AS COMPLEXAS RELACIÓNS DOS ECOSISTEMAS

 

Os ecosistemas están compostos por un lugar ou hábitat e unha complexa e refinada rede de relacións entre organismos e microbios, que permiten que os bosques respiren, que os océanos sexan o fogar das baleas ou que unha persoa poida facer a dixestión. Estas redes son moi complexas, pero en ocasións a desaparición dunha destas especies ou axentes pode ter efectos insospeitados e graves, mesmo aínda que non sexamos consciente diso.

Un estudo publicado recentemente na revista Science Advances mostrou unha destas complexas relacións. Os investigadores constataron que o drástico descenso da poboación de  hipopótamos (Hippopotamus amphibius) en África pode levar a que en décadas escaseen os peixes en ríos e lagos. O motivo é que as feces destes mamíferos son unha auténtica bomba de silicio para os ecosistemas acuáticos, sen o cal o crecemento de diatomeas pode perigar. Se non hai  diatomeas, medran unhas algas que consomen todo o osíxeno da auga e que acaban matando a todo tipo de animais.

 Os  hipopótamos salvaxes son animais moi  voraces. Cada día, á noitiña, cada un come ducias de quilogramos de herba na sabana africana. Durante o día, descansan e protéxense da calor dentro da auga, nos meandros dos ríos, co que envían miles e miles de quilogramos de feces ao fondo dos lagos. Dado que a herba que se comen é moi rica en silicio, os hipopótamos fertilizan a auga con este elemento químico, crucial para as  diatomeas. Estas algas unicelulares fotosintéticas, teñen unha parede celulardura composta precisamente por este elemento e que reciben o nome de frústulas.

O Lago Vitoria, onde desemboca o río Mara (lugar de estudo dos investigadores), que é o lago tropical máis grande do planeta, é a maior pesqueira de auga doce do mundo. Produce un millón de toneladas de peixes cada ano e dá emprego a 200.000 persoas. A conca do lago é o fogar de 40 millóns de persoas, que viven nalgúns dos países máis pobres do planeta. A deforestación, a sobrepesca, a construción de encoros, a introdución de especies invasoras e a contaminación xa están a destruír os ecosistemas do lago e causaron a probable extinción de 500 especies  endémicas de  cíclidos. Desde os anos sesenta, xa se rexistrou unha caída no crecemento das  diatomeas. Espérase que o crecemento das cidades e o cambio climático empeoren a situación.

FONTE: Gonzalo López Sanchez/abc.es/ciencia

É O MESMO DICIR GRAN BRETAÑA, REINO UNIDO OU INGLATERRA?

 

Gran Bretaña, Reino Unido e Inglaterra / Imaxe: nessie.es

Ao falar de Gran Bretaña, Reino Unido ou Inglaterra, pénsase case de maneira automática nese conxunto de illas situado ao noroeste de Europa e separado de Francia pola Canle da Mancha. Na linguaxe popular, é corrente utilizar estas tres denominacións de maneira indiferenciada para referirse ao país habitado polos británicos, pero nada máis lonxe da realidade. Esta tendencia de considerar os tres nomes como sinónimos é un erro moi estendido no que palabras que designan elementos claramente diferenciados intercámbianse as unhas coas outras.

 En primeiro lugar, o nome de Gran Bretaña fai alusión a unha unidade xeográfica. Britania (coñecida tamén como Albión) era o territorio ocupado polos  britanos, un pobo descendente dos celtas que ocupou gran parte da illa e que fixo fronte ás invasións romanas do 43 a. C. Actualmente, Gran Bretaña refírese á illa de maior tamaño do arquipélago británico, situada entre o continente europeo, ao leste e sur, e Irlanda ao oeste. O conxunto de todas as illas que conforman o arquipélago é denominado como as Illas Británicas.

Se, pola contra, falamos de Reino Unido, este termo define unha unidade política que constitúe un estado integrado por Gran Bretaña e Irlanda do Norte. En 1921, tras a Guerra de Independencia Irlandesa e a Guerra Civil, creouse o Estado libre de Irlanda, que convertía a toda a illa  esmeralda nun estado independente. Tras a reintegración de Irlanda do Norte en Reino Unido, a unidade política establecida xuntaba a Inglaterra, Escocia, País de  Gales e Irlanda do Norte baixo una mesma asociación de estados. A República de Irlanda  é a única rexión de todas as illas que non forma parte desta unión.

Por último, adóitase falar de Inglaterra para facer referencia á totalidade das illas ou como equivalente a calquera dos dous termos que xa definimos. Isto pode deberse a que Londres, capital de Reino Unido, atópase en Inglaterra e a que, no pasado leste foi o territorio que dominou aos outros e estendeu os seus dominios alén do mar. Pero, na actualidade, Inglaterra refírese a unha das rexións que conforman Gran Bretaña, limitando con Escocia ao norte e con  Gales ao oeste. Trátase da zona de máis extensión da illa e na que se atopan algunhas das cidades máis importantes das illas como Manchester, Liverpool ou  Birmingham.

Poida que esta última sexa a peor das tres confusións, xa que nas outras zonas que forman Reino Unido, como Escocia, posúen un forte sentimento nacionalista e un profundo respecto polo seu legado, a súa cultura e as súas tradicións. Iso fai que se se lles confunde con ingleses, poidan interpretalo como algo negativo e mesmo ofensivo.

FONTE: Daniel Delgado/muyinteresante.es/cultura

VIVAMOS CONSCIENTEMENTE O NOSO MOMENTO

 

Juan Luís Arsuaga é un dos paleontólogos máis recoñecidos do mundo. Entre as súas importantes investigacións, destaca o seu papel como codirector do equipo de investigación dos xacementos de Atapuerca e director científico do Museo da Evolución Humana de Burgos. Catedrático de Paleontoloxía pola Universidade Complutense de Madrid, onde tamén é profesor, en 1993 Arsuaga foi portada da revista Nature polo descubrimento do cranio humano máis completo no rexistro fósil da Humanidade: o número 5, un cranio de Homo heidelbergensis. Desde unha perspectiva histórica e humanista, este destacado paleontólogo convida tamén a vivir o presente conscientemente. Entre as súas claves para unha vida plena, Juan Luís  Arsuaga sinala a aprendizaxe, a admiración e o apetito de coñecemento: “Sexamos contemporáneos, vivamos conscientemente o noso momento. Agora están a ocorrer cousas que dentro de non moito tempo serán historia. Gózaas, forma parte delas, participa, feixe historia”.

PREMIO PRINCESA DE ASTURIAS 2019: COOPERACIÓN INTERNACIONAL

Salman Khan / Imaxe: okdiario.com

O matemático e enxeñeiro estadounidense Salman Khan foi galardoado co Premio Princesa de Asturias de Cooperación Internacional 2019. Khan é o creador da Khan Academy, unha web gratuíta que permite que nenos e adolescentes de todo o mundo aprendan matemáticas e ciencias ao seu ritmo, a través de vídeos e exercicios.

Nacido en Nova Orleans en 1976 de nai india e pai bangladesí, e criado nun fogar que se mantiña co xusto,  Khan gañouse a fama de revolucionario cun sistema xurdido da súa propia experiencia e dunhas cantas certezas. O enxeñeiro eléctrico, matemático e informático formado en Harvard e o MIT (Instituto Tecnolóxico de Massachusetts) cre que cada estudante é único e ten ritmos de aprendizaxe únicos que o sistema tradicional de ensino, esencialmente pasivo, non pode satisfacer.

Khan expón unha sorte de escola ao revés: apréndese en casa, con leccións gravadas en vídeo e exercicios, e fanse os deberes na aula. Desta forma, o estudante que non entendeu un concepto non ten máis que rebobinar a lección cantas veces necesite ata dominala. E o profesor, que dispón dun programa para seguir os progresos e tropezos de cada alumno en casa, pode investir o seu tempo en resolver lagoas.

Se queres coñecer a súa plataforma gratuíta preme AQUÍ.

Parabéns!

FONTE: elpais.com/sociedade

BANDEIRAS AZUIS 2019

 

A Asociación de Educación Ambiental e do Consumidor (Adeac), promotora da iniciativa bandeiras azuis, difundiu a lista para iste ano 2019, que suman un total de 669 (566 praias, 98 portos e 5 embarcacións sustentables).

España perdeu 24 bandeiras nas súas praias acadando un total de 566 insignias, o o ano pasado forna 590, aínda que segue liderando sen interrupción o ránking mundial desde 1987.

A comunidade valenciana lidera o número de praias con bandeiras azuis (135), seguida de Galicia (107), Cataluña (97), Andalucía (79), Baleares (44) e Canarias (43).

A nosa localidade segue mantendo as mesmas do ano pasado: Area Grande e O Muíño.

Se queres coñecer o listado completo preme AQUÍ.

FONTE: banderaazul.org e farodevigo.es

O "SOL ARTIFICIAL" DA CHINA PARA 2050

Superconductor Avanzado Tokamak (EAST) / Imaxe: es.wikipedia.org

A procura dunha fonte enerxía limpa e efectiva é un dos grandes retos da humanidade para este século. O evidente e crecente problema dos combustibles fósiles require unha transición enerxética cara a unha fonte de enerxía sen emisións de gases de efecto invernadoiro. É a enerxía nuclear unha alternativa segura e fiable?

Hai dous tipos de enerxía nuclear, a fisión e a fusión. A fusión, proceso que ten lugar no Sol, é moito máis limpa que a fisión (proceso que utilizan as centrais nucleares que temos hoxe) xera moitos residuos, e estes son inestables e o seu almacenamento é caro e problemático. En cambio, a fusión non produce apenas residuos nucleares. Pero non hai lugar sobre a Terra capaz de recrear as temperaturas dunha estrela, necesarias para que ocorra a fusión. Ou si?

China xa prepara o proxecto de central de fusión para 2050, unha data na que esperan que este ‘Sol artificial’ en miniatura estea en pleno funcionamento: trátase do Superconductor Avanzado Tokamak (EAST), o proxecto dunha central enerxética con forma de rosquilla, situado na provincia oriental de Anhui, que a logrado unha serie de primicias en investigación de enerxía nuclear.

En 2017, converteuse na primeira instalación deste tipo no mundo en soster  algunsa condicións necesarias para a fusión nuclear durante máis de 100 segundos, e o pasado novembro alcanzou unha temperatura de 100 millóns de graos centígrados, seis veces máis elevada que o núcleo do Sol.

Con esta formulación, China pretende comezar a xerar enerxía de fusión comercialmente viable a mediados de século.

O EAST forma parte do proxecto do Reactor Experimental  Termonuclear Internacional (ITER), que busca demostrar a viabilidade da enerxía de fusión. Financiado e dirixido pola Unión Europea, India, Xapón, China, Rusia, Corea do Sur e os Estados Unidos, a peza central do proxecto multimillonario será un dispositivo de fusión cilíndrico xigante, chamado Tokamak.

Agora, atópase en construción en Provenza, no sur de Francia, e incorporará pezas desenvoltas no  EAST e tamén doutros centros de investigación.
 
Moitos países ven a promesa dunha enerxía limpa e ilimitada na fusión nuclear. A fusión, proceso contrario á fisión, consiste en unir núcleos de átomos simples para formar outros máis complexos (o Sol faio de maneira continuada fusionando hidróxeno, para formar helio); o resultado é a liberación dunha gran potencia enerxética.

Pero lograr a fusión (e de maneira controlada) é extremadamente difícil e prohibitivamente custoso: o custo total de ITER estímase en 20.000 millóns de euros.

Un dos principais enxeñeiros chineses do ITER, recoñeceu nun comunicado que as capacidades técnicas de China en materia de fusión aínda están por detrás dos países máis desenvoltos, e que os Tokamak xaponeses e estadounidenses lograron resultados, en xeral, máis valiosos.

Pero o reactor de proba de  Anhui subliña o rápido avance científico de China e a súa determinación en converterse nun dos países pioneiros en novas enerxías.

FONTE: Laura Marcos/muyinteresante.es/ciencia

OS SEIS "PREMIOS NOBEL DO MEDIO AMBIENTE" DE 2019

Alfred Brownell (Liberia-Africa), Bayarjargal Agvaantseren (Mongolia-Asia)  Ana Colovic Lesoska (Macedonia del Norte-Europa), Jacqueline Evans (Illas Cook-Nacións Insulares), Linda García (Estados unidos-América del Norte) e Alberto Curamil (Chile-América Central e América do Sur))

O Premio Goldman (coñecido tamén como o ‘premio Nobel do medio ambiente’) é un premio que se concede anualmente como recompensa a defensores da natureza e o medio ambiente, repartido en 6 categorías en función da zona xeográfica: África, Asia, Europa, as Nacións Insulares, América do Norte, América Central e América do Sur.

O premio foi instituido en 1990 polos filántropos Richard N. Goldman (1920-2010) e Rhoda H. Goldman (1924-1996) para mostrar que os problemas ambientais son internacionais, para dar atención pública a problemas globais de importancia crítica, para dar recoñecemento a individuos ordinarios que traballan para protexer e mellorar o medio ambiente, e para inspirar a outros para que sigan o exemplo dos gañadores do Premio. A primeira cerimonia deste premio, coincidindo co Día da Terra, celebrouse o 16 de abril de 1990.

Os gañadores deste ano son os seguintes:

BAYARJARGAL AGVAANTSEREN, Mongolia: Axudou a crear a Reserva Natural Tost Tosonbumba de 1,8 millóns de acres na parte sur do deserto de Gobi, un hábitat crucial para o leopardo das neves, e convenceu ao goberno mongol para que prohibise a explotación mineira dentro da reserva.

ALFRED BROWNELL, Liberia: Baixo ameazas de violencia, iste avogado medioambientalista, detivo a talla dos bosques tropicais de Liberia para a plantación de palma aceiteira. A súa campaña protexeu 513.500 acres de bosque nativo que constitúe un dos focos de biodiversidade máis importantes do mundo. Vive exiliado temporalmente nos Estados Unidos para poder protexer a súa seguridade.

ANA COLOVIC LESOSKA, Macedonia do Norte: Dirixiu unha campaña de sete anos para suspender o financiamento internacional para o plan de construción de dúas enormes centrais hidroeléctricas dentro do Parque Nacional Mavrovo en Macedonia do Norte. Grazas a isto, foi posible protexer o hábitat de lince balcánico que está practicamente extinto.

ALBERTO CURAMIL, Chile: Dirixiu á súa comunidade mapuche para deter a construción de dous proxectos hidroeléctricos no sacro río Cautín de Chile. Estes proxectos desviarían millóns de galóns de auga todos os días, danando un ecosistema crucial e agravando as condicións de seca. Foi arrestado en 2018 e aínda permanece en prisión. Os seus colegas consideran que o atacaron por mor do seu activismo.

JACQUELINE EVANS, Illas Cook: Liderou unha campaña de cinco anos para protexer a marabillosa biodiversidade mariña das Illas Cook. Grazas á súa tenaz organización, as Illas Cook promulgaron novas leis (Marae Moana) para administrar e conservar as 763.000 millas cadradas de territorio oceánico do país e así declarar áreas mariñas protexidas ao redor das quince illas.

LINDA GARCIA, Estados Unidos: Organizou aos cidadáns locais para deter a construción da terminal de exportación petroleira Tesouro Savage en Vancouver, Washington. Ao deter a construción da terminal petroleira máis grande de América do Norte, García freou o fluxo de 11 millóns de galóns de petróleo cru por día desde Dakota do Norte cara a Washington.

Parabéns!

FONTE: goldmanprize.org, lavanguardia.com e es.wikipedia.org

A ORIXE DAS PALABRAS: "CHÁNDAL"

 Chaqueta chándal / Imaxe: achhibaate.com

O termo ‘chándal’ apareceu aproximadamente cara a 1893, ten orixe francesa e provén da  abreviatura popular de dúas palabra: “marchand d’ ail”, que significa vendedor de allos (tamén xenericamente para chamar ao  verdulero e/ou  frutero); fai referencia ao xersei de canalé que usaban os vendedores de hortalizas de Ácheslles (París) para protexerse do frío.

No mercado os vendedores vociferaban ofrecendo o seu produto, pero para poñerlle máis énfase obviaban a primeira  sílaba, polo que quedaba algo como “chand d’ ail”. Cos anos popularizouse a palabra ‘chandail’ que se relacionou directamente co xersei de  canalé.

O uso deste tipo de peza aplicouse ao ámbito deportivo xa que se descubriu que era moi cómodo para o devandito fin, evolucionando no ‘chándal’ que hoxe en día coñecemos e que se fabrica en infinidade de modelos e con diversos materiais téxtiles.

FONTE: blogs.20minutos.es