UN SISTEMA PLANETARIO, RECENTEMENTE DECUBERTO, PERMITE ENTREVER O FUTURO TRAS A MORTE DO SOL

Recreación dun planeta gasoso cercano a unha anana branca / W. M. Keck Observatory/Adam Makarenko

Un grupo internacional de científicos, coa participación do Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA-CISC), descubriu un sistema planetario formado por un planeta joviano, é dicir, similar a Xúpiter, que orbita unha anana branca. Este planeta gasoso ten un 40% máis de masa que Xúpiter e a anana branca ten un 60% da masa do Sol. A investigación foi publicada pola revista Nature.

Padiola Danielski, astrofísica do IAA-CSIC e unha das participantes no estudo, resalta que con este achado “hai garantía de que hai planetas do noso sistema que poden sobrevivir á evolución da estrela”. Isto podería albiscar o futuro do Sistema Solar cando o Sol estea a chegar ao seu fin e convértase en xigante vermella dentro de 5.000 millóns de anos.

O Sol, do mesmo xeito que o resto de estrelas similares, evoluciona co paso de miles de anos até converterse nunha anana branca, como a que forma o sistema planetario descuberto. Pedro Amado, investigador principal co telescopio Cármenes do CSIC, cuxa misión é a detección de exoplanetas, explica este proceso: “Estas estrelas de tipo solar [cando comezan a apagarse] pasan por unha fase de xigante vermella na que as capas externas vanse expandindo a medida que a estrela vai consumindo os materiais que ten para xerar a enerxía, e chega un momento no que estas capas máis externas emítense ao exterior. O que queda exposto é o núcleo da estrela, que é o que coñecemos como anana branca”.

O sistema planetario descuberto foi visto por primeira vez en 2010 a través da microlente gravitatoria, unha técnica que é sensible aos planetas fríos e que permite sondar obxectos ao redor de todo tipo de estrelas. A principal diferenza con outros métodos de detección é que esta técnica non depende da luz da estrela anfitrioa. Posteriormente, foi observado e fotografado en varias ocasións máis cun instrumento de infravermellos do telescopio Keck II en Estados Unidos. Ao tentar estudar a estrela anfitrioa, o equipo de científicos descubriu que a súa luz non era o suficientemente brillante como para tratarse dunha estrela adulta. Polas características descartaron tamén que se tratase dunha estrela de neutróns, un buraco negro ou unha anana marrón. Por tanto, tiña que ser unha anana branca.

Os investigadores aseguran que a separación entre os planetas xovianos e estas estrelas adoita ser de cinco ou seis unidades astronómicas (UA, a distancia media entre a Terra e o Sol). Nesta ocasión, con todo, a separación orbital é de 2,8 UA. Ademais, apuntan a que o planeta e a estrela anfitrioa naceron á vez.

Sobre as consecuencias deste traballo, Amado destaca que é un dos primeiros e máis importantes pasos para entender a historia completa do Sistema Solar, entendendo esta historia como “o que se producirá no futuro”, e engade que pode axudar a entender a evolución completa dos sistemas planetarios. En relación co que ocorrerá dentro de millóns de anos, Joshua Blackman, profesor da Universidade de Tasmania (Australia) e autor que encabeza o traballo, resume que a evolución do Sol destruirá a Mercurio e Venus e posiblemente a Terra. En cambio, Marte e os planetas xigantes gaseosos exteriores sobrevivirán. “O noso descubrimento evidencia que é probable que a imaxe estándar de como evolucionan os sistemas planetarios a medida que morre a súa estrela anfitrioa sexa correcta”, detalla. Sobre devandita supervivencia, Danielski puntualiza que ten que estar dentro dun abanico de separación entre estrela e planeta, nin demasiado preto como para que se coma ao planeta, nin demasiado lonxe como para que se perda no espazo.

Estes sistemas planetarios levan anos estudándose, pero con menor éxito ca neste último traballo. En setembro de 2020 publicouse outra investigación en Nature na que se presentaba un posible candidato a planeta xigante orbitando unha anana branca. Iste tiña o mesmo tamaño aproximadamente que Xúpiter e non era máis de 14 veces máis masivo, cunha certeza do 95%. Danielski asegura que o problema deste estudo está en que non se sabe exactamente a masa deste planeta. Só sábese con certeza o límite superior e, por tanto, podería ser, ou non, un planeta.

Pedro Amado, xunto con outros compañeiros do IAA-CSIC, mantén a súa intención de atopar outros sistemas planetarios coma iste. Nesta ocasión será a través do instrumento Espresso, un espectógrafo de moi alta resolución e precisión que está no VLT (un sistema de catro telescopios) en Chile. Esta ferramenta medirá a velocidade radial en metros por segundo. Segundo a Sociedade Española de Astrofísica (SEXA), a velocidade radial é “a velocidade coa que un obxecto celeste, normalmente unha estrela, afástase ou achega á Terra”. O obxectivo é detectar un planeta xoviano ao redor dunha anana branca, pero moitísimo máis preto e que se poida mirar “todas as veces que queiramos”, aclara o científico.

FONTE: Laura Camacho/elpais.com/materia

CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE? XII

Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE como disciplina académica, restrinxida ás denominadas artes visuais ou plásticas (esencialmente a pintura, escultura e arquitectura).

A contestación correcta á pregunta de onte é O xardín das delicias. Hieronymus Bosch, latinizado como Bosco e tamén coñecido como Jeroen Bosch ou polo nome real Jeroen van Aken, nado en ’s-Hertogenbosch contra 1450 e finado en ’s-Hertogenbosch en agosto de 1516, foi un prolífico pintor neerlandés que entre outras obras, pintou a que se refire a pregunta en cuestión: O xardín das delicias. unha pintura realizada en óleo sobre madeira, estruturado en forma de tríptico (que era un formato frecuentemente empregado polos pintores entre comezos do século XV ata o XVII no norte de Europa). O traballo pódese ler cronoloxicamente: os paneis exteriores amosan a creación do mundo; o panel da esquerda describiría a unión, dirixida por Deus que toma a forma de Cristo, de Adán e Eva no Paraíso: o panel central representaría unha humanidade pecaminosa antes do Dioivo; e o panel dereito, ofrecería a visión do Inferno onde os pecadores están a sufrir as dores da tortura.

E imos coa pregunta de hoxe!

12. Século de comezo do Renacemento?

- XIII

- XIV

- XV

- XVI

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: Idea orixinal culturizando.com, buhosdeatenas.blogspot.com e es.wikipedia.org      Imaxe: gl.wikipedia.org

ECLIPSE PARCIAL DE LÚA

Mañá, 19 de novembro de 2021, producirase unha eclipse parcial de Lúa que será visible no oeste de Europa e África, América, o Pacífico, Oceanía e Asia.

O inicio da eclipse de penumbra será visible a partir das 7.02 da mañá. Ás 8.19 horas iníciase a eclipse parcial, que alcanzará o seu punto álxido ás 10.03 horas e finalizará ás 11.47 horas (a eclipse parcial) e ás 13.04 horas a eclipse penumbral. É dicir, o que é a eclipse en si durará 3 horas e 28 minutos, desde que a Lúa entre na sombra da Terra e ata que salga dela. A fase máxima ocorrerá en metade do período, sobre as 10.03 horas, e asemellarase á ’Lúa de sangue’ ou ‘Lúa do Cazador’ vista en outubro.

As primeiras fases da eclipse (penumbral) serán visibles desde España, pouco antes de que comece a amencer, aínda que desde Galicia tamén se observará a parcial.

As eclipses lunares prodúcense cando a Terra interponse entre o Sol e a Lúa, xerando nesta unha sombra.

Merece a pena velo!

O TELESCOPIO DE MARAM KAIRE

 

Cando aínda non sabía ler nin escribir, en lugar de saír a xogar ao fútbol cos seus amigos, o pequeno Malick Ndiaye prefería pasar as horas ollando un vello libro que había na súa casa chamado Todo o Universo, fascinado por aquelas misteriosas imaxes de estrelas e planetas. Logo, pola noite, saía ao patio a mirar eses puntos brillantes ao lonxe. E facíase preguntas. Con só oito anos aprendeu a identificar Sirio, Betelgeuse ou Aldebarán, cada unha no seu lugar. Para velas máis de preto, o pasado verán, á idade de 13, xuntou unhas vellas lentes de miope do seu pai, a lente dunha cámara, arame, papel, latas e cana e fabricouse o seu propio telescopio. “Agora podo contemplar ben Xúpiter e até os aneis de Saturno”, di cun sorriso.

Esta historia comeza no medio de longas conversacións no interior dun coche oficial. O pai de Malick Ndiaye era xendarme e chofer persoal de Abdou Diouf, expresidente de Senegal, pero tamén era un home curioso interesado polas cousas do ceo e da terra, a quen lle encantaba ler e ver documentais. Na súa xubilación, Diouf regaloulle varios libros, un deles Todo o Universo, que o agradecido chofer levou á súa casa como un tesouro. Trinta anos máis tarde, esas sobadas páxinas foron a inspiración dun neno que herdou a ansia de saber do seu ancián pai e que aprendeu del a súa paixón pola bricolaxe, o milagre de crear co que haxa a man.

Cóntao Astou Sow, nai de Malick Ndiaye, no salón da súa humilde casa de Mbacké, unha pequena cidade próxima a Touba do interior de Senegal. Fóra a calor aperta. As clases aínda non comezaron e o pequeno senta con serena educación nun das cadeiras de brazos. De súpeto, impulsado por un resorte, salgue correndo da habitación e trae o famoso libro para mostralo aos visitantes. Xunto a el un puñado de follas garabateadas con puntos e raias. Son os seus propios mapas do ceo, os que foi debuxando a medida que aprendeu a descifrar a identidade daqueles puntos brillantes. Constelacións e nebulosas, estrelas e planetas. Todo cabe na cabeza dun neno.

 

 Malick Ndiaye, con 12 anos, posa cun vello libro do seu pai co que aprende astronomía / José Narajo

“Tardei dúas semanas en construír o telescopio”, explica o pequeno ataviado cun polo da NASA, “cando enfoquei ao ceo nocturno e vin os detalles da superficie da Lúa pareceume que podía tocala coa man. Un día estaba na porta de casa e pasou un home que traballaba na obra da estrada. Preguntoume si era algo de topografía e díxenlle que non, que era un telescopio que me fabricou eu mesmo. Entón fíxome fotos e un vídeo e subiunos a Facebook”. A historia de Malick Ndiaye empezou a circular polas redes sociais e os medios locais fixéronse eco. De súpeto aquel neno tímido e caseiro converteuse nunha celebridade.

“Eu estaba tensa”, asegura a súa nai, “empezaron a chamarnos e viñeron xornalistas. Non quería que Malick despistásese con este asunto, el ten que seguir cos seus estudos e todo este balbordo preocupábame”. Pero a historia chegou ao mellor destinatario posible, o profesor Maram Kaire, presidente da Asociación Senegalesa para a Promoción da Astronomía (ASPA). “Chegáronme mensaxes desde todos lados. Cando puiden ver o vídeo lembroume a min mesmo cando era rapaz e pensei en todos os esforzos que facemos para divulgar esta ciencia. Non dubidei en reaccionar porque se o difícil que é contemplar as estrelas sen un instrumento adecuado, ter unha paixón e non poder desenvolvela”, asegura o científico.

Con 12 anos, Maram Kaire xa escudriñaba o ceo cuns prismáticos. Tras estudar Informática e Enxeñaría de Sistemas en Francia, na actualidade colabora coa NASA e desenvolve numerosas actividades para que os mozos senegaleses interésense pola astronomía. Polo seu enorme traballo un asteroide situado entre Marte e Xúpiter acaba de ser bautizado co seu nome, un recoñecemento polo que recibiu felicitacións desde todos os recunchos do mundo. “Falei coa nai de Malick e ofrecinlle un telescopio co desafío de que el tiña que construír o trípode. Tardou unha semana en fabricalo con madeiras e xa o ten en casa”, asegura o científico.

Agora Malick Ndiaye ten dous instrumentos para observar as estrelas, o que construíu coas súas propias mans e un novo do trinque que lle regalou Maram Kaire. A ambos coida con mimo e limpa de po e sucidade cada mañá. Pero aquel feito de latas e as vellas lentes do seu pai terá sempre un lugar especial na súa modesta habitación porque foi o que lle abriu as portas do ceo e permitiulle ver con nitidez os aneis de Saturno. “Astronauta? Non, eu só quero mirar as estrelas. Sabes a que distancia está o centro da galaxia?”, pregunta Malick á espera dunha resposta que non tardará en pescudar en por si.

FONTE: José Naranjo/elpais.com

SABÍAS QUE... AS FORMIGAS E A POLINIZACIÓN

Cando no colexio estudamos a polinización normalmente fannos referencia ás abellas ou, con sorte, a algunhas bolboretas. A abella Maya é moi graciosa, pero este insecto heminóptero non é o único encargado de levar o pole dun lugar a outro. E a verdade é que verías multitude de veces na túa vida unha abella europea (Apis mellifera), tamén chamada abella doméstica ou melífera, precisamente polo seu uso para a elaboración de mel. Pero seguro que tamén atopache bolboretas, abellóns, polillas, moscas e mesmo colibríes furgando nas intimidades das flores. Todos estes pioneiros da fecundación artificial participan no transporte do pole desde o estambre até o estigma.

O que talvez nunca pensache é que as formigas contribúen á polinización. Como sempre indo dunha flor a outra, aínda que non con tanta pericia como insectos alados. Describíronse casos de polinizacón por formigas en máis de 40 especies de plantas pertencentes a 20 familias diferentes. De forma tradicional consideráronse malas polinizadoras por varias razóns: o pequeno tamaño en comparación coas flores, os seus hábitos de limpeza que rozan a obsesión, a ausencia de ás nas obreiras e a produción de sustancias antibióticas que pon en risco a integridade do pole. Pero si temos un elevado número de individuos que visitan de forma frecuente as flores a polinización pode ser efectiva. En 1974 o ecólogo James C. Hickman describiu o coñecido como “síndrome de polinización por formigas”, no que explicaba cales deben ser as características para que unha planta sexan polinizadas por formigas. Deben ser de porte pequeno, de pouca sincronía na floración dentro da planta, estas de poboacións densas, ademais de ter un nectario pequeno, con pouca densidade de néctar e con flores abertas e pequenas. Pero é que mesmo hai plantas que evolucionaron para ofrecer resistencia ao antibiótico natural producido polas formigas, son o xénero Conospermum.

FONTE: Eugenio Manuel Fernández Aguilar/muyinteresante.es

CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE? XI

Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE como disciplina académica, restrinxida ás denominadas artes visuais ou plásticas (esencialmente a pintura, escultura e arquitectura).

A contestación correcta á pregunta de onte é Románico. A arte románica foi o estilo artístico predominante na Europa cristiá dende mediados do século XI ata finais do século XII, abarcando tamén parte do XIII ata a chegada do Gótico. Tal como se apreciaba na imaxe da pregunta en cuestión, a construción máis típica era unha igrexa de planta de cruz latina con 3 naves, aínda que tamén se atopará algunha de planta grega. A nave central é sempre máis ampla que as laterais. A igrexa ten un transepto que dá ao cruceiro, lugar onde se sitúa o cimborrio. As cabeceiras da igrexa adoitan terminar en ábsidas semicirculares, que se multiplican ao final das tres naves e onde, ás veces, están completadas polas absidiolas. As técnicas da época non eran moi modernas, así que as construcións non eran sinxelas e os muros debían ser grosos para poder soster todo o sistema abovedado. Tampouco se podían abrir grandes vans ou xanelas en devanditos muros, polo que o interior era bastante escuro. No interior, as columnas tiñan base, plinto e fuste, ademais dun capitel habitualmente historiado con motivos pedagóxicos, relixiosos ou xeométricos, ademais de monstros. En canto aos teitos, hai que dicir que estaban cubertos por bóvedas, habitualmente de canón con arcos faxones ou de aresta, e estaban sustentados, ademais de polos muros, por un sistema de arcos de medio punto de sección rectangular e algúns estribos ou contrafortes, tanto exteriores como interiores. A igrexa completábase cunha ou dúas torres que flanqueaban a entrada ao templo e, en ocasións, con outras construcións anexas. Esta estrutura podemola ver na nosa Catedral de Santiago de Compostela.

E imos coa pregunta de hoxe!

11. Como se chama esta obra de O Bosco?

- O inferno, o limbo e o paraíso

- O xardín dos milagres

- O xardín das delicias

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: Idea orixinal culturizando.com, buhosdeatenas.blogspot.com e es.wikipedia.org      Imaxe: gl.wikipedia.org

#DígochoEu: Descubre a única palabra con plural irregular en galego

 

Todas as palabras seguen unha norma ao facer o plural, pero hoxe imos falar da única palabra que muda a sílaba tónica cando pasa do singular ao plural.

#DígochoEu

CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE? X

Continúo coa serie CANTO SABES SOBRE A HISTORIA DA ARTE como disciplina académica, restrinxida ás denominadas artes visuais ou plásticas (esencialmente a pintura, escultura e arquitectura).

A contestación correcta á pregunta de onte é Barroco. A escultura barroca é a escultura asociada ao estilo barroco do período comprendido entre principios do século XVII e mediados do século XVIII. As súas características xerais son: Naturalismo, é dicir, representación da natureza tal como é, sen idealizala, busca o movemento, acción conxelada, lograda a través dunha composición asimétrica, onde predominan as diagonais e as "serpentinatas", posturas sesgadas e oblicuas, escorzos e contornos difusos e intermitentes, que dirixen a obra cara ao espectador cunha grande expresividade. Na imaxe da pregunta en cuestión aparece O David, unha estatua, en mármore, realizada entre 1623 e 1624 por Gian Lorenzo Bernini (Nápoles, 7 de decembro de 1597-Roma, 28 de novembro de 1680), que reperesenta ao futuro rei David, un dos personaxes do Antigo Testamento, o cal derrota ao xigante Goliat lanzando unha pedra cunha fonda.

E imos coa pregunta de hoxe!

10. A estrutura arquitectónica desta igrexa corresponde ao…

- Románico

- Gótico

- Barroco

Mañá a solución e unha nova pregunta!

FONTE: Idea orixinal culturizando.com, alanxelmundo.com e es.wikipedia.org      Imaxe: cerebriti.com