DE MOMENTO, O SOL É UNHA BOA ESTRELA

Variacións do brillo solar comparadas ás da súa estrela xemelga KIC 7849521.MPS / hormesdesign.de

Un estudo de centos de estrelas xemelgas do Sol acaba de demostrar que a nosa é unha estrela particularmente tranquila, un comportamento importante para que a vida prosperase na Terra.

Na fotosfera do Sol teñen lugar violentas explosións que, ao liberar enerxía magnética en tan só uns minutos, quentan o plasma a decenas de millóns de graos e aceleran partículas a altísimas velocidades. Tales fulguracións son a orixe das execcións de masa coronal que causan as tormentas xeomagnéticas, un serio perigo non só para as naves espaciais e os astronautas, senón para todos os equipos de radiocomunicacións e outros moitos de tecnoloxía en terra. Cando as partículas enerxéticas procedentes dunha erupción solar alcanzan á Terra créanse espectaculares auroras boreais e austrais.

Esta actividade solar, que segue un patrón periódico de 11 anos, é fácil de medir grazas ao número de manchas solares que se rexistrou durante uns 400 anos (desde que se inventou o telescopio). Para remontarse máis atrás no tempo, pódese recorrer ao estudo dos aneis das árbores e do xeo dos glaciares. Grazas a todo iso, a actividade solar puido reconstruírse ao longo dos últimos 9.000 anos.

Naturalmente as fulguracións e as execcións de masa  coronal non só suceden no Sol, senón que poden observarse nun gran número de estrelas, incluíndo a estrelas de tipo solar.

É a actividade do Sol similar á das estrelas da súa clase? Para responder a esta pregunta, Timo Reinhold (do Instituto Ma  Planck de investigación sobre o sistema solar) e o seu equipo de investigación examinaron decenas de miles de estrelas, observadas cos telescopios espaciais Gaia e Kepler, para escoller as que tivesen as mesmas características que o noso Sol: mesmas temperatura e gravidade superficiais, mesma metalicidade e mesma idade. Atoparon así unhas 3000 estrelas que foron clasificadas en dous grupos. O Grupo 1 contiña 369 estrelas cuxo período de rotación é de entre 20 e 30 días, isto é, moi similar ao do Sol que é de 24,5 días. O Grupo 2 contiña 2.569 estrelas sen período de rotación coñecido, quizais algunha destas estrelas rota de maneira parecida ao Sol, pero os datos non permitiron calcular as súas velocidades de rotación.

Segundo detallan no seu artigo, publicado na prestixiosa revista Science, Reinhold e o seu grupo examinaron o nivel de actividade destes grupos de estrelas e comparárono ao do Sol. Atoparon así que as estrelas do Grupo 1 posuían unha actividade moito menor que a solar, mentres que as do Grupo 2 presentaban unha actividade moito máis parecida á do Sol.

Primeira conclusión: parece que debe de haber algunha diferenza importante entre os dous grupos de estrelas, pero de momento non hai maneira de saber cal é esta diferenza.

Segunda conclusión: o Sol é unha estrela moito menos activa que as súas irmás do Grupo 1. Comparado ás súas estrelas iguais, o Sol é moi raro. Ou polo menos así foi durante o período dos últimos 9000 anos nos que temos constancia da actividade solar. Lembremos, con todo, que estes 90 séculos son moi pouca cousa comparados coa idade do Sol que é duns 4.600 millóns de anos.

Aínda que a actividade solar sexa variable, a súa luminosidade absoluta varía moi pouco entre os momentos en que a actividade é máxima ou mínima. Por exemplo, entre o mínimo de actividade de 2007 e o máximo que tivo lugar en 2013, a luminosidade solar tan só  fluctuó nun 0,07%. Con todo, as estrelas xemelgas do Sol (as do Grupo 1) presentan unhas variacións que son cinco veces maiores en termo medio.

É imposible dicir por agora se o Sol foi así de tranquilo durante toda a súa vida. Quizais en etapas anteriores foi totalmente similar ás súas estrelas xemelgas e agora está a pasar por unha época de calma particular. Ou quizais foi así sempre. Sexa como for, é unha auténtica sorte que o Sol se comporte desta maneira tan raramente tranquila. Como diciamos ao principio, as fulguracións e execcións solares son, aínda así, suficientemente violentas como para poñer en risco as nosas naves espaciais e os equipos de alta tecnoloxía en terra.

Se o Sol fose como a maioría das súas estrelas xemelgas, quizais impedise a emerxencia e o desenvolvemento da vida na Terra tal e como o coñecemos hoxe.

É máis, se o Sol saíse deste período de calma nun futuro, e comezase a mostrar a hiperactividade das súas irmás, un comportamento para o que non temos razóns de considerar como imposible, supoñería un risco moi alto para a humanidade. Afortunadamente, polo momento, non hai razóns para prever nada deste estilo. Durante a última década, o Sol vén comportando aínda máis particularmente inactivo do que era habitual nel. É unha preguiza que nos convén moito, de momento temos moi boa estrela.

FONTE: Rafael Bacharel/elmundo.es/ciencia

O INDIVIDUALISMO LEVOUNOS A OLVIDAR AO OUTRO

“O home contemporáneo, o home moderno, non quería ver ao outro como un igual. Vivimos nunha espiral de individualismo que nos levaba a un tipo de vida que, coa corentena e o confinamento, viuse modificado. Sorpréndenos a solidariedade, a empatía e o recoñecemento do veciño: saber que hai un tecido social no que se pode confiar”. O filósofo e profesor David Pastor Vico reflexiona sobre as leccións de humildade e humanidade que nos deu o virus.

Como os seus homólogos da antiga Grecia, Vico é un filósofo totalmente inmerso na sociedade do seu tempo. Cambiou a túnica polo look metaleIro e preocúpanlle cuestións como a perda de confianza interpersoal ou o individualismo. Actualmente é profesor na Universidade Nacional Autónoma de México. En ‘Filosofía para desconfiados’, o seu último libro, utiliza o humor satírico e a cotidianidade para analizar a sociedade e fomentar o pensamento crítico. “Coñeces o nome dos fillos dos teus veciños?”, expuña, sinalando que “a desconfianza é o trazo principal dunha sociedade profundamente individualista”. A pandemia deu resposta á súa pregunta.

OS 10 PAÍSES MÁIS PEQUENOS DO MUNDO (10-FIN)

Chegamos ao fin da serie dos 10 países que son os máis diminutos do globo, que todos eles teñen ás súas costas unha historia curiosa que lles fixo perdurar no tempo e algúns ocupan os primeiros postos na listaxe dos países máis turísticos, sendo o seu tamaño, precisamente, un dos seus encantos. Hoxé tócalle ao máis pequeño de todos a…

10. Cidade do Vaticano

Un estado soberano cuxo territorio está composto por un enclave dentro da cidade de Roma, capital de Italia.

Superficie: 0,44 km²   Poboación: 825 (2019)

Capital: Cidade do Vaticano  

Idioma oficial: Ningún, pero promulga leis e regulamentos en Italiano.

Forma de goberno: Monarquía absoluta electiva e teocrática.

Moeda: € (Euro)

Encerrado en menos de medio quilómetro cadrado, poida que o Vaticano sexa o país máis pequeno do mundo, pero concentra a maior colección de obras de arte do planeta. Resgardada en pleno centro da capital italiana, Roma, e enclaustrada nunha serie de tradicións e rituais sacrosantos, a Cidade do Vaticano é un deses estraños lugares que hai que ver para crer. É, ademais, a sede da igrexa católica, dirixida polo Papa, quen reside nun palacio con máis dun milleiro de estancias e de cuxa protección se encarga a Garda Suíza, coñecida polo seu colorido uniforme vermello, amarelo e azul. O vínculo do Vaticano co cristianismo remóntase ao século I, cando San Pedro foi crucificado no Circo de Nerón. Na súa homenaxe, o emperador Constantino mandou construír unha basílica no lugar onde foi enterrado. Pero como Estado, a cidade foi fundada tras asinarse os Pactos de Letrán, en 1929, e representa o vestixio moderno dos Estados Pontificios, o feudo que gobernou Roma e boa parte do centro de Italia ata a súa reunificación en 1861. Con todo, o esplendor da basílica de San Pedro non é máis que a antesala das riquezas que agardan nos Museos Pontificios, con sete quilómetros de exposicións que conteñen máis obras mestras que moitos países, o que converte en misión titánica coñecelo nunha soa visita. De feito, calcúlase que se dedicásemos un minuto a cada peza, tardaríase ata 12 anos en velo todo.

FONTE: Lonel Planet/el pais.com e es.wikipedia.org

Ata a próxima serie!

QUE ANIMAL É?

Ese animal que aparece na imaxe aupeior é un cachorro de tapir amazónico (Tapirus terrestri). Trátase dun mamífero fascinante que leva sobre a terra máis de 50 millóns de anos, por iso hai quen di que é un fósil vivente. As franxas de cores que percorren a súa pelame perderaas cando sexa adulto e poida defenderse só, pero polo momento serviranlle para camuflarse na selva e esquivar aos seus depredadores.

Tapir adulto

O tapir é único no seu xénero e, aínda que non cho pareza, está emparentado co cabalo e o rinoceronte. De feito, é o mamífero nativo máis grande de Sudamérica. O seu fuciño é parecido á trompa dos elefantes, permítelle arrincar as follas das árbores e as matogueiras, e cando se mergulla utilízao para respirar coma se fose o esnórquel dun mergullador.

É un animal que aínda non está en perigo de extinción, pero que a Unión Internacional para a Conservación da Natureza (UICN) clasifícao como vulnerable. En Arxentina está considerado un monumento natural e en Belice é un símbolo nacional.

FONTE: wikipedia.org

OS 10 PAÍSES MÁIS PEQUENOS DO MUNDO (IX)

 Continúo coa serie 10 países que son os máis diminutos do globo, que todos eles teñen ás súas costas unha historia curiosa que lles fixo perdurar no tempo e algúns ocupan os primeiros postos na listaxe dos países máis turísticos, sendo o seu tamaño, precisamente, un dos seus encantos. Hoxé tócalle a...

9. Mónaco

Unha cidade-estado situada ao sur de Francia na costa mediterránea de Europa.

Superficie: 1,95 km²   Poboación: 38.682 (2018)

Capital: Cidade de Mónaco  

Idioma oficial: Francés

Forma de gobernó: Monarquía constitucional

Moeda: € (Euro)

Este lugar como de conto de fadas é o segundo país máis pequeno do mundo, pero o que lle falta en tamaño compénsao en actitude. Cegador, glamuroso e hedonista, Mónaco leva moitas décadas atraendo a visitantes de todo o mundo e acaparando portadas da chamada prensa rosa. Non ten nada de raro que ao viaxeiro encóllaselle o corazón ao velo por primeira vez. Aquí, preciosos pobos medievais e relucentes praias conviven con bloques de apartamentos e prezos astronómicos que deixan a calquera de pedra. A pesar de todo, Mónaco ten algo que atrapa. Coñéceselle tanto polo seu status de paraíso fiscal como polo seu glamuroso casino, a súa variada oferta deportiva (o gran premio de Fórmula 1, o aberto de tenis e o seu soado festival de circo), e unha familia real famosa polos seus escándalos. Así que para moitos resulta unha experiencia fascinante: desde unha noite no casino ata unha visita ao excelente museo oceanográfico, culminando cun paseo polos lugares onde se dan cita os famosos, Mónaco convida a unha divertida excursión pola Costa Azul. Os seus tres puntos craves e de visita imprescindible son o centro histórico amurallado, máis coñecido como Mónaco Ville ou Lle Rocher, o museo oceanográfico e o casino. O primeiro é un enclave estratéxico sobre o mar, construído como fortaleza no século  XIII e hoxe residencia privada da familia real. O museo está tamén empolicado  vertiginosamente nun cantil desde 1910 e é unha auténtica marabilla, ademais dun avanzado centro de investigación. Desde a súa azotea téñense unhas amplas vistas de Mónaco e o Mediterráneo. E o Casino de Montecarlo é un monumental edificio  belle époque construído en 1910 onde un pode emular a James Bond, quen o visita en dúas películas: Nunca digas nunca xamais (1983) e Golden Eye (1995). Aínda que Mónaco é un Estado soberano, non ten control fronteirizo. É frecuente visitalo nunha excursión dun día desde Niza, a só 20 minutos en tren.

FONTE: Lonel Planet/el pais.com e es.wikipedia.org

EFECTOS DO CAMBIO CLIMÁTICO QUE XA SE PODEN OBSERVAR

O pasado 10 de marzo de 2020 a Organización Meteorolóxica Mundial (OMM) facía público un informe sobre o estado do clima que arroxaba conclusións alarmantes. No medio da preocupación, lóxica, polo estalido da pandemia do coroavirus, o estudo pasou bastante desapercibido. No documento ponse de manifesto os impactos dos fenómenos meteorolóxicos e climáticos no desenvolvemento socioeconómico, a saúde das persoas, as migracións e desprazamentos, a seguridade alimentaria e os ecosistemas terrestres e mariños.

O ano 2019 foi o segundo máis cálido do que se ten rexistro, e a súa temperatura media anual superou en 1,1 °C os niveis  preindustriales. Todos os indicadores parecen coincidir en que actualmente non estamos ben encamiñados para alcanzar os obxectivos do Acordo de París de manter o aumento de temperatura por baixo de 2 °C para finais deste século. O ano 2019 puxo fin a toda unha década de temperaturas excepcionalmente elevadas a nivel mundial, unha tendencia que continuará nos próximos anos. E é que, apenas levamos uns meses de 2020, pero algúns xa falan de “o ano que non tivo inverno”, en referencia ás elevadas temperaturas do mesmo. E as temperaturas só son unha pequena parte dunha realidade moi complexa: a cuberta de xeo e os glaciares se  derriten, o nivel do mar aumenta, os océanos quéntanse e acidifican con efectos moi nocivos nos ecosistemas. Prodúcense secas, inundacións, ondas de calor e outros fenómenos extremos que repercuten na saúde das persoas e chegan a poñer en risco a seguridade alimentaria.

O cambio climático non é algo futuro, é unha realidade palpable con consecuencias reais. Nesta galería recompilamos algúns dos efectos que, segundo o informe da  OMM, xa se poden medir. Pero hai que insistir en algo importante: podemos mitigar o impacto do cambio climático e evitar que a temperatura ascenda tanto como para producir un colapso ambiental. Sabemos como facelo, e a crise do coronavirus demostrou que é posible implementar medidas drásticas se a situación requíreo. Mitigar o cambio climático esixe moitos menos sacrificios que os realizados na actual pandemia. De feito, coa crise ábrese unha nova xanela e oportunidade para refacer a economía mundial con criterios de sustentabilidade, emprego verde e enerxías renovables.

Con vontade,  aplanar a curva do clima tamén é posible!

FONTE: Victoria González/muyinteresante.es

DESCOBREN QUE A LÚA EMITE CARBONO, E ESO PODE CAMBIAR O QUE SABEMOS DA SÚA ORIXE

A ilustración mostra como a Lúa emite carbono, toda unha sorpresa para os científicos / S. Yokota

A Lúa non deixa de darnos sorpresas. E a última chegounos da man dunha misión xaponesa, a Selenological and Emgineering Explorer, da axencia aeroespacial nipoa JAXA. En contra de todo o esperado, o noso satélite está a emitir ións de carbono. E faino practicamente desde toda a súa superficie. O cal pon en dúbida a idea de que a Lúa carece de elementos volátiles e fai perigar, por tanto, a hoxe ben aceptada teoría de que se formou como consecuencia dun impacto de escala planetaria.

Nun estudo recentemente publicado en Science Advances, os investigadores sosteñen, ademais, que o carbono leva aí desde o principio, hai uns 4.500 millóns de anos. Crese que a Lúa se formou despois de que un corpo do tamaño de Marte chocase coa Terra. Os entullos desa brutal colisión serían lanzados de novo ao espazo, onde a gravidade fixo o resto. Con todo, as altísimas temperaturas xeradas polo impacto volitizarían nun instante todos os elementos lixeiros, como o carbono. De modo que, á luz deste descubrimento a teoría, ou polo menos algúns dos seus aspectos, terá que ser revisada.

Para chegar a esta conclusión, a nave xaponesa, máis coñecida como Kaguya, estivo a recompilar datos ao redor da Lúa durante máis dun ano e medio. Un dos seus instrumentos era un espectrómetro de masas de ións capaz de detectar todos os ións lunares, incluído o carbono, un elemento que non aparecera nin sequera nos datos do programa Apolo, o que levou a crer que a Lúa carecía deles.

Pero as análises non deixan lugar a dúbidas. E ao levalos a cabo, os investigadores acharon trazas de carbono e de auga nunha serie de cristais volcánicos. Agora ben, de onde vén todo ese carbono?

"As emisións distribúense practicamente por toda a superficie da Lúa, pero as súas cantidades difiren dunha rexión a outra", escriben os autores no seu estudo. "As nosas estimacións demostran que o carbono autóctono existe por todas partes, o que apoia a hipótese dunha Lúa con carbono, onde ese elemento incrustouse durante a súa formación e/ou foi transportado alí hai miles de millóns de anos".

A concentración de carbono achada polos científicos non pode explicarse coas dúas principais achegas externas coñecidas: o vento solar e os micro meteoritos. Xuntas, ambas as fontes de carbono exterior proporcionan unha cantidade moi inferior á detectada. Ademais, as concentracións varían, de forma que as chairas  volcánicas  basálticas e de recente formación emiten máis ións de carbono que os outeiros, máis antigas. E iso suxire que ese carbono non veu de fóra, senón que estaba na propia Lúa desde o principio.

O cal nos leva de novo ao impacto. De producirse, a calor, entre 3.500 e 5.500 graos, eliminaría todo o carbono, xunto cos demais volátiles, dun só golpe. Pero está claro que iso non pasou.

Que sucedeu entón? Como mínimo, a temperatura xerada polo impacto debeu ser moi inferior á que se cría. Ou quizá toda a idea do impacto terá que ser reformulada.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

O INVASIVO E VELENOSO PEIXE LEÓN NO MEDITERRÁNEO

Un novo estudo publicado no Journal of Fish Biology indica que o peixe león (Pterois miles) estableceuse na área do sur de Europa e que está a prosperar.

A primeira presenza deste peixe avistouse na baía de Haifa (Israel) en 1991. Con todo, non foi ata dez anos máis tarde, cando a especie foi avistada novamente na parte norte do Líbano (2012) e, posteriormente, en Chipre (2013) e en Turquía (2016), cando a súa presenza fíxose máis preocupante. E é que o peixe león é unha especie invasora que, como o seu propio nome indica, ocupou un terreo alleo causando importantes problemas nas especies autóctonas.

Pero apenas oito anos máis tarde, a presenza do peixe león é tan intensa que a especie está a piques de converterse en propia da rexión. Así o afirma unha investigación levada a cabo por un equipo de científicos internacionais do Laboratorio de Investigación Mariña e Ambiental (MER) en Chipre, a Universidade de Chipre, a Universidade de Plymouth (Reino Unido) e o Centro de Investigación Ambiental Enalia Physis Chipre).

Estes científicos colaboran no proxecto ReLionMed, financiado pola Unión Europea, e cuxo obxectivo é avaliar a historia da invasión do peixe león en Chipre e identificar formas de minimizar o seu impacto futuro.

No Mediterráneo, o peixe león está a estenderse rapidamente ao longo da isla de Chipre, formando grandes agregacións e logrando un maior tamaño corporal e taxas de crecemento máis rápidas que as do Océano Índico, desde onde emigraron.

O estudo examinou algunhas das características biolóxicas e ecolóxicas da especie. Atopáronse especímenes que miden entre 8 e 37 cm de lonxitude e que teñen entre 0,5 e 4 anos. Estes factores dan mostra do establecemento exitoso do peixe león na zona ao redor da illa de Chipre.

Os autores do estudos alertan de que as crecentes densidades deses especímenes observadas ao longo do tempo no Mediterráneo, combinadas coa dieta xeneralista da especie e o consumo de peixes importantes desde o punto de vista ecolóxico e socioeconómico, poden provocar unha maior alteración dun ambiente mariño xa tenso.

FONTE: Judith Vives/lavanguardia.con/natural