ADALATHERIUM HUI: O MAMÍFERO MÁIS RARO QUE EXISTISE XAMAIS

Reconstrución do Adalatherium hui, novo mamífero de finais do Cretácico en Madagascar - Andrey Atuchin

Se botamos unha ollada á súa reconstrución, podería pasar por un teixugo común e corrente. Pero as aparencias enganan, porque a súa auténtica extravagancia está no seu interior. Un equipo internacional de investigadores descubriu en Madagascar un animal único que viviu Hai 66 millóns de anos en Gondwana, a metade sur na que se dividiu o antigo supercontinente Pangea. Trátase dun mamífero cunha serie de estrañas características nunca vistas en ningún outro vivo ou extinto. Estas rarezas e o seu gran tamaño en comparación ao dos seus parentes continentais, parecen ser froito de evolucionar illado durante millóns de anos. Foi bautizado Adalatherium hui, da palabra malgache que significa «tolo» e a grega para «besta». 

A maioría dos mamíferos da era mesozoica (hai entre 252 a 65 millóns de anos) foron atopados en Laurasia, o que viña ser o hemisferio norte, pero non en Gondwana, o bloque continental sur moito máis pequeno. Aquí só apareceran uns escasos restos, mandíbulas e dentes illados, e un único cranio. Por iso, o esqueleto de Adalatherium hui foi recibido como un tesouro. Ademais, a súa conservación é fantástica. Inclúe unha gran cantidade de vértebras do tronco e unha cola curta e ancha. O esqueleto foi descrito na revista Nature.

Esqueleto de Adalatherium hui

Adalatherium apenas medía uns 52 cm de lonxitude e pesaba pouco máis de 3 quilos, pero era un xuvenil, polo que os investigadores cren que os adultos serían un pouco máis grandes e pesados. Poida que a súa reconstrución lembre a un teixugo común e corrente, pero a súa «normalidade» é só superficial. Debaixo da superficie, o seu esqueleto era pouco menos que «extravagante».

Para empezar, tiña máis buracos na cara que ningún outro mamífero coñecido, buracos que servían como pasaxes para os nervios e os vasos sanguíneos que fornecían a un fuciño moi sensible do que probablemente saía disparado un chorro de bigotes. Ademais, había un buraco moi grande na parte superior do seu fuciño xamais visto en ningún mamífero coñecido, vivo ou extinto. Varias características do oído interno e a forma posterior do cranio tamén son únicas. No estudo crese que este animal, "raro entre os raros", "era un escavador que posiblemente facía tobos". Isto é o que parecen indicar algunhas das súas características similares ás do teixugo, como "as extremidades posteriores potentes e unha cola curta e rechoncha".

Os dentes molares e frontais tamén teñen unha construción moi diferente á de calquera mamífero coñecido. "Cremos que os frontais usábanse para roer e os posteriores para cortar vexetación dalgún tipo. Noutras palabras, probablemente era un  herbívoro", indican.

Adalatherium hui é tamén o espécime máis completo dun grupo moi pouco coñecido de mamíferos chamados gondwanatherianos (porque todos foron atopados en Gondwana), o que permite aos científicos, por primeira vez, obter unha boa visión de como era ese grupo, como vivía e con que outros mamíferos están relacionados. De feito, os investigadores cren que os moitos atributos estraños desta «besta tola» son o resultado de evolucionar na cuarta illa máis grande da Terra durante máis de 20 millóns de anos, unha contorna moi diferente ao do continente, con diferentes recursos, competidores, depredadores, parasitos, etc. O seu gran tamaño, en comparación con outros mamíferos da época, é consistente coa regra de que algúns mamíferos fanse máis grandes cando evolucionan de forma illada nunha illa.

FONTE: Judit de Jorge/abc.es/ciencia

WASP-79b: O PRIMEIRO PLANETA CON CEO AMARELO

Ilustración do exoplaneta superquente WASP-79b, ubicado a 780 anos luz de distancia / NASA, ESA e L. Hustak (STScI)

Coñéceselle como WASP-79b e é un dos planetas máis grandes xamais observados fóra do noso sistema solar. Situado a unha distancia de 780 anos luz, na constelación de Eridanus, este mundo infernal non se parece a nada que vire ao redor do noso Sol. Nin sequera a nada que puidese imaxinar un astrónomo. Agora, o telescopio espacial Hubble puido analizar a súa atmosfera, onde atopou vapor de auga, e sorprendentemente, alí non ocorre un fenómeno coñecido como dispersión de Rayleigh, o mesmo que permite que os ceos da Terra véxanse de cor azul. Os científicos cren que, probablemente, ese estraño ceo é de cor amarela durante o día.

WASP-79b, descuberto en 2012, é o que se chama un Xúpiter quente. Son mundos máis grandes que Xúpiter que orbitan moi preto das súas estrelas, pero que probablemente naceron nos confíns do sistema planetario ao que pertencen e logo migraron cara ao interior. O ano de WASP-79b dura só dous días terrestres (Xúpiter, en comparación, tarda 12 anos en completar unha órbita). Con todo, atópase nunha órbita polar inusual sobre a estrela, o que vai en contra das teorías dos científicos sobre como se forman os planetas, especialmente para os Xúpiter quentes.

WASP-79b é un mundo inchado. Ten o dobre da masa de Xúpiter e é extremadamente quente, 1.648º C, a temperatura do vídro fundido. Ao combinar as observacións do Telescopio Espacial Hubble, o satélite de prospección de exoplanetas en tránsito (TESS) e o observatorio terrestre Magellan nas Campás (Chile), os astrónomos descubriron que esa atmosfera fervente, profunda e  nebulosa é peculiar. Fai tanto calor que as súas nubes dispersas de  sulfuro de manganeso ou silicato poden facer chover ferro fundido. Pero esa non é a gran sorpresa. A falta de dispersión de Rayleigh é o que deixou atónitos aos científicos.

Os investigadores esperan que o próximo telescopio espacial James Webb da NASA proporcione moitos máis datos en lonxitudes de onda infravermella máis longas. Estas observacións poden revelar máis evidencia de vapor de auga na atmosfera do planeta e proporcionarán unha vista detallada da súa composición química, o que podería axudar a revelar a causa dos seus ceos amarelos.

FONTE: abc.es/ciencia

OS 10 PAÍSES MÁIS PEQUENOS DO MUNDO III

Continúo coa serie 10 países que son os máis diminutos do globo, que todos eles teñen ás súas costas unha historia curiosa que lles fixo perdurar no tempo e algúns ocupan os primeiros postos na listaxe dos países máis turísticos, sendo o seu tamaño, precisamente, un dos seus encantos. Hoxé tócalle a...

3. Saint Kitts e Nevis

 

País do Caribe, constituído polas illas de Saint Kitts, ou Saint Christopher (San Cristobal), e Nevis (Neves), descubertas por Cristóbal Colón na súa segunda viaxe a América.

Superficie: 261 km²                 Poboación: 52.441 (2018)

Capital e cidade máis poboada: Basseterre    

Idioma oficial: Inglés

Forma de goberno: República cosntitucional federal parlamentaria

Moeda: EC$ (Dólar do caribe Oriental))

As dúas illas combinan praias con fermosas montañas e unha rica historia que hoxe tratan de descubrir os seus escasos turistas. Ao conducir polo extremo norte de San Cris­ tóbal, a máis grande das dúas, atravésanse quilómetros e quilómetros de cana de azucre silvestre, que no seu momento foi o principal cultivo e sustento da nación pero cuxas enormes plantacións foron abandonadas. Mentres tanto, nas praias da illa xorde unha economía nova baseada no turismo; incluso o tren que antes servía para  trans­portar cana agora transporta a turistas. E aínda que o cambio de modelo está a ser vertixinoso, esta illa do Caribe oriental conserva as súas calidades intactas: unha actitude vital despreocupada propensa ás celebracións ruidosas e un desprezo total pola tensión. Neves, máis pequena e situada ao sur, vén ser o mesmo pero aquí a volta á illa en coche apenas dura dúas horas, aínda que constitúe todo un pracer. Son illas parecidas nas súas paisaxes, aínda que talvez Neves resulte máis atractiva no seu conxunto: unha montaña volcánica e, aos seus pés, un puñado de fermosas praias e unha capital minúscula, Charlestown.

FONTE: Lonel Planet/el pais.com e es.wikipedia.org

HUMOR REAL: UN ANTES E UN DEPOIS

Os denominados acontecementos importantes da historia son aqueles que supuxeron un cambio rotundo no mundo no que se produciron, e tras os cales a vida na Terra non volveu ser a mesma. A lista podería ser infinita, dende o descubrimento do lume ou a invención da roda, pasando pola Ilustración  ou a chegada do home a Lúa e rematndo pola irrupción de internet e as novas tecnoloxías.

A esta reducida lista, que podería ser máis ampla, hai que engadirlle outro acontecemento: a pandemia do coroavirus que vivimos. Si, marcará un antes e un despois, unha nova realidade que aínda non acabamos de asimilar.

Este é o tema da viñeta do xenial El Roto (Andrés Rábago García-Madrid, 1947), publicada onte no xornal El País.

Como será ese despois?

Un cambio rotundo, unha nova e incerta realidade!

IMAXES DE GOLFIÑOS LUMINISCENTES NO PACÍFICO

O fotógrafo Patrick Coyne conseguiu capturar un dos fenómenos máis impresionantes da natureza: un par de golfiños brillando na escuridade das augas, como un halo máxico que en realidade ten unha explicación científica. O fenómeno foi gravado na praia de Newport, California, unha das costas do Pacífico.

Coyne afirma que trátase dun desafío filmar unhas imaxes así. A bioluminiscencia é difícil de detectar, ademais de efémera por natureza, polo que obter un vídeo así require condicións perfectas ademais dun pouco de sorte. Nas rexións costeiras, a bioluminiscencia está causada por organismos microscópicos chamados dinoflagelados. Estes  mircoorganismos mariños son membros da familia do plancto e bastante sensibles aos movementos.

Tanto é así, que cando un depredador toca ou empuxa a estes seres, emiten un escintileo de luz que dura ata 100 milisegundos. Con todo, se hai moitas algas concentradas, como no vídeo, o simple xiro da aleta pode ser todo un espectáculo.

Os dinoflagelados producen dous produtos químicos que crean unha reacción brillante cando se asustan. Estes coñécense como a encima luciferasa e o composto luciferina, e xuntos causan que o dinoflagelado brille pola noite cando son alterados mecanicamente.

De feito, leste mesmo fenómeno é onde obtemos o nome de «luz nocturna», e sábese que ocorre dentro e fóra de varias especies mariñas diferentes, a miúdo como forma de asustar aos depredadores. Aínda que aos humanos provóquelles a reacción contraria.

FONTE: abc.es/ciencia

OS 10 PAÍSES MÁIS PEQUENOS DO MUNDO II

Continúo coa serie 10 países que son os máis diminutos do globo, que todos eles teñen ás súas costas unha historia curiosa que lles fixo perdurar no tempo e algúns ocupan os primeiros postos na listaxe dos países máis turísticos, sendo o seu tamaño, precisamente, un dos seus encantos. Hoxé tócalle a...

2. Maldivas

País de Asia constituído por 1.196 illas, das cales están 203 habitadas, agrupadas en 26 atois.

Superficie: 298 km²                 Poboación: 515.696 (2018)

Capital e cidade máis poboada: Malé      

Idioma oficial: Maldivo

Forma de goberno: República

Moeda: Rf (Rupia maldiva)

Representa o paradigma do paraíso de luxo, con fermosas praias de area branca e un asombroso mundo submarino que a converteron nun destino de lúas de mel, viaxes de mergullo e, cada vez máis, de vacacións ao aire libre para todos os públicos. Desde a súa capital, Male, coas súas casas pintadas de vivas cores, os seus mercados e os seus salóns de té, adóitase partir ás illas onde as experiencias máis rechamantes están relacionadas cos seus fondos mariños. Por exemplo no famoso Hammerhead Point, no Atolón  Rasdhoo, onde é posible mergullarse coas singulares quenllas martelo, ou no Atolón Addu, ao sur de todos, cunhas enormes corais corno de cervo de incrible forza cromática. No afastado Atolón de Noonu pódese descubrir a auténtica vida e cultura local, probando os pratos locais.

FONTE: Lonel Planet/el pais.com e es.wikipedia.org

O SÁHARA: O LUAGAR MÁIS PERIGOSO EN TODA A HISTORIA DA TERRA

Na ilustración, o depredador xigante Carcharodentosaurus observa a un grupo de  Elosuchus, similares aos crocodilos. Un auténtico paraíso para os depredadores / Davide Bonadonna

Hai 100 millóns de anos, un gran número de feroces depredadores converteron ao  Sahara no lugar máis perigoso que existise no planeta. Ou iso é, polo menos, o que sostén un equipo internacional de investigadores, que acaba de publicar na revista ZooKeys a maior revisión en case cen anos de vertebrados fósiles nunha área de formacións rochosas do Cretácico no sueste de Marrocos, coñecida como Grupo Kem Kem.

"A revisión -asegura o autor principal do traballo- proporciona unha xanela aberta á era dos dinosauros de  Africa".

Hai uns 100 millóns de anos, toda a rexión era un vasto sistema fluvial, cheo de innumerables especies acuáticas e terrestres. Os fósiles do Grupo Kem Kem inclúen a tres dos dinosauros depredadores máis grandes xamais coñecidos, ademais de exemplares de Carcharodontosaurus de dentes de sabre, unha besta de oito metros de lonxitude, con enormes mandíbulas e longos dentes en forma de serra de ata 20 cm, e Deltradomeus, un membro da familia dos raptores duns oito metros, con longas e inusualmente delgadas extremidades inferiores.

Tamén había varias clases de pterosaurios, réptiles voadores depredadores e cazadores de crocodilos. Segundo o autor do estudo, "leste foi, posiblemente, o lugar máis perigoso da historia do planeta Terra, un lugar onde un viaxeiro humano non duraría moito".

Segundo o coautor do estudo, "moitos dos depredadores desa zona dependían dunha abundante subministración de peixe. O lugar estaba cheo de peixs absolutamente enormes, incluídos os celacantos xigantes e o peixe pulmonado. O celacanto, por exemplo, é unhas catro ou cinco veces máis grande que os celacantos actuais. Hai tamén unha enorme quenlla serra de auga doce chamado Onchopristis, cos seus temibles dentes rostrais, como dagas cheas de púas, aínda que belamente brillantes".

Para reunir os enormes conxuntos de datos e imaxes fósiles, os investigadores estudaron as varias coleccións de fósiles de Kem Kem que hai repartidas en museos e laboratorios de varios continentes. Trátase "do traballo máis completo sobre vertebrados fósiles do Sahara en case un século".

Un lugar perigoso, salvaxe e cheo de vida polo que, con todo, non nos gustaría ter que pasear...

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

HUMOR REAL: O PLANETA "RESPIRA"

O parón brusco das actividades humanas ten, paradoxalmente, un gran beneficiado: o medio ambiente. O descenso da cantidade de desprazamentos en vehículos de motor, a diminución da produción industrial e o consumo tradúcese en menos contaminación, augas máis limpas e ceos máis claros.

Esta é a idea que recolle Davila (Luis Davila Malvido-Pontevedra, 1972), na xúa viñeta diaria no xornal Faro de Vigo.

O planeta "respira"!