ZONA VERDE

RESOLTO O MISTERIO DA POLONIA DE MAUD RISE

A misteriosa polinia rexistrada polos satélites en 2017 e que só se viu otra vez en 1970 / Imaxe: Scar Atlas/abc.es

En  glacioloxía (a ciencia que estuda os glaciares), unha polinia é un espazo aberto de auga líquida rodeada de xeo que se forma nos polos. É dicir, unha sorte de lago no medio de auga conxelada que se forma por varios motivos e de forma cíclica. De feito, algúns animais, como as morsas, aprovéitanse deste fenómeno para non ter que emigrar ao sur e poder pescar nestas augas líquidas. Con todo, a polinia de Maud Rise é máis complexa e trouxo de cabeza aos científicos. Por que xurdiu só dúas veces e nos meses máis duros do inverno antártico?

Agora un estudo publicado na revista Journal of Geophysical Research: Atmospheres di ter a resposta ao fenómeno que foi descuberto polos satélites por primeira vez en 1970. Situada no centro dunha bolsa de xeo no mar de Lázarev, a polinia non se volveu a repetir ata 2017, inquietando á comunidade científica, xa que se orixinou no momento en que as capas de xeo son máis espesas. No momento do descubrimento, a polinia tiña aproximadamente 9.500 quilómetros cadrados (equivalente á masa de terra do estado de  Connecticut, en Estados Unidos). Pero nun mes medrou en máis de 740% ata os 800.000 quilómetros cadrados. Finalmente, fusionouse co océano aberto unha vez que o xeo comezou a retirarse ao comezo dos meses de verán austral.

Debido ao difícil acceso ao lugar, o equipo tivo que axudarse das observacións con satélites e datos meteorolóxicos. Con esta información descubriron que os ciclóns (tan intensos como a categoría 11 na Escala Beaufort) crean dúas correntes opostas que moven o xeo en dirección contraria, abrindo a polinia no centro. Coma se desgarrásese o xeo da plataforma.

Sen o efecto illante da capa de xeo mariño, unha polinia permite que a atmosfera e o océano intercambien calor, impulso e humidade, o que xera impactos significativos no clima. A convección dos océanos que ocorre dentro da polinia, trae auga quente á superficie, que  derrite o xeo mariño e evita que se forme xeo novo.

A investigación tamén apunta a que a relación entre as  polinias e os ciclóns pode provocar que estes fenómenos sexan moito máis frecuentes en climas máis cálidos, "porque estas zonas están expostas a ciclóns máis intensos", indican os investigadores. De feito, estudos anteriores sinalan que a maior calor, os ciclóns polares intensificaranse, ademais de que os ciclóns extratropicais (os que se forman na zona tépeda do planeta) moveranse cara á Antártida, "o que podería diminuír a extensión do xeo mariño e facer que as áreas das  polinias achéguense máis á zona de formación dos ciclóns", agregan.

FONTE: abc.es/ciencia

DÍA DA TERRA

 

O Día da Terra, que se conmemora hoxe, tenta concienciar ao mundo cada 22 de abril da necesidade de protexer o medio ambiente e a conservación da Terra. Este ano o lema fai referencia á biodiversidade de especies que hai no planeta: “Protexamos as nosas especies”.

Ao referirnos á biodiversidade, que é a variedade de seres vivos que existe no planeta, a cantidade de especies de flora e fauna que desaparece na Terra estímase que rolda entre as 150-200 cada 24 horas. Este ritmo mingua a pasos axigantados a biodiversidade do planeta e, por desgraza, os humanos temos tanto que ver no problema que o ritmo actual é mil veces maior que se fose unha extinción natural de especies.

Nas nosas mans está en frear esta desaparición!

DATOS RECICLAXE 2018

 

A reciclaxe de envases domésticos medrou en 2018 o mesmo que a suma dos tres anos anteriores. A achega cidadá aos contedores amarelo (envases de plástico, latas e briks) e azul (papel e cartón) aumentou máis dun 12%, unha tendencia que se repetiu en todas as Comunidades Autónomas. Dende Ecoembes, a organización que xestiona a recuperación destes refugallos, cualificouse o ano de "histórico e clave": "Separar o lixo xa é un hábito incontestable que forma parte da paisaxe urbana", afirmase na presentación do informe anual. "Son 36 millóns de cidadáns os que están a lograr este cambio social".

Segundo datos da entidade, cada español achegou 15,7 quilos de envases de plásticos, latas e  briks, un 12,3% máis que en 2017. Respecto a os envases de papel e cartón, cada fogar separou 18,1 quilos, un incremento do 12,4%. Tras este exercicio, a taxa de reciclaxe destes desperdicios, que supoñen aproximadamente o 8% do lixo urbano xerado en España, sitúase no 78,8%, por encima do 65% que esixe a UE para esta tipoloxía de aquí a 2025.

 Segundo as súas estimacións, os 1,4 millóns de toneladas de refugallos reciclados deixaron aforros ambientais de 1,45 toneladas de materias primas, 1,6 toneladas de CO₂ e 20,3 millóns de m³ de auga. Ao que hai que sumar 9.400 postos de emprego verde creados.

 En España, cada cidadán xera 460 quilos de lixo ao ano, segundo  Eurostat.

FONTE: elpais.com/espacioeco

RAÑACEOS DE MADEIRA

 

 O edificio Mjøstårnet con estrutura de madeira, na cidade de Brumunddal (Noruega)
 

O mundo disputa unha carreira por construír o edificio de madeira máis alto. Estes rañaceos sen formigón nin aceiro buscan espertar conciencias. E, sobre todo, ser pioneiros en  desdiebuxar os límites da madeira como material de construción. Noruega é un dos países que máis lonxe e máis alto levaron esta encomenda. A cidade de Brumunddal, a 150 quilómetros de Oslo, alberga o rañaceos de madeira máis alto do mundo. Mjøstårnet, que comezou a construírse en abril de 2017 e foi inaugurado a semana pasada, é un edificio de 85,4 metros de altura que evidencia que é posible construír ao alto con materiais sustentables. O investidor noruegués Arthur Buchardt é o promotor deste ambicioso símbolo verde. Ten 18 pisos e alberga un hotel, apartamentos, oficinas, un restaurante e áreas comúns.

 Á marxe da altura, o certo é que o cambio climático e os acordos internacionais sobre o clima están a potenciar o uso de materiais respectuosos co medio ambiente.  Non se trata só de construír casas de madeira. Require moita menos enerxía no proceso de transformación que o aceiro ou o formigón. As emisións de CO₂ pola fabricación da estrutura de madeira son cinco veces máis baixas que se se realizan en formigón, e oito que en aceiro. A enerxía para producir unha viga de madeira laminada é unha sexta parte da requirida para unha de aceiro de resistencia comparable.

Unha vez construído o edificio, a madeira contribúe ao aforro de enerxía polas súas calidades como illante térmico. Considérase que unha parede de madeira illa 15 veces máis que un muro de formigón. Ao final, pódese aforrar ata un 90% de enerxía respecto a un edificio convencional.

Agora ben, moi ao contrario do que pode parecer, o custo de construción con madeira é máis caro que con formigón, pero os aforros enerxéticos conseguen amortizar o investimento nun prazo de oito a dez anos

FONTE: Sandra López Letón/elpais.com

A TEMPERATURA NAS CIDADES ESPAÑOLAS SUBÍU O DOBRE QUE A MEDIA MUNDIAL EN 50 ANOS

Aumento das temperaturas. Variación entre o lustro 1988-1992 e o último (2014-2018)

As temperaturas nas cidades españolas non deixaron de subir nas últimas décadas. Nos 30 anos máis recentes, a temperatura media das capitais de provincia elevouse practicamente un grao. E alí onde os datos permiten remontarse máis atrás, como Barcelona, Alacante, Madrid e unha trintena de cidades máis, o incremento é aínda maior, por encima dos 2 graos centígrados. Tales subidas son superiores ás do resto do país e dobran as sufridas polo planeta no seu conxunto. E aínda que a subida non é homoxénea (hai cidades que sofren máis o cambio climático e que, previsiblemente, sufrirano máis no futuro, e outras, como Salamanca, onde mesmo as temperaturas baixaron) é indubidable que a era do cambio climático urbano está aquí.

Se se observa o mapa de España pódese ver que o quecemento urbano é maior na porción mediterránea do país. Deixando ao carón Ourense, coa súa particular topografía, no fondo da depresión do río Miño, a decena de cidades onde máis subiu a temperatura está na parte este e sur do país.

Nas cidades españolas, como no resto de cidades do mundo, o papel das augas escuras interprétano o cemento e o asfalto. En xeral, os materiais cos que están feitas as urbes teñen unha maior calor específica que o chan rural ou a cuberta vexetal. Pero hai outras causas que explicarían por que as cidades quéntanse máis. A mesma pavimentación diminúe a evaporación e as canalizacións e rede de sumidoiros reducen aínda máis a capacidade de  transpiración urbana. Ademais, a xeometría urbana atrapa maior radiación solar e frea os ventos que puidesen refrescar o ambiente. Tampouco a contaminación axuda a disipar a calor acumulada, do mesmo xeito que a menor porción de ceo nocturno visible. Pero é que ademais, a cidade xera a súa propia calor. A esta chegan grandes cantidades de enerxía en forma de electricidade ou combustibles, unha enerxía que libera calor ao usala. Todo isto explica por que as cidades teñen un extra de temperatura e o fenómeno ten un nome: efecto illa de calor urbana.

Todos os informes e estudos indican que, se non se reducen drasticamente as emisións de CO₂, o quecemento global seguirá en aumento. Hai estimacións que sitúan a subida media global en ata 5º. E as cidades? A clave é a poboación: "Se a cidade non medra, e as cidades españolas non o están facendo, non aumentará a intensidade da illa de calor. Pero é evidente que, ao aumentar por igual as temperaturas no campo e a cidade, os que viven nos centros urbanos experimentarán temperaturas máis extremas", comenta Javier Martín Vide, catedrático de Xeografía Física da Universidade de Barcelona, que leva décadas estudando iste fenómeno.

FONTE: Miguel A. Criado e Daniele Grasso/Materia/elpais.com

AS ONDAS DE CALOR NO MAR TEÑEN OS MESMOS EFECTOS QUE OS INCENDIOS MOS BOSQUES

Algas kelp no océano Atlántico / Imaxe: Juan Carlos Calvín/elmundo.es

As ondas de calor non só afectan á superficie terrestre, senón tamén á vida nos océanos. As subidas precipitadas das temperaturas son cada vez máis intensas, severas e longas nos mares. E os seus efectos son devastadores sobre as herbas mariñas, as barreiras  coralinas, as algas, o plancto e toda a cadea alimenticia.

Un estudo realizado pola Asociación Biolóxica Mariña de Plymouth e pubicado na revista científica Nature Climate Change indaga como nunca antes neste fenómeno, a partir de 116 informes en todo o mundo e de 8 casos concretos de ondas de calor mariñas nas tres últimas décadas, incluída a coñecida como "Ningaloo Neno" que fixou un récord na franxa costeira de Australia en 2011.

"As ondas de calor no mar son como os incendios provocados polas altas temperaturas nos bosques", advirte autor da investigación.

O número de total de días acumulados de ondas de calor nos mares aumentou un 50% nos últimos 30 anos. Entre o 2014 e o 2016 chegáronse a triplicar, cunha intensidade especial no Atlántico sur e no Pacífico. A temperatura media na superficie dos océanos é de 17 graos, pero nas ondas de calor pode superar os 25 ou mesmo os 30 graos.

Ao longo do século pasado, estímase que o aumento das temperaturas nos océanos foi de apenas 0,1 graos, en contraste coa subida de 0,6 graos na superficie terrestre. O quecemento acelerouse con todo no que vai de século: nos últimos cinco anos déronse as temperaturas máis altas no mar desde que hai rexistros.

Á preocupación polo quecemento e a acidificación dos océanos únese agora a inquietude polos efectos das ondas mariñas de calor que poden causar temperaturas extremas por cinco ou máis días seguidos.

Os efectos colaterais fixéronse xa sentir en terra e en afecta á vida dos humanos, como ocorreu coa onda de altas temperaturas que sacudiu o Atlántico occidental no 2012, que causou danos severos ás poboacións de lagostas e que creou tensións fronteirizas entre Estados Unidos e Canadá.

FONTE: Carlos Fresneda/elmundo.es/ciencia

REBOBINAR O CAMBIO CLIMÁTICO: CONVERTIR O DIÓXIDO DE CARBONO EN CARBÓN

Esquema do proceso  catalítico. O proceso proposto baséase nas medicións operativas de Raman, inclúe reaccións  precatalíticas e o ciclo  catalítico para a redución de CO₂ a láminas de carbono amorfo / Imaxe: nature.com

Un grupo de investigadores en Australia desenvolveu un método para transformar o dióxido de carbono (CO₂) nun material sólido, similar ao carbón, un avance que podería revolucionar o enfoque mundial sobre captura e almacenamento deste gas de efecto invernadoiro. A viabilidade de retirar e transformar o CO₂ presente na atmosfera veuse debatendo durante máis dunha década nas reunións internacionais sobre cambio climático e nos círculos académicos, pero non foi ata estes últimos anos cando os primeiros ensaios serios están a comezar a materializarse.

"Anteriormente o CO₂ só se conseguiu converter a estado sólido a temperaturas extremadamente altas, o que o facía inviable a escala industrial", sinala un dos investigadores do achado cuxos detalles aparecen en Nature Communications. "Pero grazas aos metais líquidos que utilizamos como catalizadores, demostramos que tamén é posible logralo a temperatura ambiente, nun proceso que é á vez eficiente e escalable".

Para conseguir esta reconversión do CO₂ os investigadores australianos deseñaron un catalizador a partir dunha aliaxe de galio non tóxico, cunhas propiedades específicas, que activan o proceso e fano extremadamente eficiente como condutor de sinais eléctricos. O dióxido de carbono disólvese nun recipiente que contén unha mestura entre un líquido electrolítico e unha pequena cantidade de metal, que logo se carga cunha corrente eléctrica. Así o CO₂ vaise depoñendo lentamente en escamas sólidas de carbono, que se desprenden de maneira autónoma da superficie do metal líquido, o que permite unha produción continua. "Aínda que non podamos ir cara atrás no tempo, facer que o dióxido de carbono volva ser carbono e poder enterralo despois, é como atrasar o reloxo das emisións", afirman.

O método ten, ademais, outras vantaxes adicionais. "O material resultante retén a carga eléctrica, que o converte nun  supercondensador, polo que podería ser utilizado posteriormente como un compoñente para futuros vehículos", afirman. "O proceso tamén produce un combustible sintético como  subproducto, que podería ter outras aplicacións industriais".

Pese ao potencial do achado, os autores son os primeiros en sinalar que esta técnica non é unha panacea contra o cambio climático nin unha licenza para seguir contaminando. A raíz do quecemento global atópase na liberación á  biosfera de grandes cantidades de carbono procedentes do interior do planeta, o que resulta no aumento das temperaturas da superficie.Así que para atallar o problema ábrense dúas vías, diferentes aínda que complementarias.

A primeira, e máis directa, é acabar coas emisións, reducindo o consumo e a produción industrial e utilizando enerxías alternativas. A segunda, consiste en eliminar o CO₂ unha vez liberado na atmosfera e volver poñelo baixo a cortiza.

FONTE: Amado Herrero/elmundo.es/ciencia

RESPOSTAS AOS TÓPICOS SOBRE MEDIO AMBIENTE E RECICLAXE IV (FIN)

Extinción de especies / Imaxe: animalesenpeligrodeextincion.es

4. Non pasa nada porque desaparezan especies

En serio non pasa nada? En pouco máis de 40 anos, perdeuse o 60 por cento das poboacións de aves, mamíferos, anfibios e réptiles debido á actividade humana, segundo o Informe Planeta Vivo de World Wildlife Fund (WWF). Un dato máis que evidente, segundo esta organización  conservacionista, “para redefinir a nosa relación co Planeta”.

As poboacións máis afectadas son as de auga doce, que descenderon un 83 por cento e os ecosistemas das zonas tropicais de América Central e do Sur son os máis ameazados.

O citado informe describe a biodiversidade (o conxunto de especies vexetais e animais que viven nun espazo determinado) como “a infraestrutura que mantén toda a vida na terra”. A súa existencia é, por tanto, un requisito indispensable para que os humanos podamos seguir vivindo nela.

A súa desaparición está tamén ligada para os efectos do cambio climático, provocado pola pegada do home. A Comisión Europea sinala na súa páxina web que “moitas especies de plantas e animais continúan tendo problemas para adaptarse e corren un grave perigo risco de extinción se as temperaturas medias globais seguen subindo de maneira descontrolada”.

Pensa en que pasaría se desaparecesen as abellas. De feito, moita xente faio. Esa pregunta foi unha das máis buscadas en Google en 2015. Se se extinguen, destruiríase o equilibrio ecolóxico da Terra, asegura Greenpeace. Tan brutal como sinxelo. O seu  polinización é unha peza fundamental para que as especies vexetais sigan existindo. Noutras palabras, se falta esa pequena parte da fauna, destrúese a flora.

FONTE:verne/elpais.com