NOTICIAS DAS CIENCIAS

VENUS PUDO ALBERGAR VIDA DURANTE MÁIS DE 3.000 MILLÓNS DE ANOS

Comparación de Venus coa Terra / Imaxe: es.wikipedia.org

Hai miles de millóns de anos, cando o Sistema Solar era aínda moi novo, un dos seus planetas gozaba dun clima tépedo, con ceos azuis e grandes cantidades de auga correndo e formando mares e ríos por toda a súa superficie. Pero ese mundo privilexiado non era a Terra, senón Venus.

Hoxe, con todo, as cousas son moi diferentes. É a Terra a que dispón de auga en abundancia e goza dun rango de temperaturas que fan posible o florecemento da vida, mentres que  Venus converteuse nun auténtico inferno, con temperaturas que alcanzan os 450 graos e cunha atmosfera velenosa formada principalmente por dióxido de carbono e nitróxeno. Pero que foi o que fixo que se producise este cambio tan drástico?

Ambos, Venus e a Terra, teñen un tamaño moi similar e comparten tamén masa e volume. Por iso considéranse como "planetas xemelgos". Pero dadas as súas actuais condicións, descifrar como era Venus no pasado non resulta unha tarefa sinxela. Sabemos, por exemplo, que a súa superficie actual é relativamente nova, "só" entre 300 e 700 millóns de anos, e os datos solicitados polas misións espaciais que o visitaron ata o de agora suxiren que, algunha vez, a súa atmosfera tivo moita máis auga da que contén hoxe.

Polo que sabemos, Venus podería albergar abundante auga líquida na súa superficie, e ter placas tectónicas e un clima tépedo e estable. Algúns estudos indican que o clima de Venus puido ser mesmo máis estable que o da propia Terra primitiva, onde os vaivéns climáticos provocaron longos períodos de calor extrema en alternancia con outros tan fríos que chegaron a convertela, en varias ocasións, nunha xigantesca "bóla de neve", cos seus polos xeados estendéndose por toda a súa superficie ata tocarse no ecuador.

Existen varias teorías que tratan de explicar que é o que conduciu á drástica transformación de Venus. Algunhas apuntan a un quecemento gradual do Sol, que sobrequentaría o planeta despois de permitirlle gozar dun breve período de habitabilidade; outras falan da súbita aparición desde o interior, hai uns 4.000 millóns de anos, de todo un océano de magma e gases de efecto invernadoiro que o cambiarían por completo, deixándoo no seu estado actual.

E agora, nun estudo recentemente publicado en Journal of Geophysical Research, investigadores do Instituto Goddard de Estudos Espaciais da NASA, presentaron evidencias de que un extenso océano de augas pouco profundas, xunto a condicións aptas para a vida, poderían persistir en Venus durante polo menos 3.000 millóns de anos e ata tempos relativamente recentes, ata que varias grandes provincias magmáticas, ou  ígneas (LIP), emerxeron ao mesmo tempo desde as profundidades acabando dun só golpe co longo período tépedo.

Os investigadores levaron a cabo varias simulacións informáticas da historia de Venus utilizando un modelo da NASA (ROCKE-3D) para examinar como as variacións na velocidade de rotación do planeta e os niveis da auga da súa superficie poderían influír no seu clima primitivo. Así, e supoñendo que a atmosfera temperá de Venus era fría e rica en carbono (como a da Terra primitiva) e que a súa velocidade de rotación era lenta, os investigadores descubriron que o clima de Venus podería permanecer estable durante a maior parte dos seus 4.000 millóns de anos de historia. O cal se opón frontalmente á teoría do quecemento gradual do Sol.

Segundo os investigadores, as erupcións simultáneas das grandes provincias ígneas tiveron lugar en tempos recentes, durante os últimos centos de millóns de anos. E poderían provocar un efecto invernadoiro desbocado ao liberar de forma case simultánea inxentes cantidades de dióxido de carbono á atmosfera.

A superficie, pois, secouse, e iso podería levar a Venus a un novo tipo de dinámica entre o interior e o exterior do planeta, coa aparición en superficie de grandes masas de basaltos, que é o que se ve hoxe, capaces de actuar como eficientes "sumidoiros" de osíxeno.

O fenómeno, aínda que non de forma tan drástica, tamén sucedeu na Terra. Aquí, en efecto, as grandes provincias ígneas foron xurdindo secuencialmente nun proceso aleatorio, e non todas ao mesmo tempo. O cal, segundo os autores "foi unha sorte para a vida tal e como a coñecemos hoxe".

Con todo, non se sabe aínda o suficiente sobre o interior de Venus como para asegurar que o seu estado final, inhabitable, é o produto directo destes procesos internos. En similares circunstancias, sucedería o mesmo noutros planetas similares, incluída a Terra? Os investigadores necesitan estudar máis a fondo a  superfice de Venus para responder a esa pregunta.

Un mellor coñecemento da historia do noso planeta irmán proporcionará, ademais, valiosa información sobre os procesos aos que ven sometidos os exoplanetas terrestres, cuxos períodos de habitabilidade poderían ser moito máis longos do que se cre hoxe en día.

FONTE: josé Manuel Nieves/abc.es/ciencia

UNHA NOVA SUPERTERRRA: OGLE-2018-BLG-0677b

Polo que sabemos, a nosa galaxia podería estar chea de planetas similares á Terra. Esa clase de mundos son, por suposto, os que máis interesan aos científicos, pero por desgraza son tamén os máis difíciles de atopar. Só un terzo dos máis de 4.000 planetas confirmados ata o de agora, en efecto, resultaron ser rochosos. Por iso, o anuncio dun novo exoplaneta "terrestre" resulta sempre algo excitante. E nesta ocasión, esa excitación foi dobre.

O nome desta nova superterra non é sinxelo de lembrar: OGLE-2018-BLG-0677b. E pertence a un pequeno subconxunto de planetas rochosos que orbitan máis ou menos á mesma distancia da súa estrela que a Terra. É dicir, que recibe a cantidade xusta de calor para que neles poida existir auga en estado líquido, un dos elementos necesarios para a vida. O achado acábase de publicar en The Astronomical Journal.

Este novo mundo atópase a 24.722,65 anos luz de distancia de nós, o que lle converte nun dos exoplanetas máis distantes descubertos ata o de agora. De feito, atópase moi preto, ou poida que dentro, do "bulbo galáctico", a rexión máis densamente poboada de estrelas ao redor do centro da Vía Láctea.

A maioría dos  exoplanetas que coñecemos atopáronse principalmente grazas a dous métodos: o do tránsito, que os detecta grazas ás minúsculas variacións na luz da estrela cando os planetas pasan por diante; e o do "bamboleo", que detecta os diminutos movementos, ou bamboleos, que a gravidade dos exoplanetas provoca nas súas estrelas anfitrioas.

Existe, con todo, un terceiro método de cazar planetas, e baséase nalgunhas predicións da Relatividade xeral de Einstein. Imaxine dúas estrelas en fila, unha detrás da outra, e a un observador (nós) na mesma liña pero un pouco máis lonxe. Os raios de luz da estrela traseira (a fonte) dobraranse lixeiramente cando pasen preto da estrela máis próxima (a lente) debido á súa gravidade. O cal distorsiona e magnifica a luz da fonte, coma se dunha enorme lupa tratásese. O fenómeno coñécese como "microlente gravitacional".

Hai tantas estrelas aí fóra que o número desas lentes é realmente grande. E se engadimos un exoplaneta á ecuación, a súa presenza creará unha perturbación adicional na luz da fonte que chega ata o observador. O cal pode medirse e ser recoñecido como a "firma" dun planeta. Despois, os astrónomos poden analizar a curva de luz do evento de  microlente para determinar os parámetros dese planeta (masa, composición, tamaño, etc).

O evento foi observado independentemente por dous experimentos distintos, o Sistema de Alerta Temperá do Experimento de Lente Gravitacional Óptica (OGLE) e a Rede de Telescopios de Microlente de Corea (KMTNet). Entre ambos, logran detectar uns 3.000 eventos de microlente cada ano, aínda que na inmensa maioría dos casos trátase só de estrelas, sen planetas implicados. O estudo combinado dos dous conxuntos de datos contribuíu á análise do novo exoplaneta.

Deste xeito, os investigadores determinaron que o novo mundo pertence á categoría das superterras, cunha masa que é 3,96 veces a do noso propio planeta. O cal, ademais, convérteo nun dos exoplanetas con menor masa decubierto usando microlentes gravitacionais.

A estrela anfitrioa é moi pequena, apenas 0,12 veces a masa do Sol, tanto que non foi posible determinar se se trataba dunha estrela de moi pouca masa ou dunha anana marrón. A distancia do planeta á estrela está entre 0,63 e 0,72 unidades astronómicas, o que equivale á distancia que hai entre Venus e o Sol. O novo mundo, ademais, orbita moi lentamente ao redor da estrela, e o seu ano dura 617 días.

Con todo, por agora non é posible saber se OGLE-2018-BLG-0677b é, ou non, habitable. Por unha banda, en efecto, non coñecemos a natureza da estrela, e a súa temperatura e nivel de actividade xogan un importante papel na habitabilidade tal e como a coñecemos. Poida que coa próxima xeración de telescopios, hoxe en fase de construción, algunhas desas dúbidas despéxense.

Mentres, os investigadores seguen acumulando mundos esperanzadores como leste. Quen sabe? Se cadra algún deles pode resultar ser, por fin, unha segunda Terra.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia

O NÚCLEO INERNO DA TERRA XIRA

O núcleo interno da Terra, unha masa quente situada no mesmo centro do noso planeta, está a virar a aproximadamente 0,05-0,1 graos por ano, segundo unha nova análise de datos sísmicos de terremotos realizado por científicos da Universidade de Illinois en Urbana-Champaign e publicado na revista Earth and Planetary Science Letters.

O certo é que os xeólogos non entenden do todo como funciona o xerador de campo magnético da Terra pero sospeitan que está intimamente relacionado cos procesos dinámicos preto da área límite entre o núcleo interno e o núcleo externo.

O novo estudo baseado en datos sísmicos e novos métodos de procesamento de datos revelou que o núcleo interno da Terra está a virar, un achado que podería proporcionar información detallada sobre os procesos que controlan o campo magnético do planeta. De feito, os científicos afirman que é "a mellor evidencia ata o de agora", dos procesos que controlan o campo magnético terrestre.

Os expertos descubriron, tras revisar datos sísmicos dunha gran variedade de localizacións xeográficas e terremotos repetidos, chamados dobretes (que ocorren no mesmo lugar co tempo), que algunhas das ondas sísmicas xeradas polo terremoto penetran a través do corpo de ferro debaixo do límite do núcleo interno e varían co paso do tempo, algo que non sucedería se o núcleo interno fose estacionario.

"En 1996, o noso grupo detectou por primeira vez un pequeno pero sistemático cambio das ondas sísmicas que pasaban polo núcleo interno, o que interpretamos como evidencia da rotación diferencial do núcleo interno en relación coa superficie da Terra", explica o coautor do estudo. "É importante destacar que estamos a ver que estas ondas refractadas cambian antes de que as ondas reflectidas reboten no límite do núcleo interno, o que implica que os cambios proveñen do interior do núcleo interno", aclara.

Segundo o autor do estudo, "o que fai que a nosa análise sexa diferente é o noso preciso método para determinar exactamente cando ocorren os cambios nos sinais sísmicas e chegan ás diversas estacións sísmicas de todo o mundo. Utilizamos unha onda sísmica que non alcanzou o núcleo interno como onda de referencia nos nosos cálculos, o que elimina moita ambigüidade”.

A base deste gran debate radica no feito de que os estudos anteriores analizaron un grupo relativamente pequeno de datos un pouco ambiguos xerados a partir dunha técnica que depende en gran medida da hora exacta do reloxo.

O dato máis rechamante do estudo é que a velocidade de rotación do núcleo terrestre é inferior a un grao cada millón de anos, isto é, que crece moi lento ao longo do tempo mentres o material sito no núcleo externo vaise solidificando na superficie.

“Esta análise minuciosa do tempo de chegada, unha extensa colección de datos da mellor calidade e unha análise estatística coidadosa realizado, son os que lle dan poder a este estudo. Este traballo confirma que os cambios temporais proveñen principalmente, se non todos, do corpo do núcleo interno, e agora pódese descartar a idea de que os cambios na superficie do núcleo interno son a única fonte dos cambios de sinal ”.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es Imaxe: Michael Vincent

ATOPAN OS RESTOS DE HOMO SAPIENS MÁIS ANTIGOS DE EUROPA

Algúns dos restos traballados por Homo sapiens atopados na cova Bacho Kiro (Bulgaria) / Tsenka Tsanova

A evolución humana conta cun capítulo esencial: a transición entre neandertais e Homo sapiens, que acabou coa supervivencia destes últimos tras este encontro. A aparición e propagación dos humanos modernos en Europa é unha liña de tempo complicada de reconstruír debido á escaseza de restos suficientemente antigos no rexistro fósil. Agora, segundo descubriu un equipo internacional de investigadores, os primeiros da nosa especie en Europa ocuparon unha cova antes habitada por neandertais, cuxos restos de sapiens, de hai case 46.000 anos, obrígannos a trasladar esta transición cultural antes do que criamos.

Ata o de agora, a maioría dos primeiros fósiles de humanos no continente tiñan entre 45.000 e 41.500 anos de idade. Pero esas idades baséanse en datas de sedimentos e artefactos asociados cos fósiles, non de fósiles en si. Os novos achados, un dente e seis fragmentos de óso, así como outros artefactos atopados nas profundidades da cova Bacho Kiro de Bulgaria (ao pé dos Balcáns) son os restos máis antigos de Homo sapiens con data directa en Europa, din os científicos. Datan de entre 46.000 e 44.000 anos e engaden evidencia científica dun escenario no que o H. sapiens africano chegou ao Medio Oriente hai aproximadamente 50.000 anos e logo dispersouse rapidamente en Europa e Asia Central, segundo publican os expertos na revista Nature.

Bacho Kiro é un rico depósito de fósiles paleolíticos que se estende máis de 3.500 metros a través de galerías e corredores paleolíticos e cuxas reexcavaciones do xacemento comezaron en 2015 (as primeiras remóntanse á década de 1970 pero os restos humanos descubertos acabaron perdéndose). A escavación revelou unha capa de sedimento que contén o que parecen ser os restos humanos máis antigos dos nosos antepasados  migrantes xamais identificados en Europa.

Utilizando varios métodos que incorporan a datación por radiocarbono e a secuenciación do ADN mitocondrial para estimar a idade dos fósiles, os investigadores concluíron que estes humanos antigos probablemente ocuparon a cova desde hai aproximadamente 45.820 a 43.650 anos, aínda que algúns dos restos poderían remontarse ata 46.940 anos atrás.

Tsenka Tsanova, MPI-EVA Leipzig, License: CC-BY-SA 2.0

Entre os artefactos descubertos, varios adornos, ferramentas, armas e un colgante feito con dentes de oso parécense aos atopados en lugares anteriores asociados cos neandertais, o que suxire que existía interacción entre os dous grupos antes da eventual desaparición deste último.

Os expertos sinalan que "o traballo en curso nesta área é crucial" para comprender o momento dos principais eventos nas adaptacións de homínidos e os procesos demográficos durante este período na historia da humanidade.

FONTE: Sarah Romero/muyinteresante.es

CRIATURA MARIÑA CON DENTES DE PEDRA

 Unha reconstrución do que Cartorhynchus puido parecer en vida / Brócoli Stefano

Hai 252 millóns de anos, terribles erupcións volcánicas e un repentino cambio climático mataron á maioría das especies animais en terra e a case todas as dos océanos. É o que se chama a extinción masiva do Pérmico. A catástrofe preparou o escenario para o posterior xurdimento dos dinosauros e unha explosión de nova vida mariña. Entre as augas, un tipo de réptil, os ictiosaurios, evolucionaron ata converterse en elegantes depredadores similares aos golfiños, con longos fuciños repletos de dentes afiados e corpos aerodinámicos. Poderían ser descritos como golfiños diabólicos.

Pero antes da súa transformación física, os primeiros ictiosaurios, como Cartorhynchus lenticarpus, un dos máis antigos e pequenos xamais descubertos, eran máis parecidos a pequenas crías de foca de pouco máis de 30 cm longo, o fuciño curto (precisamente, iso é o que significa o seu nome) e apéndices que lles permitían deslizarse por terra. Agora, un novo estudo levado a cabo por investigadores do Museo Field de Chicago e a Universidade de California, Davis, deu a coñecer unha nova característica destas criaturas que di moito do seu estilo de vida. Cóntano en Scientific Reports.

Ao  escanear con tomografía computorizada o fósil do ictiosaurio, os científicos descubriron dentes en forma de seixos ocultos no seu curto fuciño. Estes estraños dentes eran probablemente utilizados para esmagar as cunchas duras dos caracois e bivalvos en forma de ameixa.

"Non sabemos exactamente a ascendencia dos ictiosaurios. Son réptiles, e probablemente son arcosaurios, é dicir, están máis estreitamente relacionados con crocodilos, dinosauros e paxaros que con lagartos e serpes, pero incluso iso non é ao 100%", di o coautor do estudo. "Ao estudar os dentes redondeados inusuais deste ictiosaurio temperán, obtemos unha mellor comprensión de como evolucionaron estes animais e como eran os seus estilos de vida", engade.

Cartorhynchus lenticarpus tiña articulacións flexibles na boneca, que suxiren que era capaz de saír da auga e deslizarse pola terra. Os ictiosaurios posteriores convertéronse en criaturas do océano aberto, pero os pequenos Cartorhynchus probablemente vivía preto da costa e recollían  invertebrados para comer do fondo do mar. Os seus dentes redondos seríanlles enormemente útiles.

Cando Cartorhynchus foi descrito por primeira vez, pensaron que non tiña ningún dente e que se alimentaba por succión. Pero máis tarde, os investigadores déronse conta de que tiña algúns dentes máis atrás nas súas mandíbulas. Agora, as tomografías  computarizadas do fósil ensináronnos os dentes que estaban ocultos no seu cranio, e descubrimos que tiñan unha forma inusual de seixos.

Estes dentes redondeados estaban na parte posterior das mandíbulas, onde están nosos molares, e probablemente usáronse para esmagar pequenos  invertebrados de casca dura. Os dentes tamén mostraron desgaste, o que suxire que, aínda que o único espécime coñecido de Cartorhynchus era moi pequeno, estaba completamente desenvolvido.

O único espécime fósil coñecido de Cartorhynchus, un pequeno ictiosaurio temperán cun fuciño curto e apéndices similares aos dunha foca / Ryosuke  Motani

Armados con este novo coñecemento, os investigadores compararon a especie con outros ictiosaurios temperáns. Descubriron que os dentes redondeados tamén xurdiron noutras especies de ictiosaurios, o que suxire que o trazo evolucionou independentemente máis dunha vez. Mentres tanto, moitos outros ictiosaurios temperáns tiñan dentes  puntiagudos en forma de cono.

Segundo os investigadores, estas diferentes formas de dentes que xorden en diferentes familias dannos unha idea do mundo no que evolucionaban os ictiosaurios.

Os dentes dos animais pódennos dicir moito sobre os seus estilos de vida: que estaban a comer e como. A rápida aparición de moitos tipos diferentes de ictiosaurios con diferentes tipos de dentes indica a forma en que se apoderaron dos océanos e desempeñaron diferentes roles ecolóxicos. Tamén é probable que a evolución repetida de dentes esmagadores redondeados fose impulsada pola evolución da presa de caparazón duro que prevaleceu nese momento.

FONTE: abc.es/ciencia

O BURACO NEGRO MÁIS PRETO DA TERRA EN HR 6819

A ilustración amosa as órbitas dos obxectos no sistema triple HR 6819 / eso.org

Un equipo de astrónomos do Observatorio Europeo Austral (ESO) e outros institutos descubriu o buraco negro máis próximo á Terra. Situado a só 1.000 anos luz de nós na constelación de Telescopium, ten unha masa polo menos catro veces maior que a do Sol e uns 25 ou 30 quilómetros de diámetro. Está acompañado de dúas estrelas que, aínda que pareza asombroso, pódense ver a primeira ollada desde o hemisferio sur.

O buraco negro foi localizado desde o Observatorio Europeo Austral (ESO) na Cadeira, Chile. Nun principio, o equipo só pretendía botar unha ollada ao sistema de dobre estrela, chamado HR 6819, pero ao analizar os seus datos xurdiu a sorpresa. Alí había algo inesperado, un terceiro corpo invisible do que non había constancia. As observacións tamén mostraron que unha das dúas estrelas orbita o buraco cada 40 días a case uns 70 millóns de quilómetros (o 45% da distancia entre o Sol e a Terra), mentres que a segunda estrela está moito máis lonxe. Con todo, os científicos non poden precisar canto (quizais de 20 a 50 veces máis lonxe), xa que en cinco anos de observacións non detectaron cambios na súa velocidade. Ambas as estrelas teñen unha temperatura de 15.000º C a 17.000º C, que é case tres veces máis alta que a do Sol.

Os astrónomos viron só un par de ducias de buracos negros na nosa galaxia ata a data. Case todos interactúan fortemente coa súa contorna e dan a coñecer a súa presenza ao liberar potentes raios X. Pero os científicos estiman que, desde a formación da Vía Láctea, moitas máis estrella colapsaron en buracos negros cando terminaron as súas vidas. O descubrimento dun silencioso e invisible en HR 6819 proporciona pistas sobre onde poderían estar os moitos ocultos na nosa galaxia.

Podería haber buracos negros aínda máis próximos? "Nada o impide, pero por razóns puramente estatísticas, actualmente non esperamos un máis próximo que, digamos, 100 anos luz", indica un dos investigadores do estudo publicado na revista Astronomy & Astrophisic. Isto non entraña un perigo para a Terra. Como explican os investigadores do estudo, "a estrela luminosa máis próxima a nós é Proxima Centauri, a aproximadamente 4,2 anos luz. E esta estrela de 0,1 masas solares non é realmente menos perigosa do que sería un buraco negro de cinco masas solares no seu lugar".

E, desde logo, non hai ningún buraco negro axexando preto do Sol. "O sistema solar non podería existir na súa forma real se o Sol fose unha estrela binaria: as órbitas dos planetas serían inestables, e moi probablemente a maioría non se formaron de maneira similar ao que realmente temos hoxe. Isto faría cuestionable a existencia da vida tal como coñecémola. Doutra banda, non importaría moito se ese compañeiro imaxinario do Sol fose substituído por un buraco negro da mesma masa (a masa mínima dun buraco negro é de aproximadamente tres soles). Mentres que as estrelas son quentes e tamén emiten radiación de partículas perigosas, un buraco negro non acrecente sería perfectamente pasivo e inofensivo. Non hai ningunha diferenza práctica se unha nave espacial cun capitán descoidado é queimada por unha estrela ou interrompida por un buraco negro", explican.

Os investigadores din que este sistema podería ser só a punta do iceberg, xa que, no futuro, poderían descubrirse moitos máis buracos negros similares a leste.

FONTE: eso.org e abc.es/ciencia

DE MOMENTO, O SOL É UNHA BOA ESTRELA

Variacións do brillo solar comparadas ás da súa estrela xemelga KIC 7849521.MPS / hormesdesign.de

Un estudo de centos de estrelas xemelgas do Sol acaba de demostrar que a nosa é unha estrela particularmente tranquila, un comportamento importante para que a vida prosperase na Terra.

Na fotosfera do Sol teñen lugar violentas explosións que, ao liberar enerxía magnética en tan só uns minutos, quentan o plasma a decenas de millóns de graos e aceleran partículas a altísimas velocidades. Tales fulguracións son a orixe das execcións de masa coronal que causan as tormentas xeomagnéticas, un serio perigo non só para as naves espaciais e os astronautas, senón para todos os equipos de radiocomunicacións e outros moitos de tecnoloxía en terra. Cando as partículas enerxéticas procedentes dunha erupción solar alcanzan á Terra créanse espectaculares auroras boreais e austrais.

Esta actividade solar, que segue un patrón periódico de 11 anos, é fácil de medir grazas ao número de manchas solares que se rexistrou durante uns 400 anos (desde que se inventou o telescopio). Para remontarse máis atrás no tempo, pódese recorrer ao estudo dos aneis das árbores e do xeo dos glaciares. Grazas a todo iso, a actividade solar puido reconstruírse ao longo dos últimos 9.000 anos.

Naturalmente as fulguracións e as execcións de masa  coronal non só suceden no Sol, senón que poden observarse nun gran número de estrelas, incluíndo a estrelas de tipo solar.

É a actividade do Sol similar á das estrelas da súa clase? Para responder a esta pregunta, Timo Reinhold (do Instituto Ma  Planck de investigación sobre o sistema solar) e o seu equipo de investigación examinaron decenas de miles de estrelas, observadas cos telescopios espaciais Gaia e Kepler, para escoller as que tivesen as mesmas características que o noso Sol: mesmas temperatura e gravidade superficiais, mesma metalicidade e mesma idade. Atoparon así unhas 3000 estrelas que foron clasificadas en dous grupos. O Grupo 1 contiña 369 estrelas cuxo período de rotación é de entre 20 e 30 días, isto é, moi similar ao do Sol que é de 24,5 días. O Grupo 2 contiña 2.569 estrelas sen período de rotación coñecido, quizais algunha destas estrelas rota de maneira parecida ao Sol, pero os datos non permitiron calcular as súas velocidades de rotación.

Segundo detallan no seu artigo, publicado na prestixiosa revista Science, Reinhold e o seu grupo examinaron o nivel de actividade destes grupos de estrelas e comparárono ao do Sol. Atoparon así que as estrelas do Grupo 1 posuían unha actividade moito menor que a solar, mentres que as do Grupo 2 presentaban unha actividade moito máis parecida á do Sol.

Primeira conclusión: parece que debe de haber algunha diferenza importante entre os dous grupos de estrelas, pero de momento non hai maneira de saber cal é esta diferenza.

Segunda conclusión: o Sol é unha estrela moito menos activa que as súas irmás do Grupo 1. Comparado ás súas estrelas iguais, o Sol é moi raro. Ou polo menos así foi durante o período dos últimos 9000 anos nos que temos constancia da actividade solar. Lembremos, con todo, que estes 90 séculos son moi pouca cousa comparados coa idade do Sol que é duns 4.600 millóns de anos.

Aínda que a actividade solar sexa variable, a súa luminosidade absoluta varía moi pouco entre os momentos en que a actividade é máxima ou mínima. Por exemplo, entre o mínimo de actividade de 2007 e o máximo que tivo lugar en 2013, a luminosidade solar tan só  fluctuó nun 0,07%. Con todo, as estrelas xemelgas do Sol (as do Grupo 1) presentan unhas variacións que son cinco veces maiores en termo medio.

É imposible dicir por agora se o Sol foi así de tranquilo durante toda a súa vida. Quizais en etapas anteriores foi totalmente similar ás súas estrelas xemelgas e agora está a pasar por unha época de calma particular. Ou quizais foi así sempre. Sexa como for, é unha auténtica sorte que o Sol se comporte desta maneira tan raramente tranquila. Como diciamos ao principio, as fulguracións e execcións solares son, aínda así, suficientemente violentas como para poñer en risco as nosas naves espaciais e os equipos de alta tecnoloxía en terra.

Se o Sol fose como a maioría das súas estrelas xemelgas, quizais impedise a emerxencia e o desenvolvemento da vida na Terra tal e como o coñecemos hoxe.

É máis, se o Sol saíse deste período de calma nun futuro, e comezase a mostrar a hiperactividade das súas irmás, un comportamento para o que non temos razóns de considerar como imposible, supoñería un risco moi alto para a humanidade. Afortunadamente, polo momento, non hai razóns para prever nada deste estilo. Durante a última década, o Sol vén comportando aínda máis particularmente inactivo do que era habitual nel. É unha preguiza que nos convén moito, de momento temos moi boa estrela.

FONTE: Rafael Bacharel/elmundo.es/ciencia

DESCOBREN QUE A LÚA EMITE CARBONO, E ESO PODE CAMBIAR O QUE SABEMOS DA SÚA ORIXE

A ilustración mostra como a Lúa emite carbono, toda unha sorpresa para os científicos / S. Yokota

A Lúa non deixa de darnos sorpresas. E a última chegounos da man dunha misión xaponesa, a Selenological and Emgineering Explorer, da axencia aeroespacial nipoa JAXA. En contra de todo o esperado, o noso satélite está a emitir ións de carbono. E faino practicamente desde toda a súa superficie. O cal pon en dúbida a idea de que a Lúa carece de elementos volátiles e fai perigar, por tanto, a hoxe ben aceptada teoría de que se formou como consecuencia dun impacto de escala planetaria.

Nun estudo recentemente publicado en Science Advances, os investigadores sosteñen, ademais, que o carbono leva aí desde o principio, hai uns 4.500 millóns de anos. Crese que a Lúa se formou despois de que un corpo do tamaño de Marte chocase coa Terra. Os entullos desa brutal colisión serían lanzados de novo ao espazo, onde a gravidade fixo o resto. Con todo, as altísimas temperaturas xeradas polo impacto volitizarían nun instante todos os elementos lixeiros, como o carbono. De modo que, á luz deste descubrimento a teoría, ou polo menos algúns dos seus aspectos, terá que ser revisada.

Para chegar a esta conclusión, a nave xaponesa, máis coñecida como Kaguya, estivo a recompilar datos ao redor da Lúa durante máis dun ano e medio. Un dos seus instrumentos era un espectrómetro de masas de ións capaz de detectar todos os ións lunares, incluído o carbono, un elemento que non aparecera nin sequera nos datos do programa Apolo, o que levou a crer que a Lúa carecía deles.

Pero as análises non deixan lugar a dúbidas. E ao levalos a cabo, os investigadores acharon trazas de carbono e de auga nunha serie de cristais volcánicos. Agora ben, de onde vén todo ese carbono?

"As emisións distribúense practicamente por toda a superficie da Lúa, pero as súas cantidades difiren dunha rexión a outra", escriben os autores no seu estudo. "As nosas estimacións demostran que o carbono autóctono existe por todas partes, o que apoia a hipótese dunha Lúa con carbono, onde ese elemento incrustouse durante a súa formación e/ou foi transportado alí hai miles de millóns de anos".

A concentración de carbono achada polos científicos non pode explicarse coas dúas principais achegas externas coñecidas: o vento solar e os micro meteoritos. Xuntas, ambas as fontes de carbono exterior proporcionan unha cantidade moi inferior á detectada. Ademais, as concentracións varían, de forma que as chairas  volcánicas  basálticas e de recente formación emiten máis ións de carbono que os outeiros, máis antigas. E iso suxire que ese carbono non veu de fóra, senón que estaba na propia Lúa desde o principio.

O cal nos leva de novo ao impacto. De producirse, a calor, entre 3.500 e 5.500 graos, eliminaría todo o carbono, xunto cos demais volátiles, dun só golpe. Pero está claro que iso non pasou.

Que sucedeu entón? Como mínimo, a temperatura xerada polo impacto debeu ser moi inferior á que se cría. Ou quizá toda a idea do impacto terá que ser reformulada.

FONTE: José M. Nieves/abc.es/ciencia