O NOVENO HÓRREO MÁIS LONGO DO MUNDO
O noveno hórreo máis longo do mundo, en A Peroxa / Apatrigal
Máis anchos, máis longos, de pedra, de madeira ou incluso pintados de cores. Están espallados por toda a xeografía do país e supoñen un indiscutible sinal de identidade da cultura galega. Algúns sorprenden ao pé do mar, como os de Combarro. Outros impactan coa súa lonxitude, como o de Araño, en Rianxo, considerado o máis longo do mundo cos seus 37 metros de longo. Hai outros que parecen interminables, como o de Lira e o de Carnota. E a esta lista de espectaculares hórreos súmase un novo: o da Peroxa, en Ourense. Foi descuberto por un veciño por casualidade durante uns traballos de campo. Non se tiña constancia e agora xa ostenta o título de noveno hórreo máis longo do mundo.
Segundo confirmaron dende a Asociación para a defensa do Patrimonio Galego (Apatrigal), que foi o colectivo que deu a coñecer a nova, a construción está situada no Pazo de Ansariz. Ao principio pensouse que podería ser máis longo que o de Ozón, en Muxía, considerado o oitavo máis longo do mundo. Porén, despois das medicións oportunas descubriuse que tiña cinco centímetros menos. Consagrouse, así, como o noveno máis grande do mundo e o sexto de Galicia cos seus 27,15 metros de longo por 1,15 metros de ancho.
Un hórreo de récord que, ata o de agora, non constaba nos rexistros oficiais. A casualidade ás veces é o mellor motor para o achado destes tesouros do patrimonio. A construción está dentro do recinto do Pazo de Ansariz, que é unha propiedade privada. A orixe da casa señorial data da segunda metade do XVII pero sufriu varias transformacións nos séculos posteriores. Ademais da capela e da torre, o maior elemento de interés é o seu longo hórreo. Ten un alto valor, ademais, porque este tipo de construcións son máis habituais das provincias da Coruña e Pontevedra que na de Ourense.
FONTE: gciencia.com
A FORMACIÓN DO MEDITERÁNEO ACTUAL
Unha investigación da Universidade Nacional de Australia (ANU) profunda no que sucedeu no Mediterráneo durante a megainundación que sufriu hai cinco millóns de anos e que axudou a darlle a súa configuración actual. Durante o proceso, produciuse unha fervenza xigante de 1,5 quilómetros de altura na zona da actual Sicilia que axudou a encher de auga toda a metade leste da conca mediterránea.
O evento, chamado megainundación de Zanclean, foi a maior inundación coñecida pola ciencia. Transformou a conca do Mediterráneo desde un estanque de salmoira estéril ao bulicioso ecosistema mariño que coñecemos hoxe. O estudo de ANU, publicado en Nature Geoscience, lanza luz sobre como se produciu esta transformación.
Hoxe é posible atopar cunchas mariñas na cadea montañosa máis grande da illa, as montañas de Troodos. Iso é así porque o Mediterráneo tivo unha historia tumultuosa chea de actividade tectónica, illas que se afunden e levántanse, e inundacións.
O autor principal e investigador de doutoramento de ANU en paleoambientes, Udara Amarathunga, afirma que a inundación de Zanclean foi un dos cambios ambientais globais máis abruptos desde a extinción masiva que acabou cos dinosauros. O investigador considera que foi “o renacemento do Mediterráneo”.
“A megainundación desencadeou o final da Crise de Salinidade Messiniense (MSC) cando a conca do Mediterráneo secouse parcialmente ao pecharse a porta de entrada Atlántico-Mediterráneo [Xibraltar], deixando enormes depósitos de sal e matando á maioría das formas de vida”, explica Amarathunga.
Amarathunga engadiu que o MSC comezou hai seis millóns de anos cando as placas continentais europea e africana empuxáronse entre si, separando o Mediterráneo do Atlántico no punto onde hoxe atópase Xibraltar.
Esta “porta”, di Amarathunga, “non estaba completamente pechada e permitía unha pequena cantidade de entrada ao Mediterráneo. Pero pechouse por completo hai 5,6 millóns de anos, e iste é o pico da crise da salinidade”.
Aínda que os científicos non están seguros do alcance exacto do secado do Mediterráneo, Amarathunga di que cren que os seus niveis reducíronse en 1-2 quilómetros, creando dúas concas diferentes: unha conca oriental e occidental separadas polo que agora é Sicilia.
Lenta pero segura, explica Amarathunga, a erosión en Xibraltar fixo que pequenas cantidades de auga filtrásense desde o Atlántico cara ao Mediterráneo. A hipótese da megainundación foi elaborada por primeira vez en 2009 polo científico español Daniel García-Casteláns, quen suxeriu que, despois deste lento fluxo inicial, o "muro da presa" rompeuse e produciría a entrada dun volume masivo de auga no mar Mediterráneo.
Formouse así unha xigantesca fervenza de 1,5 quilómetros de altura á altura de Sicilia, que terminaría de asolagar a outra metade da conca.
A enerxía producida polo movemento masivo de auga nun só día no pico da inundación sería equivalente a 500 veces a enerxía producida polas Cataratas do Niágara en todo un ano. Estímase que o mar Mediterráneo elevouse máis de 10 metros por día no pico da inundación.
Lugar onde se produciu a gran fervenza / Daniel García Casteláns
“Sería a inundación máis abrupta na historia rexistrada”, di Amarathunga. A magnitude de fenómeno foi tal que “a medida que se enchía o Mediterráneo, o nivel global do mar reduciuse uns nove metros”.
Inmediatamente despois da superficie de inundación do Mediterráneo oriental, hai unha “capa rica en materia orgánica” que mostra baixos niveis de osíxeno na auga, xa que o osíxeno conduce á oxidación desta materia orgánica. Esta capa non aparece na conca occidental. Entón, estas zonas mortas anóxicas no Mediterráneo oriental indican que a conca oriental estaba anóxica despois da inundación.
A conca occidental do Mediterráneo énchese primeiro. Logo, unha vez que rompe a barreira de terra que existía á altura da Sicilia, prodúcese unha xigantesca fervenza cara ao leste. Pero esta fervenza, mostra o traballo de Amarathunga, levaría consigo grandes cantidades de sal á conca oriental.
“A nosa interpretación é que, cara ao final da inundación, ambas as concas mestúranse. Pero debido á enerxía da auga da inundación, todo o sal transfírese desta fervenza á conca oriental”, di Amarathunga. “Agora este sal necesita transferise ao Atlántico. Usamos outro modelo para estimar o tempo que se tardaría en sacar o sal que cara ao Atlántico”.
“O noso traballo indica que se necesitaron outros 26.000 anos para eliminar todo o exceso de sal e devolver ao Mediterráneo o aspecto dunha conca mariña normal”, engade.
Este longo período de transición era descoñecido para os científicos ata o de agora. Con todo, a hipótese da megainundación está suxeita a certa controversia. Algúns científicos suxiren que o Mediterráneo nunca se secou a gran escala. Pero este novo estudo da ANU proporciona evidencias que fortalecen a hipótese das mega inundacións.
Amarathunga dixo que unha transformación tan rápida e grande é rara, o que fai que a inundación de Zanclean sexa un exemplo único de cuán rápido poden cambiar ecosistemas completos.
FONTE:J. L. Ferrer/farodevigo.es/medio-ambiente/2022
CANTO SABES SOBRE ÁFRICA? XX
Continúo coa serie na que poñemos a proba os teus coñecementos dobre África, continente de incribles paisaxes naturais e diversidade de vida salvaxe que habita as súas terras.
A contestación correcta á pregunta de onte Lagos (Nixeria). Foi capital do país ata que en 1976 foi trasladada a Abuja. Sitúase nunha lagoa preto do golfo da Guinea, no suroeste do país, estendéndose sobre illas e terra firme unidos por pontes. Segundo diversos estudos, é unha das urbes con maior crecemento demográfico de todo o mundo. Cunha poboación de 24 millóns de habitantes, está na pelexa de ser a cidade máis poboada de África co Cairo (Exipto) e Kinsasa (R.D. do Congo). A pesar de que conta cunha das principais redes de estradas do oeste de África, o tráfico en Lagos é un auténtico caos. Os atascos son frecuentes, e calcúlase que un condutor pasa de media 30 horas á semana no coche só para ir e volver do traballo.
E imos coa pregunta de hoxe…
20. O Parque Nacional de Serengueti, é un dos parques de grandes dimensións de África. En que país se atopa?
- Suráfrica
- Tanzania
- Namibia
- Kenia
Mañá a solución e unha nova proposta!
FONTE: es.wikipedia.org e okdiario.com Imaxe: es.wikipedia.org
A ORIXE DAS PALABRAS: AS PAREDES OEN
Representación da matanza de San Bartolomé segundo François Dubois (Museo Cantonal de Belas Artes de Lausana)/es.wikipedia.org
"As paredes oen" .Esta frase empregase cando alguén revela segredos en voz alta ou para aconsellar prudencia e discrecióna a hora de facer comentarios.
Ten a súa orixe en Francia e procede da persecución contra os hugonotes (protestantes franceses de doutrina calvinista durante as guerras de relixión) que culminou coa matanza da noite de San Bartolomé, o 24 de agosto de 1572. Contan os cronistas que a raíña Catalina de Médicis (1519-1589), esposa de Enrique II, rei de Francia, era moi desconfiada e persecutora implacable dos hugonotes. Para poder escoitar mellor ás persoas das que máis sospeitaba, mandou practicar unha rede de trades, hábilmente disimulados entre as molduras, nas paredes e teitos do Palacio Real.
Con todo, e como non podía ser doutra maneira, en canto descubriuse o ardid, entre os membros da corte e a servidume correu a voz de que as paredes tiñan oídos. E deste xeito, co tempo, a expresión pasou a converterse en proverbio.
FONTE: 20minutos.es e Miguel Mañueco/muyinteresante.es
SOPA DE LETRAS CVI
TREIXADURA GODELLO ALBARIÑA
GARNACHA MENCÍA LOUREIRA
CAÍÑO MEREZANO BRANCELLAO
SOUSÓN ESPADEIRO FERRÓN
CANTO SABES SOBRE ÁFRICA? XIX
Continúo coa serie na que poñemos a proba os teus coñecementos dobre África, continente de incribles paisaxes naturais e diversidade de vida salvaxe que habita as súas terras.
A contestación correcta á pregunta de onte é República Democrática do Congo. É un país de África central, coñecido de 1971 a 1997 baixo o nome de Zaire. Foi unha antiga colonia belga: o Congo Belga. A capital é Kinshasa. Está situado na zona dos grandes lagos de África e é o terceiro país maior do continente. O coltán é un material moi escaso que sae fundamentalmente, nun 80%, de África. Do Congo, sobre todo, e algo de Nixeria. Tamén hai outras explotacións en Australia, Brasil e Tailandia. Así como o comercio do ouro está regulado e controlado, o do coltán non, por iso é polo que chegase a provocar un cruento enfrontamento no Congo. Alí, as antigas guerrillas da guerra do Congo (1998-2003) enfrontáronse para facerse co control das minas, unha fonte de diñeiro única para comprar armas e facerse máis poderosos, máis dominantes. Estes combatentes obrigaron a miles de persoas, adultos e nenos, a traballar nunhas condicións inhumanas. O coltán apenas enriqueceu á nación, que segue sendo unha das máis pobres do mundo, porque este recurso natural expórtase, case na súa totalidade, de maneira clandestina. Ás mafias dálles igual que os traballadores cobren unha miseria e paguen coas súas vidas a falta de seguridade.
E imos coa pregunta de hoxe…
19. Cal é cidade máis poboada de África?
- O Cairo (Exipto)
- Nairobi (Kenia)
- Kinsasa ( R.D. do Congo)
- Lagos (Nixeria)
Mañá a solución e unha nova proposta!
FONTE: es.wikipedia.org e laverdad.es Imaxe: xatakaciencia.com
BARBANTESA: TODOS OS SEGREDOS DESTE INSECTO
Despois de medrar durante todo o verán, as barbantesas (mantis religiosa) xa están listas agora para aparearse. Durante estes días buscan parella. Os machos fano sen saber que o apareamento pode ser o último que fagan, porque nalgúns casos (non sempre, nin moito menos, a pesar da crenza popular) son devorados durante o acto sexual polas femias.
As barbantesas (coñécense máis de 2.500 especies diferentes) cóntanse entre os animais máis curiosos e intrigantes do planeta. Parecen extraterrestres. Son capaces de detectar ultrasóns a través dun oído situado no tórax; teñen visión 3D e a cor grazas aos seus cinco ollos; e son cazadoras supereficientes, tanto que poden alimentarse de animais moito maiores que elas.
A súa dieta inclúe arañas e artrópodos, pero tamén nalgúns casos ras, lagartos, lagartas, píntegas, tritóns, toupas, musarañas, ratos, serpes, tartarugas de caparazón brando, avelaíñas, pequenos morcegos e mesmo aves. E posúen tal capacidade mimética que poden facerse pasar, por exemplo, por abellas ou anacos de madeira.
A forma de cazar deste insecto carnívoro, que agarda inmóbil ás súas presas coas patas dianteiras xuntas (de aí o seu nome, pois parece que está a rezar), inspirou un tipo de arte marcial. A extraordinaria velocidade á que estende as súas patas dianteiras (apenas uns milisegundos) permítelles atrapar a moscas en voo, e as espiñas que presentan fai que sexa practicamente imposible escapar delas.
A pesar de que a orixe deste insecto sitúase nas zonas de clima tépedo de Asia, norte de África e Europa, a súa enorme capacidade de adaptación a case calquera clima propiciou que se expandiu por todo o mundo.
O seu hábitat preferido sitúase nas áreas de matogueira e bosques caducifolios, pero adáptase mesmo á vida en catividade, e pode cumprir tanto funcións de mascota como de axente de control de pragas en hortas e sementados.
O aspecto máis distintivo da barbantesa é o seu especial ciclo reprodutivo, que se inicia a finais do verán, cando as femias empezan a segregar maiores niveis de hormonas, que atraen aos machos cara a elas para fecundarlas. Se dous ou máis machos coinciden ao redor dunha femia, loitan a matar ata que só queda un.
Cando o macho atopa á femia comeza a realizar unha especie de baile, rodeándoa ata que consegue montala saltando ao seu dorso e conectar as antenas de ambos. Tras ese cortexo é cando se produce a fecundación, que consiste na chegada do espermatóforo do macho á cavidade reprodutiva da femia.
O proceso dura máis de dúas horas. E cando finaliza pode suceder o que fixo tan famosa á mantis: nalgúns casos, tras a cópula, a femia devora ao macho que a fecundou. Pero isto só ocorre en realidade entre o 13 e o 28% dos casos. E sucede con moita máis frecuencia entre as mantis en catividade.
O canibalismo da barbantesa ten unha explicación biolóxica. Débese a que na época de celo as femias vólvense extremadamente agresivas, e ás veces non esperan nin a que a cópula termine. Devoran ao macho comezando pola súa cabeza, preservando intactas as partes do seu sistema nervioso encargadas de realizar a fecundación.
Pero as femias non só devoran ao macho movidas pola agresividade, pois así realizan unha achega proteico extra que asegura que os ovos se formen adecuadamente, e a que haxa máis na posta. Así que, en realidade, con ese acto de canibalismo sexual aseguran o futuro do seu progenie.
O paso seguinte, ao termo da xestación, é a posta de entre 100 e 300 ovos, que a mantis protexe segregando unha especie de escuma chamada ooteca. A posta é xa no outono e adoita realizarse en lugares resgardados, como ramas ou follas, sempre tratando de ocultar os ovos dos depredadores.
A mantis é un animal solitario. De feito, en catividade non deben xuntarse varios exemplares, xa que se matarían entre eles. É así mesmo un animal de hábitos diúrnos. Pasa a maior parte do día quieta, camuflándose coa contorna para permanecer a salvo dos depredadores e, á vez, enganar ás súas presas.
Poden chegar a alcanzar facilmente o ano de vida, mudando durante ese tempo unhas seis veces. Para a muda a mantis cólgase dunha rama e libéranse da capa vella de cutículo, saíndo dela pola parte anterior.
A pesar da súa agresividade e voracidade, as barbantesas non son perigosas para o ser humano. Non son venenosas, non poden picar, non son portadoras de enfermidades infecciosas e, aínda que hai especies que chegan a alcanzar os 25 centímetros de lonxitude, as súas mandíbulas non son o bastante fortes como para provocar lesións graves aos humanos.
FONTE: Ramón Díaz/medio-ambiente/2022