A ORIXE DAS PALABRAS

A ORIXE DAS PALABRAS: A SEGURO LEVARONO PRESO

A frase orixinal foi A Segura levárano preso; ou sexa, leváronllo preso a Segura, en Xaén (Andalucía), no poblado de Segura, onde estaba o cárcere castelo medieval de Segura da Serra.

Nun principio, conta a historia, aloxábanse alí delincuentes comúns con condicións de vida e permanencia moi difíciles.

Tempo despois comezouse a utilizar como centro de detención de personaxes con certa alcurnia que cometeran delitos, quen, dada a súa posición social, gozaban de importantes privilexios, ademais de permanecer no lugar moito menos que o estipulado.

Pasado o tempo e como parte dun xogo de palabras, dada a similitude entre o nome do castelo e o adxectivo “seguro”, comezouse a utilizar esta locución da maneira que a coñecemos a seguro levárono preso, ou sexa, para implicar que ninguén está exento de que lle ocorra unha desgraza, sexa cal for a súa extracción.

FONTE: confilegal.com     Imaxe: Marco Antonio Losas, Flickr

A ORIXE DAS PALABRAS: LOITAR A CAPA E ESPADA

Quen loita a capa e espada faio con gran empeño, a brazo aberto e con todas as súas forzas, para lograr un obxectivo.

Esta frase popularízase durante o Século de Ouro español (séculos XVI e XVII) a través das chamadas “comedias de capa e espada” nas que certos nobres e cabaleiros loitan ou defenden intereses dese modo para dirimir conflitos esencialmente relacionados co amor e a honra.

Esta expresión xa aparece no Quixote, de Miguel de Cervantes. Dicía o escritor que loitar a capa e espada por algo ou por alguén é defendelo por forza e por encima de todo. E explicaba que loitar a capa e espada é o modo en que loitaban os cabaleiros, leándose a capa ao brazo esquerdo para parar os golpes mentres manexaban a espada coa man dereita, ao contrario que os pícaros, que pelexaban a capotillo e puñal.

Desa forma valente de afrontar os lances, propia dos cabaleiros, deriva a frase, que se aplica actualmente a toda defensa decidida e con empeño que facemos dalgún negocio ou persoa.

Esta maneira de loitar, con todo, é moito máis antiga. Montaigne (1533-1592) nos seus ensaios, escritos en 1580, di que os antigos romanos xa a practicaban.

No noso idioma identificase tamen coa frase contra vento e marea.

FONTE: clarin.com e viajerosenelarte.com    Imaxe: viajerosenelarte.com

A ORIXE DAS PALABRAS: TER BOAS ALDABRAS

‘Ter boas aldabras’ é unha antiquísima expresión utilizada para indicar que alguén tiña bos e importantes contactos e influencias (para conseguir un favor, traballo…).

A orixe desta locución provén dos tempos nos que as portas non dispoñían de timbre senón de picaportes (coñecidas como ‘aldabras’) os cales eran unhas pezas de ferro (ou bronce) utilizados para chamar, golpeándoas contra a porta.

Canto máis importante e poderosa era a persoa que vivía naquel lugar máis grandes e valiosos eran os chamadores.

Cando alguén tiña amizade cunha persoa influente, en caso de necesidade podía acudir á vivenda e chamar á porta (mediante a aldabra), co fin de expoñerlle un problema ou pedir un favor.

Por iso é polo que xurdise o símil entre os chamadores e o ter bos e importantes contactos.

FONTE: Alfred López/20minutos.es

A ORIXE DAS PALABRAS: VISTA DE LINCE

A expresión “vista de lince”, a pesar do que se poida pensar, non provén da visión que poidan ter os linces, que ven como calquera outro felino, ten a súa orixe nun personaxe da mitoloxía grega, Linceo.

Linceo era o fillo de Afareo, Rei de Mesenia no Oriente Próximo, e un dos aventureiros que se embarcaron con Jasón en busca do vellocino de ouro. Del dicíase que tiña unha vista tan extraordinaria, incrible e aguda que que podía advertir desde Libia unha frota de Cartago e era capaz de ver a través de obxectos opacos ou o que ocorría baixo terra.

Aínda que os mitos poden ter algo de realidade, neste caso, a calidade que posuía Liceo de ver a través das cousas podía provir dos seus propios coñecementos de xeoloxía ou experiencia en minería, os cales podían permitirlle decidir onde escavar para extraer ouro.

Tras esta explicación, podemos comprobar que este devandito é máis ben un erro de transcrición ou de audición, xa que debería ser “vista de Linceo” e non “de lince”.

Hai que lembrar que non é a única expresión de agudeza visual que recorre aos animais. Tamén adoitamos utilizar co mesmo significado as expresións “vista de aguia” ou “vista de falcón”, que nestes casos si está máis que xustificado xa que as aves, sobre todo as rapaces, teñen o sentido da vista moito máis desenvolvido que os do oído e olfacto.

FONTE e Imaxe: vistaoftalmologos.es

A ORIXE DAS PALABRAS: IR CAGANDO LEITES

Imos dar un argumento para que te fagas o listillo a próxima vez que escoites a alguén dicir que algo ou alguén vai cagando leites. O significado, e damos por feito que o sabes, pero polo si ou polo non explicámosche cagando leites: significa ir moi rápido. 

A expresión, evidentemente, non é literal. Grazas a Deus! Pero case. Temos que remontarnos ao século XIX, cando era habitual que os leiteiros vendesen o seu produto de porta a porta, transportándoo en cubetas grandes, ben sobre os seus ombreiros, ou ben coa axuda de animais que adoitaban ser burros ou cabalos. E tiñan que facelo á primeira hora da mañá e o máis rápido que puidesen, fundamentalmente por dúas razóns:

Razón 1. Ti almorzas con leite, verdade? Pois os do século XIX tamén, así que o leiteiro debía chegar pronto, antes da hora do almorzo.

Razón 2. Antes non existía a pasteurización, co cal o leite era un produto perecedoiro que se estragaba moi pronto. Había que darse présa.

Entón, se xuntamos esas présas con que por aquel entón as rúas non estaban asfaltadas e abundaban as fochancas, o resultado é que gran parte do leite que ía nas cubetas íase derramando polo camiño. Este leite cortábase rapidamente volvéndose medio sólida o que, unido a que as moscas acudían a pegarse o festín, dáballe unha aparencia bastante parecida ás boñigas do gando, pero nunha bonita cor branca roto. Imos, que o animal que servía de transporte deixaba ao seu paso pola rúa un rastro de leite derramado e parecía iso, que ía cagando leites.

FONTE: esquire.com/es  Imaxe: epics

A ORIXE DAS PALABRAS: TIRAR A CASA POLA VENTÁ

A expresión tirar a casa pola ventá utilízase para describir unha situación na que se realiza un gran dispendio ou malgasto. A súa orixe hai que buscalo en 1763, cando o rei Carlos III creou a lotería en España. Os agraciados de entón tiñan por costume lanzar os mobles e obxectos vellos pola xanela.

Esta tradición estendeuse por outros paises europeos. Na actualidade séguese practicando no sur de Italia, onde chegou de man dos Borbóns. Iso si, non o fan cando resultan premiados pola lotería senón para celebrar o fin de ano. A finalidade é a mesma: mostrar o seu desexo de desposuírse do vello para adquirir cousas novas.

FONTE: M.G./lasprovincias.es

A ORIXE DAS PALABRAS: ABURRIRSE COMO UNHA OSTRA

Se pensas no aburrimento, quizais che veña á mente a imaxe dunha ostra. A frase coloquial “aburrirse como unha ostra” atribúe a este xénero de moluscos bivalvos a condición de apatía. A orixe deste termo, ademais do feito de que a ostra sexa un animal ancorado no fondo de mares e océanos, onde ‘ve a vida pasar’, atópase na antiga Grecia.

Na Atenas do século V antes de nosa era instaurouse a lei do ostracismo (ὀστρακισμός), un desterro por mala conduta durante 10 anos. Á persoa condenada entregábaselle un óstrakon (ὄστρακον), palabra grega para o concepto ‘cuncha’ pola forma do obxecto, feito a partir de barro ou cerámica, cascas de ovo ou, precisamente, cunchas de ostra. Esta condena implicaba a privación de relacións persoais e profesionais, é dicir, unha vida similar á das ostras.

Para que enganarnos, a maior parte da vida da ostra adulta é pouco aventureira: consiste basicamente en permanecer encerrada nun caparazón ríxido. Mentres que algunhas especies viven fixas en rochas ou en chans mariños, outras prefiren enterrarse en fondos fangosos. En definitiva, o sedentarismo é a principal forma de vida da ostra. Con todo, antes de chegar a ese estado vital de ‘aburrimento’, o certo é que o animal leva unha vida bastante ‘movidiña’.

O seu primeiro estado vital é en forma de larva que forma parte do zooplancton, pequenos animais que flotan na auga e son susceptibles de ser o alimento doutros animais mariños. De vida libre e grazas ás súas cilios, a larva é capaz de desprazarse polas augas de forma activa. Existen certas familias de bivalvos que son capaces mesmo de ancorarse a aletas e branquias de peixes para moverse a gran velocidade. Esta fase xuvenil acaba cando chegan ao fondo, fíxanse nun lugar concreto e deciden levar unha vida apracible ata o final dos seus días. A ostra, por tanto, abúrrese, pero só na vida adulta e madura.

FONTE: maldita.es

A ORIXE DAS PALABRAS: POÑER AS MAN NO LUME POR ALGUÉN

Poñer a man no lume ou poñer as mans no lume por alguén é unha expresión que se usa para indicar que temos plena confianza na integridade desa persoa e respondemos da súa honradez.

A expresión ten a súa orixe na crenza antiga de que a proba do lume esclarecía a verdade. Nas ordalías ou xuízos de Deus, que eran probas rituais que se practicaron en Europa na Idade Media para pescudar a culpabilidade ou inocencia dunha persoa acusada, sometíase aos sospeitosos a diversas probas para pescudar a verdade e establecer a súa culpabilidade ou a súa inocencia.

Unha delas era a proba do lume. Esta consistía en que ante o tribunal o acusado debía suxeitar ferros candentes ou introducir as mans no lume ou nunha fogueira.

Se o acusado saía indemne da proba ou con poucas queimaduras, significaba que Deus considerábao inocente. Esperábase que, se non era culpable, Deus axudaríao por encima de todo para que resplandeciera a súa inocencia. Baseábase na crenza de que Deus non permitiría que fose vencido quen tiña razón e dicía a verdade.

Na Biblia xa temos algunhas mostras, como a pelexa entre David e o xigante Goliat, na que o máis débil, axudado por Deus, vence ao xigante.

Evidentemente, xa ninguén cre nestas probas como detector de mentiras ou pedra de toque de dubidosas inocencias. Pero a expresión poñer a man no lume segue viva na nosa lingua prol a súa eficacia ponderativa. E usámola convencidos de que non teremos que poñela en práctica, senón que nos bastará a súa soa mención para que se nos crea.

FONTE: Melina Sutera/billiken.lat