SABÍAS QUE...

SABÍAS QUE... A CURUXA

A curuxa (Tyto alba) é unha rapaz nocturna da familia Tytonidae de tamaño medio. Mide uns 35 cm de altura, o longo dun xornal. As femias adoitan ser un pouco máis grandes que os machos, posúen a parte superior do corpo de cor ocre dourado, salpicado de numerosas  motas en tons  gises, mentres que a parte  ventral é branca, e do mesmo xeito que a parte dorsal, está  punteada de pintiñas grises, sendo as das femias máis numerosas e grandes.

Presenta un característico disco facial en forma de corazón, que actúa de antena parabólica captando e distribuíndo o son cara aos oídos, cuxo sentido está enormemente desenvolvido. Da súa cara tamén destaca a posición frontal dos seus ollos, o que lles permite calcular a profundidade e ver en tres dimensións. Os seus ollos son completamente negros, a diferenza dos dos bufos, que son amarelos, e teñen a peculiaridade de que non moven o globo ocular, co que para ver lateralmente teñen que virar a cabeza. Para iso, o pescozo permítelles movementos de ata 180º a cada lado. Os seus ollos son o dobre de sensibles á luz que os nosos, o que lles permite ver na escuridade.

O seu voo é incriblemente silencioso grazas ás súas plumas, que teñen unha estrutura especial que permite que a fricción co aire sexa amortecida. Isto permítelles aproximarse ata as súas presas sen ser detectadas.

Aliméntanse principalmente de micromamíferos, como ratos ou pequenas toupas, o cal a converte nunha gran aliada do agricultor. Engolen ás súas presas enteiras, pero non dixiren a pel, nin o pelo nin os ósos, así que os expulsan mediante egagrópilas, que son estes refugallos regurgitados en forma de bólas.

Mostran unha clara preferencia por instalarse en lugares humanizados, con abundancia de campiñas e pasteiros para cazar. Aniña en campanarios, faiados, celeiros, naves, ruínas, etc.

Son incriblemente fieis ás súas parellas. Durante o cortexo, o macho realiza exhibicións de voo á femia, e antes de que esta comece a posta de ovos, el obséquiaa cunha presa. Ela pon entre 4 e 6 ovos, e entre a posta dun ovo e outro pasan dous ou tres días. A femia incúbaos durante pouco máis dun mes, mentres o macho dedícase a conseguir alimento para ambos. Unha vez nacidos as crías, encárganse os dous adultos de fornecer comida ás crías. Varios estudos reflectiron que nos 3 meses que dura a reprodución, unha parella é capaz de achegar ao niño máis de 1.000 roedores.

Permanecen toda a súa vida no mesmo territorio, sempre que o seu hábitat non sexa alterado.

Coma outras aves de rapina nocturnas, pero especialmente no seu caso por ser unha seguidora da agricultura, a curuxa está asociada con moitas supersticións. En moitas rexións o seu berro considérase desavegoso e anuncio dunha morte próxima. Cravábanse curuxas enriba das portas para protexer as casas do lóstrego e as desgrazas. Pola contra, noutras zonas o seu papel coma cazadora de ratos fixo que se lle facilitaran furados axeitados en edificios para que puideran criar.

FONTE: orballo.eu e gl.wikipedia.org

SABÍAS QUE... O ÉRBEDO

O érbedo (Arbutus unedo) é un arbusto da familia das ericáceas.

É un arbusto ou pequena árbore que pode chegar ata 10 m. Sistema radical forte, que forma unha gran cepa. Tronco curto. Cortiza delgada, parda-avermellada, gretada e caediza en pequenas tiras cando vella. Copa baixa, densa e irregularmente ovoide.

Follas persistentes, simples, alternas, algo coriáceas, oblongo-lanceoladas, case enteiras ou serradas, verde escuras e lustrosas na face, verde mate no envés, glabras excepto na base. Flores hermafroditas, corola urceolada, branca tirando de rosa a verdosa; as flores agrúpanse en panículas colgantes situadas ao final das ramas.

Florece en outono ou ao principio do inverno, a polinización é entomógama. O froito é unha baga globosa, verrugosa, pasando de verde, por amarela e escarlata a vermella escura ao final; madura no outono do ano seguinte coincidindo coa nova floración, aparecendo simultaneamente flores do ano e froitos do ano anterior.

Utilizada como ornamental, pois é árbore de aspecto elegante pola beleza da súa follaxe, ao que se engaden as flores e os froitos de cor vermello. Os froitos fermentados úsanse para elaborar licores e, en fresco, para aromatizar augardentes e preparar marmelada.

As follas e a cortiza son adstrinxentes e como tal combaten diarreas e a disentería; as follas tamén teñen propiedades antisépticas. A madeira tense utilizado en tornería; tamén arde moi ben mantendo moito tempo a brasa e dando calor; o carbón obtido é moi bo para as forxas.

Recibe en galego numerosos nomes comúns como: moragueiro, meroteiro, medroñeiro, madroño, esbedro, érbido, erbideiro, erbedro, érbedo, erbedeiro, érbeda, érbado, erbadeiro, ébedro, cabida, arbideiro, albelo, albeldreiro, albedro e albedredo.

Do seu nome parece ser que procede o topónimo Alvedro en Culleredo, lugar onde se instalou o aeroporto da Coruña.

Outra curiosidade, aparece no escudo de Madrid.

FONTE: gl.wikipedia.org      Imaxe: Alberto Díaz/biogeografia.net

SABÍAS QUE... AS ESTRELAS MÁIS FRÍAS NON ESCONDEN VIDA NOS SEUS PLANETAS

Tamaños relativos das ananas vermellas, as hipotéticas ananas azuis e a estrela de 300 masas solares recentemente descuberta, chamada R136a1: cun radio de 21 millóns de quilómetros, está a 163.000 anos luz da Terra / ESO/M. Kornmesser

Ao redor do 70% das estrelas que hai no universo son ananas vermellas, teñen menos da metade da masa do Sol e son as máis frías que existen, pero dificilmente poden acoller vida nos seus sistemas planetarios. A súa temperatura media superficial oscila entre os 2.027º C e 3.527º C, cando no noso Sol a temperatura media en superficie é de 5.500º C.

As ananas vermellas son tamén as estrelas máis pequenas que se atopan no universo: as súas masas representan entre 0,08 e 0,6 veces a masa do Sol. A súa luminosidade non chega ao 10% da do noso Sol, pero duran moito máis que as estrelas máis masivas e brillantes.

Por baixo das ananas vermellas están os obxectos coñecidos como ananas marróns, e son aínda máis pequenas e frías que as ananas vermellas. Considéranse estrelas erradas porque os seus fornos nucleares nunca chegaron a arder.

As estrelas son un compoñente fundamental do cosmos: producen calor, luz, raios  ultravioleta, raios X e outras formas de radiación. Están por todas partes e son a clave para o futuro do universo.

Aínda que non sabemos cantas existen realmente, Carl Sagan calculaba que habería máis estrella no universo que grans de area en todas as praias do noso planeta. Segundo a BBC, Sagan tiña razón.

Calculamos que no noso universo (descoñecemos se hai máis universos) habería 100.000 millóns de galaxias e que en cada unha delas hai uns 100.000 millóns de estrelas.

De todas elas, as ananas vermellas son as máis numerosas da nosa galaxia. Hai unhas trinta próximas ao noso Sol, especialmente Próxima Centauri, unha anana vermella situada a 4,22 anos luz da Terra.

Outra anana vermella que chamou a atención dos astrónomos é a estrela de Barnard, que está a 6 anos luz de nós. Ten uns 10.000 millóns de anos (o dobre da idade do Sol) e pode darnos unha pista sobre a habitabilidade dos planetas rochosos que orbitan a estas estrelas frías, segundo unha investigación publicada en The Astronomical Journal.

Aínda que non o pareza, porque a maioría dos exoplanetas coñecidos orbitan ao redor de estrelas similares ao Sol (amarelas), as ananas vermellas tamén poden ter sistemas planetarios menos masivos: descubriuse unha superterra orbitando unha anana vermella a 300 anos luz de nós e mesmo outra superterra orbitando á estrela de Barnard.

Os astrónomos utilizaron a estrela de Barnard como un estudo de caso para pescudar como as labaradas dunha vella anana vermella poderían afectar os planetas que a orbitan.

Concluíron que é difícil que estes mundos alberguen vida, o que, se o resultado pode extrapolarse, significaría que os planetas que orbitan ás estrelas máis comúns e frías do universo non son propicios para a vida.

A razón é bastante simple: as ananas vermellas son moito máis activas que o Sol, especialmente ao principio das súas vidas, polo que as súas execcións de masa coronal serían daniñas para calquera atmosfera no seu sistema planetario. As labaradas estelares descartan tamén esta posibilidade.

Os astrónomos achegaron outro dato significativo sobre a nosa paisaxe estelar: a 33 anos luz do noso Sol atópanse un total de 540 corpos celestes, sen contar o Sol e os oito planetas do sistema solar: 375 estrelas (das que 249 son ananas vermellas), 88 ananas marróns e 77 exoplanetas. Non é un catálogo definitivo, pero axudará a profundar nas posibilidades de vida na nosa veciñanza solar: aínda que a cantidade de estrelas apuntadas é bastante precisa, podería haber ducias máis de ananas marróns.

Do mesmo xeito que Xúpiter, as ananas marróns están formadas por gas, en gran parte en forma de metano, sulfuro de hidróxeno e amoníaco. Estes gases son complicados para a vida nas concentracións que se atopan ao redor das ananas marróns.

Con todo, para os científicos, as ananas marróns representan os laboratorios perfectos para estudar atmosferas similares a planetas e descubrir posibilidades de vida bacteriana, ben no presente ou no pasado, noutros mundos do noso sistema solar.

FONTE: Eduardo Martínez de la Fe/farodevigo.es

SABÍAS QUE... (A CEGOÑA)

A cegoña branca (Ciconia ciconia) e unha ave grande da familia das cegoñas Ciconiidae.

Miden de 80 a 100 cm de lonxitude, teñen unha envergadura alar de ata 220 cm e pesan entre 2,3 e 4,5 kg.

Son case completamente brancas, coas plumas das alas negras. O peteiro, longo e forte, e as patas son vermellos nos adultos e negros no caso dos exemplares novos.

Camiñan de xeito lento e firme cando están no chan e voan co pescozo estricado.

A súa voz e case inaudible, polo que fan ruídos producidos ó facer bater o bico coma unhas castañolas. Este repique serve para saudar á parella cando chega ó niño e para ameazar ós competidores. Utilízano tamén durante o ritual de cortexo.

A súa alimentación é estritamente de orixe animal. Son cazadores oportunistas, que comen do que encontran: miñocas, insectos, anfibios, réptiles, ratos, peixes e mesmo preas. O seu método de caza é moi característico: camiñan polos prados ou as zonas húmidas buscando presas que capturan estirando o pescozo moi rapidamente e cazando a vítima co bico. Tamén poden cazar axexando desde un punto de observación fixo. En augas pouco fondas buscan alimento percorrendo a superficie co bico.

Crían en áreas abertas ou semiabertas, preferindo as que están preto de zonas acuáticas. Fan os niños en árbores, edificios e cantís. É frecuente que fagan os niños nas espadanas e torres das igrexas. Moitas veces forman pequenas colonias. .

Adoitan usar o mesmo niño varios anos, de xeito que machos e femias, aínda que forman só parellas estacionais, poden atoparse preto do mesmo niño do ano anterior. A posta componse de entre 3 e 5 ovos, que son brancos cun granulado fino e dúas veces máis grandes que un ovo de galiña.

É unha ave migratoria que se ve obrigada a voar distancias longas entre os seus cuarteis de inverno ó sur do Sáhara e no Indostán e as áreas reprodutoras do norte. Voan a vela aproveitando as correntes térmicas ascendentes quentes. A falta destas correntes en mar aberto fai que deban aproveitar os estreitos para cruzar.

Nos últimos anos algunhas cegoñas deteñen a súa viaxe na Península Ibérica, atraídas pola oferta de alimento que atopan en campos de arroz e vertedeiros de lixo, e renuncian a pasar a África.

Algúns exemplares permanecen nos seus territorios de cría durante o inverno. Nos máis dos casos trátase de animáis que tiveron unha relación moi estreita co home o que provocou a alteración da súa conduta migratoria.

FONTE: gal.wikipedia.org

SABÍAS QUE... (A CANDORCA)

A candorca (Orcinus orca), é unha especie de cetáceo odontoceto da familia dos delfínidos, a única do xénero Orcinus.

Con frecuencia chámaselles "baleas asasinas" (tradución do inglés killer whales), aínda que non son baleas (son golfiños moi grandes), nin, moito menos, asasinas (son, simplemente depredadores).

Estes animais caracterízanse por teren o dorso negro e a zona ventral branca. Teñen tamén manchas brancas na parte lateral posterior do corpo, así como por riba e detrás dos ollos, o mento, a gorxa e o tórax, que se prolonga estreitándose polo ventre e se ensancha nos flancos. Detrás da aleta dorsal teñen unha mancha gris variable, en forma de sela.

O corpo é pesado e engrosado, e teñen unha aleta dorsal moi alta, a maior do reino animal, que pode medir ata 1,8 m de altura (maior e máis erecta nos machos de maior idade que nas femias).

Os machos poden medir ata 9,5 m de lonxitude e pesar de 2,6 a 9 t.; as femias son menores, chegando aos 8,5 m e 5 t., respectivamente. As crías nacen con preto de 180 kg e miden preto de 2,4 m de lonxitude.

As candorcas macho de maiores dimensións teñen un aspecto distinto que non dá marxe a confusións ao identificalos. Con todo, vistas á distancia en augas temperadas, as femias e as crías poden confundirse con outras especies, como a falsa candorca ou o golfiño Grampus griseus (un caldeirón gris).

As femias alcanzan a madurez sexual aos 15 anos de idade. A partir desa idade, teñen períodos de ciclo poliestral (celo regular e continuo) con períodos sen o ciclo estral que poden durar de tres a dezaseis meses. As femias poden dar á luz unha soa cría, unha vez cada cinco anos.

A mortalidade dos recentemente nacidos é elevada. As crías son aleitadas ata aos dous anos de idade, mais con doce meses xa se alimentan de comida sólida.

As femias son fértiles ata aos 40 anos, o que, por termo medio, significa que poden ter ata cinco crías. A esperanza de vida das femias é, xeralmente, de cincuenta anos, aínda que en casos excepcionais poden vivir ata os noventa. Os machos son sexualmente activos con 15 anos de idade e chegan a vivir ata os 30 anos (ou ata os 50, en casos excepcionais).

É o membro de maior tamaño dos chamados golfiños oceánicos e é un poderoso e versátil depredador que pode cazar peixes, pinnípedes como focas, cefalópodos, aves, tartarugas e, cazando en grupo, presas de maior tamaño, como morsas e incluso baleas. Está, polo tanto, no cumio da cadea trófica oceánica.

Poden atoparse en calquera dos océanos. Viven tanto en mar aberto coma xunto ao litoral, coma últimamente en Galicia.

Teñen unha vida social complexa, baseada na formación e mantemento de grupos familiares de 3 a 150 individuos, pero ás veces poden reunirse varios destes noutros máis amplos.

Comunícanse a través de sons e adoitan viaxar en formacións que asoman ocasionalmente á superficie.

Non se ten coñecemento de ataques a seres humanos no medio natural, aínda que se saiba dalgúns casos de agresións aos seus adestradores en delfinarios.

FONTE: gl.wikipedia.org          Imaxe: gl.wikipedia.org

SABÍAS QUE... (COLIBRÍS)

 

Sabías que os colibrís...

-Tamén chamados picaflores, son un xénero de aves bastante peculiar. Son orixinarias de América central, aínda que se lles pode atopar en Alaska e mesmo en América do Sur.

-Divídense en dous grandes grupos: Trochilinae (onde se inclúen os troquilinos) e  Phaethornithinae, cuxos membros coñécense como ‘ermitáns’.

-Destacan polo seu pico extremadamente longo así como pola súa beleza. O seu tamaño oscila entre os 11 e os 25 centímetros de longo, sendo o paxaro máis pequeno do mundo. O seu peso pode variar entre os 6 e os 11 gramos. Así mesmo, os  colibríes poden bater as súas ás de 80 a 200 veces por segundo.

-A súa lingua é longa, pode ser estendida en gran medida, está dividida na punta e ten forma de trompa, o que lle permite succionar o néctar con facilidade.

-Son bastante delicados. Viven aproximadamente entre tres e catro anos, aínda que moitas non pasan do primeiro ano. Con todo, existe algún caso excepcional que viviu máis de dez anos.

-As ás dos  colibrís producen un son particular durante o voo, similar a un zunido ou asubío. Isto débese ao paso do aire a través das ranuras das ás.

-O seus ollos son sensibles aos raios ultravioleta. Ademais, confían máis na súa vista que no seu olfacto para atopar néctar.

-Aliméntase de néctar e, en menor medida, de pequenos insectos e arañas que atrapan no momento en que visitan a flor.

-A femia pon dous ovos nun período de dous días e chócaos durante 14 a 19 días. Logo, os colibrís alimentan ás súas crías durante unhas tres a catro semanas. A femia vai ao niño neste tempo ata 140 veces ao día para alimentar ás súas crías.

-Hai unhas 28 especies de colibrís que están en perigo de extinción. Tamén hai outras especies que están a piques de estalo, como a amazilia manglera ou o colibrí oaxaqueño.

-Estas aves son as únicas que poden voar cara aos lados, cara atrás e ao revés. É incrible velas voar a cámara lenta!

Os colibrís e as abellas son uns grandes polinizadores. Ademais, estas aves prefiren flores vermellas, rosas e laranxas.

-A súa plumaxe é brillante e colorido, motivo polo que moitas persoas non poden evitar fotografalo cando o atopan no xardín ou no bosque. De feito, o cancelo #colibri conta con máis de 490.000 publicacións en Instagram.

Son unhas aves impresionantes!

FONTE: Rocio Sánchez/muyinteresante.es/natureza e wikipedia.org

SABÍAS QUE...(TAMAÑO DOS OLLOS DAS RAS)

Algunhas ras posúen os ollos máis grandes que podemos atopar de entre todos os vertebrados, en relación co tamaño do seu corpo, o que é un investimento evolutivo significativo que desconcertou aos zoólogos desde sempre. Agora, un equipo de científicos descubriu que o tamaño dos ollos destes animais parece escalar dependendo da súa contorna.

As ras son un grupo diverso de animais que viven en todos os continentes, excepto na Antártida, nunha ampla gama de hábitats, desde a cima das copas das árbores ata o fondo de ríos e lagos. Adaptáronse para vivir na maioría das contornas terrestres e de auga doce, por iso é polo que sexan tan numerosas e estean tan estendidas.

A vista, é unha ferramenta ou sentido bastante custoso en termos biolóxicos porque require moita enerxía para funcionar, o que explica por que os animais que viven en ambientes escuros como poden ser as covas adoitan evolucionar a ollos máis pequenos e insignificantes. Iso significa que as ras de ollos grandes claramente necesitan todo o contrario: unha enorme capacidade para ver contrastes nas cores, a luz, detalles..

Este estudo demostrou de que forma os ollos das ras están estreitamente vinculados aos hábitats nos que viven. Así, as ras arborícolas teñen uns ollos enormes en comparación co tamaño corporal dos vertebrados, mentres que as ras das cavernas posúen ollos diminutos. O traballo, publicado na revista Proceedings of the Royal Society B, revela que o hábitat dunha ra dita o tamaño dos seus ollos, o que explica a diferenza tan substancial de tamaño.

Os investigadores do Museo de Historia Natural de Londres examinaron  especímenes de ras frescos e conservados de 220 especies de anuros que representan as 55 familias actualmente recoñecidas de ras. Mediron a lonxitude do corpo das ras, o tamaño da córnea e o tamaño total dos ollos para ver como cambiaban as proporcións entre especies.

Cada contorna no que vive unha especie de ra esixe algo diferente á súa vista. Así canto máis escuro e lóbrego é a contorna, máis pequenos son os seus ollos, o que sucede tanto en covas como en anfibios que levan unha vida completamente acuática; e, por contra, as ras que viven presentan os ollos de maior tamaño. Ollos tan grandes como os que contan as ras arborícolas son así porque necesitan captar moitos detalles e notar os cambios na disposición do terreo rapidamente para evitar a depredación. Tamén necesitan atopar comida, refuxio e aos seus outros compañeiros.

Non se trata de que por ter ollos máis grandes vexan mellor en comparación cos seres humanos, senón que están a sacrificar máis “orzamento enerxético” que nós para a visión. Que prezo están a pagar exactamente, descoñecémolo polo momento.

Os animais que se moven cara a un mundo subterráneo tenden a ver reducido o tamaño dos seus ollos. Esta tendencia obsérvase na maioría dos grupos principais de vertebrados, incluídos mamíferos, peixes, lagartos e serpes.

FONTE: Sarh Romero/muyinteresante.es    Imaxe: iStock/muyinteresante,es

SABÍAS QUE... (ZIFIO DE CUVIER)

Un zifio de Cuvier cunha etiqueta na súa aleta dorsal / Andrew Read/Universidade de Duke

O zifio de Cuvier (Ziphius cavirostris) é un mergullador extraordinario. Este cetáceo, que adoita habitar augas afastadas á costa, alcanza case os 3.000 metros de profundidade nas súas inmersións. Ata o de agora, calculábase que os ballenatos, relativamente diminutos en comparación cunha balea azul pero máis grandes que un elefante, permanecían mergullados durante uns 33 minutos antes de esgotar o seu osíxeno e recorrer á respiración anaeróbica. Con todo, un equipo da Universidade de Duke (EE. UU.) descubriu que son capaces de aguantar moitísimo máis baixa a auga, logrando o incrible récord de inmersión de 3 horas e 42 minutos.

Os investigadores de  Duke sospeitaban que estes tímidos mamíferos eran capaces de mergullar durante moito máis tempo do que se cría. Por ese motivo, decidiron seguir aos zifios e etiquetalos desde un buque. Non é tarefa fácil, xa que estes animais pasan moi pouco tempo na superficie para evitar aos seus depredadores, as orcas.

Durante un período de cinco anos, o equipo marcou a 23  ballenatos e rexistrou máis de 3.600 inmersións, que van desde 33 min a 2 h e 13 min, todas as cales superaron amplamente o punto no que se pensaba que os zifios de Cuvier quedaban sen osíxeno. Sabendo que aproximadamente o 95% das inmersións realizadas por outros mamíferos complétanse antes de que diminúan os seus reservas de osíxeno, o equipo volveu verificar os seus datos e deuse conta de que se ocorre o mesmo cos zifios, entón poderían permanecer mergullados durante uns incribles 77,7 min antes de recorrer á respiración  anaeróbica. "Realmente sorprendeunos que estes animais fosen capaces de ir moito máis alá do que as predicións suxiren que deberían ser os seus límites de mergullo", admite o responsable do estudo publicado na revista Journal of Experimental Biology.

Ademais, o equipo rexistrou dúas inmersións extraordinarias en 2017, que superaban con fartura as súas mellores expectativas. Unha durou case tres horas, mentres que a outra se prolongou durante tres horas e 42 minutos.

Prodixioso!

FONTE: abc.es/ciencia