SOPA DE LETRAS LXXXVI
CALCÁNEO TARSO CLAVÍCULA
OMOPLATA COXAL ESTERNO
FÉMUR SACRO RÓTULA
CÓCCIX TIBIA PERONÉ
#DígochoEu: Mellor non digas rondar
Rondar é un verbo que non lle gusta moito á RAG, así que mellor usa as opcións que che traemos neste episodio, da man de Esther Estévez!
O ASTEROIDE (469219) 2016 HO3 PRÓXIMO Á TERRA, PODERÍA SER UN FILLO DA LÚA
O asteroide (469219) 2016 HO3 é un obxecto próximo á Terra (NEO, polas súas siglas en inglés) que foi descuberto en 2016 co telescopio PanSTARRS desde Hawai (EE UU) e bautizado como Kamo`oalewa en alusión a unha cría ou fillo do que fala un canto de creación hawaiano. En realidade así podería ser, e a súa ‘nai’, a Lúa.
Un equipo de astrónomos dirixidos desde a Universidade de Arizona (EE UU) publicaron na revista Nature Communications Earth and Environment un estudo onde se expón que este pequeno asteroide, de entre 40 e 60 m de diámetro, é probable que sexa un fragmento do noso satélite: unha pequena lúa en miniatura que acompaña de preto (a uns 14,5 millóns de km) ao noso planeta.
Kamo`oalewa é un cuasisatélite, obxectos dos que se sabe pouco polo seu pouco brillo e ser difíciles de observar. Neste caso é uns 4 millóns de veces máis débil que a estrela máis tenue que o ollo humano pode captar nun ceo escuro, e debido á súa órbita e cando o ilumina o Sol só pode verse desde a Terra durante unhas poucas semanas cada mes de abril.
Ilustración do asteroide Kamo`oalewa no sistema Terra-Lúa.
Utilizando o Gran Telescopio Binocular (LBT) do monte Graham, no sur de Arizona, o equipo de astrónomos dirixido polo estudante graduado Ben Sharkey e o seu titor Vishnu Reddy descubriu o pasado abril –en 2020 non puideron pola pandemia– que o espectro ou patrón de luz reflectida deste pequeno asteroide coincide co das rochas lunares das misións Apolo da NASA, o que suxire que procede do noso satélite.
“Kamo`oalewa reflicte a luz solar dunha forma máis típica dos minerais que se atopan na Lúa (silicatos) que dos asteroides máis comúns”, explica Sharley, aínda que recoñece que “máis observacións con telescopios achegarían novas pezas a este crebacabezas, e a recollida de mostras deste obxecto confirmaría ou rexeitaría directamente esta hipótese”. Científicos de Estados Unidos e China xa planean esa posibilidade enviando misións.
A órbita de Kamo`oalewa tamén ofrece outra pista da súa orixe lunar, xa que é similar á do noso planeta pero cunha lixeira inclinación. Non é a típica dos asteroides próximos á Terra, subliña outra das autoras, Renu Malhotra: “É moi improbable que un asteroide dos máis comúns desprácese espontaneamente a unha órbita case satelital como a de Kamo`oalewa. Estimamos que chegou a ela hai uns 500 anos, e non permanecerá aquí moito tempo, só uns 300 anos”.
No artigo discútense as distintas posibilidades sobre a súa orixe. “Unha delas é que Kamo`oalewa sexa un asteroide común que se axustou na súa órbita actual por pura sorte”, apunta Sharkey, “pero se a súa órbita non é unha simple coincidencia, iso indícanos que podería estar relacionado co sistema Terra-Lúa. E se procede da Lúa, poderiamos pensar que esta recibiu moitos impactos ao longo da súa historia. Quizá este asteroide sexa o resultado dun de eles”.
En calquera caso, os autores non están seguros sobre como puido desprenderse, en parte, porque non se coñecen outros asteroides de orixe lunar.
O astrónomo Carlos de la Fuente Marcos da Universidade Complutense de Madrid, que non participou no estudo, lembra que existen cálculos sobre a evolución do material exectado durante a formación de cráteres de impacto na Lúa, que se coñecen uns poucos meteoritos cuxo orixe lunar está confirmado ao 100 % grazas ás mostras do programa Apolo e algunha dos rusos, e que os impactos no noso satélite seguen ocorrendo hoxe en día.
“Por tanto –sinala–, a comunidade científica ten claro que material de orixe lunar está a ser inxerido no espazo próximo á Terra: unha fracción pode chocar co noso planeta producindo meteoritos e o resto pode permanecer na rexión circumterrestre formando parte do cinto asteroidal dos Arjunas, obxectos que comparten a órbita do noso planeta. Pero ata o de agora non se atopou unha evidencia sólida, como a de Kamoʻ oalewa, sobre a existencia de asteroides próximos á Terra que puidesen ter a súa orixe en impactos lunares relativamente recentes”.
“A maioría dos asteroides de tipo Arjuna non foron estudados espectroscópicamente e non sería estraño que houbese máis con espectros compatibles coa composición do material lunar traído polas misións Apolo”, prognostica De la Fuente Marcos, coautor de estudos onde se analizan outros cuasisatélites da Terra, como 2020 PP1, que parecen ser parentes dinámicos de Kamo`oalewa.
“Non nos sorprendería que algún destes obxectos tivese un espectro consistente co de Kamo’ oalewa –conclúe–, pero desafortunadamente son extremadamente difíciles de observar e só os telescopios máis grandes (como o LBT ou o Gran Telescopio CANARIAS) poden facilitarnos información espectroscópica de eles”.
FONTE: farodevigo.es
A ORIXE DAS PALABRAS: QUEIMAR AS NAVES
Hernán Cortés mandou afundir as súas naves (Cortés deu cos navíos ao través) gravado de Van Beecq / es.wikipedia.org
Usamos a expresión “queimar as naves” cando queremos referirnos a gastar os últimos esforzos coa intención de obter algún logro con certo carácter heroico, é dicir lanzarse a por un obxectivo á desesperada, renunciando á posibilidade de dar marcha atrás ante un eventual fracaso.
Da súa orixe hai dúas versións. A primeira, atribúe o nacemento desta expresión aos tempos de Hernán Cortes e a conquista de México (1521). Contan que durante esta operación produciuse un motín e que o caudillo, tras o correspondente consello de guerra, mandou afundir (que non queimar) a maior parte dos seus barcos. Todo para que ninguén tivese a tentación de recuar pola dificultade da misión.
A segunda, e versión máis consistente, ten a súa orixe moito antes. Concretamente no século III antes de Cristo, tal e como reflicte Manuel Campuzano no seu libro "Alexandro Magno. A excelencia desde o liderado". Contase no libro que, ao chegar á costa Fenicia, Alexandro Magno observou que os seus inimigos triplicábano en número e que a súa tropa víase derrotada antes de pisar o campo de batalla.
Alexandro Magno desembarcou e inmediatamente mandou queimar todas as naves. Cóntase no citado libro, que mentres a súa flota ardía, o líder macedonio reuniu aos seus homes e díxolles: "Observade como se queiman os barcos... Esa é a única razón pola que debemos vencer, xa que se non gañamos, non poderemos volver aos nosos fogares e ningún de nós poderá reunirse coa súa familia novamente, nin poderá abandonar esta terra que hoxe desprezamos. Debemos saír vitoriosos nesta batalla, xa que só hai un camiño de volta e é polo mar". “Cabaleiros, cando regresemos a casa farémolo da única forma posible, nos barcos dos nosos inimigos”.
FONTE: abc.es/cultura e es.wikipedia.org
#DígochoEu: Non digas *cerciorarse
O verbo *cerciorarse non existe en galego así que temos que recorrer a outros para dicilo correctamente! Cales serán? Esther Estévez dínolos!
#DígochoEu
E SE ATERRA FORMOUSE A PARTIR DE OBXECTOS INTERESTELARES COMO OUMUAMUA?
Na ilustración, Oumuamua, o primeiro obxecto interestelar detectado polo home, ao seu paso polo Sistema Solar / ESA/Hubble, NASA, ESO, M. Kornmesser
Mentres aumenta a polémica sobre Oumuamua, o ’visitante interestelar’ que atravesou o Sistema Solar en 2017 e cuxa natureza segue envolvida no misterio, un equipo de investigadores do Space Telescope Science Institute en Baltimore acaba de propor unha nova e inquietante posibilidade: os obxectos interestelares (como Oumuamua) poderían actuar como ’sementes’ para a formación de planetas en sistemas solares como o noso. A idea, que aparece nun artigo no servidor arXiv, podería resolver un dos principais problemas aos que se enfrontan as actuais teorías de formación de planetas.
Como é ben sabido, en outubro de 2017 os astrónomos conseguiron, por primeira vez, observar un obxecto nado noutro sistema solar mentres atravesaba o noso a toda velocidade.
Bautizado como Oumuamua, moitos creen que se trata dun estraño fragmento planetario expulsado do seu sistema estelar anfitrión. Pouco despois, en 2019, outro obxecto interestelar achegouse a nós: o cometa Borisov. A detección destes dous corpos suxire que o número de obxectos interestelares viaxando libremente pola galaxia podería ser moi elevado.
E si é así, tales obxectos poderían xogar un importante papel cando atravesan sistemas solares en pleno proceso de formación. A baixa velocidade das estrelas novas en relación coas súas veciñas máis maduras, xunto co efecto de freado do po e o gas que as rodean xusto despois de formarse, podería facer que estes obxectos entren en órbita ao redor dunha estrela en lugar de simplemente pasar de longo, como fixeron Oumuamua e Borisov.
No seu estudo, Amaya Mouro-Martín e Colin Norman modelaron este proceso para estimar, en media, cantos obxectos poderían quedar atrapados por unha estrela nova. E os resultados suxiren que, durante un período duns 10 millóns de anos, capturaríanse 600.000 millóns de obxectos de aproximadamente 1 metro de longo, xunto con outros 200 millóns de 10 metros, 60.000 de 100 metros e 20 de 1 quilómetro.
"Sorprendeunos que estes números fosen tan altos -afirma Mouro-Martín-. Aínda que é moi incerto, porque realmente non sabemos canto deste material hai aí fóra".
Con todo, as cifras suxiren que os obxectos interestelares poderían ser as ’sementes’ ao redor das que se forma un gran número de planetas. A idea máis estendida é que os novos mundos fórmanse por acumulación da materia do disco que rodea á estrela recentemente nada, grans de po e pequenos sixos, ou ben mediante a colisión de corpos similares a asteroides coñecidos como planetesimais. Pero séguese ignorando como se pasa exactamente do po nun disco a estes obxectos máis grandes. Trátase, pois, dunha cuestión aberta, coñecida como ’a barreira dun metro de tamaño’.
"Cando as partículas de po fanse máis grandes -explica Mouro-Martín-, as súas colisións son máis enérxicas. E cando chocan, comezan a rebotar entre si en lugar de acumularse".
Pero os obxectos interestelares poderían solucionar o problema. De feito, poderían permitir que o material do disco se condense ao seu redor, un pouco como o proceso a través do cal o po dunha nube na Terra xera pingas de choiva. Segundo esta idea, eses corpos máis grandes actuarían como núcleos de condensación ao redor dos cales o material do disco estelar podería ir agregándose.
Noutras palabras, si a Terra formouse desta maneira, deberiamos a nosa existencia a materiais procedentes doutras estrelas. Neste escenario, un obxecto interestelar sería capturado polo Sol nacente, viuse rodeado por todo o material do disco e faría de ’semente’ ao redor da cal o noso planeta creceu.
Segundo os investigadores, algúns destes obxectos capturados naquel período poderían estar aínda atrapados no noso sistema, poida que no cinto de Kuiper ou na nube de Oort, máis aló de Neptuno. O difícil será identificalos.
FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia
O SENTIDO DA VIDA É AMAR
María Belón gozaba co seu marido e os seus fillos dunhas vacacións paradisíacas en Khao Lak, Tailandia, o 26 de decembro de 2004, nun día de sol, xogos e lectura tranquila xunto á piscina. Cando os paxaros comezaron a voar despavoridos e empezouse a escoitar un ruído atronador soubo que algo ía mal. Un “monstro negro”, tan alto como un edificio, alzouse diante os seus ollos, mentres os turistas e traballadores do hotel corrían e as palmeiras caían ao seu paso. Non sabía que se converterían na familia española que sobreviviu ao terrible maremoto de Sumatra-Andamán, con máis de 280.000 vítimas mortais e preto dun millón de persoas sen fogar.
A súa historia foi inmortalizada na multipremiada película ‘O imposible’, dirixida por J.A. Bayona. A pesar das feridas físicas e psicolóxicas que a súa familia foi soportando co paso do tempo, María Belón describe aquela experiencia como un “agasallo” da vida: “Hai un momento onde ti tes que decidir se esa dor complicada, situacións que non viviches nunca, o shock postraumático… Hai un momento, como unha "Y" na túa vida, onde dis: ’Que fago? Quedo como vítima? Victimízome o resto da miña vida? Ou escollo a outra vía?’. Non hai medios camiños. E estoutra vía é dicir: ’Que fago para aprender o que a vida me quere ensinar?’".
CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE? XXIV (FIN)
Remato coa serie CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE como disciplina académica, restrinxida ás denominadas artes visuais ou plásticas (esencialmente a pintura, escultura e arquitectura).
A contestación correcta á pregunta de onte é Dalí. Salvador Felipe Jacinto Dalí i Domènech (1904-1989) foi un dos principais representantes do surrealismo.
Aínda que o seu principal medio de expresión foi a pintura, tamén fixo incursións no cinema, a escultura, a xoiería e o teatro, e tamén traballou como deseñador de vestiario e escenógrafo, e escribiu algúns libros, entre os que destaca Diario dun xenio (1965). Dalí é coñecido polas súas impactantes e oníricas imaxes surrealistas. As súas habilidades pictóricas adóitanse atribuír á influencia e admiración pola arte renacentista. Dalí tivo a habilidade de forxar un estilo persoal e recoñecible. Unha das súas obras máis importantes é A persistencia da memoria, tamén chamada Reloxos brandos, que data do ano 1931, e que era a imaxe da pregunta en cuestión. Tamén foi un experto debuxante. Como artista extremadamente imaxinativo, manifestou unha notable tendencia ao narcisismo e a megalomanía, cuxo obxecto era atraer a atención pública. Esta conduta irritaba a quen apreciaban a súa arte e xustificaba aos seus críticos, que rexeitaban as súas condutas excéntricas como un reclamo publicitario ocasionalmente máis rechamante que a súa produción artística. Dalí atribuía o seu "amor por todo o que é dourado e resulta excesivo, a súa paixón polo luxo e o seu amor pola moda oriental" a un autoproclamado "liñaxe arábigo", que remontaba as súas raíces aos tempos da dominación árabe da península ibérica.
E así remato esta serie, por agora, pois terá outra parte, dada a densidade do tema. Espero que servise para recordar ou ben aprender sobre a historia da arte.
Ata a próxima serie!
FONTE: Idea orixinal culturizando.com, e gl.wikipedia.org Imaxe: alejandradeargos.com