CURIOSIDADES

A SONDA CHANG´E 4 ALUNIZA NA CARA OCULTA DA LÚA

Primeira imaxe tomada pola sonda Chang'e 4 no momento da aluaxe na cara oculta da Lúa / Administración Nacional do Espazo de Chinesa (AP)

China logrou por primeira vez na historia alunizar unha nave na cara oculta da Lúa. A sonda Chang'e 4, que foi lanzada o pasado 8 de decembro, tocou o chan do satélite este xoves á 10:26 hora local, segundo informou a Administración Nacional do Espazo de China. O éxito da aluaxe, que non se anunciou de forma oficial ata aproximadamente dúas horas despois de producirse, supón un fito máis para o ambicioso programa espacial do país asiático, aínda lonxe do de Estados Unidos en financiamento pero convertido nunha prioridade absoluta para as autoridades chinesas.

A nave non tripulada xa entrara en órbita lunar elíptica durante o pasado domingo, co punto máis próximo ao astro a uns 15 quilómetros da súa superficie e o máis afastado a uns 100 quilómetros, segundo informou a Administración Nacional do Espazo de China. Desde entón buscouse o momento idóneo para pousar a sonda na superficie lunar, porque a parte non visible do astro ten períodos de día e noite que duran uns 14 días terrestres e necesitábase a luz solar para que tanto o módulo de aterraxe como o vehículo móbil de exploración funcionasen como estaba previsto.

Namentres, os enxeñeiros verificaron o bo funcionamento da sonda e do satélite  Queqiao, que serve de ligazón para comunicar este vehículo explorador coa Terra. O feito de que a comunicación coa sonda non poida ser directa (a propia masa da Lúa impídeo) é un dos principais obstáculos técnicos da misión. Finalmente a sonda tocou superficie sen problemas no cráter Von  Kárman, de 186 quilómetros de diámetro, situado na conca  Aitken (no Polo sur), que á súa vez é un dos maiores cráteres de impacto coñecidos no sistema solar e un dos máis antigos da Lúa. "Abriuse un novo capítulo na exploración lunar por parte do home", dixo a axencia espacial chinesa nun comunicado.

O obxectivo da sonda Chang'e 4 é principalmente analizar a composición do terreo e o relevo da zona, o que podería dar pistas sobre as orixes e evolución do satélite. Esa cara lunar, invisible desde a Terra, é moi distinta da que si coñecemos. Se a cara vista mostra "mares" chairos de  basalto e relativamente poucos cráteres, o outro lado está cheo destes e a súa composición parece diferente. A misión chinesa podería solicitar datos sobre a evolución e a xeoloxía desta área descoñecida do satélite.

FONTE: Xavier Fontdeglòria/elpais.com

NON SON AGROGLIFOS

Dous círculos formados por árbores á vista de paxaro nun bosque de Miyazaki/FNN

A moitos encantaríalles pensar que os círculos formados no bosque xaponés da imaxe son agroglifos, é dicir, símbolos en forma de circunferencia que aparecen nos campos de cultivo de forma sospeitosa e que unha gran maioría atribúe á vida intelixente doutros planetas. Pero neste caso a explicación é máis sinxela e realista.

Estas figuras xeométricas foron recentemente avistadas nun bosque da prefectura de  Miyazaki, dentro de  Kysh, illa meridional de Xapón. E só se poden apreciar desde unha perspectiva cenital. Esta peculiar paisaxe está formado por árbores sugi, coñecidos no resto do planeta como cedros xaponeses.

A aparición destes círculos son o resultado dun experimento científico que naceu hai preto de medio século, en 1973. Encabezárono uns investigadores do Ministerio de Agricultura,  Silvicultura e Pesca de Xapón. Por entón, o Goberno cedera unha porción de terra para realizar silvicultura experimental: plantar as sementes con incrementos radiais de dez graos ata formar dez círculos  concéntricos.

O obxectivo era analizar se o espazo que se deixaba entre cada árbore afectaba o crecemento. Como se pode comprobar, o resultado do experimento foi un éxito e confirmouse a teoría. De feito, o plan era terminar con este proxecto nuns cinco anos, pero os xaponeses están a considerar preservalo debido ao seu alto interese. Estes círculos foron  virales na internet, tanto que agora podes velos a través de Google Maps.

FONTE: elmundo.es/naturaleza

COMUNÍCANSE AS PLANTAS ENTRE ELAS?

Flores de azafrán, ao sur de Marrocos /FADEL SENNA (AFP)

As plantas teñen unha comunicación química que se produce, por exemplo, cando lles atacan insectos fitófagos, entón e como consecuencia da  mordedura, a planta emite unha molécula que actúa como un neurotransmisor e fai ás outras plantas adoptar medidas preventivas, medidas de defensa. Iso non quere dicir que as plantas teñan cerebro ou vontade que controle esa comunicación. Pero si hai unha comunicación química que ademais é moi eficiente.

É imprescindible entender moi ben que nas plantas non hai nada semellante a un cerebro ou a un sistema nervioso que controlen esas comunicacións e que estas non teñen ningún tipo de  voluntariedad por parte das plantas. É dicir, as plantas non deciden cando emiten esas comunicacións; o que ocorre é que algunhas situacións desencadean nelas procesos químicos que son detectados por outras plantas nas que, á súa vez, estas moléculas desencadean novos procesos que protexen aos individuos que as reciben. Por exemplo, nalgúns casos cando un insecto ataca por contacto a unha planta, esta emite unha molécula detectada por outras plantas da súa contorna que fai que estas se encollan e desa forma de protexan ante o futuro ataque.

Unha cousa moi curiosa é que para algún sinal de defensa ante insectos, a molécula química que actúa como de alerta é un glutamato, a mesma molécula que actúa para efectos parecidos nos animais. É dicir que aínda que no caso das plantas o sistema de comunicación químico é automático, o aminoácido que emiten é o mesmo que producen os animais ante situacións parecidas para comunicarse entre eles.

Esta comunicación química dáse xeralmente entre individuos da mesma especie pero esas moléculas que emiten poden ser recoñecidas tamén por plantas doutras especies. Isto é moi interesante porque non estamos a falar xa da protección dunha especie illada, estamos a falar da comunicación nun ecosistema. E iso quere dicir que este tipo de comunicacións tamén poden ser moi eficientes para a defensa do ecosistema global. Esta é unha liña de investigación recente á que se está prestando moita atención porque fala da defensa global do ecosistema.

Ademais destas comunicacións químicas ante o ataque de insectos ou doutras pragas que poden infectar ás plantas e que son investigacións que tomaron moita importancia nos últimos anos existen outros tipos de comunicación entre as plantas que coñecemos hai moito máis tempo. Quizá a máis importante delas é a que permite que se produza a polinización cruzada, é dicir evita a  autofecundación e os problemas xenéticos que esta pode producir. Iso soluciónano algunhas especies de plantas con maduración de  estambres e ovarios en distintos momentos. Por exemplo, nunha planta desenvólvense primeiro os  estames e manten o ovario sen desenvolver pero na de en fronte, desenvolveuse primeiro o ovario así que si lle pode chegar o pole da primeira e producir a súa fecundación. É coma se puxésense de acordo. O mundo vexetal é moi rico neste tipo de comunicacións que son procesos totalmente químicos, moitos se realizan mediante feromonas e outros por camiños biolóxicos de desenvolvemento controlado.

FONTE: Ana Crespo/elpais.com/ciencia

A FOTOGRAFÍA TOMADA MÁIS PRETO DO SOL

Forografía tomada preto do Sol / Imaxe: NASA /PARKER

A sonda Parker está xa no inferno solar. Protexida por un escudo térmico de carbono que lle permite traballar nunha contorna extremadamente hostil, a nave que a NASA lanzou o pasado mes de agosto comezou a transmitir os datos científicos cos que os  astrofísicos pretenden investigar algúns dos enigmas que rodean á nosa estrela.

Parker Solar Probe é o obxecto creado polo home que máis se está achegando ao Sol así que a imaxe tomada desde a coroa solar (o seu halo ou parte máis externa) que acaba de presentar a axencia espacial de EEUU é tamén unha fotografía de récord. Foi captada o pasado 8 de novembro, cando se atopaba a uns 27 millóns de quilómetros da superficie da estrela. O récord de achegamento tíñao ata agora a sonda Helios B, que en 1976 colocouse a 44 millóns de quilómetros de distancia.

Segundo detallou a NASA nun comunicado, o punto brillante que se ve case no centro da imaxe é Mercurio, mentres que os outros puntos escuros que están en liña son o resultado do proceso de corrección.

A fotografía, tomada co instrumento WISPR, mostra un tipo de estrutura que hai na atmosfera do Sol chamada bucle da coroa, que está formada por material solar e orixínase en rexións nas que hai gran actividade

FONTE: teresa Guerero/elmundo.es/ciencia

SEGUE VIVO O MEGALODÓN?

Megalodón / Imaxe: noticiastnt.net

Hai uns 23 millóns de anos, fixo a súa aparición uno dos depredadores máis  voraces que xamais percorrese os océanos da Terra: o megalodón. Esta quenlla de pesadelo, o máis grande de todos os tempos, medía case 20 metros de lonxitude, tres veces o tamaño das quenllas brancas, e pesaba 50 toneladas. Non é estraño que siga fascinando tanto aos científicos como á industria cinematográfica, que mesmo o converteu o pasado verán no protagonista dun éxito de despacho de billetes deses para consumir con flocos de millo.

Aínda que a maioría dos investigadores cre que o monstro terminou extinto -hai 2,5 millóns de anos, segundo un equipo da Universidade de  California Mercé (EE. UU.)-, o seu auténtico destino foi posto en dúbida nalgunhas ocasións, ata o punto de que hai quen asegurou avistalo na actualidade ou lle atribuíron restos atopados nas costas ou a morte doutras quenllas. O mito foi no seu día alimentado por algúns programas de televisión que suxerían que o xigante podía seguir sucando as augas.

Agora, investigadores da tamén estadounidense Universidade William Paterson cren descubrir a causa pola que é imposible que o megalodón siga escondido nas profundidades dos océanos. Segundo explicaron explicaron na reunión anual da Unión Americana de  Geofísica (AGU), foi a alta temperatura corporal deste enorme peixe o que finalmente terminou con el.

Do mesmo xeito que as quenllas actuais, como o branco ou o mako, o  megalodón podía axustar a temperatura do seu corpo segundo atopábase en augas frías ou quentes. Isto permitiríalle sobrevivir con éxito en diferentes hábitats, toda unha vantaxe á hora da caza, como explican os autores do estudo na revista «LiveScience». Pero mentres os antepasados das quenllas actuais que convivían co  megalodón tiñan temperaturas corporais de entre 20º C e 30º C, a desta besta brutal podería oscilar entre os 35º C e os 40º C, similar á de mamíferos como as baleas.

Semellante calor requiriría un metabolismo moi activo e, por tanto, alimentarse frecuentemente. Pero despois o clima quentouse e as presas do  megalodón (que ían desde grandes peces e tartarugas a baleas, golfiños, focas ou outros mamíferos mariños) trasladáronse a augas máis frías en latitudes máis altas. A escaseza de alimentos e a competencia con novas especies de depredadores, como as  orcas, puideron ser a fatal combinación que levou ao xigante á extinción despois de reinar durante 21 millóns de anos

O que fai que a existencia e extinción dos  megalodontes sexa un misterio para os investigadores é que a anatomía destas quenllas antigas era moi parecida á dos modernos, con esqueletos feitos de cartilaxe en lugar de óso. Esta característica, tamén común ás raias, distíngueos doutros vertebrados. Pero significa que as quenllas non deixan grandes restos fosilizados como o fan outros animais. O óso mineralízase e  fosiliza, algo que a cartilaxe non fai ou fai mal.

Pero do mesmo xeito que as quenllas modernas, os dentes do extinto estaban feitos de  fosfato de calcio, o que os fai moi abundantes no rexistro fósil. Isto precisamente é o que utilizaron os investigadores para o seu estudo. Para pescudar se a temperatura corporal do  megalodón era similar á dos  escualos modernos, os científicos examinaron os  isótopos de carbono e osíxeno nos dentes da quenlla antiga e nos de quenllas modernas. Estes  isótopos forman diferentes ligazóns dependendo da temperatura do animal cando se desenvolven os dentes.

Con esta técnica, o equipo puido estimar a temperatura media do corpo do  megalodón e atopar pistas de que lles levou á extinción. "Os grandes cambios climáticos combinados con limitacións evolutivas poden proporcionar a clave para a extinción da especie de quenlla máis grande que haxa  vagado xamais polo planeta", conclúen. Poida que o monstro xa non suque os océanos pero a súa magnética lenda e o seu interese científico aínda seguen vivos.

FONTE: abc.es/ciencia

O DÍA DO COMETA 46P/WIRTANEN

O signo “+” indica onde se pode ver o cometa 46P/Wirtanen as noites do 14 ao 19 de decembro. O gráfico mostra os puntos unha hora despois da posta do sol para unha latitude de entre 40 e 90 graos /JOHN FRENCH, CC BY-ND

Aqueles que ven un cometa cruzando o ceo nocturno poden sentir emoción, asombro ou a sensación de que se aveciña un desastre. No pasado, a xente debatía sobre que eran os cometas: un fenómeno atmosférico, un lume no ceo ou unha estrela cunha cola como unha escoba.

Estes días teremos a oportunidade de comprobar que descrición visual encaixa mellor coa percepción de cada cal, porque está previsto que o cometa 46P/Wirtanen faga a súa aparición e será perfectamente visible.

O astrónomo Carl Wirtanen descubriu o cometa que leva o seu nome en 1948. Era un experto cazador de obxectos estelares que empregou fotos do ceo nocturno para observar que se movía rapidamente, polo menos falando desde o punto de vista astronómico.

A órbita do cometa 46P/Wirtanen manteno bastante preto do Sol. O seu  afelio, ou o punto máis afastado do Sol, está a aproximadamente 5,1 unidades astronómicas (UA), que é xusto un pouco máis grande que a órbita de Xúpiter. O seu perihelio, ou a súa aproximación máis próxima ao Sol, está a aproximadamente 1 UA, máis ou menos a distancia da Terra ao Sol. Tarda uns 5,4 anos en percorrer esta traxectoria, o que significa que é visible con bastante frecuencia en comparación con outros cometas famosos.

Nestes momentos achégase ao seu  perihelio. Acadará o seu punto máis próximo ao Sol o 16 de decembro, o día que máis brillará.

O 46P/Wirtanen é un cometa especialmente activo (chamado cometa hiperactivo) e adoita brillar máis que outros cometas dun tamaño parecido. Isto convérteo nun bo cometa para a observación. As predicións afirman que terá un brillo de ata unha magnitude 3, un pouco máis brillante que Megrez, a estrela máis tenue do Carro. Con todo, algunhas predicións din que brillará a unha magnitude de só 7,6 o que fará que sexa imposible observalo a primeira ollada. O obxecto menos brillante  percibible a primeira ollada é dunha magnitude 6, nunhas condicións de observación perfectas. O sistema utilizado polos astrónomos vai á inversa: canto máis pequeno é o número, máis brillante é o obxecto.
 
As mellores condicións para observar o 46 P/ Wirtanen é facelo nun ceo o máis escuro posible e cando o cometa sexa máis brillante (o 16 de decembro). Estará entre a constelación de Tauro e o grupo de estrelas das  Pléiades.

Se non pode observarse a primeira ollada, uns prismáticos ou un telescopio pequeno axudarán. Agora mesmo é necesario un telescopio para velo. Pódese empezar a seguilo utilizando mapas que mostren a súa posición noite tras noite. A súa localización no ceo tamén significa que é visible para todos, menos nas latitudes extremas máis meridionais.

A posición do cometa preto de Tauro fai que sexa ideal para observalo toda a noite. Tauro está ao leste despois da posta do Sol e móvese cara ao oeste ao longo da noite.

Ímolo ter complicado polos temo que temos! Intentarémolo e senón nos días próximos, ainda que xa non será o mesmo.

FONTE: Shannon Schmoll/elpais.com/ciencia

O VOLCÁN MÁIS PERIGOSO DO MUNDO

Volcán de Iwo Jima / Imaxe: muyinteresante.es

O noso planeta ten preto de 2.000 volcáns, tanto activos como inactivos, repartidos por toda a Terra. Os países que maior concentración presentan son Chile, Estados Unidos, Xapón e Indonesia.

A pesar dos avances científicos e tecnolóxicos, os volcáns seguen sendo todo un misterio para os humanos. Por sorte, hoxe en día cóntase con materiais capaces de predicir unha catástrofe e salvar así miles de vidas. A ameaza  volcánica actual non é extrema, pero aínda así non estamos totalmente a salvo. Conviven connosco inmersos nun soño profundo, pero se espertan, as súas consecuencias poderían ser catastróficas.

 Un equipo de investigadores da Universidade de Manchester (Reino Unido) publicou a lista dos volcáns máis perigosos do noso planeta. Segundo esta lista, o primeiro posto é para o volcán de  Iwo  Jima en Xapón, onde a illa Iwo Tō (antes denominada Iwo Jima) foi empurrada ata 17 metros sobre a superficie do océano debido á cámara de  magma que medra na zona inferior.

Situación Iwo Jima / Imaxe: wikiwand.com

Segundo os expertos, a  erupción do volcán de  Iwo  Jima provocará un  tsunami duns 25 metros de altura e afectaría o sur de Xapón e parte de China, incluídas as cidades de Xangai e Hong Kong.

Na citada lista, o segundo posto sería para o volcán de Chiltepe/Apoyeque (Nicaragua) e no terceiro lugar o volcán de campos Flégreos (Italia).

FONTE: Sarah Romero e María Moya/muyinteresante.es

O LAGO MÁIS GRANDE DO MUNDO

Mapa cos países que teñen fronteira co mar Caspio / Imaxe: saberespractico.com

O mar Caspio é o lago (salgado) máis grande por superficie e volume do mundo. A súa superficie é de 371.000 km², un volume de 78.200km³, unha profundidade máxima de 1025 m e media de 170 m e unha lonxitude de 1.199 km.

Non é o máis profundo, posto que ocupa o lago Baikal (Rusia) con 1.637 m.

O segundo lago máis grande do mundo (neste caso de auga doce) é o Lago Superior (Canada/EEUU) cunha superficie de 82.414 km².

FONTE: muyinteresante.es e wikipedia