DÚAS CAVEIRAS AMEAZAN CON CAMBIAR A HISTORIA DA NOSA ESPECIE

Un par de caveiras achadas nunha cova do sur de Grecia expoñen hoxe unha información que obrigaría a tirar ao lixo os libros de texto sobre evolución humana, aínda que moitos expertos independentes advirten de que é aínda pronto para facelo.
 

O cranio parcial Apidima 1 (dereita) e a súa reconstrución desde a vista posterior (centro) e lateral (esquerda) / Katerina Harvati, Universidade Eberhard Karls de Tubinga

O cranio Apidima 2 (esquerda) e a súa reconstrución (dereita) / Katerina Harvati

Os dous cranios foron atopados nos anos setenta. Estaban a poucos centímetros o un do outro, incrustados na roca da gruta de Apidima, nun cantil salpicado polas ondas do Mediterráneo. Unha das caveiras conservaba os ósos do rostro e a outra só a parte posterior da cabeza. Nun primeiro momento foron atribuídos a neandertais, a especie humana curmá da nosa que ocupou Europa durante centos de miles de anos antes de extinguirse misteriosamente hai 40.000 anos, xusto cando os sapiens chegamos ao continente.

Agora, un equipo de paleoantropólogos volveu a datar os dous cranios e reconstruíunos en tres dimensións para analizar a súa fisonomía en detalle. Os resultados, publicados en Nature, apuntan a que o cranio máis antigo e incompleto ten 210.000 anos e é dun Homo sapiens, o que lle convertería no membro da nosa especie máis antigo xamais atopado en Europa.

A proposta é unha tremenda mandoble á versión clásica e aínda a máis aceptada sobre a orixe da nosa especie. Segundo esta versión, o  sapiens apareceron no leste de África. Dous dos fósiles da nosa especie máis antigos datan de hai 196.000 anos e 160.000 anos e acháronse en Etiopía. A análise do ADN de poboacións actuais fixa en orixe da especie fai uns 200.000 anos.

A análise de ADN tamén mostrou en estudos previos que, uns 100.000 anos despois, os sapiens saíron por primeira vez do seu berce africano para explorar Eurasia. Nesa  escaramuza atopáronse cos neandertais e tiveron fillos con eles, pero aquela onda de humanos sabios non callou do todo. Ningunha das persoas actuais descende deles, senón dunha incursión fóra de África posterior fai uns 70.000 anos. Esta foi a que triunfou e poboou todo o planeta mentres os neandertais desapareceron para sempre.

Hai dous anos, un equipo de  paleoantropólogos asestou unha puñalada a este relato clásico ao presentar os fósiles de Homo sapiens máis antigos coñecidos, de hai 315.000 anos. Acháronse en Marrocos, moi lonxe do suposto berce da nosa especie. Ese descubrimento, rompedor, fai posible o que agora expón o novo estudo dos restos gregos, cuxos autores propoñen un asombroso relato dun capítulo ata agora descoñecido da nosa historia como especie.

Nese relato hai outra peza crave. O segundo cranio achado en Apidima, o que ten cara. Segundo a nova análise, data de hai 170.000 anos e pertence a un neandertal. Isto supón que houbo un grupo de sapiens que saíu de África moito antes do que sabiamos, chegou ata o sur de Europa e asentouse alí, aínda que finalmente perdeu a batalla, pois foi substituído por  neandertales.

As probas que sosteñen este relato son unha datación dos isótopos de uranio e torio acumulados nos fósiles e a análise morfolóxica dos dous cranios. O máis antigo e incompleto, o número 1, comparouse con decenas de restos de Homo sapiens e neandertais de diferentes épocas. Segundo os autores, presenta características típicas da nosa especie, como a ausencia do moño occipital, unha protuberancia encima da caluga que tiñan os neandertais.

“Se as nosas análises son correctos, os Homo sapiens entraron en Europa máis de 150.000 anos antes do que pensabamos, o que expón unha chea de posibilidades sobre a orixe da nosa especie e sobre o que lles sucedeu”, sinala coautor do estudo. O investigador recoñece que cando enviaron o seu estudo a Nature, unha das revistas científicas máis prestixiosas, “os revisores eran moi escépticos de que houbese un fósil de humano moderno achado xunto a outro de  neandertal”. Os responsables da publicación obrigáronlles a facer máis análise comparativos e datacións de uranio, que finalmente lles convenceron.

Con todo, non todos os expertos aceptan as conclusións do estudo.

FONTE: Nuño Domínguez/elpaís.com

PLANTAS CURIOSAS VII

Callistemon citrinus / Imaxe:es.wikipedia.org

Continuo con esta serie adicada as plantas con flores, froitos ou sementes moi curiosas, como mostra de que a natureza non deixa de sorprendernos coas súas manifestacións a gran e pequena escala.

7. Callistemon citrinus (estames fermosos), máis coñecida como limpiatubos ou árbore do cepillo, pola forma da súa florescencia. É un arbusto perennifolio  da familia Myrtaceae da que pode acadar de 2 a 10 m de alto. Orixinario de Australia e Nova Gales do Sur.

As súas follas son lineais, lanceoladas, alternas e  coriáceas de cor verde agrisada de 3 a 7 cm de longo e 5 a 8 mm de ancho. Na primavera e verán aparecen unhas densas espigas de 6 a 10 cm de lonxitude por 4 a 7 cm de diámetro. Os estames son de cor vermella, vermello-purpura ou lila coas anteras de cor escura.

Mañá outra!

PISCINA DE LAVA

Fotografía en falsa cor do Monte Miguel. No centro, apréciase o lago de lava líquida / Landsat 8/British Antarctic Survey

Cando pensamos nun volcán quizais imaxinámonos unha erupción ou unha burbulleante piscina de lava. Con todo, en relación con isto último, a realidade é que a lava dos volcáns adoita arrefriarse e solidificarse máis ou menos rapidamente. De feito, en todo o mundo só coñécense sete piscinas de lava. Atópanse en volcáns máis ou menos tranquilos cuxas propiedades favorecen a existencia de lava durante longos períodos de tempo.

Por iso é sorprendente que os científicos acaben de anunciar o achado dunha piscina de lava que pasara desapercibida ata agora. O achado, que se publicou en Volcanology and Geothermal Research, produciuse na pequena illa de Saunders, no arquipélago das illas Sandwich do Sur, a 1.600 quilómetros ao norte dos límites do mar de Weddell, no océano Atlántico Sur.

Científicos do University College de Londres e do British Antarctic Survey (BAS) analizaron imaxes por satélite da illa tomadas entre os anos 2003 e 2018, e descubriron que o cume do Monte Miguel, que normalmente está oculta polas nubes, contén no seu interior un lago de lava de 90 a 215 metros de diámetro. Segundo as medidas feitas por satélite, a lava está a unha temperatura de 989 a 1.279 graos centígrados.

Segundo dixo nun comunicado o director da investigación, a illa é "de acceso extremadamente difícil", polo que, "sen imaxes en alta resolución de satélite sería un reto aprender máis sobre este impresionante fenómeno xeolóxico".

A illa de Saunders é parte dunha remota cadea de volcáns que forman o arquipélago das Illas Sandwich do Sur. Este é parte do territorio británico de ultramar que tamén comprende as Illas Georgias do Sur. Segundo os autores deste estudo, esta foi visitada en moi raras ocasións, e nunca ninguén ascendeu ao cume.

O achado produciuse porque en 2001 os científicos do BAS detectaron unha anomalía térmica sobre o volcán, sen que se puidese pescudar a súa orixe.

Nesta ocasión, as imaxes en alta resolución en lonxitudes de onda destinadas a captar a actividade xeotermal detectaron a presenza dun lago de lava, aínda que non se puido determinar a que distancia está do bordo do volcán. Grazas ás análises, concluíuse que, probablemente, o lago existiu polo menos desde 2003.

Na actualidade coñécense sete lagos de lava permanentes no planeta: o volcán de Nyiragongo, na República Democrática do Congo; Erta Ale, en Etiopía; o Monte Érebo no mar de Ross; o Monte Yasur e a illa de Ambrym, en Vanuatu; o Kilauea, en Hawai e a caldeira de Masaya, en Nicaragua.

Os xeólogos pescudaron que só existen lagos de lava líquida nun puñado de sitios, entre os 1.500 volcáns da Terra, porque só nalgúns puntos os gases  eruptivos, vapor de auga, dióxido de xofre ou dióxido de carbono, poden manter a lava o suficientemente quente como para que non se  solidifique.

Os investigadores cren que o próximo paso é que un avión sobrevoe a illa para tomar fotografías, pero comentaron que a illa é tan remota e que hai tan pouco tráfico marítimo pola rexión, que isto non ocorrerá ata dentro dun tempo considerable.

FONTE: abc.es/ciencia

PLANTAS CURIOSAS VI

Solanum ovigerum / Imaxe: taringa.net

Continuo con esta serie adicada as plantas con flores, froitos ou sementes moi curiosas, como mostra de que a natureza non deixa de sorprendernos coas súas manifestacións a gran e pequena escala.

6. Solanum ovigerum, máis coñecida como planta poñedora. Pertence a un xénero de plantas herbáceas, arbustivas ou  trepadoras, da familia Solanaceae. É unha variedade das moitas que existen de berenxena e unha das máis extraordinarias e orixinais. Por iso, é unha planta apreciada para cultivar nos xardíns.

O froito é branco e do tamaño do ovo dunha galiña cando non está maduro. A medida que medra aumenta o seu tamaño e a súa cor vai cambiando a amarelo. Aínda que nos últimos anos creáronse variedades máis grandes e ananas que conservan a súa cor branca inmaculada.

Todo aquel que a ve sorpréndese sen excepción cando observa ovos nacendo do vexetal.

Mañá outra!

NA NATUREZA NON HAI QUEIXAS

 

“Levo preto de 35 anos viaxando ás rexións polares, dende Groenlandia ata a Antártida. O primeiro que un sente na natureza é que non hai queixas. A quen te vas queixar? A túa morte é irrelevante. Isto cámbiache a perspectiva das cousas porque estás en comunicación directa coas forzas verdadeiras. Para sobrevivir hai que entender os tempos da natureza e enfrontarche a ela con humildade e  estoicismo”.

O explorador Ramón Larramendi, autor de libros como ‘Tres anos a través do Ártico’ e ‘Esquimais’, foi testemuña presencial do cambio climático e do final da última xeración de homes libres: os cazadores inuit. Colaborador de ‘Ao fío do imposible’, entre as súas fazañas destaca ser un dos españois que chegou por primeira vez con esquís ao Polo norte xeográfico e magnético. A súa paixón pola exploración e a aventura converteulno nun dos maiores expertos nas rexións polares, gañador de varios premios como recoñecemento á súa traxectoria e labor divulgativa.

Larramedi, que vive a metade do ano en Groenladia, tamén puxo en marcha proxectos como a Expedición  Circumpolar, a Fundación Polar Internacional en España e a Zorra de Vento, o primeiro e único vehículo científico non motorizado, co que percorreu máis de 18.000 quilómetros por desertos de xeo.

SOLUCIÓN AO ENIGMA DOS PÉTALOS AO REDOR DA ROSA

Fuches capaz de atopar a clave do enigma? Non? Bueno, pois aquí tes a solución!

A clave para solucionar o enigma está no título: en cada tirada temos que contar exactamente os “pétalos ao redor da rosa”. Considéranse rosas as caras do dado que teñan un punto no centro. É dicir, as do 1, 3 e 5. E enténdense como pétalos os puntos ao redor do centro. Así, sabemos que nas caras do 2, 4 e 6 non hai punto central (non hai rosa nin pétalos), polo que o seu valor é cero. Na cara do 1, hai punto central pero non ten pétalos, así que o seu valor tamén é cero. Isto déixanos con que só teñen puntuación as caras do 3 e do 5: dous e catro puntos respectivamente, en base aos pétalos que teñen ao redor do punto central.

Se tomamos como exemplo os dados propostos no enigma, a explicación do resultado sería a seguinte:

A cara do tres ten dous pétalos e as do cinco, catro pétalos cada unha. Así o resultado é: 2 + 4 + 4 + 4 + 0 = 14

0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0

0 + 2 + 0 + 0 + 2 = 4

0 + 4 + 0 + 0 + 0 = 4

Tiña bastante dificultade, pero o nome era unha pista moi importante!

FONTE: Miguel Barral/bbvaopenmind.com

RESOLVE A CLAVE DO ENIGMA: PÉTALOS AO REDOR DA ROSA

O obxectivo é deducir o algoritmo, a fórmula que transforma cada serie de cinco dados no número. E a orixe do xogo é igual de enigmático. Ao parecer sería inventado nalgún momento da década dos setenta no departamento de matemáticas da University of Southern California, aínda que nalgúns foros mesmo se apunta a que se trata dunha versión dun xogo ideado na corte de Gengis Kan.

Queres intentalo? Por certo a solución ten moito que ver co nome do enigma.

Mañá a solución!

FONTE: Miguel Barral/bbvaopenmind.com

PLANTAS CURIOSAS V

Antirrhinum majus / Imaxe: taringa.net

Continuo con esta serie adicada as plantas con flores, froitos ou sementes moi curiosas, como mostra de que a natureza non deixa de sorprendernos coas súas manifestacións a gran e pequena escala.

5. Antirrhinum majus, máis coñecida como a herba becerra, herba do can ou boca de dragón. É unha especie de planta da familia das plantaxináceas de talo ergueito, con follas simples, opostas na base do talo e alternas máis arriba e flores en acios de distintas cores, de forma característica, nativa do Mediterráneo, dende Marrocos, Portugal e sur de Francia, ata o leste de Turquía e Siria.

Como curiosidade ao marchitarse as  vainas da flor parecen caveiras.

Mañá outra!