SOPA DE LETRAS CXIX

ROBLA (A)          BONAR          SAHAGÚN

BAÑEZA (A)        LEÓN             CACABELOS

CISTIERNA         FABERO         CARRACEDELO

ONZONILLA        SARIEGOS     VILLATURIEL

SER VALENTE É ATREVERSE A CAMBIAR DE OPINIÓN

 

“Deberiamos atrevernos a pensar con máis autonomía”, sentenza Diego Garrocho. E engade: “Unha actitude demócrata e valente é aquela que nos fai cuestionar e contrastar as nosas conviccións máis profundas”.

Garrocho é profesor de Ética e Filosofía Política na Universidade Autónoma de Madrid (UAM), onde exerce como Vicedecano de Investigación da Facultade de Filosofía e Letras. Foi investigador visitante no Boston College, o Massachusetts Institute of Technology (MIT) e a Johns Hopkins University. Os seus intereses principais viran ao redor da ética clásica e a súa aplicación ao mundo contemporáneo. É membro de recoñecidos grupos e proxectos de investigación e autor de artigos de análises tanto en revistas científicas de Filosofía como en prensa xeneralista. É autor dos libros ‘Sobre a nostalxia. Damnatio memoriae’ (2019), ‘Aristóteles. Unha ética das paixóns’ (2015) e ‘O último verán’ (2023). En 2021 gañou o Premio David Gistau de Xornalismo.

CANTO SABES DE ARXENTINA? XIV

Continúo coa serie adicada a Arxentina, oficialmente denominada República Arxentina, un país soberano de América do Sur, situado no extremo sur e sueste de devandito subcontinente, e ao que nos une moitos lazos, como ser considerada a quinta provincia galega pola emigración dos galegos a ise país.

A contestación correcta á pregunta de onte é Sede do Poder Executivo da República Arxentina. A Casa Rosada é a sede do Poder Executivo da República Arxentina, e está situada no centro-histórico da cidade capital federativa de Buenos Aires, na rúa Balcarce 50, no barrio de Monserrat, fronte á histórica Praza de Maio.​ Dentro da mesma atópase o despacho do presidente da Nación Arxentina e das súas distintas secretarías, e do Xefe de Gabinete de Ministros. Alberga ademais o Museo da Casa de Goberno, con obxectos relacionados cos presidentes do país. En 1942 foi declarada Monumento Histórico Nacional.

E imos coa pregunta de hoxe!

14. Na seguinte lista de presidentes arxentinos, hai un que foi presidente de facto durante as dictaduras arexntinas. Cal é?

- Juan Domingo Perón

- Jorge Rafael Videla

- Raúl Alfonsín

- Carlos Menem

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: es.wikipedia.org   Imaxe: es.wikipedia.org

DESCOBREN UN NOVO SABOR

Exemplos de alimentos representativos dos cinco sabores recoñecidos ata o de agora / iStock

O sentido do gusto permítenos identificar distintos tipos de moléculas que se atopan nas substancias que nos metemos na boca. Cada molécula, ou combinación de moléculas, ten un sabor distinto, pero todos eles pódense clasificar nuns poucos grupos en función do receptor que exciten. Estes receptores, presentes nas papilas gustativas, transmiten a información ao cerebro a través dunhas neuronas especializadas, denominadas ‘neuronas receptoras do gusto’.

Normalmente fálase de catro tipos de sabor: doce, que é proporcionado por azucres e polialcoholes; salgado, que responde á presenza de sales como o cloruro sódico ou o cloruro magnésico; ácido, ou agre, producido por substancias con elevada acidez, como o zume de limón ou o vinagre; e amargo, activado por certos metabolitos secundarios de plantas, como os alcaloides, e por sales de elevado peso molecular. O sabor amargo adoita xerar rexeitamento, algo que responde a unha adaptación evolutiva: a maioría das substancias tóxicas son amargas.

Un quinto sabor básico, menos coñecido, pero experimentado por todos, é o umami; é producido pola presenza de sales orgánicos de aminoácidos, especialmente polo glutamato monosódico, unha substancia que se emprega como aditivo para potenciar o sabor. O umami é ese matiz peculiar que teñen en común as algas, o queixo parmesano e o tomate.

Tradicionalmente aprendemos que as papilas gustativas que responden a estes catro ou cinco sabores básicos atópanse localizados en distintas zonas da lingua, dan fe diso eses ‘mapas do sabor’, que aparecen con frecuencia nos libros de texto. A curiosidade adoita mover aos nenos para probar na súa propia lingua con distintas substancias, para comprobar este mapa. Pero trátase dun mito; en realidade hai receptores para todos os sabores, en toda a superficie da lingua.

Mapa de sabores da lingua, un esquema tan ilustrativo como… falso! / Viktoriia Ablohina/iStock

A finais do ano 2005, un grupo de investigación do Centro Europeo de Ciencias do Gusto en Dijon, Francia, liderado pola investigadora Fabienne Laygerette, descubriu que nas papilas gustativas de ratas e ratos, había un receptor específico para ácidos graxos, principal compoñente dos lípidos. A presenza deste receptor parecía indicar que, polo menos, nestes animais, podería considerarse que existe un sabor básico adicional aos cinco coñecidos. Denominárono ‘sabor adiposo’.

Outros grupos de investigación clasificaron sensacións organolépticas distintas que suceden na lingua como sabores; entre eles o frescor, causado por certos principios activos como o mentol ou o eucaliptol; a punxencia ou sensación de proído e ardor causada polas guindillas e chiles; ou a sensación astrinxente, esa sensación de aspereza na lingua, causada por un tipo de moléculas chamadas taninos (fácil de experimentar ao morder, por exemplo, un plátano moi verde ou un anaco de marmelo cru).

Con todo, estas sensacións percíbense de forma distinta ao sabor; o frescor do mentol prodúcese porque se activan os receptores TRPM8, que normalmente se activan co frío, e ‘engana’ ao cerebro; a punxencia prodúcese porque se activan os receptores TRPV1, que activan sinais relacionados coa dor; e a astrinxencia é un efecto bioquímico, xa que os taninos causan a cristalización das proteínas presentes na saliva, nas mucosas e sobre a lingua.

Ningunha destas sensacións activa as neuronas receptoras do gusto, e por tanto, non son, estritamente falando, sabores.

Á marxe dos sabores ben coñecidos, e independentemente de que consideremos ou non ese ‘sabor adiposo’ descrito en 2005, un grupo de investigación liderado por Tingwei Mi, do Centro Monell para a Química dos Sentidos de Filadelfia, Estados Unidos, descubriu recentemente un novo tipo de receptores do sabor. Segundo os investigadores, este receptor, que denominaron alcalófilo, actívase coa presenza de substancias que presentan un pH elevado, é dicir, de carácter alcalino. Serían, dalgún modo, opostas ás que recoñecen o sabor acedo.

Este descubrimento, publicado en marzo de 2023 na prestixiosa revista Nature Metabolism, realizouse nas papilas gustativas da mosca da froita (Drosophila melanogaster), un animal modelo moi habitual na investigación científica. Estes insectos teñen unha fonte de alimentación moi variada, e en ocasións, poden ter un pH demasiado alcalino que, de consumirse, poñería en risco a vida do animal.

A presenza destes receptores do ‘sabor alcalino’, permiten á mosca evitar ese tipo de substancias, do mesmo xeito que nós evitamos substancias demasiado acedas ou potencialmente tóxicas grazas á nosa capacidade para percibir os sabores acedo e amargo.

FONTE: Álvaro Bayon (Vary)/muyinteresante.es/natureza

 

CANTO SABES DE ARXENTINA? XIII

Continúo coa serie adicada a Arxentina, oficialmente denominada República Arxentina, un país soberano de América do Sur, situado no extremo sur e sueste de devandito subcontinente, e ao que nos une moitos lazos, como ser considerada a quinta provincia galega pola emigración dos galegos a ise país.

A contestación correcta á pregunta de onte é Xoán Díaz de Solís. Os europeos chegaron por primeira vez ao actual territorio arxentino en 1516, coa expedición de Juan Díaz de Solís polo Río da Prata. Posteriormente a expedición de Fernando de Magallanes en 1520 fondeou as súas naves na Baía de San Xulián, hoxe provincia de Santa Cruz. O forte Sancti Spiritus foi o primeiro asentamento europeo, instalado en 1527 a beiras do río Paraná. A primeira exploración do noroeste e centro do país foi a entrada de Diego de Rojas en 1543. As cidades de Asunción (1537),​ Santiago do Estero (1553), Córdoba (1573) e Buenos Aires (1536/1580) foron as bases do establecemento colonial que se impuxo na metade norte do actual territorio arxentino, suxeito á autoridade da Coroa Española (a Gobernación do Río da Prata).

E imos coa pregunta de hoxe!

 

13. Fíxate na fotografía supeior. Este Monumento Histórico Nacional arxentino, coñecido como a casa Rosada é tamén…

- Sede do Poder Executivo da República Arxentina

- Sede do Poder Lexislativo da República Arxentina

- Sede do Poder Xudicial da República Arxentina

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: es.wikipedia.org   Imaxes: okdiario.com e  es.wikipeid.org

A ORIXE DAS PALABRAS: TOCAR MADEIRA

No medio dunha situación que require dunha ‘axuda extra’, algunhas persoas acoden á frase ‘tocar madeira’ e golpean dúas veces calquera obxecto elaborado neste material que estea ao seu alcance.

Pódeno facer seguindo costumes que lles ensinaron xeracións pasadas. Así que co pasar dos anos, repiten, en ocasións, sen coñecer a súa orixe ou sen pensar a quen se lle ocorreu o xesto.

A idea de golpear a madeira, busca previr á persoa dalgunha situación mala e, a cambio diso, chamar á boa sorte.

Non é necesario dicir a frase, só con facer o xesto algúns cren que recibirán axudas e éxitos en diferentes aspectos, por exemplo, ao obter un emprego, gañar unha bolsa, conseguir un ascenso ou, no mellor dos casos, gañar a lotería.

As teorías son diversas. Unha delas sinala que a comunidade dos celtas (séculos VIII e I a.C.), a cal se desenvolveu en Europa, iniciou co xesto ao golpear árbores. Vale lembrar que para eles “significaban a esencia pura da natureza, eran o fogar”.

Por tanto, os celtas vían nas árbores unha fonte de vida pola que estaban continuamente agradecidos. Buscaban protexelos e por iso é polo que fose un refuxio e un punto para levar a cabo outra serie de rituais.

A segunda teoría remóntase ao cristianismo, pois certos fregueses asemellan a madeira coa da cruz na que morreu Xesús. Se a tocan, estarían a buscar a protección do ser supremo. En cambio, outros van máis aló e prefiren levar pedazos de madeira no seu peto con tal de atraer as enerxías de Deus e máis santidades.

Unha última teoría, do século XIX, afirma que a frase a dicían os nenos durante os seus xogos para advertir que algúns espazos estaban amparados ou era un territorio neutral, onde non podía pasar nada malo.

Independentemente da súa orixe exacta, a expresión mantívose ata os nosos días para evocar a sorte e afastar o negativo.

FONTE: eltiempo.com      Imaxe: blog.tiatula.com

O LADO ESCURO DA RECICLAXE

Só os máis maiores hoxe lembrarán unha época en que non existían os plásticos dun só uso. Os alimentos comprábanse frescos e envolvíanse en papel encerado ou de estraza. Consumíase papel, pero os xornais reusábanse para envolver os bocadillos ou acender lume. As botellas de vidro devolvíanse para encherse. Despois chegou a sociedade do usar e tirar, cos seus cómodos avances de botellas non retornables e envases refugables. Pero hoxe o mundo xera 3,5 millóns de toneladas de lixo ao día, 10 veces máis que hai un século, mentres que a poboación creceu menos de cinco veces; para final de século o ritmo de produción de lixo triplicouse. É evidente que necesitamos reciclar, unha práctica que comezou a instalarse de forma organizada a finais do século XIX. Pero máis aló do evidente, quizá non o sexa tanto que papel xoga a reciclaxe noutras frontes ambientais: axuda a mitigar o cambio climático? Ata que punto é unha práctica sostible?

Aínda que quizá pensemos na reciclaxe dos residuos como unha práctica recente, ligada á moderna preocupación ambiental, en realidade foi historicamente un recurso útil motivado pola escaseza da materia prima. Dado que en tempos pasados o lixo restrinxíase a pouco máis que restos de comida, non había moito que reutilizar. Pero si había algo: o papel e os metais. Estes fundíanse para fabricar novos utensilios, mentres que o papel reciclábase en Oriente polo menos desde tempos medievais. No século XVII comezou a facerse en Europa e EEUU, onde se aproveitaban os vellos farrapos de tea para crear papel novo.

Cada ano o mundo xera 400 millóns de toneladas de refugallos de plástico, e aínda que se recolle o 15%, segundo a OCDE só o 9% acaba reciclado / Nick Fewings

A industrialización impulsou a reciclaxe, e en 1874 nacía en Baltimore o primeiro programa organizado de separación selectiva de residuos, precursor dos que coñecemos hoxe. A precariedade de materiais durante as dúas guerras mundiais fomentou o aproveitamento dos residuos. En 1970, coa celebración do primeiro Día da Terra o 22 de abril (inspirado por unha gran vertedura de petróleo na costa de California o ano anterior), a reciclaxe converteuse nunha iniciativa global baixo o emblema das tres frechas formando un triángulo, que representan os tres “R”: reducir, reutilizar, reciclar.

Foi tamén por entón cando os plásticos refugables comezaban a impoñerse. Os primeiros polímeros deste tipo inventáronse no século XIX, e ao longo do XX o seu uso foi estendéndose a innumerables usos. Na década de 1950 xa se publicitaban os produtos de usar e tirar (pratos e vasos de papel, bandexas de folla de aluminio e cubertos de plástico) como un avance que aforraba traballo no fogar, e nos 70 estendéronse as bolsas dun só uso. O estilo de vida de usar e tirar triunfaba. Pero ao mesmo tempo crecía a conciencia sobre a contaminación debida aos plásticos, case indestructibles na natureza. A primeira planta de reciclaxe mecánica do plástico non abriu ata 1972, en Pensilvania.

Hoxe a reciclaxe está estendido polo mundo. O papel, o metal e o vidro recíclanse en proporcións considerables; o primeiro alcanza unha taxa de reciclaxe do 68% en EEUU (o 91% no caso do cartón) e suma a metade do peso de todos os materiais reciclados, segundo o Foro Económico Mundial (FEM). O vidro non chega a estas taxas, con só un terzo reciclado de todo o que se refuga. A vantaxe do aluminio e o vidro, a diferenza do plástico, é que poden reciclarse indefinidamente para crear novos produtos sen perda de calidade. Por outra banda, a categoría de residuos que máis crece, segundo o FEM, é o chamado lixo electrónico ou e-waste, que verte numerosos contaminantes ao medio e da cal actualmente só recíclase o 17%. Outro capítulo a miúdo esquecido son os alimentos, a pesar de que representan a maior cantidade de lixo no mundo. A comida pode reciclarse mediante compostaxe, pero globalmente desperdíciase o 40% do producido, e estes residuos xeran o 10% das emisións de gases de efecto invernadoiro (GEI).

A categoría de residuos que máis crece, segundo o FEM, é o lixo electrónico ou e-waste e da cal actualmente só recíclase o 17% / Rwanda Green Fund

A gran materia pendente é sen dúbida o plástico, cuxo reciclaxe continúa sendo moi minoritario. Cada ano o mundo xera 400 millóns de toneladas de refugallos de plástico, o dobre que hai dúas décadas; e aínda que se recolle o 15%, segundo a OCDE só o 9% acaba reciclado, xa que non todos os plásticos son reciclables e mesmo ás veces se etiquetan como tales os que non o son. Por exemplo e segundo Greenpeace, en EEUU sete tipos de plástico se etiquetan como reciclables, pero só o son dous deles, o PET e o HDPE. O resto do plástico que non se recicla acaba en entulleiras (50%), incinerado (19%) ou directamente lanzado ao medio ambiente (22%), pero estas son cifras globais: mentres que nos países ricos a gran maioría do non reciclado acumúlase en entulleiras, nos países emerxentes e en desenvolvemento a proporción que queda contaminando a natureza é igual ou maior.

Como consecuencia, só o 6% da produción total de plástico procede de material reciclado, unha proporción que se mantivo constante porque, aínda que a cantidade cuadriplicouse no que levamos de século, tamén o fixo o consumo total de plásticos. A diferenza do vidro ou o aluminio, o plástico reciclado degrádase e non serve para fabricar produtos equivalentes, senón outros distintos que a miúdo acaban no lixo, polo que aínda non existe unha circularidade real. Aínda máis, unha gran cantidade do plástico refugado nos países ricos expórtase a Asia ou África para a súa reciclaxe, pero nunca se recicla. En termos de GEI, a OCDE estima que os plásticos son responsables do 3,4% das emisións globais.

Pero que achega a reciclaxe en termos de GEI? A produción de metal ou vidro procedente da reciclaxe é máis barata e consome moita menos enerxía que a fabricación a partir de materia prima, o cal conleva unha redución das emisións. A Axencia de Protección Ambiental de EEUU (EPA) estima que fabricar unha lata de aluminio reciclado aforra o 95% da enerxía necesaria para facela con material virxe, un 75% no caso do aceiro, un 40% para o papel e un 23% para o vidro.

Fabricar unha lata de aluminio reciclado aforra o 95% da enerxía necesaria para facela con material virxe / Rui Matayoshi

Con todo, a situación é diferente no caso do plástico: aínda que a EPA sostén que fabricar con plástico reciclado aforra un terzo da enerxía do material novo, segundo o FEM “en moitos casos a reciclaxe do plástico é máis custoso e require máis enerxía que crear plástico de materia prima, o que contribúe ás baixas taxas de reciclaxe”. A razón é que o proceso de reciclaxe comprende varios pasos para extraer tinguiduras, aditivos e outras substancias, algo que non ocorre co aluminio ou o vidro. Paradoxalmente, aínda que reciclar o plástico aforra emisións respecto a incineralo, en cambio xera emisións que non se producen se non se recicla.

Outro enfoque é considerar cantas emisións de GEI aforra a nosa actividade de reciclaxe como consumidores. E neste sentido, por desgraza as cifras non son impresionantes. En 2017 un estudo da Universidade de Lund (Suecia) comparou o aforro de emisións de GEI de distintas accións individuais, separándoas nas de alto impacto, moderado ou baixo. Os resultados revelan que reciclar ten só un impacto moderado; o seu aforro anual de emisións é cinco veces menor que usar un coche máis eficiente, ou equivalente ao de lavar as pezas en auga fría ou colgalas para secar en lugar de utilizar unha secadora. Algúns expertos chegan a considerar que a reciclaxe non figura entre as medidas de maior prioridade contra o cambio climático, ou que a énfase excesiva na contaminación plástica distrae doutras accións climáticas moito máis perentorias.

Por todo iso e aínda que aumentar a reciclaxe seguirá sendo imprescindible para atallar a polución, conservar os recursos e reducir a extracción e o uso de combustibles fósiles, os expertos advirten contra o erro de pensar que esta vía é a principal achega nos nosos hábitos de consumo contra a crise climática: “Os consumidores senten máis cómodos gastando unha maior cantidade dun material cando, para refugalo, teñen a opción da reciclaxe”, valora o FEM. Unha investigación dos medios públicos estadounidenses NPR e PBS descubriu que as grandes petroleiras estiveron alentando a reciclaxe, mesmo se nunca chegaba a producirse, co fin de afastar da mente dos cidadáns o problema da contaminación plástica; algo que se tachou de greenwashing.

Actualmente proliferan as medidas como a prohibición dos plásticos dun só uso, e os expertos demandan unha mellora na eficacia dos sistemas de reciclaxe. Pero mesmo se se cumpren todos os compromisos actuais de industrias e gobernos, a organización non gobernamental The Pew Charitable Trusts calcula que en 2040 o volume anual de plástico vertidos aos océanos só reduciuse un 7%. Tampouco é unha solución cinguirnos aos plásticos biodegradables; un estudo descubriu que as bolsas etiquetadas como tales aínda podían usarse despois de tres anos expostas ao medio ambiente, ao que se une o problema da xeración de microplásticos contaminantes.

Numerosas investigacións buscan alternativas ao plástico, incluíndo a reciclaxe química para convertelo en combustible. Pero os expertos insisten en poñer o acento nos outros dous “R”, reducir e reutilizar, ás que se engade outra máis: rexeitar, ou rexeitar o plástico e outros materiais refugables na medida en que nos sexa posible, ademais de consumir con responsabilidade e comprar só os alimentos que realmente vaiamos usar. Só unha combinación de todo iso permitiranos chegar alí onde a reciclaxe por si só non pode facelo.

FONTE: Javier Yanes/bbvaopenmind.com/ciencia/medioambiente

XEROGLÍFICO XXXVII

A solución ao xeroglífico de onte é: BUTACÓN

b + U + tacón = BUTACÓN

E imos coa proposta de hoxe!

 Mañá a solución!

FONTE: lamochililla.blogspot.com