SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... POR QUE AS PELOTAS DE TENIS SON PELUDAS?

Segundo as cifras oficiais, no torneo Roland Garros utilízanse unhas 5.000 pelotasde tenis cada día de competición. O nome deste popular deporte fai referencia a tenez, unha palabra francesa que significaba recibir. E é que nos seus comezos o xogador que executaba un saque berraba ao seu rival Tenez (toma), para avisar que lle enviaba a pelota.O primeiro partido de tenis do que se teñen noticia foi un encontro entre dobres, máis concretamente, entre catro demos. Pasou á posteridade grazas ao monxe Caesarius de Heisterbach que o recolleu no Dialogus Miraculorum, unha obra escrita cara a 1219.O relato é verdadeiramente conmovedor, alí cóntallenos que un seminarista, Pierre, era coñecido pola súa estupidez e falta de memoria. Cansado de ser o ridículo dos seus compañeiros decidiu vender a súa alma ao diaño a cambio dunha pedra que contiña toda a sabedoría. Desta forma, da noite para a mañá, transformouse nun estudante exemplar, o cal posibilitou que co transcorrer do tempo fose o abade do mosteiro cisterciense de Morimond, no alto Marne.Unha vez que o clérigo caeu enfermo e faleceu catro demos extraeron a alma do seu corpo e fóronse a un val no que emanaban vapores sulfurosos, alí colocáronse dous en cada extremo e, coas uñas dos seus dedos, entretivéronse pasando e rachando a cada golpe a alma de Pierre.Lendas aparte, parece ser que as orixes do tenis atópanse en Francia, alá polo século XIV. Naquel momento o xogo consistía en golpear coa man unha bolsita rechea de pelo, a pelota.Para darlle unha maior velocidade ao xogo, tempo despois creouse unha pelota máis resistente e rechea dunha combinación de masilla e pelo. Durante os séculos as pelotas estiveron fabricadas de calquera material que puidese introducirse na súa cuberta, incluído os intestinos de animais.Hai algúns anos, durante a restauración dun dos tellados da abadía de Westminster, atopáronse pelotas de tenis do século XV elaboradas con pelo humano. Un feito que non debe sorprendernos, xa que está documentado que antes de que Ana Bolena fose executada mandouse cortar a súa cabeleira para que o tallo do verdugo fose máis efectivo, e co seu pelo enchéronse catro pelotas de tenis. Por certo, Enrique VIII non asistiu á execución, preferiu xogar un partido de tenis antes que ver como a súa esposa perdía a cabeza.Outro detalle importante é a cor das pelotas: verdes. Bueno realmente, se utilizamos o código de Colorhexa, a súa coloración é #ccff00, a cal pertence á categoría de ’amarelo fluorescente’ ou ’cal eléctrico’, unha tonalidade que algúns a perciben como verde e outros como amarela.Deixando aparte este matiz, ao longo da historia do tenis houbo pelotas brancas, negras e laranxas. A cor actual introduciuse en 1972 como unha imposición da International Tennis Federation, con ela pretendíase que os televidentes puidesen ver correctamente a pelota, xa que naquel momento os televisores transmitían tan só imaxes en branco e negro.Cando unha pelota de tenis é golpeada por unha raqueta confíreselle unha certa velocidade e rotación. Unha vez que comezou o ’voo’ a súa traxectoria dependerá dun polinomio no que forman parte a forza do golpe, a dirección da velocidade inicial, a velocidade de rotación, a dirección do eixo de rotación, a viscosidade do medio, a forza gravitatoria e a rugosidade da pelota.As actuais pelotas de tenis fabrícanse con ’pelo’ para que o tenista consiga dominar mellor o efecto e dirección dos golpes, posto que as pelotas ’peludas’ xeran unha maior resistencia ao aire, optimizando o resultado que se pretende conseguir.Ademais, as pelotas de tenis teñen que estar fabricadas nun único material, a fin de que as costuras non provoquen un mal bote ou un efecto irregular. Así mesmo, o peso, entre 56,7 e 58,5 gramos, e o radio son claves para que o rebote nunca sexa inferior aos 135 cm, pero tampouco superior aos 147 cm.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: Belén Díaz

SABÍAS QUE... POR QUE TEMOS PESADELOS?

Os pesadelos transcenden a realidade e mergúllannos no escuro abismo do descoñecido. Son como pasaxes lúgubres que nos conducen a dimensións paralelas infestadas de medos arraigados e visións perturbadoras. 

E é que durante o soño a mente convértese nun teatro surrealista onde os medos máis profundos atopan a súa resonancia. Nos pesadelos o control desvanécese e cede o escenario a criaturas sinistras, situacións angustiantes ou sucesos incomprensibles. A suor fría e os latexados acelerados do corazón son o selo característico destas vivencias oníricas.

Os pesadelos non discriminan por idade nin xénero; todos somos susceptibles á súa influencia. Frecuentemente, reflicten preocupacións profundas, ansiedades ou conflitos non resoltos na vixilia, manifestándose en secuencias aterradoras ou escenarios catastróficos. Agora ben, cales son os pesadelos máis repetidos? E, quizais o máis importante, por que se producen?

Calcúlase que o 90% da poboación espertouse algunha vez con suores frías, taquicardia e tremendo de medo. Segundo os expertos una dos pesadelos que máis se repiten é aquela en a que unha persoa imaxínase precipitándose ao baleiro, séguelle a caída de dentes (a cal a sofren unha de cada cinco persoas ao longo da súa vida), aquela en a que se nos esquece algo importante ou o pesadelo na que sufrimos un ataque violento.

Durante a Idade Media unha dos pesadelos máis repetidos eran os íncubos e os súcubos. Segundo o folclore os súcubos atacaban ás súas vítimas para absorber o sangue e a enerxía vital do home, mentres que os íncubos atacaban sexualmente á súa vítima ata facela perder a virxindade.

Os pesadelos adoitan ser máis frecuentes no primeiro terzo da noite e poden ser producidas por multitude de factores, entre os que se atopan o estrés e a ansiedade. Tamén poden ser provocadas por psicofármacos, medicación que se utiliza para o tratamento de enfermidades neurodexenerativas, como o Parkinson ou o Alzheimer, fármacos antihipertensivos ou drogas recreativas.

Segundo a Asociación Estadounidense do Soño os pesadelos, en contra do que viña pensando, poderían ter un efecto positivo para o noso cerebro, xa que lle axudarían a procesar algunhas experiencias intensas vividas ao longo do día.

E é que cando o noso cerebro está na etapa REM do soño, tanto a amígdala cerebral (a encargada de procesar as emocións) como o hipocampo (o responsable de almacenar os recordos) están moi activos. Dalgunha forma poderíase dicir que mentres durmimos organizamos e almacenamos as nosas vivencias, un fenómeno que se podería resumir en: «durmir para esquecer, durmir para lembrar». E é que, dalgunha forma, o soño axúdanos a fortalecer os recordos emocionais e a atenuar aquelas reaccións hostís.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia      Imaxe: conecta.tec.mx/es

SABÍAS QUE... POR QUE O IOGUR NATURAL SABE ÁCIDO?

Estímase que o iogur incorporouse á dieta dos nosos antepasados nun punto da liña do tempo situado entre o 10.000 e o 5.000 a. de C e nalgún lugar da antiga Mesopotamia.Dado que aquela sociedade era nómade, unha vez que se obtiñan os produtos alimentarios procedentes do gando (vacas, cabras, ovellas) tiñan que transportarse e almacenarse ata o seu posterior consumo.Debido a que naquela rexión as temperaturas eran moi elevadas o risco de que o leite se agrease e non puidese ser consumida era moi elevado. Por este motivo, os sumerios confeccionaron unhas bolsas fabricadas con intestinos de animais que contiñan mollos gástricos. Desta forma, cando o leite entraba en contacto con eles callábase, á vez que se volvía máis agre e preservábase durante un período de tempo máis prolongado.Os mesopotámicos non foron os únicos que conseguiron o iogur, sabemos que os hindús elaboraban o dahi e os persas o mast, produtos lácteos fermentados moi similares. Este último séguese elaborando a partir do leite de vaca ou de ovella e, ás veces, mestúrase con herbas, cogombros, allos, menta ou outras especias.Para coñecer os detalles científicos deste proceso foi preciso esperar ata o século XX, cando o ucraíno Elie Metchnikoff (1845-1916) observou que determinados microorganismos(Lactobacillus) tiñan a capacidade de transformar a lactosa presente no leite en ácido láctico, un composto que confería acidez, á vez que evitaba a aparición de bacterias patóxenas.Actualmente sabemos que a fermentación atópase favorecida pola acción da flora bacteriana (Lactobacillus bulgaricus e Streptococcus thermophilus) e que hai, como mínimo, cen millóns de microorganismos vivos por cada gramo de iogur.No proceso de fermentación a lactosa convértese en glicosa e galactosa, para despois dar lugar ao ácido láctico. Esta última transformación achega a acidez necesaria (pH 4.5) para que as caseínas, proteínas presentes no leite, comecen a agruparse, o que transforma o leite nun composto máis espeso.O nivel de acidez pode variar dun iogur a outro, xa que está influenciado por factores como o tempo de fermentación, a temperatura e o tipo de bacterias utilizadas durante o proceso de elaboración.Coa fermentación orixínanse dúas substancias: unha máis consistente, a callada, e outra líquida, o soro. No iogur normal o soro permanece xunto á parte callada, é o líquido que vemos cando abrimos a superficie do envase e que, en non poucas ocasións, eliminamos, un costume que deberiamos erradicar xa que forma parte do alimento.O produto final do iogur ten distintos graos de espesor, isto explica por que algúns se beben mentres que noutros é necesario utilizar a culler.No caso do iogur grego, unha vez que fermentou escórrese para extraer o soro e outros líquidos, co que se consegue un produto máis espeso e consistente. Se o proceso fixésese de forma tradicional habería que escorrelo en bolsas de tea de forma repetida ata conseguir a textura desexada.O proceso de filtración do iogur grego pode intensificar o sabor acedo, xa que ao eliminar o soro concéntranse os compoñentes, incluíndo o ácido láctico, o cal, como vimos, contribúe ao sabor acedo característico.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... AS 10 PALABRAS DO NADAL EN GALEGO QUE DEBES SABER!

Que non falte o humor no Nadal / Faro de Vigo/Luis Davila

O Nadal é unha festividade moi arraigada na cultura galega e, por ende, está moi presente na súa fala. Existen unha gran cantidade de palabras e refráns para referirse a esta celebración e as súas tradicións. Con todo, estes termos e expresións non sempre se empregan ben. Institucións como a Real Academia Galega (RAG) lanzan propostas como o Portal das Palabras para promover os vocábulos propios da lingua e fuxir dos castelanismos e erros gramaticais. Aquí se inclúen os termos do Nadal que máis se empregarán nestas datas e que son máis susceptibles de pronunciarse incorrectamente como grilanda, xaneira ou lotaría.

Nadaliña, panxoliña e vilancico

Nadaliña é unha palabra que ten varias acepcións relacionadas co Nadal. Por unha banda é un sinónimo de panxoliña ou vilancico, é dicir, unha canción popular de tema relixioso que se canta nestas épocas. Pero tamén é unha felicitación ou mensaxe de afecto con texto, imaxes e mesmo música que nas proximidades do Nadal se envía a familiares e amigos.

Grilandas e festóns

Sen dúbida, unhas das partes preferidas da poboación chegada a época do Nadal é a decoración. Para isto podemos empregar grilandas, que son unha ‘tira de tecido con flores e follar, en forma de onda ou de coroa’, apunta a Real Academia Galega. É un adorno típico nas casas nestas festividades, como tamén o son os festóns, un aderezo de ‘flores e follatos entretecidos formando unha especie de trenza, que se colga por dous puntos en forma de arco’.

Acivro escríbese con ‘v’

Seguindo coa decoración temos o acivro, ao que tamén te podes referir como acevo ou xardón. É da familia das aquifoliáceas, de follas coriáceas e beiras onduladas e espiñentas, co froito en drupa vermello. Arredor desta planta creáronse moitas tradicións ao longo da historia. Os celtas consideraban o acivro sagrado e que atraía a boa sorte. Os xermanos colocaban unha póla del na porta das súas casas para afastar os malos espíritos. É unha planta que resiste as xeadas e que dá o seu característico froito en pleno inverno, polo que se emprega como símbolo da continuidade da vida. Na actualidade é unha especie moi valorada que se atopa en perigo de extinción.

O visgo, a planta do Nadal

O visgo é a planta que no Nadal se coñece como a planta do amor. A esta planta atribúenselle propiedades ‘máxicas’, existindo tradicións de orixe galaica e celta relacionadas coa fertilidade e o amor. Ate os nosos días chegou a tradición de bicarse cando nos atopamos debaixo dunha póla de visgo. É necesario non confundir esta planta co acivro xa que ambas as dúas se empregan como enfeites de Nadal.

Lotaría, e non ‘lotería’

A primeira cita é o sorteo da lotaría do Nadal o 22 de decembro, o xogo de azar no que para gañar teñen que coincidir unha serie de números no boleto.

Noiteboa

Coa casa ben decorada e cos amigos convidados chegamos a Noiteboa, do 24 ao 25 de decembro, previa ao día de Nadal. Esta palabra non só se usa para referirse a esta celebración, senón que tamén é unha ave nocturna.

Unha xaneira para o Aninovo

As xaneiras son para o Aninovo o que as nadaliñas para o Nadal: cántigas populares que se recitan o último día do ano para atraer a boa sorte. Tamén, o termo ‘aninovo’ pode utilizarse para referirse a un conxunto de coplas populares que se cantan para despedir o ano que remata e celebrar a entrada do que empeza, informa a RAG.

As badaladas de fin de ano

Na noite vella, a do 31 de decembro, celébrase a tradición de escoitar as badaladas das doce da noite e comer o mesmo número de uvas para entrar no ano con bo pé. O característico son que escoitamos, e que recibe o nome de badalada, prodúcese cando o badalo golpea na campá.

Friaxe no Nadal non fai mal

Non poden faltar as palabras para referirnos ao tempo que acompaña estas festas. Nesta caso a invernada é o tempo cru e rigoroso que dura varios días e que é típico do inverno. O frío e o mal tempo dan sentido ás recomendacións de buscar abrigo, e é por iso que nesta listaxe tamén é preciso incluír un refrán típico desta data: No mes de Nadal a carón da lareira vaite sentar. Existen moitas variantes de refráns relacionados co tempo atmosférico, xa sexa polo frío ou polos días curtos e as noites longas.

Para adozar as sobremesas

Para acompañar estas datas sempre hai nas sobremesas uns bos turróns que se compran na turronaría. Pero o turrón tamén ten outras acepcións. Na RAG indican dous significados para esta palabra, ademais do produto que se consome en Nadal: (Animal) que turra ou truca e Que porfía nas súas ideas ou actitudes e non escoita razóns, mesmo ante a evidencia de estar equivocado ou obrando mal.

FONTE: gciencia.com

SABÍAS QUE... POR QUE OS VOITRES NON SE INTOXICAN CANDO COMEN CARNE PODRE?

Os voitres, maxestosas aves preeiras de presenza impoñente, a miúdo son avistadas planeando en círculo ao bordo da estrada en busca dun cobizado festín. Desde as alturas son capaces de detectar a máis mínimo sinal de carne en descomposición.

Mentres que para algúns esta imaxe representa a eficiencia natural da cadea alimentaria, para outros é un recordatorio da fraxilidade da vida e das leis da natureza.

E é que, a pesar da repugnancia que nos poida causar velas en acción, non debemos esquecer que os voitres consomen e desfán millóns de quilos de carne putrefacta, a cal podería representar unha seria ameaza para a saúde pública.

Os voitres teñen unha distribución mundial e inclúen a vinte e tres especies diferentes da orde falconiforme. Son coñecidas pola súa capacidade para consumir carne en avanzado estado de descomposición de practicamente calquera vertebrado morto, sen sufrir efectos tóxicos, unha habilidade que fascinou á comunidade científica desde hai séculos.

Para alimentarse das súas presas estes animais inseren o seu pico nos orificios naturais do animal, en particular no ano, o cal as expón a un grupo de bacterias diferentes ás que están presente na carne en descomposición. Son microorganismos, como os Clostridium ou Fusobacterium, que habitan na materia fecal do animal morto.

Para levar a cabo a alimentación os voitres desenvolveron un sistema dixestivo excepcionalmente resistente e que evolucionou ao longo dos séculos. Por unha banda, teñen un ácido gástrico cun pH extremadamente baixo, ao cal se engade a presenza, na cámara estomacal, de dous tipos diferentes de bacterias.

Hai uns anos un equipo multidisciplinar de científicos estadounidenses e daneses analizaron o ADN das comunidades de bacterias capaces de sobrevivir no intestino dos voitres americanos. A análise das mostras recollidas detectou a presenza de tan só 76 bacterias fronte aos 528 microorganismos diferentes que estaban presentes na cara do animal. Noutras palabras, máis do 85% dos patóxenos foran eliminados ao pasar pola cámara gástrica destas aves.

Os voitres, ademais, dispoñen dun sistema inmunolóxico altamente adaptado, que lles permite lidar con patóxenos que para outros animais poñerían a súa vida en perigo. De forma simultánea, desenvolveron unha tolerancia a certas bacterias e toxinas que están presentes na carne descomposta, o cal proporciónalles unha inmunidade engadida. Entre estes patóxenos atópanse bacterias como a Salmonella ou o Clostridium, comúns na carne en descomposición.

Por se todo isto non fose suficiente, o metabolismo dos voitres é extremadamente rápido, o cal limita ao mínimo o tempo que as toxinas permanecen no seu corpo. Isto permite a estes animais consumir grandes cantidades de carne rapidamente e, posteriormente, eliminar as substancias tóxicas.

Outra peza fundamental no seu organismo é o sistema de defensa antioxidante, que contrarresta o dano causado polos radicais libres derivados da descomposición da carne.

En conclusión, a resistencia dos voitres á carne descomposta é o resultado dunha combinación de factores fisiolóxicos, evolutivos e metabólicos, un fenómeno fascinante e único no reino animal, que aínda segue sendo obxecto de estudo e investigación a nivel mundial.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: revistajaraysedal.es

SABÍAS QUE... POR QUE OS AVIÓNS DEIXAN UN RONSEL BRANCO?

Os sucos brancos que deixan os avións no ceo, tamén coñecidos como ronseis de condensación ou rastros defractarios, son o resultado dun complexo polinomio. Por unha banda, as nubes fórmanse cando unha masa de aire condénsase, é dicir, cando a súa humidade alcanza o cento por cento, e para que isto ocorra a temperatura ten que ser extremadamente baixa. Os avións comerciais voan na capa máis alta da troposfera, onde a temperatura atópase ao redor de -56ºC.

O segundo aspecto a ter en conta son os motores. Sabemos que os avións os utilizan para xerar unha forza de empuxe e que no proceso quéimase combustible e osíxeno, xerando unha serie de gases de combustión (dióxido de carbono, óxidos de xofre e nitróxeno, partículas metálicas e feluxe) e vapor de auga.

O vapor de auga atópase moito máis quente que o aire ambiental, de forma que se condensa e orixina o suco níveo ao que nos teñen afeitos os avións. Dalgunha maneira este fenómeno parécese á pequena nube que se forxa cando exhalamos aire unha mañá de moito frío.

O último compoñente do polinomio sería a expansión do gas ao saír do avión, dado que dentro do motor as moléculas atópanse moito máis comprimidas.

E a todo isto habería que engadir, ademais, que para poder velas necesitamos que o vento sexa uniforme e non demasiado intenso e que non haxa nubes nas capas máis baixas.

Os anglosaxóns denominan ao ronsel dos avións co termo contrail, que é unha contracción de condensation (condensación) e trail (ronsel).

A seguinte cuestión que expón este fenómeno físico é por que non todos os avións deixan un ronsel. Seguro que en máis dunha ocasión vimos a dous avións que, supostamente, voan á mesma altitude pero que tan só un deles xera ronseis de condensación. Isto débese, basicamente, á eficiencia dos seus motores.

A eficiencia dun turborreactor mídese polo coeficiente entre o traballo realizado polo motor e a enerxía química que produce. Canto máis eficiente sexa o motor, a menos altitude comezará a xerar o ronsel.

Nestes momentos a aviación está a usar os motores máis eficientes que existen, polo que os avións debuxan ronseis a altitudes cada vez máis baixas, pero como aínda conviven avións de diferentes xeracións é posible observar como algúns deixan ronseis e outros non.

Un aspecto interesante en relación cos ronseis é que a súa natureza e persistencia pode servir para predir as condicións meteorolóxicas. Por exemplo, un suco que sexa delgado e de curta duración traduce a existencia de aire con pouca humidade e gran altitude, o que predí un bo tempo; mentres que un suco espeso e duradeiro é sinal de aire húmido a gran altitude, o cal pode ser un indicador temperán de tormentas. Se, polo contario, o que o avión deixa é un ronsel que se agranda, pode indicar a proximidade de choivas.

En ocasións, durante as exhibicións aéreas, podemos observar que os ronseis son de cores. Hai que ter presente que este tipo de voos fanse a baixa altitude, para que se poidan gozar, e habitualmente durante os meses estivais, cando hai bo tempo e as temperaturas son elevadas. Estes ’surcos policromados’ conséguense mesturando colorantes e liberándoos no momento idóneo, por tanto, non se tratan de verdadeiros ronseis de condensación.

Por último, hai un tipo de ronseis moi rechamantes, as que deixan os avións cando superan a velocidade do son: unha nube que adquire a forma de disco ou de cono. Denomínanse nubes de condensación Prandtl-Glauert e fórmanse como consecuencia dunha caída súbita da presión do aire.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: ADOBE STOCK

SABÍAS QUE... OS OLLOS AZUIS NON EXISTEN!

Basta con observar a quen nos rodea para comprobar a gran variedade na cor de ollos, especificamente, do iris, a parte pigmentada do ollo que rodea a pupila. O máis común é o marrón, de distintos tons e matices. Hai decenas de miles de anos toda a humanidade tiña os ollos marróns, o resto das cores xurdiu por evolución, como mutacións posteriores.

Moito menos frecuentes son os ollos verdes, que poden chegar a agrisados, e os ollos azuis, tamén con variantes máis claras ou máis intensas. O azul, cunha frecuencia de entre o 8 e o 10 % da humanidade, é máis común que o verde, que apenas o presenta entre o 2 e o 5 %.

Hai casos excepcionais, como os famosos ollos cor violeta de Elisabeth Taylor, aínda que en realidade non eran violeta senón dun azul moi intenso que, coa luz adecuada, parecían adquirir un ton violáceo. Algo similar sucede cos ollos negros, que en realidade son marróns moi escuros, e que aparentan ser negros cando non hai suficiente luz para apreciar o matiz.

En xeral, por tanto, pódese dicir que hai tres tipos de ollos pola súa cor: marróns, verdes e azuis, con abundantes variacións de cada un deles. Pero, se isto é así, por que dicimos que non existen ollos azuis?

Antes de continuar, aclaremos o concepto. Existen ollos que chamamos azuis, e cuxo íris percíbese como azul. Pero non son realmente azuis, non hai un pigmento azul que achegue esa cor aos ollos. Para entender isto, é necesario comprender como se compón a cor dos ollos, e que entendemos por ‘cor’.

A cor dun obxecto está determinado pola luz que reflicte. Un obxecto que reflicte todo o espectro de forma uniforme percíbese branco, mentres que un que absorbe toda a luz é negro. Cando un obxecto absorbe parte da luz, por exemplo, por efecto dun pigmento, e reflicte outra parte, percibímolo da cor da luz reflectida: as follas das árbores, por exemplo, son normalmente verdes, porque o pigmento de que dispoñen, a clorofila, absorbe a luz vermella e azul, e reflicte a luz verde, que chega aos nosos ollos.

A cor de ollos é un trazo xeneticamente determinado, no que interveñen ata 16 xenes, responsables de controlar a produción de melanina no iris. A melanina é o pigmento que achega a cor, o mesmo que temos na pel e o pelo. Existen dous tipos principais de melanina. A eumelanina máis escura (absorbe máis luz) que achega unha cor marrón, e a feomelanina máis clara (absorbe menos luz) que achega tons ocres. No íris dáse unha mestura de ambos os pigmentos.

A cantidade de melanina nun tecido determina a intensidade da cor, mentres que a composición relativa de eumelanina e feomelanina determina o ton. Por exemplo, nos ollos cor abelá domina a eumelanina, pero se o pigmento maioritario é a feomelanina, a cor do ollo adquire un ton máis parecido ao mel.

Evidentemente, os ollos azuis teñen moi pouca cantidade de melanina. Poderíase pensar (e de feito, antigamente pensábase) que, a cambio, o iris dunha persoa con ollos azuis tería algún pigmento que lle confira a cor azul, así como a melanina confire a cor marrón. Pero non existen pigmentos azuis nos ollos.

Por iso dicimos que os ollos que vemos como azuis non son realmente azuis. E por iso, entendendo a cor deste xeito, o titular é correcto. Non existen ollos azuis, porque non hai ollos con pigmentos desa cor.

O iris do ollo ten dúas capas. A capa posterior ou epitelio pigmentario, que contén sempre melanina (nos ollos de calquera cor). Pero a que marca a diferenza é a capa máis superficial ou estroma, composta por fibras que poden estar ou non cargadas de pigmento. Nos ollos marróns, as fibras do estroma conteñen abundante melanina; nos ollos verdes, moi pouca; e nos ollos azuis non teñen pigmento algún, e as fibras mantéñense incoloras.

O motivo polo que os ollos azuis percíbense con ese ton non radica no seu pigmentación, senón que é consecuencia do efecto Tyndall, un fenómeno polo que a luz é dispersada por partículas incoloras. Como sucede cando atravesa un prisma, ao dispersarse, a luz branca descomponse en distintas cores, que se dirixen en distintas direccións. As lonxitudes de onda máis longas, como a vermella, dispérsanse moito menos que as lonxitudes de onda máis curtas, como a luz azul. Deste xeito, a radiación vermella queda retida pola propia estrutura física, mentres que a azul é liberada, facéndose visible. Este efecto é similar á dispersión de Rayleigh, responsable de que percibamos o ceo azul, a pesar de que tampouco presentan pigmentos azuis.

As fibras incoloras do estroma conforman un medio propicio para que se produza o efecto Tyndall. Este fenómeno, polo cal un tecido incoloro vese de cor azul, coñécese como coloración estrutural, a diferenza da coloración pigmentaria. Esa é a razón pola que os ollos azuis parecen azuis, aínda que o tecido do estroma sexa incoloro.

FONTE: Álvaro Bayón/muyinteresante.es/naturaleza     Imaxe: OPHfoto/iStock

SABÍAS QUE... PORQUE PODEN VOAR AS AVES E NON NÓS?

A maioría de nós soñou algunha vez con poder voar, un agasallo co que a natureza premiou ás aves. Estes animais sucan os ceos deixándose levar por correntes cálidas, lanzándose en picado sobre as súas descoidadas vítimas ou planeando preto da superficie da auga. Pero, realmente, como o fan? Cal é o seu secreto?

A resposta fácil e inmediata é "porque teñen ás e plumas", pero isto non é do todo exacto; estes vertebrados levaron ata o extremo da eficiencia numerosas adaptacións anatómicas que parecen ignorar as leis da gravidade.

De entrada, as aves non teñen dentes como nós, xa que, ademais de ser densos e pesados, precisan de fortes mandíbulas que lles sirvan de ancoraxe e dunha musculatura que garanta o seu movemento.

Ao carecer de dentes estes animais están obrigados a tragarse a comida enteira e ter que recorrer á moega, unha parte muscular localizada no estómago, para triturar e dixerir a comida.

Baleiraron os seus ósos, con cavidades e orificios no seu interior, para diminuír o seu peso e gozar dunha maior lixeireza, iso si, á conta dunha maior fraxilidade. Este sistema de neumatización lembra bastante á estrutura das columnas das xigantescas catedrais góticas, altas e impoñentes, pero ocas por dentro.

As aves, fóra dos avestruces, carecen de vexiga, un órgano que engadiría un elevado peso corporal e que xeraría unha enorme resistencia ao movemento do aire. Os seus riles producen uns ouriños semisólida que desemboca, a través dos uréteres, nunha cámara cloacal, onde se xunta cos refugallos procedentes do aparello dixestivo.

A acción de voar leva implícita un elevado custo enerxético, posto que a musculatura demanda enerxía e osíxeno que garanta que esta actividade póidase manter no tempo. Isto require dun sistema respiratorio enormemente eficiente.

Para conseguilo, os pulmóns das aves manteñen un fluxo continuo de aire, a diferenza do que sucede nos humanos onde a concentración de osíxeno descenda entre respiración e respiración. E é que o aire que inspiran as aves non vai parar directamente aos pulmóns, senón que se almacena nuns sacos aéreos, desde onde se transmite osíxeno de forma continua a aqueles.

En canto á musculatura, dispoñen de dous potentes músculos: o pectoral maior e o pectoral menor ou supracoracoideo, ambos os situados na posición ventral do animal, o cal axuda ao control da gravidade.

O músculo pectoral maior, en ocasións, representa máis do 20% do peso das aves e é o responsable do aleteo durante o voo. Pola súa banda, o músculo supracoracoideo está unido á quilla do esterno e conéctase ao extremo superior do húmero mediante unha polea, un mecanismo único entre os vertebrados e que lle permite que poidan levantar as súas ás.

Agora ben, sen as ás non habería voo. A súa forma posibilítalles a manobra de despegamento e o planeo constante. Como é sabido, atópanse recubertas por plumas, as cales lles permite controlar as correntes de aire.

As aves dispoñen de dous tipos básicos de plumas: de voo e o plumón. As primeiras son longas, ríxidas e impermeables; mentres que as segundas son curtas e esponxosas, capaces de atrapar o aire e dispensar ao animal do illamento térmico que necesita.

A todo isto, hai que engadir que o esqueleto do ave fai as veces dunha verdadeira fuselaxe, para iso as vértebras dorsais están soldadas entre si, do mesmo xeito que as vértebras sacras e a pelvis. Para pechar a cuadratura do círculo a natureza dotoulles dunha cola, que fai as veces de temón, permitíndolles cambiar de dirección á súa antollo.

En fin, que o soño de Ícaro xamais poderá facerse realidade, sinxelamente porque non dispoñemos da tecnoloxía anatómica necesaria para voar.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia      Imaxe: cnnespanol.cnn.com