Sorpresa na familia vexetal: a pataca é filla do tomate

A partir dese cruzamento orixinouse unha nova estrutura vexetal: o tubérculo / Cell

O historiador estadounidense William McNeill dedicou un provocador ensaio a tentar demostrar que a pataca cambiou a historia do mundo. A planta, domesticada no que hoxe é Perú hai uns dez milenios, foi a principal fonte de enerxía para o poderoso Imperio inca e despois para os conquistadores españois, que levaron aquel descoñecido superalimento a Europa ao redor de 1570. “As patacas, ao nutrir a poboacións en rápido crecemento, permitiron que unha manchea de nacións europeas dominasen a maior parte do mundo entre 1750 e 1950”, argumentou McNeill hai un cuarto de século. A historia social da pataca é coñecida, pero a súa orixe era un enigma ata o de agora. Un equipo internacional de científicos anunciou unha sorpresa: a pataca é filla do tomate.

“Por fin resolvemos o misterio”, sentencia o xenetista chinés Sanwen Huang, líder da investigación no Instituto de Xenómica Agrícola de Shenzhen. O seu equipo analizou o intrincado ADN dunhas 60 especies emparentadas e descubriu que a pataca orixinouse hai uns nove millóns de anos a partir dun cruzamento natural en Sudamérica entre unha mata de tomate e unha etuberosum, unha planta de aparencia similar á pataca pero sen os seus característicos tubérculos comestibles.

Huang e os seus colegas subliñan que foi aquela mestura xenética a que permitiu a aparición destes engrosamentos subterráneos dos talos, que funcionan como un almacén de nutrientes da planta e hoxe son un alimento básico para máis de 1.000 millóns de persoas. Unha pataca de 170 gramos achega 135 kilocalorías, a metade da cantidade diaria de vitamina C recomendada e mesmo catro gramos de proteínas con todos os aminoácidos esenciais. Entender as reviravoltas xenéticas que controlan o seu tamaño e os seus compoñentes é un asunto clave na xeopolítica mundial, segundo a tese do historiador William McNeill. Por iso China envorcouse na investigación da pataca.

O parentesco recentemente descuberto pode resultar chocante para unha persoa allea á agricultura, segundo explica o xenetista Zhiyang Zhang. “Talvez sorprende porque o tomate e a pataca que compras no supermercado son bastante diferentes. Con todo, o que comemos en realidade son os froitos da tomateira e os tubérculos subterráneos da planta da pataca. É normal que dous órganos distintos teñan unha aparencia tan diferente, pero as plantas en si mesmas (as súas follas e as súas flores, por exemplo) son similares”, reflexiona Zhang, primeiro asinante do estudo. A planta de pataca parécese aínda máis á de etuberosum, pero as análises xenéticas revelan que é máis próxima á tomateira. “A nós sorprendeunos que a pataca sexa descendente do tomate”, recoñece Zhang, tamén membro do Instituto de Xenómica Agrícola de Shenzhen, un xigantesco centro de investigación con 500 traballadores dependente do Goberno chinés.

Unha planta de etuberosum, sen tubérculos, e outra de patacas (dereita) / Instituto de Xenómica Agrícola de Shenzhen (AGIS-CAAS)

Os autores subliñan que aquel innovador tubérculo, ou sexa o órgano cheo de nutrientes hoxe chamado pataca, xurdiu nun momento clave, en pleno levantamento da cordilleira dos Ándes. Aquelas novas plantas, dotadas de engrosamentos subterráneos nos seus talos, eran capaces de adaptarse aos climas máis fríos das montañas andinas. Colonizaron ecosistemas variados e protagonizaron unha “diversificación explosiva”, en palabras de Huang, Zhang e os seus colegas. Segundo as súas cifras, hai máis dun centenar de especies silvestres de pataca. Hai 10.000 anos, os habitantes dos Ándes domesticaron unha delas e abriron o camiño cara á pataca moderna.

A bióloga española Salomé Prat encabezou en 2011 o equipo que descubriu o interruptor xenético que indica á planta cando producir tubérculos, en función das horas de luz: o xene SP6A. O novo estudo mostra que ese xene crave procede, sorprendentemente, das tomateiras. O misterio é que ocorre despois, cando, por exemplo, o sol de outono activa o interruptor, recalca Prat, do Centro de Investigación en Agrixenómica, na localidade barcelonesa de Cerdanyola do Vallès. “Cando chega o sinal de formar tubérculos, que é o que pasa nese talo subterráneo para que empece a engrosarse e acumular amidón e proteínas? Non o sabemos aínda”, expón. “Se logramos entender o kit de xenes necesarios, nun futuro poderiamos facer plantas que produzan grans e tamén tubérculos”, prosegue Prat. Patacas e cereais nunha soa planta.

O equipo de Huang e Zhang lembra que xa se crearon plantas híbridas de pataca e tomate. Os investigadores mencionan un estudo de 1978, asinado pola xenetista española Marisol Sancristán, falecida en 2023 aos 87 anos. A científica, da Universidade Libre de Berlín, e outros dous colegas lograron combinar de maneira rudimentaria unha planta de tomate cereixa e outra de patacas, hai case medio século. “A capacidade existe. E, agora que sabemos que están tan tan tan relacionadas, nun futuro poderiamos ter plantas que dean tomates e patacas, pero para iso aínda queda, fai falta entender mellor o proceso”, opina Prat.

Os tubérculos poderían achegar a enerxía ao próximo imperio mundial. “China envorcouse coa pataca ao 100% e vainos a varrer a todos. Déronse conta de que é un cultivo superproductivo: con pouco terreo recolles moitas patacas. Para o trigo, en cambio, necesitas campos enormes. Se agora melloramos a calidade das patacas, facendo, por exemplo, que teñan máis proteínas, será un superalimento”, argumenta Prat. China xa é o maior produtor mundial de patacas, cunha superficie cultivada de 50.000 quilómetros cadrados, equivalente á área de países enteiros, como Costa Rica e Eslovaquia.

Unha decena de institucións chinesas colaboraron no novo estudo, que se publica na revista especializada Cell. Tamén participaron outros sete centros de Canadá, Estados Unidos, Alemaña e Reino Unido. Os autores agradecen a axuda da científica colombiana Susy Echeverría, que dedicou o seu doutoramento no Imperial College de Londres a tentar entender por que a familia das patacas e os tomates é tan diversa e por que algúns dos seus membros tiveron tanto éxito ao colonizar diferentes ecosistemas no planeta. “O punto máis interesante non é tanto cando se orixinou o grupo das papas, senón como”, considera Echeverría, que destaca que o desenvolvemento dos tubérculos xurdise dunha combinación de xenes procedentes de liñaxes distintas. Se William McNeill tiña razón e a historia repítese, quen entenda estas enigmáticas reviravoltas xenéticas da pataca dominará o mundo.

FONTE: Manuel Ansede/elpais.com/ciencia

#DígochoEu: #AquíDicímoloAsí: Os bloques dialectais

#AquíDicímoloAsí é unha viaxe polas variedades dialectais do galego coa axuda dos mapas do Instituto da Lingua Galega. Hoxe a 1ª Parte!

#DígochoEu 

Como non traspasar os teus medos aos teus fillos

Eva Bach, pedagoga, escritora e pioneira en educación emocional, comparte a súa experiencia como mestra para iluminar as carencias en comunicación e empatía: «saber moito non é suficiente». Cre firmemente que ensinar con sensibilidade forma mellores persoas. Como educar de verdade se non aprendemos a mirar e escoitar co corazón?

Coa calidez dunha boa mestra, convídanos a repensar a educación emocional e desmonta o que considera «disparates emocionais». Alerta sobre ideas simplistas como «pensa en positivo e todo irá ben», critica o efecto de influencers que reducen as emocións a «fast food» e propón ferramentas como a técnica do semáforo e traballar a autoestima e a empatía xuntas: «Es unha marabilla e o outro tamén o é».

Eva anímanos aos pais para traballar a nosa propia consciencia para non traspasar medos aos fillos. Convencida da educación como «un acto de amor», lémbranos quen son os verdadeiros mestres que deixan pegada: «aqueles que non só transmiten coñecemento, se non tamén afecto, emoción e calidez humana». 

DESMONTANDO OS MITOS MÁIS PERSISTENTES SOBRE ANIMAIS (X)

Continúo coa serie adicada algúns dos mitos máis persistentes sobre animais e enfrontámolos coa evidencia científica. Porque entender o mundo animal tamén implica desaprender o que criamos saber.

Mito 10: Os cans refréscanse salivando en lugar de suar

Sen dúbida, paréceo. É verán, o noso can pegouse unha boa quenda de carreiras e agora senta arfando con medio metro de lingua fóra da boca. É certo que isto constitúe a súa vía principal para eliminar o exceso de calor do organismo. Pero non quere dicir que non súen.

Os cans teñen tres sistemas para arrefriarse: ao abrir a boca e deixar a lingua colgando, a auga eváporasr dela, e tamén das súas cavidades nasais e os seus pulmóns, todo o cal contribúe a rebaixar a súa temperatura corporal. O segundo sistema é a vasodilatación, que expande os seus vasos sanguíneos. E o terceiro é a suor, pero as súas glándulas sudoríparas difiren bastante das nosas: están situadas no fuciño e na planta das súas patas, e só unha mínima parte do exceso de calor elimínase por elas.

Os investigadores traballaron en pescudar cal é o sentido de ter unhas glándulas sudoríparas que serven de tan pouco. O motivo podería estar non na eliminación de calor, que a lingua realiza de forma moito máis eficaz, senón en mellorar o agarre das patas ao chan cando corren. En canto ás do fuciño, ao mantelo húmido auméntase a sensibilidade aos cheiros, xa de seu elevadísima en todas as razas caninas. Máis que unha axuda para refrescarse, sería un engadido para olfatear aínda mellor.

Continuará!

FONTE: Vicente Fernández de Bobadilla/muyinteresante.com    Imaxe: rover.com.es

DESMONTANDO OS MITOS MÁIS PERSISTENTES SOBRE ANIMAIS (IX)

Continúo coa serie adicada algúns dos mitos máis persistentes sobre animais e enfrontámolos coa evidencia científica. Porque entender o mundo animal tamén implica desaprender o que criamos saber.

Mito 9: Cando os camaleóns cambian de cor fano para camuflarse

Os camaleóms poden cambiar a cor da súa pel, diso non hai dúbida, e en ocasións, confundirse coa contorna ata volverse case invisibles. Pero esa non é a razón pola que o fan, ou polo menos, non a principal.

Convén facer aquí algunhas precisións sobre estes animais: primeiro, a gama de cores que teñen á súa disposición é limitada, non poden adoptar calquera tonalidade, e menos aínda debuxos complicados (calquera imaxe que vísemos nese sentido é falsa); segundo, no seu hábitat natural xa custa bastante distinguilos sen que se camuflen, pois a súa cor normal confúndese eficazmente coa natureza; e terceiro, en ocasións cambian de cor non para esconderse, senón, moi ao contrario, para destacar todo o posible, dentro das súas posibilidades.

O motivo desta última actitude é o máis vello do mundo: aparearse. As habituais loitas entre machos, que noutros animais son especialmente violentas, nos camaleóns danse utilizando a capacidade de colorearse como principal munición. Pénsase que as cores máis brillantes son para atraer a atención da femia e que os máis escuros son para disuadir a outros machos competidores.

Outro motivo que provoca os cambios de cor é a súa temperatura corporal: se o animal ten frío, adoptará un ton escuro para absorber máis sol, e se ten calor, un claro que o reflicta.

Continuará!

FONTE: Vicente Fernández de Bobadilla/muyinteresante.com

A MIRADA DO ÚLTIMO RINOCERONTE BRANCO

Embaixadora de National Geographic, fotógrafa e cineasta, o traballo de Ami Vitale levouna a máis de 100 países. Comezou documentando conflitos armados en todo o mundo ata a actualidade, na que narra historias de esperanza vinculadas á conservación da natureza. Gañadora do World Press Photo e considerada Fotógrafa do Ano pola National Press Photographers Association (NPPA), Vitale viviu con comunidades indíxenas, durmido xunto a rinocerontes e retratado a loita pola supervivencia de especies en perigo coma se fosen historias de amor.

Un dos relatos que contou a súa lente impactou na súa vida e na de millóns de persoas de todo o mundo. Foi cando fotografou a Sudán, un rinoceronte branco do norte, o último macho da súa especie. O seu estilo definiuse a través de “fotografías con alma”: imaxes que nos falan do planeta como un ser vivo, profundamente conectado coa nosa existencia. E é que Vitale cre na fotografía como unha linguaxe para a empatía e o cambio, porque para ela, contar unha historia visual non é só captar a luz: é transformar a mirada. Nas súas palabras: "cando nos consideramos parte da natureza, comprendemos que salvar a natureza é salvarnos a nós".

SABIAS QUE... POR QUE NON EXISTEN AS CENTRAIS DE FUSIÓN NUCLEAR?

A fusión nuclear é unha fonte de enerxía limpa, segura e case ilimitada. Pero, aínda que os primeiros experimentos construíronse hai xa máis de 70 anos, parece que nunca acaba de chegar.

Cal é o problema?

Neste vídeo temos a explicación. Atent@s!

Así se converte unha formiga obreira en raíña

Resumo gráfico / cell.com

“Os cerebros dos animais son plásticos; é dicir, poden cambiar a súa estrutura e función en resposta ao seu medio ambiente”, explica Roberto Bonasio, experto en bioloxía celular e do desenvolvemento na Facultade de Medicina da Universidade Perelman de Pensilvania.

Bonasio é autor dun artigo que baixo o título Kr-h1 maintains distinct caste-specific neurotranscriptomes in response to socially regulated hormones publicado na revista Cell, e no que se informa do descubrimento dunha proteína chamada Kr-h1 (homólogo 1 de Krüppel) responsable dunha complexa transición social na que as formigas da especie Harpegnathos saltator poden pasar de ser simples obreiras a un estado de raíña coñecido como "gamergate". Unha gamergate é unha formiga obreira que se desenvolverá como femia e que pode reproducirse sexualmente, é dicir, poñer ovos fertilizados. 

“Este proceso é crucial para a supervivencia destas colonias de formigas, pero ata o momento os mecanismos moleculares que o controlaban descoñecíanse completamente", continúa Bonasio. "De feito, este tipo de cambios tamén teñen lugar nos seres humanos; pense nos cambios de comportamento que teñen lugar durante a adolescencia. O que agora determinamos é que nas formigas da especie Harpegnathos saltator unha proteína chamada Kr-h1 é a encargada de frear a plasticidade do cerebro ao previr a activación xenética inapropiada".

Bonasio e os seus colegas querían comprender como a activación ou desactivación de certos xenes afecta á función e o comportamento do cerebro animal, algo para o que os adultos de Harpegnathos mostrábanse como candidatos idóneos de estudo, xa que poden pasar de ser obreiras a formigas reinas. Nunha comunidade de formigas, as obreiras manteñen a colonia atopando comida e loitando contra os invasores, mentres que a tarefa principal da raíña é poñer ovos. Con todo, as instrucións xenéticas que dan lugar a estes roles e comportamentos sociais tan diferentes son as mesmas en ambos os casos.

Para pescudar as alteracións moleculares subxacentes a este cambio de rol, o equipo de investigación, dirixido polos coautores do estudo Janko Gospocic e Karl Glastad, desenvolveu un método para illar as neuronas das formigas e mantelas vivas no laboratorio. Isto permitiu ao equipo explorar como respondían as células aos cambios na súa contorna, incluídos os niveis hormonais.

Entre os resultados dos experimentos, os autores atoparon que concretamente dúas hormonas, a hormona xuvenil e a ecdisona, presentes en diferentes niveis nos corpos tanto das obreiras como das gamergates, produciron patróns distintos de activación xenética nos cerebros das dúas castes. Con todo, a maior sorpresa de todas foi que ambas as hormonas influíron nas células activando unha soa proteína, Kr-h1.

"Esta proteína regula diferentes xenes nas obreiras e as gamergates e evita que as formigas realicen comportamentos ’socialmente inapropiados’", comenta Berger. "É dicir, requírese que Kr-h1 manteña os límites entre as castes sociais e para garantir que as obreiras continúen traballando mentres as gamergates continúan actuando como raíñas".

“Non anticiparamos que a mesma proteína podería silenciar diferentes xenes nos cerebros de diferentes castas e, como consecuencia, suprimir o comportamento antagónico en obreiras e gamergates”, especifica Bonasio pola súa banda. “Pensamos que estes roles asignaríanse en base a dúas ou máis factores diferentes, cada un deles só presente nun ou outro cerebro, con todo, Kr-h1 é o único factor implicado”, engade.

Os achados revelan roles importantes para as hormonas reguladas socialmente nas formigas e a implicación da xenética na capacidade dos cerebros dos animais para cambiar de caste social. “A mensaxe crave é que, polo menos nas formigas, múltiples patróns de comportamento especifícanse simultaneamente no xenoma e que a regulación xenética pode ter un gran impacto en que comportamento leva a cabo ese organismo”, explica Berger. “Noutras palabras, as partes tanto do Doutor Jekyll como do Señor Hyde xa están escritas no xenoma; todos poden desempeñar calquera dos dous roles, dependendo de que interruptores xenéticos estean activados ou desactivados".

Os investigadores cren que as implicacións do seu estudo poden ir moito máis alá da comprensión da plasticidade do comportamento en formigas e outros insectos. "É tentador especular que as proteínas relacionadas poderían ter funcións comparables en cerebros máis complexos, incluído o noso", aventura Bonasio. "O descubrimento destas proteínas podería permitirnos algún día restaurar a plasticidade dos cerebros que a perderon, por exemplo, cerebros envellecidos".

O descubrimento de que un só factor pode suprimir diferentes conxuntos de xenes e comportamentos en diferentes cerebros expón preguntas importantes sobre como se podería regular a función dual desta proteína e outras similares. En estudos futuros, os investigadores planean indagar no papel de Kr-h1 noutros organismos, e expresan que tamén lles gustaría explorar como o medio ambiente impacta na regulación xenética a nivel epigenético, a través da presenza ou ausencia de certas marcas químicas no ADN, e como isto, á súa vez, afecta a plasticidade e o comportamento do cerebro.

FONTE: Héctor Rodríguez/ nationalgeographic.com.es