#DígochoEu: Se non é correcto dicir *lexos, tampouco o é *alexarse
Nada de *lexos nin *alexarse. Esther danos as formas correctas en galego!
#DígochoEu
A ORIXE DAS PALABRAS: FACERSE O SUECO
O dito popular “facerse o sueco” fai referencia a unha persoa que tenta facerse o descoidado para que pareza que algo non ten que ver con el. Desentenderse, finxir que non entende.
Un exemplo diso sería cando un vai camiñando pola rúa e atópase con alguén a quen non quere ver e faise o descoidado, esa persoa estaríase a facer o sueco. Outra opción sería cando nunha conversación alúdese a un feito que fai referencia a algún dos presentes e iste fai coma se a cousa non fóra con el.
Segundo algúns autores, a orixe faría referencia á forma en que actuaban os mariñeiros suecos ao atracar nos nosos portos, onde non podían entender o que se lles dicía xa que descoñecían a nosa lingua. É dicir, que viría por imitación a eses mariñeiros, facendo que non entenden do que se lles fala e tendo así relación coa expresión “facer oídos de mercador”, cuxo significado sería o mesmo que a expresión “facerse o sueco”.
Con todo, a pesar da referencia ao xentilicio do país escandinavo, o certo é que, probablemente, a súa orixe nada ten que ver cos habitantes de Suecia, senón máis ben cos zocos, si, cun tipo de calzado. E preguntarasche, por que? Pois ben, en realidade, a palabra sueco á que fai referencia o dito, proviría do vocábulo latino soccus, que é como se chama o tipo de calzado que utilizaban os cómicos nas representacións de teatro cómicas na antiga Roma, e en contraposición do coturno, o zapato que utilizaban os actores que representaban dramas. Esta é a tese que defende o lexicógrafo José María Iribarren no seu libro O porqué dos ditos. Da palabra soccus deriva a palabra zoquete, que segundo a RAG , e entre outras acepcións, significa “Persoa de pouco entendemento ou disposición”. Isto significaría que o que se fai o sueco faríase curto entendedor e por tanto tería sentido como explicación do dito.
FONTE: allianz-assistance.es/blog Imaxe: escribirbienyclaro.com
SOLUCIÓN ENCRUCILLADO CLXXV
VERTICAIS: 1. Aloumiñar 3. Llobregat 4. Radon 5. Tiber 6. Meis
HORIZONTAIS: 2. Mildio 7. Bombardino 8. Breca 9. Sucre 10. Actinidia.
Máis cultura xeral!
CANTO SABES DE ESTREMADURA? V
Continúo coa serie adicada a Estremadura, comunidade autónoma situada no centro-oeste da península ibérica. Un espazo de grandes contrastes e está considerado como un dos máis importantes enclaves ecolóxicos de España. O seu patrimonio histórico é, igualmente, un dos máis sobresalientes da Península Ibérica.
A contestación correcta á pregunta de onte é Badaxoz. Cunha poboación de 150.570 habitantes (INE 2024), é a cidade máis poboada de Estremadura e o seu maior centro económico, comercial e de servicios. Séguelle Cáceres con 96.441 habitantes (INE 2004).
E imos coa pregunta de hoxe!
5. Cal é aproximadamente, a extensión de Estremadura?
- 30.000 km2
- 40.000 km2
- 50.000 km2
Mañá a solución e unha nova proposta!
FONTE: es.wikipedia.org Imaxes: idealista.com e t3.gstatic.com
CANTO SABES DE ESTREMADURA? IV
Continúo coa serie adicada a Estremadura, comunidade autónoma situada no centro-oeste da península ibérica. Un espazo de grandes contrastes e está considerado como un dos máis importantes enclaves ecolóxicos de España. O seu patrimonio histórico é, igualmente, un dos máis sobresalientes da Península Ibérica.
A contestación correcta á pregunta de onte é 2. A saber…
E imos coa pregunta de hoxe!
4. Cal é a poboación con maior número de habitantes de Estremadura?
- Mérida
- Don Benito
- Cáceres
- Badaxoz
Mañá a solución e una nova proposta!
FONTE e Imaxes: es.wikipedia.org
ENCRUCILLADO CLXXV
VERTICAIS: 1. Tratar con cariño ou afago [a alguén] para producirlle agrado 3. Nome do río máis grande de cataluña que discorre integramente pola comunidade, con nacemento no concello de Castellar de n’Hug e desembocadura no mar Mediterráneo 4. Elemento químico do grupo dos gases nobres, radioactivo, orixinado por descomposición do radio, de símbolo Rn e que está asociado ao cancro de pulmón, presente en altas concentracións no 70% do territorio galego 5. Nome do río que pasa po Roma 6. Concello da provincia de Pontevedra, pertencente á comarca do Salnés, con capitalidade no Mosteiro.
HORIZONTAIS: 2. Enfermidade criptogámica das plantas que ataca especialmente a viña e se manifesta pola aparición de manchas nos órganos afectados (follas, flores e froitos) 7. Instrumento de vento, de metal e tubo curvado, moi semellante á tuba, tamén coñecido como eufonio 8. Peixe da familia dos espáridos, de corpo oval duns cincuenta centímetros de lonxitude, cor rosada, co dorso máis escuro e ás veces con pequenas manchas azuis e fociño alongado, de nome científico Pagellus erythrinus 9. Capital de Bolivia 10. Planta do kiwi.
A ORIXE DAS PALABRAS: ACABAR COMO O ROSARIO DA AURORA
O Rosario da Aurora de Eugenio lucas Velázquez / Museo Carmen Thyssen Málaga
"Acabar como o rosario da aurora", en realidade, non lembra a ningunha muller (ou podería dicirse que a todas? Agora descubrirás por que), senón que evoca a un pasado no que se levaba a cabo unha práctica devocional que tiña para longo. Estamos concretamente no século XII, e hai que rezar cento cincuenta avemarías en recordo dos cento cincuenta salmos. Así empezou todo isto, que se di pronto.
Divulgada polos cistercienses, a curiosa actividade foise popularizando na península cristiá, alcanzando o seu momento de gloria (nunca mellor dito) no século XIX, cando se converteu na devoción máis característica das familias católicas.
En concreto, inmersa neste escenario de fe colosal, o rosario da aurora converteuse nunha procesión na que se recitaba e cantábase o rosario polas rúas á primeira hora da mañá. Tiña lugar en determinadas datas sinaladas, sendo frecuente sobre todo o primeiro domingo de maio e a primeira semana de outubro.
Pero quen a creou e deu nome? Pois o mismísimo papa Gregorio XIII. A súa idea era conmemorar a vitoria da frota cristiá fronte ao exército turco na batalla de Lepanto en 1571. Sempre se creu que a Virxe María botáralles unha man, xa que ocorreu o día 7 de outubro.
A idea tiña bo potencial, e así, con ela de fondo, non tardaron en proliferar por todas partes as confrarías do Rosario, e foron estas as que, seguindo as ordes do papa repetiron ata a saciedade aquelas letras que, entre unha cousa e outra xa eran un xesto tan típico como para designar algo, servir de nome, permanecer eterna.
A expresión "acabar como o rosario da aurora" fraguouse na época da revolución liberal de 1868 en España, alcumada a Gloriosa. Esta revolución deu paso a un período de sutís liberdades democráticas coñecido hoxe como o Sexenio, que transcorreu entre 1868 e 1874. Naqueles anos, o movemento obreiro e a pequena burguesía irromperon na vida política dando forma a espazo social sen precedentes.
Así, mentres as ideas políticas destes grupos collían cada vez máis forza, a Iglesia continuaba facendo mostras da súa capacidade de influencia, mantendo costumes como rezar o rosario colectivamente e en público, tal e como se fixo sempre. Con todo, o rexeitamento cara á doutrina disciplinaria da devandita institución para entón provocara unha ira anticlerical. Boa parte da poboación desatouse contra esta e outras prácticas, provocando altercados que a miúdo tomaron forma de auténticas batallas campais entre devotos cristiáns e críticos do carácter autoritario da relixión.
FONTE: C. Macías/elconfidencial.com
Un novo rexistro fósil demostra que as formigas conquistaron a Terra hai 113 millóns de anos
Fotografía dos restos fósiles dunha formiga Vulcanidris cratensis fosilizadas nunha rocha / Anderson Lepeco
As formigas están por todas partes. Atópanse de forma natural en cada un dos continentes do planeta, excepto a Antártida, cunha poboación estimada de 20 cuatrillones de insectos vivos: 2,5 millóns por cada ser humano que habita a Terra. As formigas saben como protexer árbores a cambio de refuxio, como usar a súa intelixencia colectiva mellor que os humanos e ata se podería dicir que teñen coñecementos de física e arquitectura. O dominio ecolóxico destes insectos moldeou ecosistemas desde hai, polo menos, 113 millóns de anos. Así o determinou un estudo publicado en Current Biology describe unha nova especie, a Vulcanidris cratensis, o rexistro máis antigo e confiable dunha formiga descuberto ata a data.
O fósil pertence a un grupo xa extinto de himenópteros, os Haidomyrmecinae, coñecidos como hell ants (formigas do inferno) e caracterizado por ter mandíbulas inusuais para capturar ás súas presas usando morfoloxías depredadoras. Estes insectos habitaron o planeta desde o Cretácico temperán ata a súa extinción hai 75 millóns de anos. Por ese entón, os mega continentes Gondwana e Laurasia estaban en proceso de fragmentación, as primeiras plantas con flores comezaban a aparecer e os dinosauros e os primeiros mamíferos diversificáronse.
Anderson Lepeco, entomólogo na Universidade de São Paulo (Brasil), é o autor principal do estudo e responsable do achado. O científico conta que se atopaban estudando unha colección de fósiles extraídos da formación Crato, un famoso xacemento situado na meseta de Araripe, no nordés de Brasil. Buscaba avespas e abellas, os grupos nos que está especializado. De súpeto, topouse co que parecía unha formiga voadora perfectamente conservada entre a rocha. “Parecíase moito a algúns exemplares conservados en ámbar de Myanmar”, di. E agrega: “Quedei en shock”.
Os investigadores puideron reconstruír o seu corpo case completo utilizando tomografía computarizada, incluso algunhas das partes que están incrustadas dentro da rocha. A mandíbula orientada cara a adiante, as ás venosas, a lonxitude das antenas e o tipo de articulación das patas co tórax axudaron a Lepeco e o seu equipo para identificar ao espécime como unha formiga do inferno.
Este grupo de especies xa apareceran antes no Sueste Asiático e na Europa Occidental, conservadas en resina fosilizada. Pero a que atoparon agora en Brasil desafía a comprensión que os científicos tiñan da evolución e a distribución global das formigas ao longo do tempo, porque é 13 millóns de anos máis antiga que as xa coñecidas, e máis grande. “É unha das primeiras liñas que apareceu na evolución das formigas, e iso faia notable. Agora sabemos que estes insectos existían na Terra moito antes do que pensabamos”, explica Lepeco.
Outro elemento que este achado achegou á discusión é como as formigas se adaptaron e diversificaron para, á súa maneira, conquistar o planeta. “As formigas do inferno son un grupo moi especializado e con este fósil sabemos que xa tiñan esas adaptacións morfolóxicas tan particulares desde o comezo da súa evolución”, destaca o entomólogo brasilero. Isto significa que os himenópteros tiveron unha explosión na diversificación das súas especies desde un inicio.
Os novos restos expanden o que se sabía sobre a distribución xeográfica que estes insectos alcanzaron. Lepeco explícao: “As formigas do inferno fósiles do Cretácico proveñen todas do hemisferio norte, pero este exemplar do sur indica que xa estaban amplamente diseminadas durante a súa evolución temperá”. Probablemente, as formigas do inferno, como os seus parentes contemporáneas, tiñan unha gran capacidade para dispersarse entre continentes, mesmo aqueles que estaban moi separados entre si.
“Agora podemos dicir con confianza que as formigas foron un grupo exitoso desde a súa evolución temperá. Tan exitoso que puideron expandirse por todo o mundo facilmente”, asegura o autor do estudo. É que se fosen un conxunto menor, ou un que apenas comezaba a ocupar nichos ecolóxicos, non terían esa capacidade de dispersión tan rápida e global. Sucedeu todo o contrario.
FONTE: Facundo Machhi/elpais.com/ciencia