valeroso esforzo de síntese, mostraron que os accidentes xeofísicos podíanse explicar grazas á existencia dunhas placas ríxidas móbiles e sísmicamente tranquilas que interactúan entre elas só nos seus bordos. Estes dous xeólogos recollían a brillante suxerencia de Harry Hess, da Universidade de Princeton, cando en 1960 presentou a súa obra sobre a expansión dos fondos oceánicos: non son estáticos, como todo o mundo pensaba, senón móbiles. O Atlántico, por exemplo, aumenta a súa anchura 2,5 centímetros por ano (ou 25 quilómetros nun millón de anos) e vaise formando novo chan na dorsal que corre de norte a sur polo centro do océano. Deste xeito, a codia oceánica é tanto máis vella canto máis afastada está da dorsal que a xerou; unha codia que se destrúe nas denominadas zonas de subducción das fosas oceánicas, onde choca e afúndese debaixo da placa contigua. Así, hoxe sabemos que en ningún océano do mundo hai sedimentos máis antigos que do Xurásico, hai pouco máis de 200 millóns de anos.

Entre 1967 e 1969 tres novos xeofísicos, os norteamericanos Jason Morgan, Dan McKenzie e o francés Xavier Lle Pichon, formularon o que pronto sería coñecido como teoría da tectónica de placas, un traballo que provocou unha explosión de novas investigacións xeolóxicas que confirmaron as súas predicións: nacera a xeoloxía moderna.

En esencia  dixéronnos que a codia da Terra é como un balón de fútbol. Non é unha única superficie senón que se atopa dividida en placas. Pero a diferenza do que sucede na pelota, estas placas son de diferentes dimensións e atópanse flotando nun mar de magma líquido, o manto, sobre o que se moven e de igual forma que sucede cos barcos, as placas están máis ou menos afundidas en función do peso.

FONTE: Miguel Ánfel Sabadell /muyinteresante.es/ciencia

HERBARIO DE ROSALIA DE CASTRO III

Continúo co Herbario de Rosalía de Castro. Nasín cando as plantas nasen, unha homenaxe á creadora literaria que nos ensinou a mirar a paisaxe doutra maneira.

Se onte das herbas do campo florido, hoxe tócalle aos...

Árbores

Fronte á escala da vida humana, a flor, efémera, evoca nosa propia mortalidade. A árbore, pola contra, excédenos e prolonga a súa existencia máis aló de nós mesmos. É profundamente significativo que das catorce especies máis mencionadas na obra de Rosalía, sete sexan árbores e que, entre elas, sexa o carballo o que sobresae:

    Folla dun carballo. Fonte: Miguel Fraga Vila

“Eu direivos tan só que os meus cantares

así sán en confuso dá alma miña

como sai dás profundas carballeiras

ó comezar do día,

romor que non se sabe

si é rebuldar dás brisas,

si son beixos das frores,

si agrestes, misteriosas armonías

que neste mundo triste

o camiño do ceu buscan perdidas”

Follas Novas

A través das árbores expresa diversas emocións: positivas cando se enchen de ramaxe, tristes cando se ispen de horas. As árbores humanízanse co ciclo estacional, de claro valor existencial. A súa presenza fusiónase coa vida humana, xa sexa no seu estado primigenio no bosque, no que alberga o tránsito do camiñante ou o amor, ou mesmo no lume do fogar que acompaña a tantas tradicións.

Continuará...

---

FONTE: María López Sández e María do Cebreiro Rábade Villar/gciencia.com 

A realización deste proxecto contou con financiación no marco do proxecto Cartografías del afecto y usos públicos de la memoria: un análisis geoespacial de la obra de Rosalía de Castro, código FF12017-82742-P, financiado pola Axencia Estatal de Investigación do Ministerio de Ciencia, innovación e Universidades (AEI/MCIU) e parcialmente polo Fondo Europeo de Desenvolvemento Rexional (FEDER) da Unión Europea.