SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... POR QUE RAZÓN NON VEMOS TODOS AS MESMAS CORES?

O maxenta, o salmón, o fucsia e o coral son cores vivas e cativadoras que forman parte da nosa paleta cromática. Cada un deles posúe a súa propia identidade visual, evocando distintas asociacións e sensacións. Así, por exemplo, o maxenta é un ton brillante que se sitúa entre o púrpura e o vermello, emana enerxía e sofisticación; o salmón é un ton suave e cálido que transmite calidez e unha sensación acolledora; o fucsia é unha cor intensa e audaz, unha fusión entre o rosa e o púrpura que esperta vitalidade e entusiasmo, por último, o coral é unha cor versátil que se asocia coa vitalidade e o dinamismo.

Agora ben, somos todos capaces de distinguir estes catro cores? Ou, pola contra, sería posible que non fosen vistos de igual forma por tres persoas escollidas ao azar?

Ninguén dubida que as cores son elementos fundamentais que dan vida e significado á nosa contorna, constituíndo unha parte esencial da nosa percepción. Ademais, inflúen nas nosas emocións, comportamentos e experiencias. E é que, desde o resplandor do amencer ata o suave solpor, as cores rodéannos e ofrécennos unha riqueza visual incomparable.

As cores, ademais, permítennos expresarnos e comunicarnos de maneira non verbal. Na arte, a elección cromática inflúe na narrativa da pintura e con eles somos capaces de transmitir estilos, estados de ánimo e personalidades.

Sen centrámonos agora no terreo da fisioloxía, a nosa visión das cores comeza cos sensores situados na retina, os fotorreceptores, que transforman a información da luz en sinais eléctricos que son enviadas ao cerebro.

Os seres humanos estamos dotados de tres fotorreceptores diferentes, chamados conos, para ver as cores: S, M e L (short, medium e long). O cono S é o que percibe mellor o espectro curto (azuis e violetas), o cono L distingue as lonxitudes longas (laranxas e vermellos) e, por último, os conos M están deseñados para captar as cores relacionadas no espectro do verde. A información, finalmente, combínase para crear a paleta cromática.

Se poñemos cifras a este universo de cores, estímase que na nosa retina hai, aproximadamente, uns sete millóns de conos, os cales nos permiten distinguir ata dez millóns de cores diferentes.

Se baixamos un banzo na complexidade histolóxica, a chave para ver o inmenso azul do ceo ou o verde do noso xardín reside nunhas moléculas chamadas opsinas, que se atopan localizadas nos conos.

As persoas daltónicas teñen unha debilidade patolóxica nos fotorreceptores para o verde, de forma que perden a sensibilidade aos tons relacionados con esta cor. No outro extremo atópanse as persoas que teñen catro fotorreceptores en lugar de tres, coñécellas como tetracrómatas e isto significa que son máis sensibles á cor na escala situada entre o vermello e o verde. Calcúlase que un 50% das mulleres teñen catro conos, en lugar de tres. Por iso son elas na súa maioría as que describen obxectos de cor magenta, salmón, fucsia ou coral.

Quizais, só quizais, cando os nosos devanceiros eran cazadores-recolectores cada sexo desenvolveu unhas habilidades cromáticas diferentes para realizar as súas actividades. As mulleres, máis dedicadas a labores de recolección, desenvolveron un mellor recoñecemento de obxectos estáticos, xa que era moi importante discernir as plantas velenosas das que non o eran. Pola súa banda, eles, os encargados da caza, especializáronse en detectar obxectos en rápido movemento.

Outro aspecto importante, e que pon de manifesto por que non todos detectamos os mesmos cores, é que os conos non están sós na retina, comparten hábitat cos bastóns, os cales permítenos ver a contorna cando a luz escasea. Estes fotorreceptores están especializados no espectro visual comprendido entre o S e o M, o que se corresponde cos tons do azul claro ou cian. Noutras palabras, percibimos de distinta forma as cores segundo a intensidade de luz que haxa no ambiente.

A todo isto, habería que engadir que o cristalino cambia coa idade, volvéndose máis opaco á luz azul, e que a mácula ocular pode entorpecer a visión dos tons máis fríos. Por último, pero non por iso menos importante, habería que engadir á ecuación da percepción das cores o acervo cultural, o cal intervén na categorización cromática da nosa contorna.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... A QUE SE DEBE A A NUBE BRANCA QUE FORMAN ALGÚNS EXTINTORES CANDO SE USAN?

Para coñecer a orixe do extintor témonos que remontar á antiga Roma, onde se usaban recipientes de bronce cheos de auga e area para extinguir pequenos incendios. Desde esa época apenas sufriu cambios ata o século XVII, cando o científico de orixe alemá Anbrose Godfrey (1660-1741) deseñou un dispositivo cun recipiente de vidro que contiña líquidos capaces de apagar incendios. Este extintor primixenio utilizaba un composto formado por auga, potasa e salmoira.

A medida que avanzou a Revolución Industrial foi necesario desenvolver extintores diferentes, desde aqueles que empregaban ácido sulfúrico e bicarbonato sódico ata outros que usaban dióxido de carbono e escuma química.

Cóntase que o primeiro extintor moderno debémosllo ao publicista inglés William George Manby (1765-1854) que tras observar as dificultades que tiñan que pasar os bombeiros de Edimburgo para chegar aos pisos máis altos dun edificio en chamas ideou un extintor formado por catro cilindros: tres levaban auga e o cuarto introducía aire a presión. Corría naqueles momentos o ano 1813.

Aínda así, foi preciso esperar ao ano 1912 para que o químico italiano Cesar Burali-Forti (1861-1931) inventase o primeiro extintor de po seco, un avance crucial que revolucionou o sector e converteuse no antepasado de moitos dos nosos modernos extintores.

Ao longo do século XX fixéronse máis avances, como a incorporación de extintores portátiles e eficientes, adaptados aos diferentes tipos de lumes (A, B, C, D e F), segundo os materiais inflamables involucrados.

- Clase A: lumes con combustibles sólidos como madeira, cartón, plástico etc.
- Clase B: lumes onde o combustible é líquido por exemplo o aceite, a gasolina ou a pintura.
- Clase C: lumes con combustible en estado gasoso como o butano, propano ou gas cidade.
- Clase D: lumes nos que o combustible é un metal: o magnesio, o sodio ou o aluminio en po.
- Clase K (ou F): lumes nos que hai involucrados aceites e graxas de orixe vexetal ou animal (por exemplo, nas cociñas).

Tendo en conta esta clasificación é máis fácil determinar que extintor é máis adecuado para cada caso concreto.

- Extintores de auga (A): adecuados para incendios de clase A. Posto que o axente é auga, antes de usalo, é importante asegurar que na contorna non hai corrente eléctrica que xerar un risco de electrocución.
- Extintores de auga pulverizada (AB): tampouco deben utilizarse en presenza de corrente eléctrica.
- Extintores de escuma (AB): do mesmo xeito que os anteriores, non debe utilizarse en presenza de electricidade.
- Extintores de po (ABC): é o extintor máis común dadas os seus multiples aplicacións. Por iso é o máis adecuado para locais e vivendas.
- Extintores de CO₂ (ABC). Tamén é un extintor moi polivalente pero co que hai que ter algunhas precaucións para evitar intoxicacións polo anhídrido carbónico (CO2). É o máis adecuado para equipamentos eléctricos.
- Extintores de Acetato de potasio (K): posúen unha alta capacidade para combater este tipo de lume por efecto de arrefriado.
- Extintores especiais (D): en xeral, son extintores que absorben a calor e/ou por arrefriado.

Un extintor consiste basicamente nun cilindro de aceiro que contén un axente extintor de incendios a presión, de modo que ao abrir unha válvula poida saír pola embocadura situada no extremo dunha mangueira. Ademais, dispón dun dispositivo para prevención de activado por accidente, o cal debe ser deshabilitado antes de utilizalo.

O mecanismo do extintor con dióxido de carbono funciona a través deste gas, almacenado a alta presión que afoga a chama baixando a temperatura e eliminando o osíxeno existente no lume. Hai que lembrar que para que exista lume é necesario que se dean simultaneamente tres elementos: unha materia combustible, un comburente –o osíxeno do aire- e calor que achegue a enerxía necesaria para activar a reacción.

Dado que o dióxido de carbono é un gas non combustible e que, ademais, non presenta reaccións químicas con outras substancias é posible introducilo sen necesidade de agregar outros produtos. A súa eficacia baséase na capacidade que ten para desprazar o osíxeno.

Cando se descarga un extintor de dióxido de carbono xérase unha especie de nube branca, debido á expansión do dióxido de carbono.

Non está de máis lembrar que o desprazamento repentino de osíxeno nun espazo pechado pode supoñer un risco para saúde en caso de inhalación, ata o punto de que se a concentración de dióxido de carbono é moi alta pode chegar mesmo a producir a morte por asfixia.

No ano 2015 deseñouse o primeiro extintor sonoro, capaz de apagar un incendio mediante as ondas hertzianas. Este tipo de aparellos emiten unhas ondas que oscilan entre os 30 e os 60 Hz as cales conseguen afastar o osíxeno das chamas o tempo suficiente como para que poida ser extinguido.

A xeneralización deste tipo de aparellos permitiría reducir totalmente a contaminación causada polos extintores convencionais, ademais de asegurar unha maior lonxevidade.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia e atpextintores.mx

SABÍAS QUE... POR QUE AS PELOTAS DE TENIS SON PELUDAS?

Segundo as cifras oficiais, no torneo Roland Garros utilízanse unhas 5.000 pelotasde tenis cada día de competición. O nome deste popular deporte fai referencia a tenez, unha palabra francesa que significaba recibir. E é que nos seus comezos o xogador que executaba un saque berraba ao seu rival Tenez (toma), para avisar que lle enviaba a pelota.O primeiro partido de tenis do que se teñen noticia foi un encontro entre dobres, máis concretamente, entre catro demos. Pasou á posteridade grazas ao monxe Caesarius de Heisterbach que o recolleu no Dialogus Miraculorum, unha obra escrita cara a 1219.O relato é verdadeiramente conmovedor, alí cóntallenos que un seminarista, Pierre, era coñecido pola súa estupidez e falta de memoria. Cansado de ser o ridículo dos seus compañeiros decidiu vender a súa alma ao diaño a cambio dunha pedra que contiña toda a sabedoría. Desta forma, da noite para a mañá, transformouse nun estudante exemplar, o cal posibilitou que co transcorrer do tempo fose o abade do mosteiro cisterciense de Morimond, no alto Marne.Unha vez que o clérigo caeu enfermo e faleceu catro demos extraeron a alma do seu corpo e fóronse a un val no que emanaban vapores sulfurosos, alí colocáronse dous en cada extremo e, coas uñas dos seus dedos, entretivéronse pasando e rachando a cada golpe a alma de Pierre.Lendas aparte, parece ser que as orixes do tenis atópanse en Francia, alá polo século XIV. Naquel momento o xogo consistía en golpear coa man unha bolsita rechea de pelo, a pelota.Para darlle unha maior velocidade ao xogo, tempo despois creouse unha pelota máis resistente e rechea dunha combinación de masilla e pelo. Durante os séculos as pelotas estiveron fabricadas de calquera material que puidese introducirse na súa cuberta, incluído os intestinos de animais.Hai algúns anos, durante a restauración dun dos tellados da abadía de Westminster, atopáronse pelotas de tenis do século XV elaboradas con pelo humano. Un feito que non debe sorprendernos, xa que está documentado que antes de que Ana Bolena fose executada mandouse cortar a súa cabeleira para que o tallo do verdugo fose máis efectivo, e co seu pelo enchéronse catro pelotas de tenis. Por certo, Enrique VIII non asistiu á execución, preferiu xogar un partido de tenis antes que ver como a súa esposa perdía a cabeza.Outro detalle importante é a cor das pelotas: verdes. Bueno realmente, se utilizamos o código de Colorhexa, a súa coloración é #ccff00, a cal pertence á categoría de ’amarelo fluorescente’ ou ’cal eléctrico’, unha tonalidade que algúns a perciben como verde e outros como amarela.Deixando aparte este matiz, ao longo da historia do tenis houbo pelotas brancas, negras e laranxas. A cor actual introduciuse en 1972 como unha imposición da International Tennis Federation, con ela pretendíase que os televidentes puidesen ver correctamente a pelota, xa que naquel momento os televisores transmitían tan só imaxes en branco e negro.Cando unha pelota de tenis é golpeada por unha raqueta confíreselle unha certa velocidade e rotación. Unha vez que comezou o ’voo’ a súa traxectoria dependerá dun polinomio no que forman parte a forza do golpe, a dirección da velocidade inicial, a velocidade de rotación, a dirección do eixo de rotación, a viscosidade do medio, a forza gravitatoria e a rugosidade da pelota.As actuais pelotas de tenis fabrícanse con ’pelo’ para que o tenista consiga dominar mellor o efecto e dirección dos golpes, posto que as pelotas ’peludas’ xeran unha maior resistencia ao aire, optimizando o resultado que se pretende conseguir.Ademais, as pelotas de tenis teñen que estar fabricadas nun único material, a fin de que as costuras non provoquen un mal bote ou un efecto irregular. Así mesmo, o peso, entre 56,7 e 58,5 gramos, e o radio son claves para que o rebote nunca sexa inferior aos 135 cm, pero tampouco superior aos 147 cm.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: Belén Díaz

SABÍAS QUE... POR QUE TEMOS PESADELOS?

Os pesadelos transcenden a realidade e mergúllannos no escuro abismo do descoñecido. Son como pasaxes lúgubres que nos conducen a dimensións paralelas infestadas de medos arraigados e visións perturbadoras. 

E é que durante o soño a mente convértese nun teatro surrealista onde os medos máis profundos atopan a súa resonancia. Nos pesadelos o control desvanécese e cede o escenario a criaturas sinistras, situacións angustiantes ou sucesos incomprensibles. A suor fría e os latexados acelerados do corazón son o selo característico destas vivencias oníricas.

Os pesadelos non discriminan por idade nin xénero; todos somos susceptibles á súa influencia. Frecuentemente, reflicten preocupacións profundas, ansiedades ou conflitos non resoltos na vixilia, manifestándose en secuencias aterradoras ou escenarios catastróficos. Agora ben, cales son os pesadelos máis repetidos? E, quizais o máis importante, por que se producen?

Calcúlase que o 90% da poboación espertouse algunha vez con suores frías, taquicardia e tremendo de medo. Segundo os expertos una dos pesadelos que máis se repiten é aquela en a que unha persoa imaxínase precipitándose ao baleiro, séguelle a caída de dentes (a cal a sofren unha de cada cinco persoas ao longo da súa vida), aquela en a que se nos esquece algo importante ou o pesadelo na que sufrimos un ataque violento.

Durante a Idade Media unha dos pesadelos máis repetidos eran os íncubos e os súcubos. Segundo o folclore os súcubos atacaban ás súas vítimas para absorber o sangue e a enerxía vital do home, mentres que os íncubos atacaban sexualmente á súa vítima ata facela perder a virxindade.

Os pesadelos adoitan ser máis frecuentes no primeiro terzo da noite e poden ser producidas por multitude de factores, entre os que se atopan o estrés e a ansiedade. Tamén poden ser provocadas por psicofármacos, medicación que se utiliza para o tratamento de enfermidades neurodexenerativas, como o Parkinson ou o Alzheimer, fármacos antihipertensivos ou drogas recreativas.

Segundo a Asociación Estadounidense do Soño os pesadelos, en contra do que viña pensando, poderían ter un efecto positivo para o noso cerebro, xa que lle axudarían a procesar algunhas experiencias intensas vividas ao longo do día.

E é que cando o noso cerebro está na etapa REM do soño, tanto a amígdala cerebral (a encargada de procesar as emocións) como o hipocampo (o responsable de almacenar os recordos) están moi activos. Dalgunha forma poderíase dicir que mentres durmimos organizamos e almacenamos as nosas vivencias, un fenómeno que se podería resumir en: «durmir para esquecer, durmir para lembrar». E é que, dalgunha forma, o soño axúdanos a fortalecer os recordos emocionais e a atenuar aquelas reaccións hostís.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia      Imaxe: conecta.tec.mx/es

SABÍAS QUE... POR QUE O IOGUR NATURAL SABE ÁCIDO?

Estímase que o iogur incorporouse á dieta dos nosos antepasados nun punto da liña do tempo situado entre o 10.000 e o 5.000 a. de C e nalgún lugar da antiga Mesopotamia.Dado que aquela sociedade era nómade, unha vez que se obtiñan os produtos alimentarios procedentes do gando (vacas, cabras, ovellas) tiñan que transportarse e almacenarse ata o seu posterior consumo.Debido a que naquela rexión as temperaturas eran moi elevadas o risco de que o leite se agrease e non puidese ser consumida era moi elevado. Por este motivo, os sumerios confeccionaron unhas bolsas fabricadas con intestinos de animais que contiñan mollos gástricos. Desta forma, cando o leite entraba en contacto con eles callábase, á vez que se volvía máis agre e preservábase durante un período de tempo máis prolongado.Os mesopotámicos non foron os únicos que conseguiron o iogur, sabemos que os hindús elaboraban o dahi e os persas o mast, produtos lácteos fermentados moi similares. Este último séguese elaborando a partir do leite de vaca ou de ovella e, ás veces, mestúrase con herbas, cogombros, allos, menta ou outras especias.Para coñecer os detalles científicos deste proceso foi preciso esperar ata o século XX, cando o ucraíno Elie Metchnikoff (1845-1916) observou que determinados microorganismos(Lactobacillus) tiñan a capacidade de transformar a lactosa presente no leite en ácido láctico, un composto que confería acidez, á vez que evitaba a aparición de bacterias patóxenas.Actualmente sabemos que a fermentación atópase favorecida pola acción da flora bacteriana (Lactobacillus bulgaricus e Streptococcus thermophilus) e que hai, como mínimo, cen millóns de microorganismos vivos por cada gramo de iogur.No proceso de fermentación a lactosa convértese en glicosa e galactosa, para despois dar lugar ao ácido láctico. Esta última transformación achega a acidez necesaria (pH 4.5) para que as caseínas, proteínas presentes no leite, comecen a agruparse, o que transforma o leite nun composto máis espeso.O nivel de acidez pode variar dun iogur a outro, xa que está influenciado por factores como o tempo de fermentación, a temperatura e o tipo de bacterias utilizadas durante o proceso de elaboración.Coa fermentación orixínanse dúas substancias: unha máis consistente, a callada, e outra líquida, o soro. No iogur normal o soro permanece xunto á parte callada, é o líquido que vemos cando abrimos a superficie do envase e que, en non poucas ocasións, eliminamos, un costume que deberiamos erradicar xa que forma parte do alimento.O produto final do iogur ten distintos graos de espesor, isto explica por que algúns se beben mentres que noutros é necesario utilizar a culler.No caso do iogur grego, unha vez que fermentou escórrese para extraer o soro e outros líquidos, co que se consegue un produto máis espeso e consistente. Se o proceso fixésese de forma tradicional habería que escorrelo en bolsas de tea de forma repetida ata conseguir a textura desexada.O proceso de filtración do iogur grego pode intensificar o sabor acedo, xa que ao eliminar o soro concéntranse os compoñentes, incluíndo o ácido láctico, o cal, como vimos, contribúe ao sabor acedo característico.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia

SABÍAS QUE... AS 10 PALABRAS DO NADAL EN GALEGO QUE DEBES SABER!

Que non falte o humor no Nadal / Faro de Vigo/Luis Davila

O Nadal é unha festividade moi arraigada na cultura galega e, por ende, está moi presente na súa fala. Existen unha gran cantidade de palabras e refráns para referirse a esta celebración e as súas tradicións. Con todo, estes termos e expresións non sempre se empregan ben. Institucións como a Real Academia Galega (RAG) lanzan propostas como o Portal das Palabras para promover os vocábulos propios da lingua e fuxir dos castelanismos e erros gramaticais. Aquí se inclúen os termos do Nadal que máis se empregarán nestas datas e que son máis susceptibles de pronunciarse incorrectamente como grilanda, xaneira ou lotaría.

Nadaliña, panxoliña e vilancico

Nadaliña é unha palabra que ten varias acepcións relacionadas co Nadal. Por unha banda é un sinónimo de panxoliña ou vilancico, é dicir, unha canción popular de tema relixioso que se canta nestas épocas. Pero tamén é unha felicitación ou mensaxe de afecto con texto, imaxes e mesmo música que nas proximidades do Nadal se envía a familiares e amigos.

Grilandas e festóns

Sen dúbida, unhas das partes preferidas da poboación chegada a época do Nadal é a decoración. Para isto podemos empregar grilandas, que son unha ‘tira de tecido con flores e follar, en forma de onda ou de coroa’, apunta a Real Academia Galega. É un adorno típico nas casas nestas festividades, como tamén o son os festóns, un aderezo de ‘flores e follatos entretecidos formando unha especie de trenza, que se colga por dous puntos en forma de arco’.

Acivro escríbese con ‘v’

Seguindo coa decoración temos o acivro, ao que tamén te podes referir como acevo ou xardón. É da familia das aquifoliáceas, de follas coriáceas e beiras onduladas e espiñentas, co froito en drupa vermello. Arredor desta planta creáronse moitas tradicións ao longo da historia. Os celtas consideraban o acivro sagrado e que atraía a boa sorte. Os xermanos colocaban unha póla del na porta das súas casas para afastar os malos espíritos. É unha planta que resiste as xeadas e que dá o seu característico froito en pleno inverno, polo que se emprega como símbolo da continuidade da vida. Na actualidade é unha especie moi valorada que se atopa en perigo de extinción.

O visgo, a planta do Nadal

O visgo é a planta que no Nadal se coñece como a planta do amor. A esta planta atribúenselle propiedades ‘máxicas’, existindo tradicións de orixe galaica e celta relacionadas coa fertilidade e o amor. Ate os nosos días chegou a tradición de bicarse cando nos atopamos debaixo dunha póla de visgo. É necesario non confundir esta planta co acivro xa que ambas as dúas se empregan como enfeites de Nadal.

Lotaría, e non ‘lotería’

A primeira cita é o sorteo da lotaría do Nadal o 22 de decembro, o xogo de azar no que para gañar teñen que coincidir unha serie de números no boleto.

Noiteboa

Coa casa ben decorada e cos amigos convidados chegamos a Noiteboa, do 24 ao 25 de decembro, previa ao día de Nadal. Esta palabra non só se usa para referirse a esta celebración, senón que tamén é unha ave nocturna.

Unha xaneira para o Aninovo

As xaneiras son para o Aninovo o que as nadaliñas para o Nadal: cántigas populares que se recitan o último día do ano para atraer a boa sorte. Tamén, o termo ‘aninovo’ pode utilizarse para referirse a un conxunto de coplas populares que se cantan para despedir o ano que remata e celebrar a entrada do que empeza, informa a RAG.

As badaladas de fin de ano

Na noite vella, a do 31 de decembro, celébrase a tradición de escoitar as badaladas das doce da noite e comer o mesmo número de uvas para entrar no ano con bo pé. O característico son que escoitamos, e que recibe o nome de badalada, prodúcese cando o badalo golpea na campá.

Friaxe no Nadal non fai mal

Non poden faltar as palabras para referirnos ao tempo que acompaña estas festas. Nesta caso a invernada é o tempo cru e rigoroso que dura varios días e que é típico do inverno. O frío e o mal tempo dan sentido ás recomendacións de buscar abrigo, e é por iso que nesta listaxe tamén é preciso incluír un refrán típico desta data: No mes de Nadal a carón da lareira vaite sentar. Existen moitas variantes de refráns relacionados co tempo atmosférico, xa sexa polo frío ou polos días curtos e as noites longas.

Para adozar as sobremesas

Para acompañar estas datas sempre hai nas sobremesas uns bos turróns que se compran na turronaría. Pero o turrón tamén ten outras acepcións. Na RAG indican dous significados para esta palabra, ademais do produto que se consome en Nadal: (Animal) que turra ou truca e Que porfía nas súas ideas ou actitudes e non escoita razóns, mesmo ante a evidencia de estar equivocado ou obrando mal.

FONTE: gciencia.com

SABÍAS QUE... POR QUE OS VOITRES NON SE INTOXICAN CANDO COMEN CARNE PODRE?

Os voitres, maxestosas aves preeiras de presenza impoñente, a miúdo son avistadas planeando en círculo ao bordo da estrada en busca dun cobizado festín. Desde as alturas son capaces de detectar a máis mínimo sinal de carne en descomposición.

Mentres que para algúns esta imaxe representa a eficiencia natural da cadea alimentaria, para outros é un recordatorio da fraxilidade da vida e das leis da natureza.

E é que, a pesar da repugnancia que nos poida causar velas en acción, non debemos esquecer que os voitres consomen e desfán millóns de quilos de carne putrefacta, a cal podería representar unha seria ameaza para a saúde pública.

Os voitres teñen unha distribución mundial e inclúen a vinte e tres especies diferentes da orde falconiforme. Son coñecidas pola súa capacidade para consumir carne en avanzado estado de descomposición de practicamente calquera vertebrado morto, sen sufrir efectos tóxicos, unha habilidade que fascinou á comunidade científica desde hai séculos.

Para alimentarse das súas presas estes animais inseren o seu pico nos orificios naturais do animal, en particular no ano, o cal as expón a un grupo de bacterias diferentes ás que están presente na carne en descomposición. Son microorganismos, como os Clostridium ou Fusobacterium, que habitan na materia fecal do animal morto.

Para levar a cabo a alimentación os voitres desenvolveron un sistema dixestivo excepcionalmente resistente e que evolucionou ao longo dos séculos. Por unha banda, teñen un ácido gástrico cun pH extremadamente baixo, ao cal se engade a presenza, na cámara estomacal, de dous tipos diferentes de bacterias.

Hai uns anos un equipo multidisciplinar de científicos estadounidenses e daneses analizaron o ADN das comunidades de bacterias capaces de sobrevivir no intestino dos voitres americanos. A análise das mostras recollidas detectou a presenza de tan só 76 bacterias fronte aos 528 microorganismos diferentes que estaban presentes na cara do animal. Noutras palabras, máis do 85% dos patóxenos foran eliminados ao pasar pola cámara gástrica destas aves.

Os voitres, ademais, dispoñen dun sistema inmunolóxico altamente adaptado, que lles permite lidar con patóxenos que para outros animais poñerían a súa vida en perigo. De forma simultánea, desenvolveron unha tolerancia a certas bacterias e toxinas que están presentes na carne descomposta, o cal proporciónalles unha inmunidade engadida. Entre estes patóxenos atópanse bacterias como a Salmonella ou o Clostridium, comúns na carne en descomposición.

Por se todo isto non fose suficiente, o metabolismo dos voitres é extremadamente rápido, o cal limita ao mínimo o tempo que as toxinas permanecen no seu corpo. Isto permite a estes animais consumir grandes cantidades de carne rapidamente e, posteriormente, eliminar as substancias tóxicas.

Outra peza fundamental no seu organismo é o sistema de defensa antioxidante, que contrarresta o dano causado polos radicais libres derivados da descomposición da carne.

En conclusión, a resistencia dos voitres á carne descomposta é o resultado dunha combinación de factores fisiolóxicos, evolutivos e metabólicos, un fenómeno fascinante e único no reino animal, que aínda segue sendo obxecto de estudo e investigación a nivel mundial.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: revistajaraysedal.es

SABÍAS QUE... POR QUE OS AVIÓNS DEIXAN UN RONSEL BRANCO?

Os sucos brancos que deixan os avións no ceo, tamén coñecidos como ronseis de condensación ou rastros defractarios, son o resultado dun complexo polinomio. Por unha banda, as nubes fórmanse cando unha masa de aire condénsase, é dicir, cando a súa humidade alcanza o cento por cento, e para que isto ocorra a temperatura ten que ser extremadamente baixa. Os avións comerciais voan na capa máis alta da troposfera, onde a temperatura atópase ao redor de -56ºC.

O segundo aspecto a ter en conta son os motores. Sabemos que os avións os utilizan para xerar unha forza de empuxe e que no proceso quéimase combustible e osíxeno, xerando unha serie de gases de combustión (dióxido de carbono, óxidos de xofre e nitróxeno, partículas metálicas e feluxe) e vapor de auga.

O vapor de auga atópase moito máis quente que o aire ambiental, de forma que se condensa e orixina o suco níveo ao que nos teñen afeitos os avións. Dalgunha maneira este fenómeno parécese á pequena nube que se forxa cando exhalamos aire unha mañá de moito frío.

O último compoñente do polinomio sería a expansión do gas ao saír do avión, dado que dentro do motor as moléculas atópanse moito máis comprimidas.

E a todo isto habería que engadir, ademais, que para poder velas necesitamos que o vento sexa uniforme e non demasiado intenso e que non haxa nubes nas capas máis baixas.

Os anglosaxóns denominan ao ronsel dos avións co termo contrail, que é unha contracción de condensation (condensación) e trail (ronsel).

A seguinte cuestión que expón este fenómeno físico é por que non todos os avións deixan un ronsel. Seguro que en máis dunha ocasión vimos a dous avións que, supostamente, voan á mesma altitude pero que tan só un deles xera ronseis de condensación. Isto débese, basicamente, á eficiencia dos seus motores.

A eficiencia dun turborreactor mídese polo coeficiente entre o traballo realizado polo motor e a enerxía química que produce. Canto máis eficiente sexa o motor, a menos altitude comezará a xerar o ronsel.

Nestes momentos a aviación está a usar os motores máis eficientes que existen, polo que os avións debuxan ronseis a altitudes cada vez máis baixas, pero como aínda conviven avións de diferentes xeracións é posible observar como algúns deixan ronseis e outros non.

Un aspecto interesante en relación cos ronseis é que a súa natureza e persistencia pode servir para predir as condicións meteorolóxicas. Por exemplo, un suco que sexa delgado e de curta duración traduce a existencia de aire con pouca humidade e gran altitude, o que predí un bo tempo; mentres que un suco espeso e duradeiro é sinal de aire húmido a gran altitude, o cal pode ser un indicador temperán de tormentas. Se, polo contario, o que o avión deixa é un ronsel que se agranda, pode indicar a proximidade de choivas.

En ocasións, durante as exhibicións aéreas, podemos observar que os ronseis son de cores. Hai que ter presente que este tipo de voos fanse a baixa altitude, para que se poidan gozar, e habitualmente durante os meses estivais, cando hai bo tempo e as temperaturas son elevadas. Estes ’surcos policromados’ conséguense mesturando colorantes e liberándoos no momento idóneo, por tanto, non se tratan de verdadeiros ronseis de condensación.

Por último, hai un tipo de ronseis moi rechamantes, as que deixan os avións cando superan a velocidade do son: unha nube que adquire a forma de disco ou de cono. Denomínanse nubes de condensación Prandtl-Glauert e fórmanse como consecuencia dunha caída súbita da presión do aire.

FONTE: Pedro Gargantilla/abc.es/ciencia    Imaxe: ADOBE STOCK