NOTICIAS DAS CIENCIAS

GAIA BH1: O BURACO NEGRO MÁIS PRETO Á TERRA

O novo buraco negro, o máis próximo á Terra ata o de agora, aparece marcado cun punto azul no centro da imaxe / PANSTARRS/O-BADRY ET AL

A só 1.500 anos luz do noso planeta, a tiro de pedra na escala das distancias cósmicas, un equipo de astrónomos podería descubrir o buraco negro máis próximo á Terra. Chámase Gaia BH1 e a súa masa estimouse en dez veces a do Sol.

Por definición, e ao non emitir luz algunha, o buraco negro en cuestión non pode verse directamente, pero os datos do Telescopio espacial europeo Gaia falan claro, e revelaron o ’tirón gravitatorio’ que o escuro obxecto exerce sobre a súa estrela compañeira, que o orbita e que é similar, en termos de idade e masa, ao noso propio Sol.

Outras investigacións xa atoparan candidatos a buracos negros próximos, pero ningún deles puido ser confirmado ata o momento. Con todo, Kareem O-Badry, do Centro de Astrofísica Harvard-Smithsonian en Massachusetts e primeira asinante dun artigo recentemente aparecido en arXiv, está convencida de que o seu descubrimento é o mellor candidato ata o de agora. O equipo está tan seguro que Tsvei Mazeh, un dos seus integrantes, non dubidou en dicir que está disposto a "apostar a miña vida nel".

Normalmente, para que os científicos poidan descubrilo, un buraco negro ten que estar a facer ’algo’ que o delate, xa sexa devorar á súa estrela compañeira se forma parte dun sistema binario, o que lle fai brillar intensamente no rango dos raios X, xa sexa fundirse con outro buraco negro, o que provoca unha onda de ondas gravitacionais que poden ser captadas desde a Terra.

Pero os buracos negros inactivos, como é o caso de Gaia BH1, resultan moito máis difíciles de detectar, porque son practicamente invisibles. Estes buracos negros adoitan estar lonxe de calquera fonte de alimento, de modo que permanecen ’tranquilos’ e non dan pistas sobre a súa presenza. No caso de Gaia BH1, a estrela que o orbita está aproximadamente á mesma distancia que a Terra do Sol.

Os investigadores non teñen claro como puido chegar a formarse este sistema. Unha posibilidade é que o buraco negro fose orixinalmente unha estrela moito máis masiva que se expandiu ata converterse nunha supergigante vermella e logo colapsou, estalando quizais como supernova, aínda que nese caso é pouco probable que a súa estrela compañeira sobrevivise. Outro escenario posible é que o buraco negro en realidade non sexa só un, senón dous orbitándose estreitamente, o que implica que en orixe tratábase dun sistema formado por tres estrelas. Por último, tamén cabe a posibilidade de que a estrela compañeira fose capturada polo buraco negro mentres pasaba preto del

 Agora, O-Badry espera pescudar a verdade levando a cabo unha serie de observacións de seguimento con outros telescopios, en busca de evidencia dun buraco negro binario ou mesmo de planetas que orbiten ao redor da estrela, o que podería suxerir que non houbo un evento explosivo. "Definitivamente -di- esa estrela podería ter planetas. Se vivises nun planeta ao redor da estrela, o buraco negro veríase tan brillante como Xúpiter, xa que se está ’comendo’ unha pequena cantidade do vento solar da estrela".

Crese que na nosa galaxia podería haber decenas de miles de buracos negros como este, e os astrónomos esperan que Gaia poida localizar no futuro a un bo número deles. Os sistemas como Gaia BH1 son, de feito, un dos obxectivos da misión. Segundo Lukasz Wyrzykowski, da Universidade de Varsovia, agora, cun buraco negro tan preto da Terra, "podemos pensar en estudalo directamente. Normalmente non temos oportunidades de estudar estes extremos da física".

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

OS ANEIS DE SATURNO SERÍAN OS RESTOS DA LÚA CRISÁLIDA

Os aneis de Saturno son vistos pola nave espacial Cassini da NASA, que obtivo as imaxes a unha distancia de aproximadamente 725.000 kilómetros de Saturno, o 25 de abril de 2007 / NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute/Reuters.

Unha investigación internacional liderada por astrónomos do Instituto Tecnolóxico de Massachussets (MIT), en Estados Unidos, parece resolver un misterio de longa data sobre a inclinación de Saturno e os seus estraños aneis. Os científicos concluíron que a desaparecida lúa Crisálida, que formaba parte do extenso sistema de satélites naturais de Saturno, hoxe composto por 83 lúas, achegouse demasiado ao planeta hai aproximadamente 160 millóns de anos e chocou: o violento choque provocaría a inclinación actual do xigante xeado e, posteriormente, a conformación dos seus representativos aneis a partir dos restos da lúa.

O novo estudo de modelado, publicado recentemente na revista Science, sostén que Crisálida e outras lúas de Saturno exerceron unha intensa atracción gravitacional sobre o planeta durante varios miles de millóns de anos, influíndo sobre a órbita de Saturno para manter a súa inclinación ou "oblicuidade" en resonancia con Neptuno. Como a inclinación de Saturno avanza en forma case simultánea coa órbita de Neptuno, os científicos sostiñan anteriormente que o carácter oblicuo e excéntrico da órbita de Saturno era unha consecuencia directa da influencia de Neptuno.

Agora, a nova investigación dirixida por Jack Wisdom confirmaría que ata o momento pasouse por alto un elemento crucial: a lúa Crisálida. A inestabilidade do satélite, o seu achegamento desmedido ao planeta e a posterior colisión derivaron na súa desaparición: ante a ausencia do influxo da malograda lúa, Saturno liberouse do “cárcere gravitacional” que lle ofrecía Neptuno e tomou o seu propio aire: isto xerou a súa actual inclinación, que determina un ángulo de xiro de 26,7 graos en relación co plano no que orbita ao redor do Sol.

Ao mesmo tempo, hai ao redor de 160 millóns de anos o violento encontro entre Crisálida e Saturno provocou que o 99 % dos restos da lúa mergúllense na atmosfera de Saturno, mentres que o 1% restante permaneceu en órbita ao redor do planeta: eventualmente, estes restos de xeo conformaron o gran sistema de aneis que caracteriza a Saturno e que é unha das marabillas do noso Sistema Solar.

Os aneis de Saturno teñen uns 100 millóns de anos, pero ata o momento non estaba claro como puideron formarse tan recentemente. Investigacións previas propuxeran que o sistema de Saturno anteriormente contiña unha lúa adicional, cuxa órbita foi perturbada pola migración orbital de Titán, a lúa máis grande de Saturno. As simulacións numéricas do novo estudo confirmaron que esta perturbación desestabilizaría o sistema, dispersando á lúa adicional (Crisálida).

Logo do achegamento e a colisión co xigante xeado, a lúa desgarrouse polas forzas das mareas, formando os aneis. O escenario explica varias propiedades desconcertantes da inclinación de Saturno e as órbitas das súas outras lúas, e é consistente coa idade e a masa medidas dos aneis.

Saturno sitúase case 10 veces máis lonxe do Sol que a Terra, sendo o segundo planeta máis grande do Sistema Solar detrás de Xúpiter, cun volume 750 veces maior que a Terra. O enorme planeta xeado está composto principalmente por hidróxeno e helio: a súa lúa Titán, a segunda lúa máis grande do Sistema Solar, é mesmo máis voluminosa que o planeta Mercurio.

FONTE: Pablo Javier Piacente/farodevigo.es/tendencias21

MUNDOS ACUÁTICOS

Impresión artística dun mundo acuático, onde a metade da súa masa é en forma de auga. Do mesmo xeito que a Luna, o planeta está ligado á súa estrela por forzas de marea e sempre ofrece a mesma cara á estrela anfitrioa / Pilar Montañés

A auga é básica para a vida. Polo menos, tal e como a coñecemos. Por iso, os astrónomos afánanse por atopar planetas nos que este elemento estea presente, mellor en forma líquida. Un estudo, capitaneado polos investigadores Rafael Luque, da Universidade de Chicago e o Instituto de Astrofísica de Andalucía (IAA-CSIC), e Enric Pallé, do IAC e a Universidade da Lagoa (ULL) sinala que estes mundos acuáticos poderían non ser tan raros como pensamos. De feito, poderían ser lexión. As conclusións do seu traballo acaban de ser publicadas na revista Science.

Non se trata dunha nova teoría, pero si a primeira proba experimental de que estes planetas son algo común "e, de feito, case tan abundantes como os planetas terrestres", explica nun comunicado Luque. Para demostralo, o equipo analizou de forma detallada o radio e a masa de 43 exoplanetas pequenos coñecidos ao redor de estrelas ananas M, que representan o 80% das estrelas da Vía Láctea.

Cando os investigadores analizaron a mostra atopáronse con algo inesperado: as densidades dunha gran porcentaxe dos planetas suxerían que eran demasiado lixeiros en relación ao seu tamaño como para estar formados só por rocha. Por iso, os investigadores cren que estes planetas deberían estar formados pola metade de rocha e a metade de auga ou outra molécula máis lixeira. "Descubrimos que é a densidade do planeta e non o radio, como se pensaba anteriormente, o que separa os planetas secos dos húmidos", aclara Luque.

Con todo, estes planetas están tan preto dos seus soles que calquera auga na superficie existiría nunha fase gasosa supercrítica, o que ampliaría o seu tamaño. Polo que os científicos pensan que, neste tipo de poboación, a auga estaría probablemente incrustada na rocha ou en bolsas baixo a superficie, en lugar de fluír como océanos ou ríos. Estas condicións serían similares ás da lúa Europa de Xúpiter, pero moi diferentes ao que ocorre no noso planeta. "A Terra é un planeta seco a pesar de que case toda a auga está na súa superficie, o que lle dá unha aparencia moi húmida. A auga da Terra é só un 0,02 % da súa masa total, mentres que nos mundos acuáticos é o 50 % da masa do planeta", apunta Pallé.

Con este achado, confírmase por primeira vez a existencia dunha nova tipoloxía de exoplanetas. "Descubrimos que os pequenos planetas ao redor destas estrelas poden ser descritos por unha poboación discreta de familias: planetas moi similares á Terra, planetas co 50 % da súa masa formada por auga (mundos acuáticos ou water worlds en inglés) e mini-Neptunos con atmosferas estendidas de hidróxeno e/o helio", describe Pallé.

O achado contradi a idea xeneralizada de que estes mundos son ou ben secos e rochosos ou ben teñen unha extensa e tenue atmosfera de hidróxeno e/o helio. En cambio, o estudo suxire que, a diferenza dos planetas rochosos, estes mundos ricos en auga formáronse fóra da denominada "liña de neve", é dicir, a unha distancia na que a temperatura era o suficientemente baixa como para que os compostos máis lixeiros como a auga se solidificaran e formásense grans de xeo sólidos, migrando posteriormente cara ao interior. "A distribución de tamaños e densidades de exoplanetas é unha consecuencia directa da formación de planetas a diferentes distancias da estrela e non da presenza ou non dunha atmosfera", comenta Pallé.

Da mesma maneira que a observación da poboación de toda unha cidade pode revelar tendencias que son difíciles de ver a nivel individual, o estudo dunha poboación de planetas axudou aos científicos para identificar patróns ata o de agora descoñecidos. "Debido aos erros en masa e radio das nosas medidas, un planeta, de forma individual, pode ás veces encaixar en diferentes categorías (terrestre, water worlds, etc.). É cando observamos unha poboación de planetas, como facemos aquí, cando se poden resolver os patróns de composición distinta", explica Luque.

Segundo os investigadores, os próximos pasos a dar son entender a estrutura interna dos mundos acuáticos, é dicir, onde se almacena a auga, e se estes planetas poden albergar unha pequena atmosfera de vapor de auga supercrítica detectable. "Só os planetas ao redor de estrelas M na zona habitable son accesibles para a exploración atmosférica polo telescopio espacial James Webb (JWST) e os futuros telescopios extremadamente grandes en terra", sinala Pallé.

"Tamén é fundamental entender se o noso achado aplícase ás poboacións de pequenos planetas ao redor doutros tipos de estrelas", destaca Luque. "As masas precisas dos planetas pequenos ao redor de estrelas máis grandes son máis difíciles de obter, pero pronto poderían ser proporcionadas por espectrógrafos ultraestables de última xeración", subliña.

FONTE: abc.es/ciencia

DESCOBREN DÚAS SUPERTERRAS PRÓXIMAS E UNHA DELAS PODERÍA SER HABITABLE

 Na ilustración, unha estrela rodeada de varios exoplanetas / Gabriel Pérez Díaz, SMM (IAC)

Un equipo internacional de investigadores acaba de anunciar o descubrimento de dúas superterras que orbitan ao redor de LP 890-9, unha estrela pequena e fría que se atopa a uns 100 anos luz da Terra. Despois da famosa TRAPPIST-1, a estrela é a segunda máis fría achada ata o de agora con planetas. O achado publicouse na revista Astronomy & Astrophysics.

O planeta máis interno do sistema, chamado LP 890-9b, é aproximadamente un 30 % máis grande que a Terra e completa unha órbita ao redor da estrela en apenas 2,7 días. Este primeiro mundo xa fora clasificado como ’candidato a planeta’ pola misión espacial TESS (Satélite de Sondaxe de Exoplanetas en Tránsito) da NASA, que busca exoplanetas ao redor de estrelas próximas.

Agora, o candidato foi confirmado e caracterizado polos telescopios SPECULOOS (Procura de Planetas Habitables en tránsito de Estrelas Ultra Frías). Os investigadores aproveitaron a ocasión para buscar tamén outros posibles planetas ao redor da mesma estrela que TESS puidese pasar por alto.

"TESS -explica Laetitia Delrez, da Universidade de Lieja e autora principal do artigo- busca exoplanetas utilizando o método do tránsito, ao monitorear o brillo de miles de estrelas simultaneamente, en busca de atenuacións leves que poderían ser causadas por planetas que pasan por diante delas. Con todo, a miúdo é necesario un seguimento con telescopios terrestres para confirmar a natureza planetaria dos candidatos detectados e refinar as medicións dos seus tamaños e propiedades orbitais".

O devandito seguimento é especialmente importante no caso de estrelas moi frías, como LP 890-9, que emiten a maior parte da súa luz no infravermello próximo e que quedan fóra das capacidades dos instrumentos de TESS. Con todo, os telescopios do proxecto SPECULOOS, instalados no Observatorio Paranal de ESO en Chile e na illa de Tenerife, están optimizados para observar este tipo de estrelas con alta precisión, grazas a cámaras moi sensibles que actúan precisamente no infravermello próximo.

"O obxectivo -di pola súa banda Michaël Gillon, investigador principal do proxecto SPECULOOS- é buscar planetas terrestres potencialmente habitables que transiten por algunhas das estrelas máis pequenas e frías da veciñanza solar, como o sistema planetario TRAPPIST-1, que descubrimos en 2016. Esta estratexia está motivada polo feito de que devanditos planetas resultan particularmente adecuados para estudos detallados das súas atmosferas e para a procura de posibles rastros químicos de vida con grandes observatorios, como o Telescopio Espacial James Webb".

As novas observacións de LP 890-9 demostraron ser un éxito, xa que non só confirmaron o primeiro planeta, senón que lograron detectar tamén un segundo planeta previamente descoñecido. Chamado LP 890-9c (e rebautizado como SPECULOOS-2c polos astrónomos de SPECULOOS), é similar en tamaño ao primeiro (ao redor dun 40% máis grande que a Terra) pero ten un período orbital máis longo, duns 8,5 días, o que lle sitúa na denominada ’zona habitable’ da súa estrela.

Segundo explica Amaury Triaud, profesor de Exoplanetología na Universidade de Birmingham e líder do Grupo de traballo SPECULOOS que programou as observacións, "a zona habitable é un concepto segundo o cal un planeta con condicións xeolóxicas e atmosféricas similares á Terra tería unha temperatura superficial que permite que a auga permaneza en estado líquido durante miles de millóns de anos. O cal nos dá licenza para observar máis e pescudar se o planeta ten unha atmosfera e, de ser así, estudar o seu contido e avaliar a súa habitabilidade".
A atmosfera, seguinte paso

O seguinte paso, en efecto, será estudar a atmosfera do planeta con outros instrumentos, por exemplo o Telescopio Espacial James Webb. De feito, LP 890-9c é o segundo obxectivo máis favorable entre os planetas terrestres potencialmente habitables coñecidos ata o momento, só superado polos mundos de TRAPPIST- 1 (dos cales o profesor Triaud tamén foi codescubridor).

"É importante -agrega o científico- detectar tantos mundos terrestres amornados como sexa posible para estudar a diversidade de climas de exoplanetas e, finalmente, estar en condicións de medir con que frecuencia podería xurdir a bioloxía no Cosmos".

FONTE: José Manuel Nieves/abc.es/ciencia

PRESENTAN UNHA ANÁLISE DE SANGUE QUE DETECTA 50 TIPOS DE CANCRO SEN SÍNTOMAS

Oncólogos do Memorial Sloan Kettering Cancer Center de Nova York presentaron onte no congreso da Sociedade Europea de Oncoloxía Médica (ESMO) que se está celebrando en París unha análise de sangue que serve para detectar 50 tipos diferentes de cancro nuns estadios moi iniciais da enfermidade, antes mesmo de que se empecen a manifestar os síntomas.

O estudo completo, realizado con 165.000 voluntarios no Reino Unido, aínda está sen publicar, pero no sistema sanitario británico xa están a considerar este avance como un antes e un despois na loita contra a enfermidade. Por agora déronse a coñecer os datos relativos a 6.600 persoas maiores de 50 anos entre as que se detectaron 92 cancros que os pacientes descoñecían e que tampouco forman parte dos que se inclúen nos cribados habituais que se realizan entre a poboación.

O sistema ten tamén as súas carencias, porque só no 38 % dos pacientes que deron positivo na análise confirmouse posteriormente que había realmente enfermidade, o que supón unha porcentaxe moi alta de falsos positivos. En calquera caso abre unha vía esperanzadora, porque, por exemplo, identificáronse tumores de páncreas e de ovario que habitualmente se diagnostican moi tarde e cando as opcións terapéuticas para o afectado son xa moi limitadas. Dos 92, 35 eran tumores sólidos ou cancro no sangue, pero mesmo houbo unha muller á que lle detectaron dúas, de mama e de endometrio cunha soa análise, que o que fai é buscar trazas de ADN canceríxeno no sangue dos pacientes.

"Os resultados son un primeiro paso importante para as probas de detección precoz, porque demostraron unha boa taxa de detección en persoas que tiñan cancro e unha taxa de especificidade excelente naqueles que non tiñan. Nas persoas cun resultado positivo na proba, tardouse menos de dous meses en confirmar o diagnóstico se tiñan cancro e un pouco máis se non o tiñan, principalmente porque os médicos optaron por realizar estudos de imaxe e repetilos posteriormente unha segunda vez varios meses máis tarde para confirmar o diagnóstico", explicou a autora principal do estudo, Deb Schrag. A incidencia do cancro irá a máis nos próximos anos debido ao envellecemento da poboación, sinala o bioquímico e investigador Mariano Barbacid que, con todo, subliña que a supervivencia global de todos os tipos desta enfermidade irá en aumento, porque cada vez os fármacos son "menos daniños e menos tóxicos".

En declaracións a Efe durante o Congreso, quixo deixar claro que ao cancro hai que poñerlle "nome e apelido", porque nuns tumores a investigación avanza moi rápido, como o de mama ou próstata, con supervivencias do 90 % e 95 %; mentres que noutros as posibilidades de sobrevivir son "inaceptables", como o de páncreas, por baixo do 5 %.

FONTE: lavozdegalicia.es

E SE OS MORCEGOS FORAN INOCENTES? UN NOVO ESTUDO PON EN DÚBIDA A ORIXE DA COVID-19

Os estudos coñecidos ata o de agora só puideron demostrar similutudE xenética entre coronavirus en morcegos e o SARS-CoV-2  /  Rudmer Zwerver/iStockphoto

Diversos estudos indicaron durante os dous últimos anos que o coronavirus SARS-CoV-2, causante da Covid-19, ten a súa orixe máis probable en poboacións de morcegos do sueste de Asia.

Os indicios máis importantes achegados na maioría destes estudos son a presenza nalgúns destes quirópteros de coronavirus xeneticamente moi similares ao SARS-CoV-2 que infecta aos humanos.

Dous investigadores da Universidade de Tel Aviv (Israel), a doutora en medicina veterinaria Maya Weinberg e o neurobiólogo e profesor de zooloxía Yossi Yovel, revisaron boa parte destes estudos científicos e chegan á conclusión de que non existen evidencias suficientes para considerar demostrado que a orixe directa do SARS-CoV-2 sexan os morcegos.

Weinberg e Yovel indican que, como moito, pódese manter a hipótese de que os morcegos foron nalgún momento un paso intermedio na evolución deste coronavirus antes de atacar aos humanos. Máis aínda, en defensa dos mamíferos voadores, os autores desta revisión de estudos lembran que os morcegos "exhiben unha resposta inmunitaria equilibrada contra os virus que evolucionaron durante millóns de anos".

Os resultados deste novo estudo de interpretación ou metaanálisis de investigacións previas foron publicados na revista iScience cun titular provocativo: "Revisando o paradigma: Son os morcegos realmente reservorios de patógenos ou posúen un sistema inmunolóxico eficiente?".

A Universidade de Tel Aviv resumiu as conclusións do artigo dos seus dous investigadores lembrando en primeiro lugar que "os morcegos teñen un sistema inmunolóxico altamente efectivo que lles permite lidar con relativa facilidade con virus considerados letais para outros mamíferos".

A doutora Weinberg lembra que,"en xeral, concíbese erroneamente aos morcegos como reservorios de moitas enfermidades contaxiosas, só por ser positivos serológicamente positivos". Noutras palabras, considérase culpables aos morcegos porque se detectan anticorpos neles, o que pode significar simplemente que estes animais  sobreviviron á enfermidade e desenvolto unha resposta inmune.

En moitos casos, lembra Weinberg, púidose comprobar que os morcegos venceron por completo a estes virus e,  por tanto, xa non son os seus portadores. Por outra banda, en ocasións, os morcegos poden ser portadores dun virus similar a un patóxeno humano sen que iso signifique que sexan reservorios do axente que causa a enfermidade en humanos.

"Para examinar a situación xeral, realizamos un metanálisis da literatura e verificamos os achados de máis de 100 virus para os cales os morcegos se consideran reservorios potenciais, como o ébola, o SARS e o COVID", explica Maya Weinberg en declaracións difundidas pola súa universidade. "Atopamos que nun número considerable de casos (48%) esta afirmación baseouse na incidencia de anticorpos ou probas de PCR, en lugar do illamento real de virus idénticos. Ademais, moitos dos achados informados non son convincentes", indica a primeira asinante do novo artigo.

“O mero illamento dun virus non é suficiente para ver a un animal como reservorio, xa que se require un número mínimo de casos índice nos que se ille o virus para ser considerado un animal reservorio, así como a existencia dun reservorio establecido e unha vía de transmisión. Ademais, a detección mesma dun virus particular nos morcegos non garante necesariamente unha maior infección, e deben existir outras condicións biolóxicas, ecolóxicas e antropoxénicas para que tal evento ocorra", puntualiza.

Os fimantes deste metaanálisis consideran que "estase acumulando evidencia do feito de que os morcegos son capaces de facer fronte a diferentes virus, incluídos os letais, mellor que os humanos e a maioría dos demais mamíferos. Despois de máis de 100 anos de atención aos virus que portaban os morcegos, parece que o sistema inmunitario dos morcegos caracterízase por unha resposta restrinxida durante os procesos inflamatorios".

A doutora Weinberg conclúe que "o exhaustivo estudo que realizamos expón serias dúbidas sobre a posibilidade de que os morcegos sexan a orixe do brote de Covid-19". "Os achados dan lugar á perspectiva oposta, segundo a cal debemos estudar en profundidade as capacidades inmunolóxicas antivirais dos morcegos, e así obter medios novos e efectivos para facer fronte á loita da humanidade contra as enfermidades contaxiosas, o envellecemento e o cancro", propón esta doutora en medicina veterinaria da Universidade de Tel Aviv.

FONTE: Joaquim Elcacho/lavanguardia.com/natural

OS DINOSAUROS MÁIS ANTIGOS DE ÁFRICA

Reconstrución artística do novo dinosauro Mbiresaurus Raathi (en primeiro plano) co resto de animais atopados en Zimbaue / ANDREY ATUCHIN/VIRGINIA TECH

 

Un equipo internacional de paleontólogos descubriu no norte de Zimbaue os fósiles dos dinosauros máis antigos de África, entre eles o esqueleto case completo dunha nova especie de herbívoro de pescozo longo de 1,8 metros de lonxitude e entre 10 e 30 quilos de peso. Estes animais viviron a comezos do Triásico, na época Carniana, hai 230 millóns de anos. O achado, publicado en Nature, suxire que os primeiros dinosauros do planeta limitáronse a unha rexión tépeda no extremo sur do antigo supercontinente de Panxea.

Os restos son, segundo os investigadores, un auténtico tesouro fósil. Recuperar dinosauros tan antigos é unha auténtica rareza que, ata o de agora, só conseguiuse en poucos lugares do mundo, principalmente no norte de Arxentina, o sur de Brasil e a India.

Os fósiles foron atopados durante o curso de dúas escavacións levadas a cabo en 2017 e 2019. Entre eles incluíase un dinosauro herrerasaurio, parentes de mamíferos primitivos como os cinodontes, parentes de crocodilos acoirazados como os aetosaurios, e uns «réptiles arcaicos e estraños» chamados Rhynchosaurus.

Pero o exemplar máis rechamante é un novo sauropodomorfo, un dinosauro de pescozo longo, denominado Mbiresaurus raathi. Segundo os investigadores, este dinosauro parábase sobre dúas patas e a súa cabeza era relativamente pequena. Tiña dentes pequenos, aserrados e en forma de triángulo, o que suxería que era un herbívoro ou potencialmente omnívoro.

"Non esperabamos atopar un esqueleto de dinosauro tan completo e ben conservado", recoñece Christopher Griffin, entón no Instituto Politécnico e Universidade Estatal de Virginia (Virginia Tech) e agora investigador na Universidade de Yale, ambos en EE.UU. "Cando atopei o fémur de Mbiresaurus, inmediatamente recoñecino como pertencente a un dinosauro e souben que tiña nas miñas mans ao máis antigo xamais atopado en África. Cando seguín cavando e atopei o óso da cadeira esquerdo xusto á beira do óso da coxa esquerda, tiven que determe e tomar alento; sabía que gran parte do esqueleto probablemente estaba alí, aínda articulado en posición de vida", relata.

O descubrimento de Mbiresaurus levou aos investigadores para propoñer unha nova teoría sobre a migración dos dinosauros. África, como todos os continentes, foi unha vez parte do supercontinente chamado Panxea. Crese que o clima en Panxea dividiuse en fortes cintos latitudinais húmidos e áridos, con cintos máis tépedos que abarcan latitudes máis altas e desertos intensos nos trópicos inferiores. Os científicos crían anteriormente que estes cintos climáticos influían e restrinxían a distribución de animais en Panxea.

"Debido a que os dinosauros dispersáronse inicialmente baixo este patrón climático, a dispersión temperá dos dinosauros debería ser controlada pola latitude", sinala Griffin. "Os dinosauros máis antigos coñécense de aproximadamente as mesmas latitudes ao longo do cinto de clima tépedo do sur que estaba nese momento, aproximadamente 50 graos ao sur", puntualiza.

Griffin e o seu equipo dirixíronse deliberadamente ao norte de Zimbabue, xa que o país caeu ao longo de leste mesmo cinto climático, pechando unha brecha xeográfica entre o sur de Brasil e a India durante a Idade do Triásico Tardío.

Máis aínda, estes primeiros dinosauros estaban restrinxidos por bandas climáticas ao sur de Panxea, e só máis tarde na súa historia dispersáronse por todo o mundo. A ruptura destas barreiras e unha onda de dispersión cara ao norte coincidiron cun período húmido en todo o mundo, ou o Evento Pluvial Carniense, hai entre 237 e 227 millóns de anos. Despois disto, as barreiras regresaron, ’suxeitando’ aos dinosauros nas súas distintas provincias a través de Panxea durante o resto do Período Triásico.

Os autores suxiren que os controis climáticos influíron na composición inicial dos dinosauros terrestres e outros grupos principais⁠, como mamíferos, tartarugas, anfibios e réptiles⁠, moitos dos cales persisten ata o día de hoxe.

FONTE: Judith de Jorge/abc.es/ciencia

EMBRIÓNS SINTÉTICOS SEN ÓVULOS, ESPERMA NIN ÚTERO, E CUN CEREBRO MÁIS DESENVOLVIDO

Nas dúas imaxes: embrións naturais (arriba) comparados cos embrións sintéticos (abaixo) / Amadei and Handford

O mundo sorprendíase hai unhas semanas cando o laboratorio israelí liderado polo biólogo Jacob Hanna publicaba un estudo na revista Cell demostrando que fora capaz de cultivar embrións sintéticos máis aló do oitavo día de desenvolvemento a partir de células embrionarias de rato, pero sen utilizar esperma, óvulos ou tan sequera un útero de femia rato. Agora, un equipo da Universidade de Cambridge emulou iste mesmo experimento conseguindo unha taxa de éxito algo maior que o grupo de Hanna e un cerebro con estruturas máis complexas. Os resultados acaban de publicarse na revista Nature.

A partir de células embrionarias de rato, creáronse grupos celulares que foron introducidos nunha sorte de ’útero mecánico’ (ideado de feito por Hanna, quen tamén é autor do estudo de Cambridge), onde os embrións flotan en pequenos botes cunha solución chea de nutrientes. Os vasos de precipitados están encerrados nun cilindro xiratorio que os mantén en constante movemento e simula como o sangue e os nutrientes flúen cara á placenta. O dispositivo tamén replica a presión atmosférica do útero dun rato.

Así é como os investigadores, encabezados pola bióloga Magdalena Zernicka-Goetz, profesora no departamento de desenvolvemento de mamíferos e bioloxía de células nai no Departamento de Fisioloxía e Neurociencia de Cambridge, conseguiron imitar os procesos naturais da reprodución pero no laboratorio; para iso, ’guiaron’ ás células nai para que se organizasen en estruturas que progresaron a través das sucesivas etapas de desenvolvemento ata que os embrións presentaron corazóns que latexaban e os cimentos dun futuro cerebro (aínda que o sistema non imita completamente todas as fases de desenvolvemento), ademais de estruturas do exterior do embrión, como o saco vitelino e a placenta.

Con todo, non estaban presentes outras estruturas, como o cordón umbilical, o que non fai posible implantar estes embrións nun útero para que cheguen a nacer. "Na súa forma actual, estas estruturas parecen e mostran os patróns de expresión génica dos embrións, pero non son embrións reais. O estándar de ouro para un embrión de rato sería implantalo no útero dunha femia receptiva e desenvolvelo a termo. Pero carecen das estruturas que lles permitirían implantarse no útero e desenvolverse máis", sinala Zernicka-Goetz.

A base de ambos os experimentos é a mesma e o tempo de desenvolvemento tamén: 8,5 días (máis ou menos, a metade do tempo de xestación do embarazo dunha femia de rato, que son uns 19 ou 20 días); con todo, si que hai pequenos cambios que produciron distintas consecuencias. A diferenza do experimento de Hanna, os embrións do equipo de Zernicka-Goetz utilizaron unha mestura doutro tipo de células embrionarias que deron lugar a un maior desenvolvemento dalgunhas estruturas, como o cerebro anterior, a zona máis voluminosa e complexa deste órgano. "Pero o noso modelo de embrión de rato non só desenvolve un cerebro, senón tamén un corazón que latexa e todos os compoñentes que compoñen o corpo", afirma Zernicka-Goetz. "É incrible que chegásemos tan lonxe. Este foi o soño do noso grupo durante anos e o principal enfoque do noso traballo durante unha década. Finalmente lográmolo".

Ademais, neste experimento, a taxa de éxito foi do 1%, que aínda que segue sendo baixa, supera á das probas do equipo israelí, que alcanzou un 0,5%, segundo os seus cálculos.

Ambos os experimentos sinalan a posibilidade próxima de estudar as primeiras etapas embrionarias dos mamíferos sen necesidade de utilizar embrións de animais. "Este período da vida humana é moi misterioso, polo que poder ver como sucede nunha placa de laboratorio, ter acceso a estas células nai individuais, comprender por que fracasan tantos embarazos e como poderiamos evitar que iso suceda é bastante especial", sinala Zernicka-Goetz.

Tamén os dous laboratorios indican que hai posibilidades, a longo prazo, de poder utilizar este sistema para crear órganos sintéticos ’á carta’ para transplantes. "Tamén debería ser posible afectar e curar órganos adultos utilizando o coñecemento que temos sobre como se fabrican", sinala a bióloga. "O embrión é a mellor bioimpresora 3D. O mellor método para crear órganos e tecidos adecuados", afirma Hanna, quen declarou que empezou a probar coas súas propias células para crear embrións sintéticos humanos.

É máis, na páxina web da compañía que fundou para estudar este campo, Renewal Bio, explícase que o seu obxectivo é "facer que a humanidade sexa máis nova e saudable, aproveitando o poder da tecnoloxía con células nai", que se pode "aplicar a unha ampla variedade de doenzas humanas, incluídas a infertilidade, as enfermidades xenéticas e a lonxevidade". Promesas aparte, sen dúbida o campo dos embrións sintéticos posiciónase como un dos campos científicos con maior potencialidade e, tamén, maior debate.

FONTE: Patricia Biosca/abc.es/ciencia