SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... AS 10 PALABRAS DO NADAL EN GALEGO QUE DEBES SABER!

Que non falte o humor no Nadal / Faro de Vigo/Luis Davila

O Nadal é unha festividade moi arraigada na cultura galega e, por ende, está moi presente na súa fala. Existen unha gran cantidade de palabras e refráns para referirse a esta celebración e as súas tradicións. Con todo, estes termos e expresións non sempre se empregan ben. Institucións como a Real Academia Galega (RAG) lanzan propostas como o Portal das Palabras para promover os vocábulos propios da lingua e fuxir dos castelanismos e erros gramaticais. Aquí se inclúen os termos do Nadal que máis se empregarán nestas datas e que son máis susceptibles de pronunciarse incorrectamente como grilanda, xaneira ou lotaría.

Nadaliña, panxoliña e vilancico

Nadaliña é unha palabra que ten varias acepcións relacionadas co Nadal. Por unha banda é un sinónimo de panxoliña ou vilancico, é dicir, unha canción popular de tema relixioso que se canta nestas épocas. Pero tamén é unha felicitación ou mensaxe de afecto con texto, imaxes e mesmo música que nas proximidades do Nadal se envía a familiares e amigos.

Grilandas e festóns

Sen dúbida, unhas das partes preferidas da poboación chegada a época do Nadal é a decoración. Para isto podemos empregar grilandas, que son unha ‘tira de tecido con flores e follar, en forma de onda ou de coroa’, apunta a Real Academia Galega. É un adorno típico nas casas nestas festividades, como tamén o son os festóns, un aderezo de ‘flores e follatos entretecidos formando unha especie de trenza, que se colga por dous puntos en forma de arco’.

Acivro escríbese con ‘v’

Seguindo coa decoración temos o acivro, ao que tamén te podes referir como acevo ou xardón. É da familia das aquifoliáceas, de follas coriáceas e beiras onduladas e espiñentas, co froito en drupa vermello. Arredor desta planta creáronse moitas tradicións ao longo da historia. Os celtas consideraban o acivro sagrado e que atraía a boa sorte. Os xermanos colocaban unha póla del na porta das súas casas para afastar os malos espíritos. É unha planta que resiste as xeadas e que dá o seu característico froito en pleno inverno, polo que se emprega como símbolo da continuidade da vida. Na actualidade é unha especie moi valorada que se atopa en perigo de extinción.

O visgo, a planta do Nadal

O visgo é a planta que no Nadal se coñece como a planta do amor. A esta planta atribúenselle propiedades ‘máxicas’, existindo tradicións de orixe galaica e celta relacionadas coa fertilidade e o amor. Ate os nosos días chegou a tradición de bicarse cando nos atopamos debaixo dunha póla de visgo. É necesario non confundir esta planta co acivro xa que ambas as dúas se empregan como enfeites de Nadal.

Lotaría, e non ‘lotería’

A primeira cita é o sorteo da lotaría do Nadal o 22 de decembro, o xogo de azar no que para gañar teñen que coincidir unha serie de números no boleto.

Noiteboa

Coa casa ben decorada e cos amigos convidados chegamos a Noiteboa, do 24 ao 25 de decembro, previa ao día de Nadal. Esta palabra non só se usa para referirse a esta celebración, senón que tamén é unha ave nocturna.

Unha xaneira para o Aninovo

As xaneiras son para o Aninovo o que as nadaliñas para o Nadal: cántigas populares que se recitan o último día do ano para atraer a boa sorte. Tamén, o termo ‘aninovo’ pode utilizarse para referirse a un conxunto de coplas populares que se cantan para despedir o ano que remata e celebrar a entrada do que empeza, informa a RAG.

As badaladas de fin de ano

Na noite vella, a do 31 de decembro, celébrase a tradición de escoitar as badaladas das doce da noite e comer o mesmo número de uvas para entrar no ano con bo pé. O característico son que escoitamos, e que recibe o nome de badalada, prodúcese cando o badalo golpea na campá.

Friaxe no Nadal non fai mal

Non poden faltar as palabras para referirnos ao tempo que acompaña estas festas. Nesta caso a invernada é o tempo cru e rigoroso que dura varios días e que é típico do inverno. O frío e o mal tempo dan sentido ás recomendacións de buscar abrigo, e é por iso que nesta listaxe tamén é preciso incluír un refrán típico desta data: No mes de Nadal a carón da lareira vaite sentar. Existen moitas variantes de refráns relacionados co tempo atmosférico, xa sexa polo frío ou polos días curtos e as noites longas.

Para adozar as sobremesas

Para acompañar estas datas sempre hai nas sobremesas uns bos turróns que se compran na turronaría. Pero o turrón tamén ten outras acepcións. Na RAG indican dous significados para esta palabra, ademais do produto que se consome en Nadal: (Animal) que turra ou truca e Que porfía nas súas ideas ou actitudes e non escoita razóns, mesmo ante a evidencia de estar equivocado ou obrando mal.

FONTE: gciencia.com

SABÍAS QUE... POR QUE OS VOITRES NON SE INTOXICAN CANDO COMEN CARNE PODRE?

Os voitres, maxestosas aves preeiras de presenza impoñente, a miúdo son avistadas planeando en círculo ao bordo da estrada en busca dun cobizado festín. Desde as alturas son capaces de detectar a máis mínimo sinal de carne en descomposición.

Mentres que para algúns esta imaxe representa a eficiencia natural da cadea alimentaria, para outros é un recordatorio da fraxilidade da vida e das leis da natureza.

E é que, a pesar da repugnancia que nos poida causar velas en acción, non debemos esquecer que os voitres consomen e desfán millóns de quilos de carne putrefacta, a cal podería representar unha seria ameaza para a saúde pública.

Os voitres teñen unha distribución mundial e inclúen a vinte e tres especies diferentes da orde falconiforme. Son coñecidas pola súa capacidade para consumir carne en avanzado estado de descomposición de practicamente calquera vertebrado morto, sen sufrir efectos tóxicos, unha habilidade que fascinou á comunidade científica desde hai séculos.

Para alimentarse das súas presas estes animais inseren o seu pico nos orificios naturais do animal, en particular no ano, o cal as expón a un grupo de bacterias diferentes ás que están presente na carne en descomposición. Son microorganismos, como os Clostridium ou Fusobacterium, que habitan na materia fecal do animal morto.

Para levar a cabo a alimentación os voitres desenvolveron un sistema dixestivo excepcionalmente resistente e que evolucionou ao longo dos séculos. Por unha banda, teñen un ácido gástrico cun pH extremadamente baixo, ao cal se engade a presenza, na cámara estomacal, de dous tipos diferentes de bacterias.

Hai uns anos un equipo multidisciplinar de científicos estadounidenses e daneses analizaron o ADN das comunidades de bacterias capaces de sobrevivir no intestino dos voitres americanos. A análise das mostras recollidas detectou a presenza de tan só 76 bacterias fronte aos 528 microorganismos diferentes que estaban presentes na cara do animal. Noutras palabras, máis do 85% dos patóxenos foran eliminados ao pasar pola cámara gástrica destas aves.

Os voitres, ademais, dispoñen dun sistema inmunolóxico altamente adaptado, que lles permite lidar con patóxenos que para outros animais poñerían a súa vida en perigo. De forma simultánea, desenvolveron unha tolerancia a certas bacterias e toxinas que están presentes na carne descomposta, o cal proporciónalles unha inmunidade engadida. Entre estes patóxenos atópanse bacterias como a Salmonella ou o Clostridium, comúns na carne en descomposición.

Por se todo isto non fose suficiente, o metabolismo dos voitres é extremadamente rápido, o cal limita ao mínimo o tempo que as toxinas permanecen no seu corpo. Isto permite a estes animais consumir grandes cantidades de carne rapidamente e, posteriormente, eliminar as substancias tóxicas.

Outra peza fundamental no seu organismo é o sistema de defensa antioxidante, que contrarresta o dano causado polos radicais libres derivados da descomposición da carne.

En conclusión, a resistencia dos voitres á carne descomposta é o resultado dunha combinación de factores fisiolóxicos, evolutivos e metabólicos, un fenómeno fascinante e único no reino animal, que aínda segue sendo obxecto de estudo e investigación a nivel mundial.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: revistajaraysedal.es

SABÍAS QUE... POR QUE OS AVIÓNS DEIXAN UN RONSEL BRANCO?

Os sucos brancos que deixan os avións no ceo, tamén coñecidos como ronseis de condensación ou rastros defractarios, son o resultado dun complexo polinomio. Por unha banda, as nubes fórmanse cando unha masa de aire condénsase, é dicir, cando a súa humidade alcanza o cento por cento, e para que isto ocorra a temperatura ten que ser extremadamente baixa. Os avións comerciais voan na capa máis alta da troposfera, onde a temperatura atópase ao redor de -56ºC.

O segundo aspecto a ter en conta son os motores. Sabemos que os avións os utilizan para xerar unha forza de empuxe e que no proceso quéimase combustible e osíxeno, xerando unha serie de gases de combustión (dióxido de carbono, óxidos de xofre e nitróxeno, partículas metálicas e feluxe) e vapor de auga.

O vapor de auga atópase moito máis quente que o aire ambiental, de forma que se condensa e orixina o suco níveo ao que nos teñen afeitos os avións. Dalgunha maneira este fenómeno parécese á pequena nube que se forxa cando exhalamos aire unha mañá de moito frío.

O último compoñente do polinomio sería a expansión do gas ao saír do avión, dado que dentro do motor as moléculas atópanse moito máis comprimidas.

E a todo isto habería que engadir, ademais, que para poder velas necesitamos que o vento sexa uniforme e non demasiado intenso e que non haxa nubes nas capas máis baixas.

Os anglosaxóns denominan ao ronsel dos avións co termo contrail, que é unha contracción de condensation (condensación) e trail (ronsel).

A seguinte cuestión que expón este fenómeno físico é por que non todos os avións deixan un ronsel. Seguro que en máis dunha ocasión vimos a dous avións que, supostamente, voan á mesma altitude pero que tan só un deles xera ronseis de condensación. Isto débese, basicamente, á eficiencia dos seus motores.

A eficiencia dun turborreactor mídese polo coeficiente entre o traballo realizado polo motor e a enerxía química que produce. Canto máis eficiente sexa o motor, a menos altitude comezará a xerar o ronsel.

Nestes momentos a aviación está a usar os motores máis eficientes que existen, polo que os avións debuxan ronseis a altitudes cada vez máis baixas, pero como aínda conviven avións de diferentes xeracións é posible observar como algúns deixan ronseis e outros non.

Un aspecto interesante en relación cos ronseis é que a súa natureza e persistencia pode servir para predir as condicións meteorolóxicas. Por exemplo, un suco que sexa delgado e de curta duración traduce a existencia de aire con pouca humidade e gran altitude, o que predí un bo tempo; mentres que un suco espeso e duradeiro é sinal de aire húmido a gran altitude, o cal pode ser un indicador temperán de tormentas. Se, polo contario, o que o avión deixa é un ronsel que se agranda, pode indicar a proximidade de choivas.

En ocasións, durante as exhibicións aéreas, podemos observar que os ronseis son de cores. Hai que ter presente que este tipo de voos fanse a baixa altitude, para que se poidan gozar, e habitualmente durante os meses estivais, cando hai bo tempo e as temperaturas son elevadas. Estes ’surcos policromados’ conséguense mesturando colorantes e liberándoos no momento idóneo, por tanto, non se tratan de verdadeiros ronseis de condensación.

Por último, hai un tipo de ronseis moi rechamantes, as que deixan os avións cando superan a velocidade do son: unha nube que adquire a forma de disco ou de cono. Denomínanse nubes de condensación Prandtl-Glauert e fórmanse como consecuencia dunha caída súbita da presión do aire.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: ADOBE STOCK

SABÍAS QUE... OS OLLOS AZUIS NON EXISTEN!

Basta con observar a quen nos rodea para comprobar a gran variedade na cor de ollos, especificamente, do iris, a parte pigmentada do ollo que rodea a pupila. O máis común é o marrón, de distintos tons e matices. Hai decenas de miles de anos toda a humanidade tiña os ollos marróns, o resto das cores xurdiu por evolución, como mutacións posteriores.

Moito menos frecuentes son os ollos verdes, que poden chegar a agrisados, e os ollos azuis, tamén con variantes máis claras ou máis intensas. O azul, cunha frecuencia de entre o 8 e o 10 % da humanidade, é máis común que o verde, que apenas o presenta entre o 2 e o 5 %.

Hai casos excepcionais, como os famosos ollos cor violeta de Elisabeth Taylor, aínda que en realidade non eran violeta senón dun azul moi intenso que, coa luz adecuada, parecían adquirir un ton violáceo. Algo similar sucede cos ollos negros, que en realidade son marróns moi escuros, e que aparentan ser negros cando non hai suficiente luz para apreciar o matiz.

En xeral, por tanto, pódese dicir que hai tres tipos de ollos pola súa cor: marróns, verdes e azuis, con abundantes variacións de cada un deles. Pero, se isto é así, por que dicimos que non existen ollos azuis?

Antes de continuar, aclaremos o concepto. Existen ollos que chamamos azuis, e cuxo íris percíbese como azul. Pero non son realmente azuis, non hai un pigmento azul que achegue esa cor aos ollos. Para entender isto, é necesario comprender como se compón a cor dos ollos, e que entendemos por ‘cor’.

A cor dun obxecto está determinado pola luz que reflicte. Un obxecto que reflicte todo o espectro de forma uniforme percíbese branco, mentres que un que absorbe toda a luz é negro. Cando un obxecto absorbe parte da luz, por exemplo, por efecto dun pigmento, e reflicte outra parte, percibímolo da cor da luz reflectida: as follas das árbores, por exemplo, son normalmente verdes, porque o pigmento de que dispoñen, a clorofila, absorbe a luz vermella e azul, e reflicte a luz verde, que chega aos nosos ollos.

A cor de ollos é un trazo xeneticamente determinado, no que interveñen ata 16 xenes, responsables de controlar a produción de melanina no iris. A melanina é o pigmento que achega a cor, o mesmo que temos na pel e o pelo. Existen dous tipos principais de melanina. A eumelanina máis escura (absorbe máis luz) que achega unha cor marrón, e a feomelanina máis clara (absorbe menos luz) que achega tons ocres. No íris dáse unha mestura de ambos os pigmentos.

A cantidade de melanina nun tecido determina a intensidade da cor, mentres que a composición relativa de eumelanina e feomelanina determina o ton. Por exemplo, nos ollos cor abelá domina a eumelanina, pero se o pigmento maioritario é a feomelanina, a cor do ollo adquire un ton máis parecido ao mel.

Evidentemente, os ollos azuis teñen moi pouca cantidade de melanina. Poderíase pensar (e de feito, antigamente pensábase) que, a cambio, o iris dunha persoa con ollos azuis tería algún pigmento que lle confira a cor azul, así como a melanina confire a cor marrón. Pero non existen pigmentos azuis nos ollos.

Por iso dicimos que os ollos que vemos como azuis non son realmente azuis. E por iso, entendendo a cor deste xeito, o titular é correcto. Non existen ollos azuis, porque non hai ollos con pigmentos desa cor.

O iris do ollo ten dúas capas. A capa posterior ou epitelio pigmentario, que contén sempre melanina (nos ollos de calquera cor). Pero a que marca a diferenza é a capa máis superficial ou estroma, composta por fibras que poden estar ou non cargadas de pigmento. Nos ollos marróns, as fibras do estroma conteñen abundante melanina; nos ollos verdes, moi pouca; e nos ollos azuis non teñen pigmento algún, e as fibras mantéñense incoloras.

O motivo polo que os ollos azuis percíbense con ese ton non radica no seu pigmentación, senón que é consecuencia do efecto Tyndall, un fenómeno polo que a luz é dispersada por partículas incoloras. Como sucede cando atravesa un prisma, ao dispersarse, a luz branca descomponse en distintas cores, que se dirixen en distintas direccións. As lonxitudes de onda máis longas, como a vermella, dispérsanse moito menos que as lonxitudes de onda máis curtas, como a luz azul. Deste xeito, a radiación vermella queda retida pola propia estrutura física, mentres que a azul é liberada, facéndose visible. Este efecto é similar á dispersión de Rayleigh, responsable de que percibamos o ceo azul, a pesar de que tampouco presentan pigmentos azuis.

As fibras incoloras do estroma conforman un medio propicio para que se produza o efecto Tyndall. Este fenómeno, polo cal un tecido incoloro vese de cor azul, coñécese como coloración estrutural, a diferenza da coloración pigmentaria. Esa é a razón pola que os ollos azuis parecen azuis, aínda que o tecido do estroma sexa incoloro.

FONTE: Álvaro Bayón/muyinteresante.es/naturaleza     Imaxe: OPHfoto/iStock

SABÍAS QUE... PORQUE PODEN VOAR AS AVES E NON NÓS?

A maioría de nós soñou algunha vez con poder voar, un agasallo co que a natureza premiou ás aves. Estes animais sucan os ceos deixándose levar por correntes cálidas, lanzándose en picado sobre as súas descoidadas vítimas ou planeando preto da superficie da auga. Pero, realmente, como o fan? Cal é o seu secreto?

A resposta fácil e inmediata é "porque teñen ás e plumas", pero isto non é do todo exacto; estes vertebrados levaron ata o extremo da eficiencia numerosas adaptacións anatómicas que parecen ignorar as leis da gravidade.

De entrada, as aves non teñen dentes como nós, xa que, ademais de ser densos e pesados, precisan de fortes mandíbulas que lles sirvan de ancoraxe e dunha musculatura que garanta o seu movemento.

Ao carecer de dentes estes animais están obrigados a tragarse a comida enteira e ter que recorrer á moega, unha parte muscular localizada no estómago, para triturar e dixerir a comida.

Baleiraron os seus ósos, con cavidades e orificios no seu interior, para diminuír o seu peso e gozar dunha maior lixeireza, iso si, á conta dunha maior fraxilidade. Este sistema de neumatización lembra bastante á estrutura das columnas das xigantescas catedrais góticas, altas e impoñentes, pero ocas por dentro.

As aves, fóra dos avestruces, carecen de vexiga, un órgano que engadiría un elevado peso corporal e que xeraría unha enorme resistencia ao movemento do aire. Os seus riles producen uns ouriños semisólida que desemboca, a través dos uréteres, nunha cámara cloacal, onde se xunta cos refugallos procedentes do aparello dixestivo.

A acción de voar leva implícita un elevado custo enerxético, posto que a musculatura demanda enerxía e osíxeno que garanta que esta actividade póidase manter no tempo. Isto require dun sistema respiratorio enormemente eficiente.

Para conseguilo, os pulmóns das aves manteñen un fluxo continuo de aire, a diferenza do que sucede nos humanos onde a concentración de osíxeno descenda entre respiración e respiración. E é que o aire que inspiran as aves non vai parar directamente aos pulmóns, senón que se almacena nuns sacos aéreos, desde onde se transmite osíxeno de forma continua a aqueles.

En canto á musculatura, dispoñen de dous potentes músculos: o pectoral maior e o pectoral menor ou supracoracoideo, ambos os situados na posición ventral do animal, o cal axuda ao control da gravidade.

O músculo pectoral maior, en ocasións, representa máis do 20% do peso das aves e é o responsable do aleteo durante o voo. Pola súa banda, o músculo supracoracoideo está unido á quilla do esterno e conéctase ao extremo superior do húmero mediante unha polea, un mecanismo único entre os vertebrados e que lle permite que poidan levantar as súas ás.

Agora ben, sen as ás non habería voo. A súa forma posibilítalles a manobra de despegamento e o planeo constante. Como é sabido, atópanse recubertas por plumas, as cales lles permite controlar as correntes de aire.

As aves dispoñen de dous tipos básicos de plumas: de voo e o plumón. As primeiras son longas, ríxidas e impermeables; mentres que as segundas son curtas e esponxosas, capaces de atrapar o aire e dispensar ao animal do illamento térmico que necesita.

A todo isto, hai que engadir que o esqueleto do ave fai as veces dunha verdadeira fuselaxe, para iso as vértebras dorsais están soldadas entre si, do mesmo xeito que as vértebras sacras e a pelvis. Para pechar a cuadratura do círculo a natureza dotoulles dunha cola, que fai as veces de temón, permitíndolles cambiar de dirección á súa antollo.

En fin, que o soño de Ícaro xamais poderá facerse realidade, sinxelamente porque non dispoñemos da tecnoloxía anatómica necesaria para voar.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia      Imaxe: cnnespanol.cnn.com

SABÍA QUE... POR QUE UTILIZAMOS UN CANGREXO E NON OUTRO ANIMAL PARA REPRESENTAR O CANCRO?

O científico e divulgador estadounidense Siddharta Mukherjee non se cansa de repetir nas súas conferencias que a civilización non causou o cancro, senón que "ao estenderse a expectativa de vida humana, descubriuno". E é que o cancro é tan antigo como a propia humanidade. O primeiro tumor óseo coñecido da historia descubriuse na costela dun neandertal que viviu hai máis de 100.000 anos.

O primeiro caso de cancro rexistrado do que temos constancia aparece recollido no papiro de Edwin Smith, escrito cara ao 1.600 a. de C. Alí faise referencia ao cancro de mama, que é descrito como "tumores protuberantes como bólas no peito e que resultan fríos ao tacto".

Hai tres termos que se utilizan para referirnos ao conxunto de enfermidades que teñen a súa orixe no crecemento descontrolado das células do noso organismo: neoplasia, tumor e cancro, propiamente devandito.

A palabra neoformación fai referencia a un tecido de nova formación e o termo tumor úsase para referirnos a un vulto, unha tumefacción ou o aumento de tamaño nun órgano ou tecido.

En canto á palabra cancro o primeiro en empregala foi Hipócrates, o pai da Medicina, fíxoo alá polo século V a. de C. Nos seus escritos refírese a ela co termo grego karkinos, que se utiliza tanto para referirse ás úlceras como ao cangrexo.

Nestes momentos o cancro é a terceira causa máis frecuente de morte por enfermidade a nivel mundial e todos os órganos, sen excepción, poden ser asento dun tumor. Este tipo de patoloxía orixínase cando unha célula sofre un dano e comeza a dividirse sen control. Calcúlase que a partir do ano 2.030 morrerá por cancro un español case cada catro minutos.

En canto á analoxía do cancro e o cangrexo, pénsase que Hipócrates asociounos porque o tumor canceroso é duro como o caparazón do animal, porque cando está avanzado maniféstase como dor, o mesmo que produce o cangrexo cando nos aprisiona coas súas pinzas, e porque o cancro non nos «solta», como tampouco o cangrexo libera ás súas vítimas despois de atrapalas.

Outros autores defenden que algúns tumores cancerosos, en especial os que afectan as mamas, poden adoptar unha forma que se asemella a un cangrexo con múltiples patas e pinzas.

O médico grego defendía que as enfermidades se producían como consecuencia dun desequilibrio entre os catro humores do organismo (sangue, flema, bilis amarela e bilis negra). No caso do cancro, Hipócrates atribuíao a unha concentración excesiva de bilis negra na carne e recomendaba para compensar o desequilibrio dieta, descanso e exercicio. Se con isto non era suficiente convidaba a tratalo con cirurxía, a condición de que non estivese demasiado «arraigado».

Moito tempo despois, xa na época romana, o médico Dioscórides comezou a chamar aos tumores como karkinomas e Claudio Galeno traduciu karkinos polo vocábulo latino cancro, en castelán cangrexo.

A pesar de todo non sería ata ben entrado o século XVII cando se comezou a utilizar de forma xeneralizada o termo cancro para describir a enfermidade e cando o cangrexo pasou a simbolizar de forma inequívoca esta doenza.

A mitoloxía greco-romana cóntanos de forma detallada como o heroe Heracles tivo que realizar doce traballos, o segundo dos cales consistía en matar á Hidra de Lerna, un monstro con forma de serpe e varias cabezas.

Ao parecer cando Hércules chegou á ciénaga na que vivía o monstro tentou cortar as súas cabezas, pero por cada unha que decapitaba crían dúas novas. Mentres ambos loitaban a vida ou morte a deusa Hera enviou a Carcinos, un cangrexo xigante, para que axudase á Hidra, con todo, Hércules esmagouno cun dos seus talóns e continuou a batalla ata que acabou coa Hidra. Desta forma poderíase dicir, polo menos metaforicamente, que Hércules foi o primeiro personaxe en vencer un «cancro».

FONTE: Pedo Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... POR QUE NOS RUBORIZAMOS CANDO NOS AVERGOÑAMOS?

En situacións incómodas ou embarazosas ruborizámonos de forma transitoria, o que os ingleses denominan flushing, un proceso fisiolóxico que se produce pola dilatación dos vasos sanguíneos da pel, en especial os situados a nivel das fazulas.

Algúns estudosos defenden que o ser humano é o único animal da súa familia biolóxica que ten a calidade de ruborizarnos. E é que xa o dixo Charles Darwin, o rubor é a "máis peculiar e a máis humana de todas as expresións".

Do que non parecer existir ningún tipo de dúbida é que o flushing é unha mensaxe encriptado que permite, dalgunha forma, a convivencia humana, é certo que non é unha experiencia pracenteira pero si unha forma de aceptar o noso erro social. Dalgunha forma actúa como unha desculpa física e involuntaria diante dunha equivocación.

Neste sentido, o profesor Ray Crozier, da Universidade de East Anglia, en Reino Unido, defende que o rubor evolucionou como un medio de código social que propicia que as nosas sociedades funcionen de forma correcta.

A razón pola que non nos gusta ruborizarnos é porque non podemos controlalo. E é que cando intuímos que nos equivocamos ou cando mentimos invádenos unha sensación de pudor, atopámonos incómodos. Neses momentos é cando se produce un disparador automático a nivel do noso sistema simpático.

Este sistema forma parte, á súa vez, do sistema nervioso autónomo, o cal controla as accións involuntarias, tales como os latexados cardíacos, a dilatación dos vasos sanguíneos, da pupila do ollo... Para realizar estas accións libera dúas hormonas, adrenalina e noradrenalina, que se verten no sangue e que actúan en todos os tecidos do noso organismo.

Se incrementa a secreción de adrenalina prodúcese un aumento da frecuencia cardíaca, da respiratoria, aumenta a sudoración e as veas dilátanse, de forma que o sangue que flúe cara ás nosas fazulas aumenta e a pel adopta unha coloración sonrosada característica.

Non todas as persoas ruborízanse por igual, aquelas que teñen a pel máis clara, as máis emotivas, as máis ansiosas ou as que necesitan maior aprobación social son as que o fan con maior frecuencia.

O psicólogo estadounidense Jesse Bering, colaborador habitual da revista Scientific American, defende que ruborizarse cando cometemos algunha fechoría é interpretado pola xente que nos rodea como un sinal de honestidade ou arrepentimento, é dicir, é interpretado de forma positiva, o cal pode axudar a que sexamos perdoados.

No libro The psycological significance of the blush o psicólogo experimental Peter J de Jong, da Universidade de Groninga, explica que percibimos como máis empáticos e dignas de confianza a aquelas persoas que se poñen coloradas.

A pesar de todo, non faltan voces autorizadas que se sitúan no extremo contrario, que defenden que o rubor pode ter connotacións negativas, xa que o observador pode pensar que unha persoa inocente nunca tería por que ruborizarse.

Hai máis de cen anos que o neurólogo francés Pierre Janet incluíu a eritrofobia dentro do grupo das fobias a situacións especiais. Etimolóxicamente este vocábulo procede do latín eritro (vermello) e phobos (medo) e consiste no medo irracional a ruborizarnos en público. A este trastorno tamén se lle coñece co nome de ereutofobia, de ereutho, vermello, e phobos, medo. Aínda que a eritrofobia póidase presentar de forma illada adoita formar parte dos trastornos de ansiedade.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: elcorreo.com

SABÍAS QUE... POR QUE AS CASCUDAS MORREN COAS PATAS CARA ARRIBA?

As cascudas pertencen á gran familia dos Blattidae, na que existen 4.600 especies distribuídas en sete familias. A pesar da súa mala reputación, teñen un importante papel nos ecosistemas, ao ser importantes descomponedores.

Son seres invertebrados de hábitos nocturnos que prefiren moverse cando hai pouca iluminación, a pesar de que non ven practicamente nada. A verdade é que isto non é ningún hándicap para elas, xa que grazas ás súas antenas son capaces de guiarse e detectar calquera vibración ou cambio térmico que se produza na súa contorna.

Isto permítelles adaptarse con enorme facilidade a ambientes hostís, o cal permitiu que poidan sobrevivir no noso planeta desde uns 350 millóns de anos. Outra das razóns desta prolongada supervivencia é a súa enorme capacidade para responder diante dun estímulo: fano entre os 12 e os 50 mseg, mentres que os humanos necesitamos uns 200 mseg.

Un dos mitos máis populares que viran ao redor destes animais é que serían capaces de resistir diante dunha catástrofe nuclear, xa que a radioactividade non é capaz de acabar con elas.

Con todo, isto non é certo. Un experimento realizado por Cazadores de mitos, de Discovery Channel, demostrou que o 10% das cascudas alemás son capaces de sobrevivir cando se someten a unha radiación de 100 Gy, con todo, todos os especímenes morren unha vez alcanzados os 1.000 Gy.

Isto significa que estes animais puideron sobrevivir a unha distancia de 300 m da explosión de Hiroshima, pero que ningún foi capaz de resistir nas proximidades do accidente da central de Chernóbil, onde se liberou unhas catrocentas veces máis material radioactivo.

Outra das súas moitas idiosincrasias é a variación da súa cor. Cando nacen (ninfas) teñen unha coloración esbrancuxada, a cal se perde ao longo do seguintes oito horas seguintes, nas que van adquirindo a tonalidade café característica.

A natureza dotounas, ademais, dunha resistencia sobrenatural e é que a súa exoesqueleto de quitina permítelles aguantar ata novecentas veces o seu propio peso corporal.

En canto á transmisión de enfermidades, a diferenza do que sucede con mosquitos e garrapatas, que causan enfermidades nos seres humanos directamente a través das súas picaduras, as cascudas unicamente cáusanas de forma indirecta, xa que poden portar decenas de bacterias. Desta forma, poden propiciar a aparición de brotes de salmonelosis, febre tifoidea ou cólera.

Non é certo que as cascudas teñan tres cerebros, pero si que teñen un sistema nervioso enormemente complexo. O seu cerebro atópase dividido en tres partes: un cerebro (protocerebro) que conecta cos ollos e as estruturas fotorreceptoras; un segundo cerebro (deuterocerebro) que enlaza coas antenas sensoriais e motoras, e o terceiro (tritiocerebro), axustado cun ganglio e que ten unha función gustativa e olfativa.

O cerebro destes animais dirixe as súas actividades pero, ademais, cada un dos segmentos nos que está dividido o seu corpo conta con ganglios, os cales en ausencia da cabeza poden continuar realizando o seu labor.

Se a isto engadimos que o cerebro destes animais non controla a respiración (as cascudas non teñen pulmóns e respiran a través de traqueas ou espirais que se atopan repartidas por cada un dos segmentos) explica que poidan vivir sen cabeza mesmo durante varias semanas.

Os seres humanos combatemos a estes blatodeos a través de insecticidas que actúan danando o seu sistema nervioso, provocando que as patas se contraian de forma asincrónica. Isto fai que perdan o equilibrio e que, por efecto do seu peso corporal, queden boca arriba no momento da morte. Con todo, se a unha cascuda dámoslle a volta, sen danarlle o seu sistema nervioso, sería capaz de recuperar a postura normal e fuxir ata un recuncho seguro en moi poucos segundos.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia   Imaxe: mundodeportivo.com