SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... POR QUE AS CAIXAS DE OVOS CONTEÑEN DOCE OVOS E NON DEZ?

A antiga Mesopotamia, berce da civilización sumeria, acadia, babilónica e asiria, foi un crisol de innovación tecnolóxica e cultural. Entre os seus logros máis notables está a invención da escritura, da roda e de sofisticados sistemas de medida, os cales foron esenciais para a administración, o comercio e a agricultura.

Sabemos que os mesopotámicos utilizaron un sistema sexagesimal, baseado no número sesenta. E é que o sistema decimal, por moito que nos guste, tan só é divisible por 2 e 5, mentres que a base 60 é divisible por 2, 3 e 5.

Se contamos cunha man usando o polgar a modo de punteiro, as falanxes do restantes catro dedos permítennos contar ata doce (unha ducia), tres falanxes por catro dedos. E se agora usamos a outra man a modo de multiplicador podemos chegar ata sesenta (12 x 5 = 60). Noutras palabras, coas dúas mans pódese contar ata sesenta cunha enorme facilidade.

O mundo está infestado de matemáticas, cóansenos polas fisuras cotiás sen que nos deamos conta. Son, mesmo, a clave de por que os ovos almacénense de doce en doce nas caixas de ovos e non, por exemplo, de dez en dez, en decenas.

A razón é meramente práctica, se utilizásemos o sistema decimal só poderiamos dividir por dous ou por cinco, pero as ducias permítenos ampliar os divisores, xa que é posible dividir por dous, por tres, por catro e por seis. Desta forma as caixas de ovos, aínda que as menosprecemos, convertéronse nun dos obxectos de deseño industrial máis revolucionario.

Para coñecer a orixe da primeira caixa de ovos témonos que remontar ata 1.911 cando un xornalista, Joseph Coyle, escoitou unha disputa entre un granxeiro local e o dono dun hotel como consecuencia de por que os ovos que lle proporcionaba chegan rotos á cociña do hotel. Na súa procura dunha solución práctica Coyle ideou unha caixiña de papel maché, a base de xornais vellos e con ocos acolchados a cada lado para colocar un ovo, tratábase da primeira caixa de ovos da historia.

A distribución é moi importante, xa que se os envases son pares permite que se poidan almacenar en filas, que non haxa ocos entre eles e que, por suposto, non caia ningún, ademais de ser máis fáciles de transportar.

Algúns defenden que para coñecer a orixe da caixa de ovos en ducia debemos viaxar á Antiga Roma. Cando os descendentes de Rómulo chegaron a Inglaterra desenvolveron un sistema de medidas e unidades que mesturaba o imperial co local, de forma que 1 chelín estaba formado por 12 peniques. Isto facía posible que un ovo custase 1 penique e 12 ovos, un chelín.

É precisamente en chan británico onde xurdiu a expresión a ducia do panadeiro ou a ducia longa. E é que inglés a expresión baker’s dozen (ducia do panadeiro) fai relación á tradición que tiñan os panadeiros medievais ingleses de sisar algo no peso do pan, polo que se estableceu a práctica de que os panadeiros desen 13 unidades cada vez que se lles pedía unha ducia, compensado desta forma a subtracción.

E xa que falamos de ovos, o mellor lugar para colocalos no frigorífico non é a porta, senón ao fondo da neveira, e preferiblemente na balda superior. A razón baséase en que a porta da neveira é o punto que máis cambios de temperatura sofre ao abrirse e pecharse de forma continua, o cal favorece a proliferación microbiana.

Os ovos teñen unha casca porosa sobre a que pode haber multitude de microorganismos, entre eles Salmonella. Cando se producen cambios bruscos de temperatura favorécese que aparezan pingas de condensación, as cales poden arrastrar os microbios cara ao interior do ovo a través dos poros e favorecer unha intoxicación alimentaria. Por tanto, doce, pero nunca na porta.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... COMO FUNCIONA UN COMPÁS?

Etimolóxicamente compás (brúxula en castelán) procede do italiano bussola, que significa caixiña, e esta de o latín buxis, caixa, en referencia ao receptáculo que contiña e protexía á agulla imantada. Algúns defenden que compás é o diminutivo de ’bruxa’, xa que no Renacemento algúns europeos pensaban que un artefacto que sempre apuntaba cara ao mesmo punto xeográfico tiña que ser cousa de bruxas.

A verdade é que o magnetismo fascinou ao ser humano durante milenios. Os gregos e os chineses foron os primeiros en experimentar cos imáns e descubrir que a calamita, un tipo de ferro coñecido como actualmente como magnetita, posuía unha forza de atracción notable. Foron os chineses os primeiros en descubrir que un fragmento de calamita, que se move dentro dun círculo, sempre apunta nunha mesma dirección.

O compás é un invento chinés que apareceu no século XI. Cóntase que nas súas orixes os adivinos utilizaban unhas pedras magnetizadas para construír as súas táboas adivinatorias e que, nalgún momento, un deles decatouse de que as pedras sinalaban sempre cara a unha mesma dirección, o cal deu orixe á elaboración dos primeiros compases da historia.

Como é fácil imaxinar aqueles primeiros compases debían ser moi rudimentarios, apenas unhas agullas imantadas que flotaban en vasillas cheas de auga. Co paso do tempo o invento foise mellorando e reducindo en tamaño ata converterse nun instrumento fácil de transportar.

O primeiro uso práctico déronllo os navegantes, xa que grazas a ela podían completar a súa orientación. Ao parecer foi Zheng Hei, un navegante chinés da provincia de Yunnan, o primeiro en darlle un uso práctico durante as moitas viaxes que realizou pola mar oceánica.

O que quizais moitos non saben é que o compás de Zheng Hei apuntaba cara ao sur, do mesmo xeito que os compases chineses (luopan); a diferenza dos europeos que o fan ao norte, motivo polo cal algúns estudosos defenden que o compás do Vello Continente foi un invento independente.

Actualmente sabemos que a Terra crea un campo magnético na dirección Norte-Sur e compórtase como un imán moi grande, aínda que moi débil, situado ao longo do eixo de rotación, que é o eixo que pasa polo polo norte xeográfico (Norte) e o polo sur xeográfico (Sur). Por iso, os compases oriéntanse indicando precisamente esa dirección Norte-Sur.

Os compases están fabricadas con agullas de ferro imantadas e por iso senten atraídas polo «imán terrestre». Para construír os compases, primeiro as súas agullas deben ser imantadas utilizando un imán.

Un imán é un corpo que posúe magnetismo, é dicir, a capacidade de atraer a outros imáns e a metais como o ferro. Nestes corpos tamén falamos de polo norte e polo sur, aínda que non son exactamente o mesmo que os polos da Terra. En realidade, desde o punto de vista magnético, o polo norte da Terra correspóndese co polo sur dun imán.

A diferenza do noso polo norte xeográfico, que é fixo, o norte magnético da Terra desprázase a unha velocidade dun 15 km/ano. Este cambio de posición é debido ao ferro do núcleo terrestre que xera correntes eléctricas que producen un campo magnético. Nestes momentos o polo norte magnético atópase a un 1.600 km do polo norte xeográfico, preto da illa de Bathurst, na parte setentrional de Canadá.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia      Imaxe: es.wikipedia.org

SABÍAS QUE... DESDE CANDO TEMOS GRAMPADORAS?

Diferentes tipos de grampadoras / kalamazoo.es

Na extensa historia da innovación a miúdo pásase por alto a contribución do que poderiamos chamar ’inventos banais’, eses pequenos enxeños que simplifican a nosa vida sen recibir a cambio o recoñecemento que se merecen. Inventos triviais que cambiaron as nosas rutinas e entre os cales se atopan o abrelatas, o humilde afialapis, o post-it e, por que non, a grampadora.

A grampadora é unha ferramenta que se volveu indispensable tanto na oficina como nos nosos fogares, facilitando a creación de proxectos creativos e a organización de documentos. O seu nacemento é un claro exemplo de como as necesidades cotiás poden dar lugar a inventos enxeñosos que perduran ao longo do tempo.

A estrutura compacta e eficiente da grampa revela unha estética minimalista, unha construción enxeñosa coa que se logra unir de forma estable as páxinas sen comprometer a integridade do papel.

As primeiras grampas das que temos noticia fabricáronse en ferro e bronce na época romana e a súa finalidade era enlazar os perpiaños dunha edificación. Preferíanse as grampas de bronce ás de ferro, debido a que eran máis duradeiras e porque, ademais, non se oxidaban co paso do tempo, polo que non aumentaban de volume e non facían saltar as pedras.

Ao longo do medioevo empregáronse grampas de ferro para atar os perpiaños dunha mesma fiada. Adoitaban colocarse por parellas formando un encadeado, ademais os construtores adoitaban embutir as grampas no groso das pedras, fixándoas con chumbo ou xofre.

Da pedra pasouse ao papel. Ao parecer o primeiro prototipo da «grampadora de papel» xurdiu como unha demanda ’real’, unha necesidade do rei francés Luis XVII: necesitaba un instrumento que lle axudase a coser os seus documentos e organizalos. Cada unha daquelas primixenias grampas tiña a insignia da corte real gala.

Por incrible que pode parecernos a primeira grampadora non mantiña as follas unidas, senón que unicamente perforábaas e, unha vez furadas, había que unilas manualmente coa axuda dun cordón. Esta perforadora, porque esta era realmente a súa función, foi patentada polo estadounidense William H Rodger en 1859.

Tempo despois, en 1866, outro estadounidense George W McGill deseñou unha pequena máquina de cobre e zinc capaz de atravesar os papeis cunha grampa metálica que, ademais, mantíñaos suxeitos. Os primeiros modelos, a diferenza dos actuais, unicamente admitían unha grampa, sendo necesario recargalos constantemente, e tampouco as dobraba, polo que unha vez que a grampa atravesaba o papel había que cimbrarla a man. O prototipo foi mellorado trece anos despois polo propio McGill ao deseñar un modelo que era alimentado de forma automática cunha tira de grampas.

En 1937 viu a luz a Swingline Speed Stapler Non 3, un produto comercializado pola compañía Singline, cuxo mecanismo de carga era idéntico ao actual e non sendo necesario aplicar a forza dos modelos anteriores, polo que o grampado era sinxelo e práctico. Os modelos que utilizamos actualmente difiren moi pouco da Stapler Non 3 e as maiores modificacións realizáronse, fundamentalmente, na estética e non no seu funcionamento.

Vintage SWINGLINE No. 3 Speed / ebay.com

E que pasa se nos equivocamos e puxemos a grampa onde non debiamos? Pois non nos queda máis remedio que retirar a grampa. A primeira patente dun quitagrampas atopámola no ano 1969, foi unha ocorrencia de Joseph A Foitle de Overlard Park, un estadounidense fincando en Kansas.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... PARA QUE SERVE BOCEXAR?

Abres a boca separando as mandíbulas todo o posible, inspiras profundamente, expiras algo menos do que inhalaches e terminas pechando as mandíbulas cunha sensación de benestar.

O ser humano, como calquera vertebrado, bocexa e leste é un dos rituais máis antigos do reino animal. Os mamíferos e a maioría do resto dos animais dotados de columna vertebral fano: peixes, tartarugas, crocodilos e aves. Desde moi cedo o ser humano empeza a bocexar, o que corrobora as orixes remotas do bocexo. É máis, empezamos a bocexar dentro do ventre da nosa nai, ao final do primeiro trimestre do desenvolvemento prenatal. Para Darwin era unha proba de que compartimos unha orixe común: “ver un can ou un cabalo bocexar faime sentir que todos os animais están construídos coa mesma estrutura”.

Causado polo cansazo, o aburrimento ou a dixestión, a supervivencia do bocexo, practicamente inmutable durante millóns de anos, indica que debe ter unha función evolutiva fundamental. Pero, para que? Serve para “arrefriar o cerebro”? Para espertar a atención? Ou está relacionado coa excitación sexual? Aínda non atopamos respostas definitivas.

Abrir a boca desata un bulebule de sinais bioquímicas no cerebro. A dopamina, a oxitocina, a acetilcolina, a serotonina ou a hipocretina son algunhas das substancias que interveñen no pouco comprendido proceso neuronal que se activa cando bocexamos. En concreto, a dopamina parece desempeñar un papel crucial. Así, esta substancia escasea no cerebro dos enfermos de Parkinson, que tamén presentan unha case total desaparición dese comportamento. Algúns fármacos que alivian o mareo nas viaxes inhibindo a acetilcolina tamén reducen de forma notable a súa frecuencia. Ademais, os científicos detectaron a aparición de hormonas sexuais e substancias opioides durante o proceso.

Quere dicir isto que toda esa maquinaria cerebral actívase para disparar un simple sinal de aburrimento? Conducir, ler, esperar, viaxar en transporte público... as actividades monótonas e repetitivas son as situacións nas que o bocexo asáltanos con maior frecuencia. Outras situacións son os momentos antes de deitarse e os que seguen ao espertar, despois de inxerir unha comida abundante, as horas de xaxún ou o mareo nas viaxes. Ningún deses escenarios parece xustificar a complexidade cerebral e a permanencia milenaria do bocexo.

E que dicir doutras situacións en nada similares ás que mencionamos? Os atletas antes das competicións, os paracaidistas nos momentos previos ao primeiro salto, cando te tes que enfrontar a un exame, os músicos que se preparan para un concerto... O bocexo actívase antes dun acontecemento importante.

O mesmo sucede no mundo animal: en moitas especies bocexar precede ao apareamiento. Os peixes loitadores siameses machos experiméntano antes de atacar a un rival; nos zoos é moi común ver a leóns e simios abrindo a boca cando queda menos dunha hora para comer. Do mesmo xeito, os depredadores adoitan facelo antes de ir de caza e as hienas mentres rodean unha carroña.

Todo isto contradi á teoría máis popular do bocexo: serve para “osixenar” o cerebro. Isto xa quedo descreditado nos anos 80 do pasado século cando Robert R. Provín, psicólogo da Universidade de Maryland decidiu poñer esta explicación aproba. Un conxunto de estudantes inhalaban aire con distintas concentracións de CO₂ mentres pensaban en bocexar. De media, os voluntarios reaccionaron bocexando unhas 24 veces por hora independentemente da concentración de CO₂ que inhalaban.

Doutra banda, Ronald Baenninger da Universidade de Amorne (EEUU) entregou a un grupo de persoas un equipo portátil e pediulles que apertasen un botón cada vez que bocexasen. Despois de recoller datos durante dúas semanas Baenninger atopou que a maior frecuencia rexistrábase uns 15 minutos antes de que realizasen algunha actividade que requiría unha atención especial. Este experimento parece indicar que atopámonos diante dun sistema que incrementa a alerta nos animais. Mesmo explicaría por que bocexamos cando nos aburrimos: é un intento do corpo de resistirse a caer nun estado de desconexión coa contorna.

Con todo esta hipótese non explica o fenómeno máis incrible: o bocexo contaxioso. É un fenómeno intrigante e universal que se caracteriza pola tendencia das persoas para bocexar ao ver que outros o fan. Este fenómeno foi obxecto de numerosos estudos, e observouse que é unha resposta automática e case involuntaria. Crese que está vinculado á empatía e a capacidade de comprensión emocional entre individuos, aínda que outros estudos apuntan a que está máis relacionado coa idade de quen bocexa e de quen o mira. A chamada "imitación inconsciente" pode explicar por que bocexamos ao ver a outros facelo, xa que o noso cerebro tende a copiar automaticamente certos comportamentos observados noutros.

Curiosamente, non todos son igualmente susceptibles ao bocexo contaxioso. Entre aqueles que mostran unha menor propensión atópanse as persoas con trastornos do espectro autista (TEA). Observouse que as persoas con TEA tenden a bocexar menos ao ver a outros facelo en comparación coa poboación xeral. Este fenómeno é o que levou a especular sobre a conexión entre a empatía e o bocexo contaxioso. A empatía, a capacidade de entender e compartir os sentimentos dos demais, parece desempeñar un papel crucial na disposición para contaxiarse do bocexo. As persoas con TEA, que a miúdo enfrontan desafíos na comprensión dos sinais sociais e emocionais, poderían exhibir menos contaxio de bostezos debido a diferenzas na función empática.

Desde o punto de vista neurobiolóxico, o bocexo contaxioso involucra varias rexións cerebrais. Estudos de resonancia magnética funcional (fMRI) identificaron a activación de áreas como a cortiza motora primaria, a cortiza premotora e a insua anterior. Estas áreas están asociadas coa planificación e execución de movementos, así como coa percepción e procesamento das emocións. A insua, en particular, parece desempeñar un papel crave na empatía e a conciencia emocional, o que podería explicar por que está involucrada no contaxio do bocexo.

As teorías sobre as funcións evolutivas do bocexo contaxioso suxiren que podería evolucionar como unha forma de comunicación non verbal para sincronizar os estados de alerta e soño en grupos sociais. Esta sincronización podería proporcionar vantaxes adaptativas ao mellorar a cohesión social e a coordinación de actividades.

FONTE: Miguel Ángel Sabadell/muyinteresante.es

SABÍAS QUE... POR QUE AS MINAS DOS LAPIS FABRÍCANSE CON GRAFITO)

Un artistas debuxan a lapis / Adobe Stock

Antes da aparición do grafito os artistas debuxaban con tintas a pluma ou pincel, carboncillos ou pasteis, e con baleas metálicas de prata, cobre, chumbo ou ouro. De todas estas modalidades as máis utilizadas eran as de chumbo e prata, xa que permitían realizar un trazo similar ao que se conseguía co proceso de gravado.

A chamada ’punta de prata’ tradicional realizábase cun arame, como os que se usan en xoiería, que tiña os extremos redondeados para evitar o raspado da superficie para debuxar.

Grafito/ es.wikipedia.org

Ao longo do medioevo aplicábase este arame directamente sobre manuscritos de pergamiño, pero no século XIV o proceso sufriu cambios notables e comezou a empregarse sobre soportes previamente preparados, utilizando unha imprimatura a base de cola de coello, gesso auténtico e branco de chumbo.

No ano 1564 incorporouse o grafito ao universo da escritura e o debuxo. O acontecemento tivo lugar en Inglaterra, sabemos que preto da fronteira con Escocia caeu unha terrible tormenta que derrubou algunhas árbores, o cal provocou que un xacemento de grafito aflorase á superficie e quedase á vista de todos. Os cidadáns empezaron a utilizalo para realizar marcas cun éxito sen precedentes, ata o punto que rapidamente comezou a venderse en forma de barritas.

A pesar de todo, as primeiras barriñas de grafito tiñan un gran problema: a sucidade que deixaban co seu uso. A solución chegou moito tempo despois: en 1795. Ese ano o francés Nicolas-Jacques Contei mesturou grafito con arxila elaborando o primeiro lapis da historia. Apenas cinco anos despois John Eberhard fundou en Estados Unidos a primeira fábrica de produción de lapis a gran escala.

O grafito achega a cor negra da escritura á vez que a arxila actúa como axente de unión, dando forma e resistencia á mina. Canto máis grafito conteña un lapis máis suave será a súa mina e permitirá que a escritura sexa máis branda e escura; mentres que a maior proporción de arxila a mina será máis dura e os trazos serán máis nítidos e claros.

Neste momento dispoñemos de lapis con minas de diferentes durezas que son clasificados coas letras H, HB, F e B. A letra H, do inglés hard, duro, fai referencia a aqueles lapis que deixan pouca pegada no papel, polo que son ideais para realizar os primeiros esbozos e as liñas de guía das acuarelas.

Os lapis clasificados dentro da categoría HB son aqueles que teñen minas situadas no espectro entre o brando e duro, ideais para tomar notas, debido a que permiten unha escritura consistente e clara, sen deixar marca no papel. Os lapis coa letra F teñen prestacións similares ao HB e están fabricados cunha mina firme.

Por último, dispoñemos de lapis B, do inglés black, negro, que son os máis brandos e cos que conseguimos unha tonalidade negra máis intensa, sendo os máis aptos cando o que queremos é sombrear un debuxo.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... POR QUE RAZÓN NON VEMOS TODOS AS MESMAS CORES?

O maxenta, o salmón, o fucsia e o coral son cores vivas e cativadoras que forman parte da nosa paleta cromática. Cada un deles posúe a súa propia identidade visual, evocando distintas asociacións e sensacións. Así, por exemplo, o maxenta é un ton brillante que se sitúa entre o púrpura e o vermello, emana enerxía e sofisticación; o salmón é un ton suave e cálido que transmite calidez e unha sensación acolledora; o fucsia é unha cor intensa e audaz, unha fusión entre o rosa e o púrpura que esperta vitalidade e entusiasmo, por último, o coral é unha cor versátil que se asocia coa vitalidade e o dinamismo.

Agora ben, somos todos capaces de distinguir estes catro cores? Ou, pola contra, sería posible que non fosen vistos de igual forma por tres persoas escollidas ao azar?

Ninguén dubida que as cores son elementos fundamentais que dan vida e significado á nosa contorna, constituíndo unha parte esencial da nosa percepción. Ademais, inflúen nas nosas emocións, comportamentos e experiencias. E é que, desde o resplandor do amencer ata o suave solpor, as cores rodéannos e ofrécennos unha riqueza visual incomparable.

As cores, ademais, permítennos expresarnos e comunicarnos de maneira non verbal. Na arte, a elección cromática inflúe na narrativa da pintura e con eles somos capaces de transmitir estilos, estados de ánimo e personalidades.

Sen centrámonos agora no terreo da fisioloxía, a nosa visión das cores comeza cos sensores situados na retina, os fotorreceptores, que transforman a información da luz en sinais eléctricos que son enviadas ao cerebro.

Os seres humanos estamos dotados de tres fotorreceptores diferentes, chamados conos, para ver as cores: S, M e L (short, medium e long). O cono S é o que percibe mellor o espectro curto (azuis e violetas), o cono L distingue as lonxitudes longas (laranxas e vermellos) e, por último, os conos M están deseñados para captar as cores relacionadas no espectro do verde. A información, finalmente, combínase para crear a paleta cromática.

Se poñemos cifras a este universo de cores, estímase que na nosa retina hai, aproximadamente, uns sete millóns de conos, os cales nos permiten distinguir ata dez millóns de cores diferentes.

Se baixamos un banzo na complexidade histolóxica, a chave para ver o inmenso azul do ceo ou o verde do noso xardín reside nunhas moléculas chamadas opsinas, que se atopan localizadas nos conos.

As persoas daltónicas teñen unha debilidade patolóxica nos fotorreceptores para o verde, de forma que perden a sensibilidade aos tons relacionados con esta cor. No outro extremo atópanse as persoas que teñen catro fotorreceptores en lugar de tres, coñécellas como tetracrómatas e isto significa que son máis sensibles á cor na escala situada entre o vermello e o verde. Calcúlase que un 50% das mulleres teñen catro conos, en lugar de tres. Por iso son elas na súa maioría as que describen obxectos de cor magenta, salmón, fucsia ou coral.

Quizais, só quizais, cando os nosos devanceiros eran cazadores-recolectores cada sexo desenvolveu unhas habilidades cromáticas diferentes para realizar as súas actividades. As mulleres, máis dedicadas a labores de recolección, desenvolveron un mellor recoñecemento de obxectos estáticos, xa que era moi importante discernir as plantas velenosas das que non o eran. Pola súa banda, eles, os encargados da caza, especializáronse en detectar obxectos en rápido movemento.

Outro aspecto importante, e que pon de manifesto por que non todos detectamos os mesmos cores, é que os conos non están sós na retina, comparten hábitat cos bastóns, os cales permítenos ver a contorna cando a luz escasea. Estes fotorreceptores están especializados no espectro visual comprendido entre o S e o M, o que se corresponde cos tons do azul claro ou cian. Noutras palabras, percibimos de distinta forma as cores segundo a intensidade de luz que haxa no ambiente.

A todo isto, habería que engadir que o cristalino cambia coa idade, volvéndose máis opaco á luz azul, e que a mácula ocular pode entorpecer a visión dos tons máis fríos. Por último, pero non por iso menos importante, habería que engadir á ecuación da percepción das cores o acervo cultural, o cal intervén na categorización cromática da nosa contorna.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... A QUE SE DEBE A A NUBE BRANCA QUE FORMAN ALGÚNS EXTINTORES CANDO SE USAN?

Para coñecer a orixe do extintor témonos que remontar á antiga Roma, onde se usaban recipientes de bronce cheos de auga e area para extinguir pequenos incendios. Desde esa época apenas sufriu cambios ata o século XVII, cando o científico de orixe alemá Anbrose Godfrey (1660-1741) deseñou un dispositivo cun recipiente de vidro que contiña líquidos capaces de apagar incendios. Este extintor primixenio utilizaba un composto formado por auga, potasa e salmoira.

A medida que avanzou a Revolución Industrial foi necesario desenvolver extintores diferentes, desde aqueles que empregaban ácido sulfúrico e bicarbonato sódico ata outros que usaban dióxido de carbono e escuma química.

Cóntase que o primeiro extintor moderno debémosllo ao publicista inglés William George Manby (1765-1854) que tras observar as dificultades que tiñan que pasar os bombeiros de Edimburgo para chegar aos pisos máis altos dun edificio en chamas ideou un extintor formado por catro cilindros: tres levaban auga e o cuarto introducía aire a presión. Corría naqueles momentos o ano 1813.

Aínda así, foi preciso esperar ao ano 1912 para que o químico italiano Cesar Burali-Forti (1861-1931) inventase o primeiro extintor de po seco, un avance crucial que revolucionou o sector e converteuse no antepasado de moitos dos nosos modernos extintores.

Ao longo do século XX fixéronse máis avances, como a incorporación de extintores portátiles e eficientes, adaptados aos diferentes tipos de lumes (A, B, C, D e F), segundo os materiais inflamables involucrados.

- Clase A: lumes con combustibles sólidos como madeira, cartón, plástico etc.
- Clase B: lumes onde o combustible é líquido por exemplo o aceite, a gasolina ou a pintura.
- Clase C: lumes con combustible en estado gasoso como o butano, propano ou gas cidade.
- Clase D: lumes nos que o combustible é un metal: o magnesio, o sodio ou o aluminio en po.
- Clase K (ou F): lumes nos que hai involucrados aceites e graxas de orixe vexetal ou animal (por exemplo, nas cociñas).

Tendo en conta esta clasificación é máis fácil determinar que extintor é máis adecuado para cada caso concreto.

- Extintores de auga (A): adecuados para incendios de clase A. Posto que o axente é auga, antes de usalo, é importante asegurar que na contorna non hai corrente eléctrica que xerar un risco de electrocución.
- Extintores de auga pulverizada (AB): tampouco deben utilizarse en presenza de corrente eléctrica.
- Extintores de escuma (AB): do mesmo xeito que os anteriores, non debe utilizarse en presenza de electricidade.
- Extintores de po (ABC): é o extintor máis común dadas os seus multiples aplicacións. Por iso é o máis adecuado para locais e vivendas.
- Extintores de CO₂ (ABC). Tamén é un extintor moi polivalente pero co que hai que ter algunhas precaucións para evitar intoxicacións polo anhídrido carbónico (CO2). É o máis adecuado para equipamentos eléctricos.
- Extintores de Acetato de potasio (K): posúen unha alta capacidade para combater este tipo de lume por efecto de arrefriado.
- Extintores especiais (D): en xeral, son extintores que absorben a calor e/ou por arrefriado.

Un extintor consiste basicamente nun cilindro de aceiro que contén un axente extintor de incendios a presión, de modo que ao abrir unha válvula poida saír pola embocadura situada no extremo dunha mangueira. Ademais, dispón dun dispositivo para prevención de activado por accidente, o cal debe ser deshabilitado antes de utilizalo.

O mecanismo do extintor con dióxido de carbono funciona a través deste gas, almacenado a alta presión que afoga a chama baixando a temperatura e eliminando o osíxeno existente no lume. Hai que lembrar que para que exista lume é necesario que se dean simultaneamente tres elementos: unha materia combustible, un comburente –o osíxeno do aire- e calor que achegue a enerxía necesaria para activar a reacción.

Dado que o dióxido de carbono é un gas non combustible e que, ademais, non presenta reaccións químicas con outras substancias é posible introducilo sen necesidade de agregar outros produtos. A súa eficacia baséase na capacidade que ten para desprazar o osíxeno.

Cando se descarga un extintor de dióxido de carbono xérase unha especie de nube branca, debido á expansión do dióxido de carbono.

Non está de máis lembrar que o desprazamento repentino de osíxeno nun espazo pechado pode supoñer un risco para saúde en caso de inhalación, ata o punto de que se a concentración de dióxido de carbono é moi alta pode chegar mesmo a producir a morte por asfixia.

No ano 2015 deseñouse o primeiro extintor sonoro, capaz de apagar un incendio mediante as ondas hertzianas. Este tipo de aparellos emiten unhas ondas que oscilan entre os 30 e os 60 Hz as cales conseguen afastar o osíxeno das chamas o tempo suficiente como para que poida ser extinguido.

A xeneralización deste tipo de aparellos permitiría reducir totalmente a contaminación causada polos extintores convencionais, ademais de asegurar unha maior lonxevidade.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia e atpextintores.mx

SABÍAS QUE... POR QUE AS PELOTAS DE TENIS SON PELUDAS?

Segundo as cifras oficiais, no torneo Roland Garros utilízanse unhas 5.000 pelotasde tenis cada día de competición. O nome deste popular deporte fai referencia a tenez, unha palabra francesa que significaba recibir. E é que nos seus comezos o xogador que executaba un saque berraba ao seu rival Tenez (toma), para avisar que lle enviaba a pelota.O primeiro partido de tenis do que se teñen noticia foi un encontro entre dobres, máis concretamente, entre catro demos. Pasou á posteridade grazas ao monxe Caesarius de Heisterbach que o recolleu no Dialogus Miraculorum, unha obra escrita cara a 1219.O relato é verdadeiramente conmovedor, alí cóntallenos que un seminarista, Pierre, era coñecido pola súa estupidez e falta de memoria. Cansado de ser o ridículo dos seus compañeiros decidiu vender a súa alma ao diaño a cambio dunha pedra que contiña toda a sabedoría. Desta forma, da noite para a mañá, transformouse nun estudante exemplar, o cal posibilitou que co transcorrer do tempo fose o abade do mosteiro cisterciense de Morimond, no alto Marne.Unha vez que o clérigo caeu enfermo e faleceu catro demos extraeron a alma do seu corpo e fóronse a un val no que emanaban vapores sulfurosos, alí colocáronse dous en cada extremo e, coas uñas dos seus dedos, entretivéronse pasando e rachando a cada golpe a alma de Pierre.Lendas aparte, parece ser que as orixes do tenis atópanse en Francia, alá polo século XIV. Naquel momento o xogo consistía en golpear coa man unha bolsita rechea de pelo, a pelota.Para darlle unha maior velocidade ao xogo, tempo despois creouse unha pelota máis resistente e rechea dunha combinación de masilla e pelo. Durante os séculos as pelotas estiveron fabricadas de calquera material que puidese introducirse na súa cuberta, incluído os intestinos de animais.Hai algúns anos, durante a restauración dun dos tellados da abadía de Westminster, atopáronse pelotas de tenis do século XV elaboradas con pelo humano. Un feito que non debe sorprendernos, xa que está documentado que antes de que Ana Bolena fose executada mandouse cortar a súa cabeleira para que o tallo do verdugo fose máis efectivo, e co seu pelo enchéronse catro pelotas de tenis. Por certo, Enrique VIII non asistiu á execución, preferiu xogar un partido de tenis antes que ver como a súa esposa perdía a cabeza.Outro detalle importante é a cor das pelotas: verdes. Bueno realmente, se utilizamos o código de Colorhexa, a súa coloración é #ccff00, a cal pertence á categoría de ’amarelo fluorescente’ ou ’cal eléctrico’, unha tonalidade que algúns a perciben como verde e outros como amarela.Deixando aparte este matiz, ao longo da historia do tenis houbo pelotas brancas, negras e laranxas. A cor actual introduciuse en 1972 como unha imposición da International Tennis Federation, con ela pretendíase que os televidentes puidesen ver correctamente a pelota, xa que naquel momento os televisores transmitían tan só imaxes en branco e negro.Cando unha pelota de tenis é golpeada por unha raqueta confíreselle unha certa velocidade e rotación. Unha vez que comezou o ’voo’ a súa traxectoria dependerá dun polinomio no que forman parte a forza do golpe, a dirección da velocidade inicial, a velocidade de rotación, a dirección do eixo de rotación, a viscosidade do medio, a forza gravitatoria e a rugosidade da pelota.As actuais pelotas de tenis fabrícanse con ’pelo’ para que o tenista consiga dominar mellor o efecto e dirección dos golpes, posto que as pelotas ’peludas’ xeran unha maior resistencia ao aire, optimizando o resultado que se pretende conseguir.Ademais, as pelotas de tenis teñen que estar fabricadas nun único material, a fin de que as costuras non provoquen un mal bote ou un efecto irregular. Así mesmo, o peso, entre 56,7 e 58,5 gramos, e o radio son claves para que o rebote nunca sexa inferior aos 135 cm, pero tampouco superior aos 147 cm.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: Belén Díaz