DETECTAN UNHA FUGA DE FERRO DO NÚCLEO DA TERRA

O núcleo externo da Terra perdería isótopos pesados de ferro, que accederían ás capas máis profundas do manto, segundo un estudo /  L. Ou’ Dwyer Brown, Aarhus University

Quizais nunca nos paramos a pensalo, pero vivimos nunha inmensa bóla de rocha que suca o espazo a unha velocidade de vertixe. Baixo a familiar e quieta superficie, existe un mundo moi dinámico, cuxos procesos alimentan os terremotos, volcáns e os movementos dos continentes. No máis profundo existe un gran núcleo de ferro e níquel, que ten un tamaño non moi distinto ao da Lúa, e que se atopa a unha temperatura de ata 6.000 º C. Ademais, crese que existe un núcleo interno, sólido, e un núcleo externo, líquido.

Un estudo que se acaba de publicar en Nature Geoscience concluíu que o núcleo externo podería ter unha fuga de ferro, que inxectaría isótopos pesados ata as capas superiores, no manto. Este intercambio produciríase a uns 2.900 quilómetros de profundidade e nunha zona na que o núcleo está a unha temperatura miles de graos superior á do manto. En consecuencia, as capas máis profundas do manto estarían enriquecidas en isótopos pesados de ferro.

"Se isto é correcto, axudaranos a mellorar a nosa comprensión da interacción entre o núcleo e o manto", dixo nun comunicado Charles Lesher, director do estudo e profesor da Universidade de Aarhus, Dinamarca.

Segundo Lesher, comprender este detalle é relevante para estudar varios procesos, como a transferencia de calor e materia desde o interior, ou as imaxes sísmicas do manto profundo.

Ademais, tamén explicaría por que adoita haber máis isótopos pesados de ferro en rochas do manto que en meteoritos, formados polos materiais primordiais dos comezos do Sistema Solar. "Se todo isto é certo, dixo  Lesher, os resultados suxiren que o núcleo estivo perdendo ferro durante miles de millóns de anos".

A investigación foi froito de simulacións de computador que reproduciron contornas a altas presións e temperaturas. Ademais, estas permitiron deducir que os materiais enriquecidos en isótopos pesados de ferro poderían chegar á superficie, a través das plumas do manto, columnas de material procedentes das profundidades e que producen puntos quentes e rexións de  vulcanismo.

En apoio desta hipótese, observouse que a lava de certos puntos quentes, en Samoa e Hawai, está, efectivamente, enriquecida en ferro.

FONTE: abc.es/ciencia

CANTO SABES DE GALICIA LXII

Continúo coa serie Canto sabes sobre Galicia, que pretende facer un percorrido sobre cousas que tod@s deberiamos de coñecer sobre a nosa Comunidade Autónoma. A resposta a pregunta do día anterior é Estaño. Deste mineral (Sn), hai moitas máis minas en Galicia: San Finx (Lousame), A Trigueira (Lalín), Fontao (Vila de Cruces), Vilarbacú (Quiroga), Pesqueiras (Forcarei), As Sombras (Lobios)… 

E imos coa pregunta de hoxe!

62. Para desenvolver a vida cotiá o ser humano ten a necesidade de relacionar e comparar os corpos. Unha forma de facelo é a través dunha magnitude (lonxitude, superficie, masa, etc.). Medir unha superficie, por exemplo, é comparala con outra, que se toma como unidade, para saber cantas veces contena. En Galicia empregamos varias unidades, que poden variar moito dun lugar ao outro. Na seguinte lista hai unha que NON se emperaga para medir superficies. Cal é?

- Copelo

- Cavadura

- Ferrado

- Moio

- Fanega

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: Idea orixinal blog.galiciamola.es, portalgalicia.com, wikipedia.es, lavozdegalicia.es, info.igme.es  Imaxe: domohomo.es

HUMOR REAL: LEXIVIA

 

Si, tal como reza a viñeta de hoxe no xornal El País de El Roto (Andrés Rábago García-Madrid 1947), habería que facerlle un monumento á lexivia. Se hai unha cousa que o confinamento polo coroavirus meteu na pituitaria dos españois é o cheiro a lixivia. Está nas casas, os descansillos das comunidades e ata nas paradas de autobús, polo que de entre todos os produtos de limpeza que están a desaparecer en cuestión de minutos dos estantes dos supermerecados, a lixivia leva a palma.

A lixivia doméstica é moi efectiva para a desinfección de superficies onde poida haber virus:

•     Superficies que se tocan con frecuencia: mesas e cadeiras, escritorios,  mesitas de noite, mobles do dormitorio, mesas de traballo, etc.

•     Pomos das portas.

•     Superficies do baño e o inodoro.

•     Billas.

Para que a lixivia sexa eficaz hai que limpar previamente as superficies cun trapo húmido, para recoller o po. Despois limpar esas mesmas superficies con outro trapo humedecida nunha disolución de lixivia ao 1:50. Limpar o trapo con auga da billa tras cada uso e volva impregnala con esta disolución de lixivia. Usar luvas. Ao rematar, lavar o trapo na lavadora a máis de 60º C. Para evitar todos estes útimos traballos, pódese empregar papel de cociña e tiralo cada veazque se empregue.

Como preparar a lixivia ao 1:50?

1.    Coller 20  ml de lixivia caseira, non importa a marca (2 cucharadas sopeiras).

2.    Botalo dentro dunha botella de 1 litro.

3.    Encher a botella con auga da billa ata completar.

4.    Pechar e darlle a volta varias veces para mesturar.

Atención: Preparar a mestura o mesmo día do seu uso

Para as mans non utilizar lexivia, o efecto da auga e o xabón é suficiente para unha hixiene correcta.

A prudencia manda e hai que evitar mesturar a lixivia con outros produtos de limpeza, xa que a combinación pode facer que se produza un perigoso gas.

Non se pode abusar no uso da lexivia, pois ocloro debilita o sistema inmunitario.

Un gran desinfectante e barato, pero que temos que empregalo con coidado!

DESCOBREN SEIS NOVOS COROAVIRUS EN MORCEGOS

Un grupo de investigadores do Programa de Saúde Mundial do Instituto Smithsoniano descubriu a existencia de seis novos coroavirus en morcegos. Estes coroavirus non están relacionados co SARS-CoV-2, que é o que provoca a COVID-19. Tampouco con outros como o SARS CoV-1 e o MERS-CoV.

O estudo, que foi publicado en PLOS ONE, é froito dun traballo de biovixilancia realizado en Myanmar que se enmarca no proxecto Predict. Esta iniciativa, financiada pola Axencia dos Estados Unidos para o Desenvolvemento Internacional (USAID), ten como obxectivo coñecer e vixiar que patógenos poden pasar dos animais aos seres humanos.

Os científicos centraron o seu traballo naqueles sitios de Myanmar nos que os humanos teñen máis probabilidades de estar en contacto coa vida salvaxe local. Desde maio do 2016 ata agosto de 2018 recolleron máis de 750 mostras de saliva e de feces de morcegos da zona. O que atoparon foron seis coroavirus descoñecidos e un que, aínda que se atopou no sueste asiático, non se deu en Myanmar. Os expertos cren que nos morcegos pódense dar miles de coronavirus pero que moitos deles non foron descubertos.

"As pandemias virais lémbrannos o estreitamente que a saúde humana está conectada coa saúde da vida silvestre e o medio ambiente", dixo o autor principal do estudo. "En todo o mundo, os humanos están a interactuar coa vida silvestre cunha frecuencia cada vez maior, así que canto máis entendamos sobre estes virus nos animais, o que lles permite mutar e como se propagan a outras especies, mellor poderemos reducir o seu potencial pandémico".

Os autores do presente estudo din que estes achados subliñan a importancia da vixilancia das enfermidades zoonóticas (poden transmitirse entre animais e seres humanos) tal e como se producen na fauna salvaxe. Os resultados servirán de guía para a futura vixilancia das poboacións de morcegos a fin de detectar mellor as posibles ameazas  virales para a saúde pública.

Aínda que agora está na fala da xente, os coroavirus non son algo novo e antes xa causaron enfermidades graves en humanos. O MERS Cov é un coronavirus que produce o coñecido como síndrome respiratoria de Oriente Medio (MERS), detectado por vez primeira en 2012 en Arabia Saudita. O SARS CoV-1, pola súa banda, é un coroavirus que produce unha grave enfermidade respiratoria (SARS) e que en 2003 protagonizou un brote a nivel global. Asia informou sobre el en febreiro de 2003. Aos poucos meses, a enfermidade xa aterrara en América do Norte, Sudamérica, Europa e Asia. A OMS cifrou en 8.098 o número de enfermos e o falecemento de 774 persoas en todo o mundo por SARS ese ano. Coronavirus son tamén os causantes do arrefriado común.

"Moitos coroavirus poden non supoñer un risco para as persoas, pero cando identificamos estas enfermidades cedo nos animais, na fonte, temos unha valiosa oportunidade de investigar a ameaza potencial", dixo a coautora do estudo. "A vixilancia, a investigación e a educación son as mellores ferramentas que temos para previr as pandemias antes de que ocorran".

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es/ciencia Imaxe: iStock

DESCOBRE UNHA ABELLA METADE FEMIA E METADE MACHO

A estraña abella que mostra metade corpo de macho (esquerda) e de femia (dereita) / Chelsey Ritner/Utah State University

Corría a primavera de 2018, cando a entomóloga Erin Krichilsky topouse coa abella máis desconcertante que vira na súa vida: o lado dereito do seu corpo tiña a robusta mandíbula chea de pequenos dentes típicas das femias, pero o seu lado esquerdo era moito máis pequeno e delicado, igual que os machos. Ademais, as patas dun e outro lado eran diferentes. Coma se alguén cortase un ser de cada xénero e pegáseo nun novo animal combinado. Que era iso?

Mirando polo microscopio ao insecto de catro milímetros de lonxitude, Krichilsky, entón asistente de investigación no Instituto Smithsonian de Investigacións Tropicais (STRI) en Panamá, deuse conta de que atopara algo extraordinario. "Non se parecía a nada do que estaba afeita ver", afirma nunha información publicada no portal do Smithsonian. "Foi un día moi emocionante".

Este misterioso insecto, descrito recentemente na revista Journal of Hymenoptera Research, é un xinendromorfo extremadamente raro: un animal anatomicamente metade macho e metade femia, e o primeiro identificado na especie Megalopta amoena, un tipo de abella que se atopa en América central e  Suramérica.

A diferenza dos hermafroditas, que a miúdo teñen unha presenza masculina ou feminina, pero teñen os órganos reprodutores de ambos, os xinendromorfos teñen verdadeiros mosaicos sexuais nos seus corpos. Debido á súa rareza na natureza, estes individuos divididos por sexo son pouco coñecidos. Aínda así, os investigadores documentaron xinendromorfos en criaturas que van desde bolboretas e crustáceos ata réptiles e aves.

Outro xinendromorfo da mesma familia foi achado en 1999. Concretamente o híbrido macho-femia era da especie Megalopta genalis. Pero nestas dúas décadas os investigadores de STRI non atoparon ningún outro exemplo en decenas de miles de abellas colleitadas.

En termos xerais, as abellas, avespas e formigas, que pertencen ao grupo himenópteros, viven en sociedades matriarcais nas que as femias recollen pole, constrúen niños, coidan ás crías. Como tal, a evolución equipou a estas femias con trazos compatibles coa súa interminable lista de tarefas: fortes mandíbulas capaces de escavar en madeira; patas traseiras grosas e peludas que poden atrapar e transportar pole; e un aguillón de punta afiada para a defensa. Con todo, os machos non fan nada útil excepto a  cópula, polo que o seu físico é máis débil.

Aínda que os investigadores non están seguros de como xurdiu exactamente esta estraña abella, os estudos en insectos similares poderían proporcionar algunhas pistas. Hai varios anos, outro equipo de científicos analizou os xenes de varios xinandromorfos de abellas melíferas e descubriu que os híbridos macho-femia eran probablemente un accidente.

Nos humanos, o sexo biolóxico está determinado por dous cromosomas sexuais: un de mamá e outro de papá. Herdar dous X produce unha muller, mentres que un X emparellado cun Y crea un home. Pero as abellas fan as cousas dunha maneira diferente: todos os ovos fertilizados, que transportan material xenético dunha nai e un pai, eclosionan en abellas femias. Con todo, os óvulos non fertilizados aínda poden dar descendencia: machos «orfos» que só levan un conxunto de cromosomas das súas nais, a metade do que se atopa nas femias. O sexo, noutras palabras, está determinado pola cantidade de información xenética nas células dunha abella.

En moi, moi raras ocasións, un segundo espermatozoide pode coarse nun óvulo xa fertilizado, unha futura femia, e comezar a copiarse. Isto crea dous xéneros asimétricos que poboan a súa propia metade do embrión en crecemento: un que xorde da unión do óvulo e o primeiro espermatozoide que se desenvolve como femia, e outro, que nace unicamente do segundo espermatozoide. Debido a que este segundo esperma nunca se asocia co seu propio óvulo, o reconto de cromosomas na súa liñaxe mantense baixo, creando só células masculinas.

Estes eventos de dobre fertilización parecen explicar polo menos algúns xinendromorfos de abellas melíferas, aínda que os híbridos macho-femia noutras especies poden manifestarse doutras maneiras. Outra teoría é que unha célula nun embrión feminino típico «equivócase» mentres se copia, xerando unha célula feminina e unha célula masculina en lugar de dúas células femininas. Esas novas células logo seguirían dividíndose independentemente, producindo dúas liñas sexualmente diverxentes.

FONTE: abc.es/ciencia

CANTO SABES SOBRE GALICIA LXI

Continúo coa serie Canto sabes sobre Galicia, que pretende facer un percorrido sobre cousas que tod@s deberiamos de coñecer sobre a nosa Comunidade Autónoma. A resposta a pregunta do día anterior é Plateresco. Tamén chamado gótico plateresco,  Protorrenacemento, estilo Isabel, estilo Reis Católicos (estes dous últimos en referencia á súa primeira fase) e estilo Príncipe Felipe (referido á súa fase renacentista), foi unha corrente artística, especialmente arquitectónica, desenvolta pola monarquía española na península ibérica e os territorios imperiais de América e Asia, que apareceu entre o gótico tardío e o Renacemento, a finais do século XV, estendéndose durante os dous séculos seguintes. Resulta dunha modificación do espazo gótico e dunha fusión ecléctica de compoñentes decorativos mudéxares, do gótico flamíxero e lombardos, así como primerizos elementos renacentistas de orixe toscano.

E imos coa pregunta de hoxe!

61. Na mina de A Penouta, en Viana do Bolo (Ourense), explotada pola empresa Strategic Minerals, foi o campo de probas do Centro Superior de Investigacións Científicas (CSIC) durante o último ano, nun proxecto conxunto coa propietaria das instalacións enfocado a recuperar dos vertedoiros un mineral e extraer, da  escoria resultante, dous dos metais máis apreciados pola industria tecnolóxica: o niobio e o tántalo. Da súa combinación resulta o coñecido como coltán, clave para a fabricación de teléfonos móbiles. Pero cal é ise mineral?

- Volframio

- Estaño

- Ouro

Mañá a solución e unha nova proposta!

FONTE: Idea orixinal blog.galiciamola.es, portalgalicia.com, wikipedia.es, lavozdegalicia.es Imaxe: strategicmineralsspain.wordpress.com

RATOS, HEROES ANÓNIMOS DOS AVANCES MÉDICOS

Non é raro atopar en medios xeneralistas titulares deste tipo: “Conseguen por primeira vez a desaparición do cancro de páncreas”. Ou “A edición xenética logra previr unha enfermidade hepática”. Tanto nestes dous exemplos como en moitos outros faltan dúas palabras moi importantes, cuxa ausencia engana ao lector: “en ratos”. Numerosas investigacións feitas con estes roedores, esenciais para a medicina, arroxan resultados esperanzadores para a cura de diversas enfermidades, pero só unha baixa porcentaxe das solucións atopadas na experimentación con estes animais chega á práctica clínica con persoas.

A comunidade científica xa se fixo eco nas redes sociais da distancia que vai de probar con éxito un tratamento en roedores a conseguir que funcione nos humanos. En Twitter, a etiqueta #inmice (en ratos) aglutina noticias sobre todos estes progresos que se atopan aínda en fase preclínica. É necesario alertar aos cidadáns do  sensacionalismo nas informacións médicas e facelos coñecedores do longo e duro que é o camiño da investigación biomédica.

Neste sentido, resulta moi importante divulgar como levan a cabo os ensaios clínicos, que teñen varias fases. A primeira é a chamada preclínica, na que se testa a eficacia e seguridade dun medicamento antes de probalo nos humanos. Faise con animais, sobre todo en ratos.

Pero por que neles? Os expertos alegan varios motivos. Para empezar, un ético: prefírese traballar con especies que se consideran menos próximas aos seres humanos, non tan evolucionadas, polo menos no que se refire ao sistema nervioso. Ademais, os científicos explican que probar os medicamentos en primates próximos á nosa liñaxe non aseguraría que os resultados fosen máis extrapolables ás persoas. Aínda así, os tratamentos próbanse sempre que se pode en cultivos in vitro. Este método permite estudar os mecanismos de acción de diferentes fármacos, pero hai resultados fundamentais que non se poden obter se as probas non se trasladan a modelos animais. Isto sucede porque é nun ambiente celular complexo onde se poden observar aspectos máis concretos do funcionamento dos medicamentos.

Outras dúas razóns explican o uso masivo de ratos: o seu custo económico é moi baixo, e o seu ciclo vital rapidísimo. Isto último importa moito, porque facilita o seguimento do efecto dun fármaco nestes roedores, as distintas fases polas que pasa tal proceso. Á luz de todo isto, enténdese que a Confederación de Sociedades Científicas de España emitise un comunicado en 2015 no que afirmaba que os experimentos de laboratorio con animais son imprescindibles para o avance da ciencia.

Finalizada a etapa preclínica, pásase o estudo da terapia en cuestión en pacientes: a fase 1. O obxectivo primordial aquí é saber se o fármaco resulta seguro e en que dose, e estúdase a mellor maneira de administralo. Neste paso adoita haber moi poucos participantes. Na fase 2 segue  testándose a seguridade da molécula terapéutica e analízase a súa eficacia. Incorpórase a máis participantes, co fin de obter unha mostra significativa que demostre se funciona ou non o fármaco. O último estadio antes de que un novo medicamento pase á práctica clínica é a fase 3, onde se estudan os efectos de leste nun número moi amplo de participantes e, en moitos casos, compárase a súa eficacia coa doutros fármacos desenvolvidos para os mesmos problemas de saúde.

Terminada esta etapa, as compañías ou laboratorios que elaboran o estudo presentan os datos finais ás axencias reguladoras, que en función destes autorizan ou non a comercialización do principio activo e especifican os seus usos. Co tratamento xa en aplicación arrinca a fase 4 do ensaio, que monitora a eficacia do fármaco, se hai efectos adversos ou se se atopa algún outro beneficio adicional que non se previu nas anteriores fases.

FONTE: Nieves Sebastián/Gaceta Médica/muyinteresante.es

O NOSO ANTEPASADO DIRECTO, MÁIS ANTIGO DO QUE SE CRÍA

O achado do cranio dun neno pequeno de apenas tres anos nos ondulantes outeiros de Johannesburgo volve romper o esquema clásico da evolución humana no que un ser simiesco vaise levantando ata chegar ao sapien actual. Os restos pertencen a un Homo erectus, un dos nosos antepasados directos, que andaba e corría polos pasteiros surafricanos hai 2 millóns de anos, 200.000 anos antes do que se cría e nun lugar onde nunca antes atopouse. Por forza, este homínido que xa se parecía máis a nós, de postura ergueita e viaxeiro exitoso, tivo que coexistir xunto a outras dúas criaturas humanas moito máis primitivas, Australopithecus e Paranthropus robustus.

Os fragmentos do cranio (DNH134) apareceron durante unha campaña de escavacións no xacemento de Drimolen, dentro da zona chamada Berce da humanidade pola súa riqueza fósil. Foron descubertos por un equipo internacional dirixido por investigadores da Universidade A Trobe en Australia e a de Washington en St. Louis (EE. UU.) quen, segundo explican na revista Science, non comprenderon a auténtica natureza dos restos ata que foron reconstruídos.

Cranio de Homo erectus atopado ao noroeste de Johannesburgo en Sudáfrica, o máis antigo ata a data / Therese van Wyk, Universidade de Johannesburgo

 «Comezamos a xuntalos. Ninguén podía decidir de que era ese cranio ata que unha noite todo uniuse, e démonos conta de que estabamos a buscar un homínido!», explica Stephanie Baker, do Instituto de Paleoinvestigación da Universidade de Johannesburgo. Pero, que tipo de homínido? «A forma de bágoa da tapa do cranio e a súa cavidade cerebral relativamente grande indicaban sen dúbida que se trataba dun Homo erectus», sinala.

Resultou unha sorpresa maiúscula. Homo erectus, que camiñaba ergueito, con brazos máis curtos e pernas máis longas, máis humano que calquera outro homínido atopado no Berce da humanidade, viviu alí, en Sudáfrica, onde nunca antes fora descuberto. E o que é aínda máis extraordinario, fíxoo hai 2 millóns de anos, segundo suxire a datación con distintas técnicas de vangarda do terreo no que se atoparon os fragmentos do cranio e doutros fósiles. Ata entón, o erectus máis antigo xamais descuberto era o de Dmanisi en Xeorxia, de hai 1,8 millóns de anos. Ademais, o neno de Drimolen era 400.000 anos máis antigo que outros erectus africanos como o famoso neno de Turkana en Quenia.

«A antigüidade do fósil DNH134 mostra que Homo erectus existiu de 150.000 a 200.000 anos antes do que se pensaba», di Andy Herries, xefe do Departamento de Arqueoloxía e Historia, na Trobe. Debido a que se trata dun dos nosos antepasados directos, o descubrimento ten implicacións para as orixes dos humanos modernos.

«Ata este achado, sempre supuxemos que Homo erectus orixinouse no leste de África. Pero DNH134 mostra que posiblemente provén do sur. Iso significaría que máis tarde mudouse cara ao norte e o leste do continente. A partir de aí pasou polo norte de África para poboar o resto do mundo», di Baker.

A antigüidade do cranio tamén mostra que tres especies de devanceiros humanos primitivos viviron no sur de África ao mesmo tempo no sitio fósil de Drimolen: H. erectus, Australopithecus, esta xa endémica, e Paranthropus robustus.

Segundo os autores, posiblemente as tres especies víanse diferentes (Paranthropus era máis pequeno que os outros dous) e usaban distintas partes da paisaxe para evitar competir entre si. «Paranthropus robustus comía plantas duras, raíces e  tubérculos, por iso os seus dentes eran realmente grandes», apunta Baker.

En comparación coas outras dúas especies, os homínidos de Homo erectus eran altos e delgados. E comían cousas que eran máis fáciles de dixerir, como froitas e bagas. Tamén se alimentaban de carne, pero os paleoantropólogos non están seguros de como a obtiñan, xa que eses primeiros erectus aínda non cazaban con armas.

«Tamén sabemos que foron capaces de cubrir longas distancias, o cal foi unha sorte para eles, porque durante o seu tempo, o clima cambiou no sur de África», explica a investigadora. Paranthropus e Australopithecus evolucionaron en climas cálidos e húmidos e estaban afeitos a iso ambientes. Cando o clima volveuse frío e seco, a cuberta arbórea diminuíu e os pastos tomaron o seu lugar. Finalmente, os bosques foron substituídos polos pasteiros africanos da sabana de hoxe. O clima máis frío adaptábase mellor a Homo erectus, máis móbil e social. Non en balde sobreviviu durante 1,5 millóns de anos e chegou a Eurasia, mentres que as outras dúas especies coetáneas víronse abocadas ao desastre.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia