NOTICIAS DAS CIENCIAS

UN NOVO OCÉANO ESTÁ NACENDO EN ÁFRICA

O mapa amosa onde as placas tectónicas únense no leste de Africa / Nature Communications

Unha enorme fenda está a abrirse no leste de África. Un "rift" que se estende ao longo de miles de km desde a rexión de Afar, en Etiopía, ata Mozambique e que cada día é algo máis grande. Trátase dunha falla continental activa, que non deixou de medrar desde que se formou, hai millóns de anos, e que alárgase a razón de 7 mm anuais. Os expertos cren que o continente africano está a romperse xusto neste punto, e que no futuro a fenda converterase nun novo océano.

A imaxe mostra a configuración xeolóxica das placas en  Africa. O novo océano formarase na bifurcación do rift en forma de "Y" / Nature Communications 

Entre as moitas marabillas naturais da rexión, desde lagos como os de Malawi e Tanganica ou volcáns como o Ol Doinyo Lengai en Tanzania ou os de DallaFilla e Erta Ale en Etiopía, este último entre os máis activos do mundo, existen tamén outras que resultan invisibles para os turistas, como a chamada microplaca Vitoria, unha das microplacas continentais maiores de toda a Terra. E é precisamente esa pequena placa, ou máis ben os seus movementos, os que propiciarán o nacemento dun océano totalmente novo nos próximos millóns de anos.

Hai apenas uns días, en efecto, investigadores do Centro de Xeociencias da Universidade de Postdam anunciaban en Nature Communications o descubrimento de que a microplaca Vitoria, que se atopa no medio das ramas este e oeste do rift, estivo virando en sentido antihorario durante os dous últimos anos con respecto á gran placa africana, a placa tectónica que dá forma á maior parte do continente negro. A microplaca Vitoria, pois, rota na dirección contraria á que o fan todas as demais microplacas da rexión.

O achado deu aos investigadores unha perspectiva totalmente nova sobre o proceso de división do rift de África Oriental. De feito, a súa atención céntrase agora no extremo en forma de "Y", que é onde probablemente terminarase por formar o novo océano. Esta unión en forma de "Y" é a zona onde as placas tectónicas africana, ao leste, somalí, ao sur, e árabe, ao norte, atópanse. Toda a rexión, preto de Djibouti e Eritrea, está asociada a volcáns activos, entre eles o xa citado Erta Ale.

Segundo os investigadores, toda esta actividade volcánica está a impulsar unha "transición de fenda a crista". Erta Ale, por exemplo, leva en erupción constante preto de 50 anos, e pénsase que a medida que esta continúe dará lugar a unha nova conca oceánica.

Se a división continúa, nada poderá evitar alí a formación dun novo océano. Aínda que á velocidade actual á que se está dividindo a fenda de Afar, necesitaranse aínda varias decenas de millóns de anos.

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

CALCULA CANDO CHEGARÁ O FIN DO UNIVERSO

Representación dunha anana marrón, un obxecto similar a unha anana negra, un obxecto teórico que causará o último tipo de explosión do universo, segundo un investigador / NASA/JPL-Caltech

Se existe un principio do universo como tal, e considerando que realmente se poida facer ciencia sobre iso, os investigadores adóitano concibir como un gran estalido, un Big Bang, que creou o espazo-tempo, que puxo a correr o reloxo e que permitiu a formación de galaxias, estrelas e planetas. Pero, que pasará no futuro? Haberá un final? Polo que sabemos ata o de agora, o gas das galaxias esgotarase e non permitirá que nazan novas estrelas. Estas consumiranse e todo quedará sumido nas tebras. En silencio. Para sempre, se é que para entón algo segue marcando o paso do tempo.

"Será un lugar triste, solitario e frío", dixo nun comunicado Matt Caplan, físico teórico da Universidade do Estado de Illinois (Estados Unidos). "É o que se coñece como "morte da calor", onde o universo estará composto sobre todo por buracos negros e estrelas esgotadas", dixo.

Nun artigo que foi aceptado para ser publicado en Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, o investigador calculou cando todo quedará tan mortalmente tranquilo. Para iso, estimou cando se producirá a última explosión de supernova, un violento estalido que normalmente se produce cando estrelas moi masivas esgotan o seu combustible e colapsan sobre si mesmas. Segundo as súas estimacións, iso ocorrerá dentro de 10^32.000 anos (é dicir, un un seguido de 32.000 ceros, máis dos que poden caber nunha folla de papel).

Con todo, o certo é que os cálculos de Matt Caplan non describen a morte de estrelas moi masivas. Estás morrerían moito antes: tal como vemos ao noso ao redor, no presente, as grandes estrelas fusionan elementos cada vez máis pesados, ata que chegan ao ferro. Este elemento químico non se fusiona e acumúlase nos seus núcleos, provocando finalmente o colapso estelar e a posterior explosión.

Por iso, ao final de todas as cousas quedarán as estrelas máis pequenas, que non estalan con violentas supernvoas senón que se converten en ananas brancas: precisamente este é o destino que lle espera ao Sol. Como son estas ananas brancas? Basicamente, consisten no núcleo apagado dunha estrela que perdeu a súa envoltura.

En teoría, co tempo, estes núcleos arrefríanse e convértense no que se coñece como ananas negras: "A medida que as ananas brancas arrefríense, nos próximos billóns de anos, faranse menos brilantes, e finalmente consolidaranse, converténdose en ananas negras que non brillarán", dixo Caplan. Estarán compostas por elementos lixeiros, como o carbono e o osíxeno, e terán o tamaño de planetas. Pero, a direncia destes, alcanzarán a masa de estrelas.

Pero cando se formen as ananas negras non todo acabaría. Segundo propuxo este investigador, no seu interior seguirán ocorrendo reaccións de fusión por mor dun fenómeno coñecido como efecto túnel cuántico. Ésto ten unha importante consecuencia: "A fusión segue ocorrendo, mesmo a unha temperatura nula. Sinxelamente, fai falta un tempo realmente longo". Por iso, incluso as ananas negras producirán ferro e acabarán disparando explosións de  supernovas: é o que Caplan bautizou como "supernova de anana negra".

Segundo predixo o científico, só as ananas negras máis pesadas, que rolden entre as 1,2 e as 1,4 masas solares, chegarán a estalar así. Isto significa que morrerán desta maneira o 1% das estrelas que se calcula que existen en todo o universo

Caplan calculou que todas as ananas negras destinadas a explotar farano en 10^32.000 anos. Por tanto, a partir dese momento o universo quedará morto e en silencio. "É difícil imaxinar que algo ocorra despois diso. As supernovas de ananas negras poderían ser o último interesante que ocorrerá no universo".

Por entón, o aspecto do universo non se parecerá ao que hoxe coñecemos: "As galaxias dispersáronse, os buracos negros haberanse  evaporado, a expansión do universo afastaría tanto os obxectos que ningún verá aos outros explotar. Será fisicamente imposible que a luz poida viaxar tan lonxe". Só quedará unha  negrura infinita en todas as súas dimensións.

FONTE: abc.es/ciencia

ATOPAN UN XEMELGO DA VÍA LÁCTEA NA INFANCIA DO UNIVERSO

Imaxe da galaxia SPT0418-47ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), Rizzo

Hai 12.000 millóns de anos, cando o universo só tiña o 10% da súa idade actual e poderíase dicir que estaba na súa infancia, as primeiras galaxias levaban uns poucos centos millóns de anos existindo. As nubes hidróxeno que xurdiron do Big Bang arrefriáronse por fin e durante o primeiros mil millóns de anos de existencia do cosmos empezaran a formar as primeiras estrelas e galaxias. Os astrónomos esperaban que os extremos procesos astrofísicos e as condicións daquel universo cedo desen lugar a galaxias moi diferentes das actuais, máis quentes e inestables, afectadas aínda as fusións de galaxias e as explosións de supernovas habituais naquel tempo. Con todo, nun traballo recente que se publica na revista Nature, un grupo de investigadores liderados desde o Instituto Max-Planck de Astrofísica en Garching, Alemaña, mostra que, polo menos nalgúns casos, pódense atopar sorpresas no tempo profundo.

Para achegarse a unha desas primeiras galaxias, os astrónomos utilizaron a rede de  radiotelescopios ALMA (Atacama Large Millimeter/submilimeter Array), un conxunto de 66 antenas deseñadas para funcionar como unha soa xigantesca construído a máis de 5.000 metros de altura no deserto de Atacama (Chile). Desde alí, recibiron o sinal dun obxecto moi afastado, de cando o cosmos só tiña 1.400 millóns de anos de idade (agora ten 13.700). Para a súa sorpresa, non era caótico e inestable senón que se parecía á Vía Láctea, a galaxia na que sucamos o universo.

“Este resultado mostra que as estruturas que observamos nas galaxias espirais próximas xa existían hai 12.000 millóns de anos”, afirmou nun comunicado do Observatorio Europeo Austral, a primeira asinante do artigo de Nature. Aínda que a galaxia, bautizada como SPT0418-47, non ten os brazos característicos da Vía Láctea, ten un disco  giratorio e un  bulbo galáctico, un trazo que non se observou antes en galaxias deste período.

O achado engádese ao do Disco de Wolfe, outra galaxia parecida á nosa que xa existía hai máis de 12.000 millóns de anos. O seu descubrimento, publicado en maio deste ano en Nature, xa mostrou a posibilidade de que as galaxias masivas no universo temperán podían ser estables. As teorías máis aceptadas e algunhas observacións suxiren que as primeiras grandes galaxias formáronse a partir da fusión doutras máis pequenas e a acumulación de gas quente en procesos a miúdo violentos.

Normalmente, para que unha galaxia empece a ter un disco ben formado como o da Vía Láctea, son necesarios uns 6.000 millóns de anos, catro veces a idade de SPT0418-47, pero os descubrimentos recentes indican que as galaxias poden crecer moi rápido doutras maneiras, como a acumulación de gas frío. Ademais, tanto a nova galaxia como o Disco de Wolfe, teñen unha capacidade de formar estrelas a un ritmo moi elevado, algo que indica que, a pesar da súa estabilidade, no seu interior teñen lugar procesos extremadamente enerxéticos.

A pesar de que agora contén trazos similares aos da Vía Láctea, dentro de miles de millóns de anos, se se volve a mirar naquela dirección, a agora nova SPT0418-47 converteuse nunha galaxia elíptica, sen brazos espirais como a nosa. Nos próximos anos, o estudo deste obxecto e doutros similares axudará a axustar á realidade as ideas que se teñen sobre a infancia do universo e a formación das primeiras galaxias.

FONTE: elpais.com/ciencia

DEINOSUCHUS, O MONSTRUOSO CROCODILO QUE CAZABA DINOSAUROS

Exemplar de D. hatcheri, unha das tres especies nomeadas diste ceocodilo / Daderot

A finais do Cretácico existiu un mar interior na actual América do Norte. Un lugar no que os dinosauros que se achegaban á beira corrían un enorme risco. Un terror indescritible axexaba nas profundidades, esperando o seu momento para atacar: o seu nome é Deinosuchus, o crocodilo do terror, unha criatura que foi o maior carnívoro daquela contorna semi-acuático. Os seus dentes, do tamaño de plátanos, podían cravarse nos dinosauros máis incautos e provocar danos masivos. O seu corpo, similar ao dun aligator actual, alcanzaba os 10 metros de longo.

Os fósiles do xénero Deinosuchus foron estudados desde 1850. Pero unha nova investigación, publicada en Vertebrate Paleontology e levada a cabo por científicos da universidade de Iowa, Estados Unidos, reeavaliou agora moitas das evidencias. Grazas a iso, concluíron que existen tres especies deste grupo e non dúas, como se pensaba antes. Trátase de D. riograndensis, D. hatcheri e unha nova, D. schwimmeri.

"Deinosuchus foi un xigante que debeu aterrorizar aos dinosauros que se achegaban ao bordo da auga para vivir", dixo o director do estudo e investigador no Instituto Tecnolóxico de Nova York (Estados Unidos), para Sciencealert.com. "Ata o de agora, o tamaño completo desta criatura era descoñecido. Pero cos especímenes que examinamos, revelamos a existencia dun estraño e monstruoso depredador, con dentes do tamaño de plátanos".

Segundo iste investigador, as tres especies de Deinosuchus xurdiron despois de que un proceso xeolóxico dividise o mar interior de América do Norte pola metade, inaugurando tres ambientes diferentes nos que co tempo desenvolvéronse as tres especies.

 
Fósiles do cranio de Deinosuchus schwimmeri / Cossette&Brochu, Journal of Vertebrate Paleontology, 2020)

Para o coautor do traballo, a existencia destas tres especies mostra que "os crocodilos non son "fósiles viventes" que non cambiaron desde a época dos dinosauros, senón que evolucionaron tan  dinámicamente como calquera outro grupo".

Os investigadores concluíron que D. riograndensis e D. hatcheri viviron ao oeste de América do Norte, entre Montana e a parte norte de México, mentres que D. schwimmeri viviu na costa atlántica, entre New Xersei e  Mississippi.

Os fósiles mostran que foron os reis do seu tempo.

FONTE: abc.es/ciencia

O OURO DOS PARVOS PODE SER VALIOSO DESPOIS DE TODO

Esquerda: Pirita / mineralesdelmundo.com Dereita: Exemplo dun cristal de  sulfuro de ferro (pirita) cultivado no laboratorio da Universidade de Minnesota cunha pureza extremadamente alta usando un método chamado transporte de vapor químico/Universidade de Minnesota

Científicos e enxeñeiros da Universidade de Minnesota transformaron eléctricamente  sulfuro de ferro, un material abundante coñecido como pirita ou «ouro dos parvos» (polo seu parecido con iste, aínda que o seu valor é moito menor) nun material magnético. Trátase da primeira vez que se transforma un elemento non magnético noutro que si o é, o que podería ser un novo paso para construír novos compoñentes que melloren, por exemplo, a memoria dos computadores cun gasto enerxético máis eficiente. Os resultados publícanse na revista Science Advances.

"A maioría das persoas con coñecementos en magnetismo probablemente dirán que é imposible transformar eléctricamente un material non magnético nun magnético. Con todo, cando miramos un pouco máis aló, vimos un roteiro potencial e fixémolo realidade", afirma o investigador principal do estudo. 

Estes investigadores,  estiveron estudando o sulfuro de ferro durante máis dunha década para o seu posible uso en células solares. O xofre en particular é un subproducto moi abundante e de baixo custo da produción de petróleo. Pero, de momento, aínda non deron coa clave.

O obxectivo do estudo era manipular as propiedades magnéticas dos materiais cunha voltaxe soa, con moi pouca corrente eléctrica, o cal é importante para conseguir que os dispositivos magnéticos sexan enerxéticamente máis eficientes. O progreso ata a data incluíra activar e desactivar o ferromagnetismo noutros tipos de materiais magnéticos. Con todo, o sulfuro de ferro ofrecía a posibilidade de inducir ferromagnetismo potencialmente eléctrico nun material completamente non magnético.

No estudo, os investigadores utilizaron unha técnica chamada activación de electrolitos. Tomaron o material de sulfuro de ferro non magnético e puxérono nun dispositivo en contacto cunha solución iónica ou electrolito. Logo aplicaron tan só 1 voltio (menos voltaxe que unha batería doméstica), moveron moléculas cargadas positivamente á interface entre o electrolito e o sulfuro de ferro, e induciron o magnetismo. É importante destacar que puideron apagar a voltaxe e devolver o material ao seu estado non magnético, o que significa que poden activar e desactivar o magnetismo de forma  reversible.

Os investigadores afirman que o seguinte paso é continuar a investigación para replicar o proceso a temperaturas máis altas, o que os datos preliminares do equipo suxiren que certamente debería ser posible. Tamén esperan probar o proceso con outros materiais e demostrar potencial para dispositivos reais.

FONTE: abc.es/ciencia

COMO NADAN REALMENTE OS ESPERMATOZOIDES HUMANOS?

 

Máis de 300 anos despois de que o holandés Antonie van Leeuwenhoek utilizase un dos primeiros microscopios e describise os movementos dos espermatozoides humanos coma se tivese unha "cola que, ao nadar, móvese como unha serpe ou como as anguías na auga". Un equipo científico ha revelado agora que en realidade trátase dunha ilusión óptica.

Utilizando a  microscopía 3D e as matemáticas máis avanzadas, Hermes Gadelha da Universidade de Bristol (Reino Unido), xunto a Gabriel Corkidi e Alberto Darszon da Universidade Nacional Autónoma de México, foron pioneiros na reconstrución do verdadeiro movemento da cola dos espermatozoides, que lembra ao do  sacacorchos.

Os investigadores usaron unha cámara de alta velocidade capaz de gravar máis de 55.000 fotogramas nun segundo, e unha  platina de microscopio cun sensor  piezoeléctrico para mover a mostra cara arriba e cara abaixo a unha velocidade incriblemente alta. Desta maneira, foron capaces de  escanear en 3D ao os espermatozoides nadando libremente.

O estudo, publicado na revista Science Advances, revela que a súa cola está de feito torcida e só móvese dun lado. Mentres que isto debería significar que o movemento unilateral faríao nadar en círculos, os espermatozoides atoparon unha forma intelixente de adaptarse e nadar cara a adiante.

Ao observarse cos microscopios de dúas dimensións, o rápido e sincronizado movemento a ilusión óptica de que a cola culebrea de lado a lado de forma simétrica. Pero resulta que o seu aleteo é asimétrico: sucede dun só lado. É como remar unha canoa cun só remo e iso produce un movemento circular, sinalan os autores.

Para compensar ese desequilibrio, os espermatozoides desenvolveron unha técnica coa que desprazarse e fano en forma de tirabuzón. Segundo di  Gadelha, "resolveron así un crebacabezas matemático a escala microscópica, creando simetría a partir da asimetría".

Con todo, comenta o coautor, o seu xiro é complexo. "A cabeza do espermatozoide vira ao mesmo tempo que o fai a cola na dirección da natación. Isto coñécese na física como precesión, moi parecido a cando as órbitas da Terra e Marte viran ao redor do Sol".

Os sistemas de análises de seme asistidos por computador que se utilizan na actualidade, tanto en clínicas como en investigación, aínda utilizan microscopios en 2D para ver o movemento dos espermatozoides.

Por tanto, como o primeiro microscopio de Leeuwenhoek, aínda son propensos a esta ilusión de simetría mentres avalían a calidade do seme. Este descubrimento, co seu novo uso da tecnoloxía do microscopio 3D combinado coas matemáticas, pode proporcionar unha nova esperanza para desbloquear os segredos da reprodución humana.

"Dado que máis da metade da infertilidade débese a factores masculinos, entender mellor o seu movemento podería servir para desenvolver novas ferramentas de diagnóstico", conclúen os investigadores.

FONTE: agenciasinc.e

A ORIXE DAS PLACAS TECTÓNICAS

O modelo de referencia mostra o desenvolvemento progresivo dunha rede global de fracturas en resposta ao aumento da presión interior controlada polo desprazamento (a 0.03 km por millón de anos (Myr)) aplicada a unha litosfera de 80 km de espesor. a) Estas esferas mostran a distribución superficial global das magnitudes mínimas de tensión principal ao longo do tempo (os valores negativos indican tensión de tensión, os valores positivos indican tensión de compresión).  b) Estas esferas mostran o desprazamento asociado (articulado ao longo dun eixo horizontal, de esquerda a dereita a través do centro de cada esfera). Tanto en a) como en b), os elementos de superficie que alcanzan a súa deformación por tracción máxima móstranse como fracturas en negro. A 20 Myr, a  litosfera de placa única permanece  macroscópicamente intacta. Aos 30–32 Myr, cunha presión interior sostida, as gretas inícianse e propáganse. Aos 34 Myr, a fusión de gretas xera características tales como unións triplas. Aos 40 Myr, coa intersección da maioría dos principais sistemas de gretas, establécese a rede global de fracturas, que divide a superficie da esfera en segmentos en forma de placa / nature.com

Resulta máis que evidente que o chan que pisamos é sólido. Pero a codia terrestre é como a dura casca dun ovo, e baixo ela, a apenas uns poucos quilómetros de profundidade, atópase o manto terrestre, unha enorme capa de rocha fundida de 3.000 km de grosor. A parte máis superficial do manto, a que está "pegada" á codia, é aínda relativamente sólida, e xunto á propia codia terrestre forma o que os xeólogos coñecen como litosfera.

Con todo, e a diferenza da casca dun ovo, a litosfera non é "toda dunha peza", senón que está formada por sete grandes fragmentos (as placas tectónicas) que se moven, chocan, superpóñense ou rózanse continuamente. E tamén por toda unha constelación de fragmentos, ou placas, moito máis pequenos. A  tectónica de placas, teoría que describe como se moven e interaccionan todos eses fragmentos, ten aproximadamente cincuenta anos, pero en todo este tempo non se conseguiu entender como se desenvolveu o sistema, que modifica continuamente a forma e a posición dos continentes sobre os que vivimos. A pregunta, pois, é a seguinte: Como e por que o "caparazón" sólido da Terra dividiuse en placas separadas que empezaron a moverse?

Agora, un equipo internacional de investigadores acaba de publicar en Nature Communications un estudo no que se aventura unha posible explicación. Durante os seus primeiros tempos, a Terra era unha gran bóla de rocha fundida que se mantiña quente polos frecuentes impactos con outros corpos no novo, caótico e violento Sistema Solar. Pero co tempo, inevitablemente, empezou a arrefriarse. Como é lóxico, a parte exterior arrefriouse primeiro, formando unha codia sólida sobre o manto fundido. Existe certo consenso entre os científicos sobre este escenario, segundo o que, ao principio, a codia era toda dunha peza (como a casca do ovo) e o manto estaba polo menos algúns centos de graos máis quente que o actual. Pero por que ese "caparazón" empezou a gretarse e rompeu finalmente en pedazos?

Para tratar de pescudalo, os investigadores utilizaron varias simulacións informáticas. Nelas viron que é o que pasaba se, despois de solidificarse, a codia terrestre quentásese novamente, causando que se expandise e fracturásese. Cada unha das simulacións explorou que tipo de deformacións sufriría a codia en expansión en varios escenarios diferentes.

Os resultados mostraron que o "caparazón sólido" podería ser capaz de soportar ata un quilómetro de expansións antes de fracturarse, o que levaría despois inevitablemente ao sistema actual de placas en movemento.

Investigacións anteriores xa mostraban que unha actividade volcánica suficiente podería crear un efecto de arrefriado na superficie da Terra, similar á dun radiador que expulsa vapor. A medida que a rocha fundida fose saíndo á superficie a través dos volcáns, arrefriaríase e volvería afundirse despois cara ás profundidades. E ao facelo, arrefriaría a litosfera primitiva do planeta.

Pero sucedeu algo máis. A litosfera máis fría, e por tanto máis sólida, atraparía a calor convectiva do núcleo debaixo dela. E esa calor faría que a litosfera empezase a expandirse, producindo a súa agrietamento. Desta forma, e en pouco tempo, atopámonos coas placas  tectónicas.

Nas conclusións do seu artigo, os investigadores escriben que "os nosos modelos mostran como un sistema de placas tectónicas pode evolucionar a partir de procesos superficiais. (... ). O inicio da tectónica de placas require que a expansión radial sexa o suficientemente grande como para inducir tensións horizontais que superen a forza da  litosfera nalgún momento do Eón Arcáico".

Os investigadores, por suposto, seguen traballando. A súa intención é a de seguir desenvolvendo teorías que expliquen os complexos procesos xeolóxicos da Terra. "Xuntos -escriben os científicos- estes estudos terminarán cun dos maiores misterios da ciencia planetaria: Como e por que a Terra pasou dunha bóla fundida a ser o noso planeta dividido en placas actual?".

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

FORMACIÓN DA "TERRA BOLA DE NEVE"

Hai uns 717 millóns de anos, toda a Terra estivo cuberta por unha gran capa de neve e xeo. É o que se coñece como "Terra bóla de neve". Durante este evento, que os científicos cren ocorreu varias veces no curso da historia do planeta, as temperaturas medias alcanzaron os cincuenta graos baixo cero e o xeo dos polos estendeuse ata o ecuador. Unha paisaxe á vez magnífica e desoladora. O desencadenamento foi probablemente un bloqueo da luz solar provocado por unha causa aínda por esclarecer: quizais erupcións volcánicas masivas que arroxaron aerosois á atmosfera ou algas primitivas que por algún mecanismo facilitaron a formación de nubes que reflicten a luz.

Agora, un equipo de investigadores do MIT desenvolveu un modelo matemático que arroxa luz sobre a formación destas eras de frío extremo. O estudo, publicado en Actas da Royal Society A, conclúe que as glaciacións globais prodúcense cando o nivel de radiación solar que recibe a superficie do planeta cambia rapidamente nun período de tempo xeológicamente curto. É dicir, a cantidade de radiación solar non ten que diminuír a un punto particular senón que a clave está na velocidade á que o fai.

No seu modelo, os investigadores incluíron ecuacións para representar as relacións entre a radiación solar entrante e saínte, a temperatura da superficie da Terra, a concentración de dióxido de carbono na atmosfera e os efectos na absorción e almacenamento do dióxido de carbono atmosférico. Os científicos puideron axustar cada un destes parámetros para observar que condicións xeraban unha "Terra bóla de neve".

Finalmente, descubriron que era máis probable que un planeta se conxelara se a radiación solar entrante diminuía rapidamente en lugar de alcanzar un limiar crítico ou un nivel particular de luz solar. Existe certa incerteza sobre cal sería exactamente esa taxa crítica, xa que o modelo é unha representación simplificada do clima da Terra. Con todo, o equipo estima que o noso mundo tería que experimentar unha caída de ao redor do 2% da luz solar entrante durante un período de aproximadamente 10.000 anos para entrar nunha era de xeo global. O causante? Probablemente as citadas  erupciones masivas ou un proceso biolóxico.

Estas conclusións poden darnos unha lección de fronte ao futuro. "Aínda que a humanidade non desencadeará unha glaciación de bóla de neve na nosa traxectoria climática actual, a existencia de tal ’punto de inflexión inducido pola velocidade’ a escala global pode seguir sendo motivo de preocupación", sinala o autor principal do estudo. "Por exemplo, ensínanos que debemos ter coidado coa velocidade á que estamos a modificar o clima da Terra, non só coa magnitude do cambio. Podería haber outros puntos de inflexión inducidos pola velocidade que poderían ser provocados polo quecemento antropoxénico. Identificalos e limitar as súas taxas críticas é un obxectivo valioso para futuras investigacións".

Independentemente dos procesos particulares que desencadearon as glaciacións pasadas, os científicos están de acordo en que a "Terra bóla de neve" xurdiu dun efecto "desbocado": a medida que se reduce a luz solar entrante, o xeo expándese desde os polos cara ao ecuador. A medida que máis xeo cobre o globo, o planeta vólvese máis reflexivo, ou máis alto en albedo, o que arrefría aínda máis a superficie para que se expanda máis xeo. Eventualmente, se o xeo alcanza un certo grao, isto convértese nun proceso descontrolado, o que resulta nunha glaciación global. Iso si, as glaciacións mundiais na Terra son de natureza temporal, debido ao ciclo do carbono do planeta.

En resumo, os científicos están de acordo en que a formación da "Terra bóla de neve" ten algo que ver co equilibrio entre a luz solar entrante, a retroalimentación do  albedo de xeo e o ciclo global do carbono.

FONTE: J. de J./abc.es/ciencia  Imaxe: NASA